Skip to main content

Full text of "Memoriaal of beschryving van de stad Grave, en den lande van Cuyk...: Te samen gebracht en in ..."

See other formats


This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves bef ore it was carefully scanned by Google as part of a project 
to make the world's books discoverable online. 

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject 
to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books 
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that 's often difficult to discover. 

Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the 
publisher to a library and finally to you. 

Usage guidelines 

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the 
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to 
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying. 

We also ask that you: 

+ Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrainfrom automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine 
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of 
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner 
any where in the world. Copyright infringement liability can be quite severe. 

About Google Book Search 

Google's mission is to organize the world's Information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers 
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web 



at |http : //books . google . com/ 



) 



V. 



^m^^f^p^'^^ff^. 



MEMORIAAL 

of B E S C H R Y F l N G 

VAN DE STAD 

GR AVE, 

EN DEN LANDE vAw CÜYK 

DER SELVER TYDELYKE HEEREti. HUNNE REGERINGE. WEDER. 
VAAREN, RECHTEN, PRIVILEGIËN, COSTUMEN EN USANTIEN. . 

Te famen gebracht en in gefchrlft nagelaten, 

d(,^ DOOR 

DENHmi DIDERIK PARINGET, 

In zyn leven Rèntmeefter der Stald Grave, Auditeur 

Militair en voornaam Pradifyn aldaar. 

Uytgegeven en met Jantekeningen vermeerdert , 

M*^ PAUL vA^ ALEN. 




Tot U T R E C U T, 

fiy HERMANUS tKjOHANNESB£SSELING^ Boekdrukken 
en Verkopen aan de Beefembrog. 

M D C C L I r. 






, THE NEW YORK 

PÖBIiCllBRARY 

TlUIElf rOUNSiAXJONS* 



w^ 



, 'ijjj; -^Mf jM-;r:-. ! .; i 



',-»••♦ 4. ^ . 






.' i i » 



^<'.; . -.i/ -*<•: 



^;/'-''.' 



- l 



, 1^ -• . 



ri 



.) M 



p^^mmmm 



1 



AAN DEN 

L £ /j jËt R.« 

DE redenen van de door den Druk gemeinma-r 
kinge van dit Memoriaal zyn eensdeels , om 
dat fommige der Praótifyns te Grave en in den Lan- 
de van Cuyk wel eenige ftukken van 't zelve onder 
zich hadden , edog ten uytterften geheim en alleen 
voor zich zei ven hielden, om by tyds gelegenheid 
daar van gebruyk te maken , ofte wel achter te 
houdeh, gelyk de Lezer breedvoeriger pag. 179, 
en 19 y. zal konnen zien: en anderdeels omdat 
^er tot nu toe , voor fbo verre my bewuft is , niemand 
wordt gevonden, die de be(chryving van de Stad 
Gravb en Lande van Cuyk, welke zoo veel op- 
merking verdient , als heobende zyn betrekking in 
onderfcheide opzichten tot de Nederlandiche His- 
torie, in 't byfonder heeft belchfeven, en die de 
moeite heeft willen nemen , van by een te verfae- 
melen, het geene dienaangaande in verfcheideHis- 
toriefchryvers ftuksgewyfc wordt gevonden. 

Wannee^ my dit MS. van den Heer Paringet ter 
hand was geftelt , bevond ik by het doorlezen , dJLt 
zyn Ed. geene vroegere Schryvers bybragt , waar 
doordeszel^ gezegde wierdt bewaarheidt, waaronr- 
^ - * 1 me 



-.0 

— \ 



A A N D E N 

me ik dan een^roote reeks der delven ^eb naargezien, 
aoQ om het verhaalde van gemeldeh Heer , y?9<^' 
WO vefre gevóc'gélyk kohde'g'efchiedên, te ftaven, 
als de gevoelens der tesenftrydige Schryvers by te 
brengen : ten dien einde nebbe ikhet geheele verhaal 
der Schry veren meerendeels aangehad , op dat men 
dat van woord tot woord leezende met naaukeuri- 

f er befcheid over den inhoud kan oordelen en niet 
ehoeve alle diegeallegueerde auteurs te hebben en 
de geciteerde plaatfèn naar te zien. 

Verders heb ik uit liefde voor de getrouwheid in 
h naarvolgen van den Auteur, liever kennelyke 
fchryffouten laten doorgaan , dan willen verbete- 
ren, offchoon genoegfaam bleek, dat door hem 
int copieren de vereyfchte oplettenheid en 
naauwkcurige fchryfwyze niet was waargenomen, 
en wel te meer, om dat my onbckentwas, of het 
aan het te onrecht begrypenen verftaander origine- 
len , dan wel aan den eerften of tweden uy tfchry- 
ver haperde. 

Indien ik door veele lichaams ongemakken niet was 
belet geworden, fbude ikmogclyk gelegenheid ge- 
vonden hebben , om alles netter en dnydelyker naar 
te voriTchen, fbnder dat ik my, gelyk alsnu, met 
toegefonde copien hadde behoeven te behelpen. • 

De 



LEZER. 

De Lezer zal naar den ftyl en fpeninffe der vooxf 
den niet gelieren te zien, gelet ik het fraye en 
zinnelyke van onze moedertaal nooit heb geleert^ 
maar zoo gefchreven, ais ik gewoon ben indenda* 

felyldchen omgang te fpreken, Tonder te letten of 
et zelfde woord op eenerlcye, dan wel, op ver* 
fchillende wyze gefpeld wierdt : Tiet welk de Lezer 
te min fal qaalyk opnemen , wanneer hy z«l willen 

feloven , dat ik dit werk niet op de drukper^e heb 
oen leggen uit eene jeukte om y delen roem daar 
door te verwerven , en by het domme graauw met 
den gemenen bynaam van Geleerd uitgekreten te 
worden, veel weiniger om den broode , neen maar 
enkel en alleen om voorverhaalde redenen en om 
aan de begeerte van veele myner goede vrienden te 
voldoen, mitsgaders in hoope en verwagtinge , dat 
anderen, die van deze fto£Femeer kennis verkregen 
hebben, een bredere en wydlopiger géfchiedenis 
en een naauwkeuriger aan een gefchakelt verhaal aan 
het gemeen iiiilen mededelen. 
. ,Wat aanbelangt de verfchillende gevoelens der 
onderfcheide Schry vers , door my aangehaiald , als^. 
mede die vanden auteur , ik laate de zelve in zyn waar- 
de en onwaarde, fbnder daar van iets totmynver- 
antwoordinge te nemen , ofte te willen beüisfên , 

* 3 waar- 






V. 






• / " 



v^- 



^P DE BÉSCHRYVlNG 
D E R S T A D 

GR A V E. 

EN T LAND VAN 

K .U I K, 

Door den Heer DIEDERIK PARINGETt 
uitgegeeven én vermeerdert door den Heer 

Mr. PAUL VAN ALEN. 



Ift^Ë GR AVE , a fbrke , o overoude Stadt , 
Die voormaels mogt met KUIK een Graeffchap heten 9 
Indien men ons het recht befcheit deed weten» 
Al zyt gy vaek door 't oorlog afgemat. 

Al lag uw roem in de oudheit ver verfchoven, 
Steek nu het hoofdt, o GRAVE, o KUIK, naer boveni 

. O 'T» Uw 



Uw gtory^) Vm den fclinitidren ^èrtt^tii 
Dpor tydten idyt, bf Atikkenjcto by bi^ökkea 
Versmelt tn uit tle oudfadc opgetrokken , 
\^ord eiadlyk thwis der Wcrdd voorgezet. 
Fau 4^tuy die noch módte ontziet noch yver> 
Befchaeft en fchikt dé ^ftokken Vaa den Schryver. 



Dus kan nu éïs^i' die néderduitsch rtfet^l^» 
Den loop van vm Regeringswys oiftdekken; 
Wat voorrocia: en gebndk toe aat.kati ihekken; 
Hoe 't gingjvan oods, hpe. 't nu nógc by u gaec; . 
Wat Heer ge eerst faad4 wanneer denrGraeF vanBtttifen; 
Wat Wet ifiedaeet ea m6kx nog blyft deuren. 



Voorts ?i«id üreh hier 9 byna op yder blad, 
Een-lielder blyk en oDWédrfpt«ëkbaer teeken» 
^ Waec , «n ^toe ; ver ; oir '3 oiidB jRcichten fprdsen » 
En dus byeen «een* ohgeoieeaoi fdaat 
Van OudhQtt«W«t-Gebniik*«n Rtechtgdeertbeit* 
Tot leering y tucht en fpiegel der vetk;eertfa^t. 



** - De 



De blonde Mtes».^ lan^.u»r;,bootó9ttfchuur(f^ 
o GRAVE, bn u begroef, daer ge op uw walleft. 
Op oudheity fterkte en oorlogstuig moogt brallen. 
Schoon ge eertyds^ wel veel krygsfmart hebt bezuurt,- 
Tracht des uw' naem', op 't klinken onzer fnaren» 
AeaaHe vier de winden te openbaren». 



Zoo rees weleer, in eenën ahdren tyd'y 
Verlieten roem van ganfch vergeten Braven, 
Veel jaren lang in 't donker graf begraven ^ 
Ten; Kerker uit,' door de ongemeene vLyt 
l^n .-nüeriUghéit van wakkere Geleerden, 
Die ware deugd op haren prys waerdeerden* 



Wil des, ot GR AVBj ra KÜIK 'uw' Takhiget , ; 
Steeds ee;-en, bjyf zyn' npami. n^et achting' noemen^ 
Van Akn^ -op Wiens; :gaff en. 't > Sticht mag TöeDRenr,;...' 
Wiens nedrigheit Dnis;liODf;ei: toon bötet, . . ;• ', r . 
Hoe veel hy ook verdienen ihoög', -bedanken. 
Wy voor.zyn.vlyt.,,m«iixiées geringe .klank9n^; 

i ' NIKOLAES versteeg; 



PIVP 



ÓP ' ■'"■'■■■ ■ 

DÊ BESCHRY V ï N G . 

y A N 

DE STAD GR AVE 

E N 

HET LAND van KUIK, 

Door den Heer Diderik Paringet, in deszelfs leven 

Rentmeefter der zelfde Stad ; uitgegeeven ' 

door den Heer 

Mr. PAUL VAN ALEN. 



X.S *t heuchlyky by den glans co koesterenden gloeil 
Van aieawe welvaerc ^ rust en blydfcbap , . tp oyerdenken^ 

Den ftarrcloozen nacbt van b^gen; f^f nlpoed ^. . ';. 1 c \ 
Die onzen groei en bloei, in vroeger tyd» kon krenken^. 
«: Dat wenfchclykstgéloky dat heil beftraelt u thans , 
o GKAVEy o KUIK^^ dacr gy,. geeetan in deti lommei^ . i ^ * 

Der Vredeolyven, en gekoesterd, door den glans 
Der rcfaoone Oranjezon y all* uw' voorleeden kommer 

En ramp en bangen druk^ met blydfchap overdenkt^ 
Nu PifRINGET herleeft, in zyn doorwrochte blaêren. 

Die u VAN ALENS vlyt, zoo gunst-en gecstryk fchenkt. 

♦*J. Hier 



Hier Kiet uw grysheit wat ow^gd^is wedervaren; 

Hoe de afgunst u voovbeen «aer bert of cerkroon doag'^ 
Hoe ge, een en ander mael, het SpaeoTche juk moest dragen; 

Hoe Maurits u de klaeuw der Dwinglandy* ontwrong, 
£n (*) Lode^k u Weer in boeien kceft ^ellagen: ^ 

Tot Gy, door kavensboofdy gefteund door {^*)fFiU0ms magt, 
Den prang der Tiranny kloekmoediglyk onttogen, 

Sn by uw' ouden Heer seegkaftig wtér gebn^gt, 
6efefaotiwen mogt bet eind' van 200 veel orelogen. 

Hier zktfp^ recht, mvf\ rotm^ door buhMkudfldï geweld^ 
Zoo jamnerlyk w^cl efer vertreden^ «n gefchonéen-, 

Door Weten VoorreCbtbrief, op'tluiftcrrykst' herfteld; 
\ Geeft aen Oranjes trouw « eeuwig houl verbonden. 

o Land 9 o Stad, die u in dit gezigt verblydt, 
Looft de Almagt, door wiens gunst dit heil u mag beftralen. 

Bedankt den Rentheer voor de rente van zyn vly t. 
Erkent den «ivdbefd des fehnndereB VAN AL£N. 

Zoo wQ»de uw wdvaertiioöit, door God of tnensdi beftreën. 

Zk)o boude uw glorte ftand) door slBe de eeuwen heen. 

r. DE HAfiS. 

(<) £o(fe«yl de XlVde. t**) ff»m *» ^^ 



NA- 



OP DE BESeHHYTlNGB 

VAN i>E STAD GR AVE en den uinde van KUIK. 

Eertyds ontworpen door den Heere 

DIDERIK PARINGET. 

Nu ^vermeerdert in *t Licht gefcngt door 

DEN Heere Mr. PAUL van ALEN, 



V EEL Lof verdient hy, die lyn tyd 
Befteed om met. rechtaarde vlyt. 
De Aloudheid na te fpeuren 
Die, zpnder dat by arbe^id myd,^ 

*t Verborgen op komt beuren, 
Verkrygt te recht eea Lauwerkroon, 
Als hy het duiftre ftdd ten toon» 
- r Met onvcrvalfchte kleuren.' 

Zulk 



Zulk ee!Cïs als een fieïder Llcfat; ^. ' j 
Daar onkundsnevel ras voor zwicht, 

y 't Welk dpmheit kan verjagen:. 
Wie is niet aan diens zorg verplicht? 
Die's Waarheidszon doetdaagen: 
Die, als een baak aan boord der Zee, 
Op 't zekerft wyft de befte reê, 

' Om 't Schip te hoen voor plaagen. 

Nog meerder roem' veniient dié geen. 
Die niet flegts de Oudheid wil ontleen j ' 

.Maar gantfch vergeten wetten. 
Op nieuw weer doet in 't daglicht treên,' 

En in haar glans koomt zetten: 
Die Vletten 't fteun van Land en Staat ^ 
Tot fchrik.en toom der eigenbaat. 

Om 't onrecht te verpletten. 

Wie kroont dan ook , VAN ALEN niet? 
Daar hy dat edel wit beïcÉiièt, 

In deez doorwrógtè blaSr'en', 
Die hy thans gul aan Neêrland biedt. 



Waar 



Waarin hy ïal verklaaren. 
Al 't geen de Gr ave , een oude Stad., 
En V Land van ir»i>é merkwaardig had j 

Sints langen reeks van Jaaren, . 



Een ryke bron ontdekt zich hier, ' - 
Niet opgefmukt met valfchen zwier, ' 

Maar nutte kundigheden; 
Die PARINGET in dit papier. 

Uit de Oudheid fcoomt <?itled^,:.v 
Zyn naam 2^1 leeven trots den Nyd, 
Al de Eeuwen dpc^r, wyl hy.zyfi tyd^ 

Wilde aan dit Werk hefteden.. ' 

Hiftoriekennis toont hier klaai:, 

Hoe 't heden i's, hóe 't voórtyds waar 

In Gr ave en Kuik gefchapen;' 
Hoe dikwerf dat een trotfe fchaar. 

Van razende oorlogsknapen, 
Hunn' vryen hals dwong onder 't juk. 
En hoe 't vervolgens weer den druk 

Ontworfteld, heil mogt rapen. 



Hunn' 






Hunn' wetten, eertyds in den nacht 
Der driefte onwetenheid verkragt, 

Zien wy hier weer verrezen, 
En in haar'juiften ibnd gebregt. 

Naar de eerfte form en wezen; 
Na heeft geen bange onnozelheid, 
Die vaak vergeefs om hulpe fchreit. 

Voor onrechtsklauw te vrezen. 

Verhef dan viy, de Grove ^ uw hoofd! 
En Kuik: Uw' roem weleer verdooft. 

Word mi möt heldre . firalen , 
Een fchitterende glans belooft, 

Die nimmer weer moet dalen: 
Gy ziet uw' Lof in 't Licht gezet. 
Dankt dit den nyyren PARINGET 

En kundigen VAN ALEN. 



J O A N S T Ö UW 



NA- 



NAME?»Ï der SCHRYVEREN co WERKEN, die in de 
Aantekeningen van defe Befihryving aangehaald worden. 



Aaabanafel op de Kerkelyke 
Oadheden. 
Aitzema. {Lieuvie v««) 
AlbericasMonach: TriumFont. 
Alciataa. {Amireas) 
Algemeeae Hiftocie. 
Alkemade. (CorneJU van) 
Altlng. {Menfo.) 
Ampziog. {SumÊÊtf) 
Anfelmo (^Miteiiy) 
Aqaillias. {Henrtew) 
Argentrasus. 

BaldericDs. 
Baleo. (Métè.) 
Batavia Sacra. F9I: 
Beka. {Jaban de) 
Bentivoglio. {Gnith) 
Berg. {van den) 
Bertius. {Petnu) 
Bisot. 

Bokkenberg. {Petrm Ccttukt) . 
Bor. {Phitr) 
Bort. {Mr. Piet») 
Boxhoro. {Marcuf Zuerius va») 
Bachelius. {Jrmldus) 
Burgnodus. {Nicolam) 
Barman. {Kaïpar) 
Butkens. {Cbriftoffel) 
Byokershoek. {Cpmeiit van) 

/""^uipzovios. {BenediSm) 
\^^ Chappeauville. 
Chriflyn. {Paultu) 



ChroBvk (ottde) vao Holland ,Zee 

land, enVriefiand. 
-— van d« Klerk nyt de Lage 

Lande by der Zee. 
— . Oude Goudfche. 
— -" van Vlaanderen. 
Clerc. {Jean h) 
Coenen. {Hemummtt) M. S. 
CotaiMS. {PMfftu) 
Commelyn. ffia^arut) 
Coftumen. (vans'Bos) 
Cuspinlaans. (Jobatmet) 



^anlel. {Ie P. G,) 



JJ Dapper. (Omert) 
IJlthmarus. {Jaew Frederik) 
Divaeas {Peirm) 
Doufa. {Jamtf) 
— ^ {Janus Fitiui) 
Drakenborch. {Amoldus) 
Dumbar. {Gerèari) 



E 



mmins. {Ubbo) 



TJ^eltman. (G.) 

Jp Feuretjere. (Jntoiy) 

Foppens. 

Foullon. (R. P.) 

Gail. {Andreat) 
Gargon. {Uêttbe/u) 
GetteL 
Goldaftus. {Hamimfildi) 

•*♦ 2 Goor 



NAMEN DER SCHRYVEREN en WERKEN. 



Goor. 

Goris. (Lambertus) 

Goudhoeven. {fFitlem van) 

Grammaye. 

Graswinkel. (Tbeod.) 

Groot. (Hugo de) 

Groot Gelders Plaacaatbocfc. 

Groot HoUandfch Placcaatboek. 

Groot Utrechts Placaatboek. 

Gronde, {jlmb. van der) M. S. 

-— {Hendrik van der) M. S. 

Guicciardin. (Louis) 

Halma. (Fr. van) 
HarasuSy {Franciscus) 
Heda. {Job.) 

Heedendagfche Hiftorie of Te- 
genwoordige (laat. 
Hemert. {Antony van) 
Hermannus ContraSas. 
Hooft. (P. C.) 
Hoogftraten. (David van) 
Hubner. (Jobannes) 
Huflen. {nugo van) 



J 

K 



anicon. (F. Af.) 

emp. {Abraham) 

KnippenbergH. (J.) - 
Kolyn. {Klaas.) 

Laet. (7. de)^ 
Larrey. (Vl/. de) 
Leuwen. {S. van) 
Xeven van Prins Willem <Jên I. ^ 
Le Graniie ïiièatre Öacré de Bra'- 



bant. 
Leydis. {A) 
Lipfius. {Juftus) 
Loo. {Bertrant van) 
Loon. {Gerrardvan) 

M antelias. (Joannes) 
Mariana. {Joban.) 
Marcus. 
Marin. {Pieter) 
Martene. {Edmund) 
Mattheas. üAntb.) 
Meiboom. 
Mercator. (Job.) 
Merula. 

Meteren. {Emanuelvan) 
Meerbeek. {Anib. van) 
Meyerus. 
Meycr. {Job. de) 
Mieris. {F. van) 
Mirasas. {Aub.) 
Mutzaert. {DioMzius) 

N tigge. {frUIem) 
Naamregifter der ft^d Grave, 
Nidek. {Brouerius van) 

Opmeer {Petrus) 
Ortelius. {Abrabam.) 
Orlers. {Jan) 
Oudegherft. 
Oudenhove. {J-.van) 
Oudheden en Geftichte vans^Bos^ 



Fregrinus. {Antonius) 
Petit. (Le) ;^ 
Pife. {de La) ^ ^^ 



Pon- 



JiïAMEN DEa SCHRYVEREN kn WJ^RKEN. 



Piftorius. ijoan) 
Pontanas. {Ifac. 
Fontas Heuteros. 

Rademaker. (Jbrabam.) 
Rcimcr. \de) 
Reyd. (J. van) 
Reymer. 
Roo. 
Roack. 

Roy. {Jacob Lé) 
Roya. {JEgidius de) 
Ryn. {Hcnd. van) 

Sanfon. 
Sande. {J. F. D.) 
ideros. {jintoniuj.) 
Scarlenfis. {Occo) 
Schelling. {Pet. van der) 
Schotanus. 

Scrieck. {Adriaanvan) 
SchrafTert. {Jan. 
Schriverius. {Petrw) 
Sichterman. (Gerrard) 
Slgebêrtus. Gembl. 
Slichteohoril. [Arend van) 



Smetius. 
Snoi. {Keinier) 
Someren. {Joan van) 
Stoke. {Melis) • 

Strada. {Famianus) 
Struben. 

Struvius. (B. G.) 
SufFridus. Petri. 
Sweertius. {Franciscus) 

Theffchcmacher. {JF.) 
Thrithemius. {Job.) 
Trptz. (C.H.) 

Vaderlandfche Hiftorie. 
Valkenier. {Petrus) 
Veiferius. {Mart.) 
Velthem. (L. van) 
VofBus. {Matth) 

Walvis. {Jgnatius) 
Winfemius. {Joban) 
Wree. (O. de) 
Wllh; {Proc. Egtnohd.) 
Wierus. {Joannes) 



.i.K 



#»# 



BE- 



BERICHT VOOR DEN BINDER. 

Het half Blad A. jpag. i. z. 7. en 8. alsook I 3. 
pag. 6^. 70. en de Tietel van de Stukken en Do- 
cumenten moeten uytgedaanen de verdrukten voor 
in de plaats gevoegt worden , om dat op de zel- 
ve eenige fouten zyn ingeflópen. 

De Byvoegfels geteykent Hhh * Hhh ♦♦ 
Hhh ♦** moeten op Hhh van het eerft Deel 
volgen , als ook a. b. c. van den Bladwyzer agter 
de Byvoegfels* 



MEMO- 



Pag. I 




MEMORIAAL 

AANGAANDE DE STAD 

G R A V E 

EN LANDE VAN CUYK, 

DER SELVER TYDELYKE HEEREN, 
HAARE REGERINGE, WEDER- 
VAAREN, REGHTEN, PRIVI- 
LEGIEN, COSTUYMEN 

EN USANTIEN- 

^Et Land van Cayk (: voorbygaende de fpecalatiea, 
die men maken moge op den oorfproog of reden 
van dien Naam (i)^ envandedaar onder gehoo- 
rende dorpen en gehngten, als myns dunkensof 
nu fabuleus y of neven anderen door de Outheyt 
al te veel benevelt:) voert tot een Wapen, foo 
booven tegen 't wulfTel van 't Choor der Catbedrale kerke toe 
Grave afgetekent is (2), agt fwarte Meerlen tusfchen twee fvirar- 
tebaaren in een verguit velt (3), hoewel men de Meerlen en 
baaren huydendaags in 'c rood (4) teekent : Veen of Vierlings- 
beek een Dorp in *t Overampt voert ook *c felve, dan daar ne- 
ven het onderfcheyt, apparent volgens 't Paaps gebruvk, dac 
daar is toegevoegt de beeltenis van den foo genoemde 5t. Lou- 
rens (s). De Stad Grave voert agt witte Meerlen tusfchen twee 

A witte 




% BESCHRYVING vak de STAD GRAVE^ 

witte baareti in eeo blau velt^ daa daar te nidden een roodett 
Burgc (6), fa mede tegen 't Choor wulflTel van de voorfcbrevc 
kcf k te fien (7). 



A A'NT EK ENI NGEN 

(x) Buchellus in not. ad bijlor. ÜUrqf. Hed(B pag. X58- /tl. a. vraagd: Au 
non a Cauchis di6H? Cujus originationis meminit non nemo. 

(2) Die is als nog klaar te fien. 

(3) Sim. van Leeuwen Batav.iUufl %,fluklit. Af.Mg;.ioi8.rchr]rft:HeC 
wapen van'Cuyk is twee ronde fafcen op een goud vèld, rontfom befet 
met acht roode meerlen; die van> Myerop als jonger fonen voerende 
üüfcen Afur, en de meerlen fwart op een goud veM. 

5y vanHuesfen Batav.Sacra^rt.i.pag. 14.3. Staat het Wapen boven An- 
dreas Cuickenfis Epifcopus Uitrajeékinus XXV. , verbeeldende volgens de 
cekeiveii d& verwen in de ^apenkonll ^bruTkelyk» acht fwane meerlen,. 
boven en onder drie , en midden twee, tusfchen twee roode balken op 
een gout veld. 

(4) In defer voegen vind men het wapen van Cuyk alomme by Butkent 
Jfcpbées de Brab, alwaar by. tm., i.pag. 320. fegt: Jean Sire deXuyck 
qui devoie avolr rang entre les premiers fermerat Ie difcours de nos Ban- 
uiefes , la fienne eftoit armoyeé d'or i dewc foices de gnelles & huift 
merle^es de me/Ine mifes en ourle fur Tor. 

Mierik Bisfcbopl. Munt. en legelspag. 150^ De Heeten en Graven van Enyk 

voerden een wapenfchild fn vyf gelyke deelen gefcheiden, door twee 

roode leggende dwarsbalken, de overige drie, het goude Veld van *t Schild 

-uitmakende-, zyn belaaden med agjt roode watervogels, van welke zoo 

boven als onder drie, en in 't midde twee geiletd waaren. 

Defe vogels werden volgens de konft-woorden vanHerauldiein'tFranfch 
Mèrlettes genaamt. Ziet Roack Uederi. berauld» a. deel. p^. 3. fchryvende 
aldaar: ^lleri$nSy ofte Alleliom, die welke zyn verfcheyden van Merku 
tesj Merlekens, Dan die MerleUes hebben die vLeughelen toe ghefloten 
fonder beek, en de dy en, ende zyn als (pasjantes) gaende, maer de Al' 
krimis zyn om hooch, ende als in pak^ endre hebben de vleugelen op^u 
ghefpreyt^ gelyk de Arents. Soo wanneer de Merknes hebboi beek eo^ 
de klauwen, foo noemtmenfe CarmetPes. ^ 

Marin diQ. Franc, ö' Holl.pae;, 708- wfc. Merktte. On appelle alnfi en ter- 
me de Blafon , un petlt pifeau répréfénté fans pieds ni ailfes. Vogeltje 
zonder pooien nog vltogels m 't Wapenfchild verbeeld. 

Furetie re diB, univèrf. verb. Merktte. Jfubft fem. Terme de Blajim. Ce font dei 
oifeaux peints fur r£cH, qui n'ont.ni pieds ni bec, non plus que les al- 
ierions. Ceuxci font difi^rens d'avec les merknes, parce qu'ils ont toÜ* 
jours les ailes ouvertes, étenduës, & abhaisfécs, & font pöfées dans 
VEcu de bout, & en pal: au lieu que ks Merknes font pasfantes., ai^ec 

lei 



enlakdevanCUYK. 3 

" les ailes ferrées. Les merkues fur les Ecus font de marques des voyages 
d'outre nier, parce qu'on die que ces oifeaux pasfent Ia mer tous les ans. 
Op het Stadhuys binnen de Grave in een glas op de Raadkamer, en in de 
kerk van het dorp Cuyk werd het wapen, insgelijks de meerlen en baarea 
rood, op een gout veld , uytgefchildert gevonden: gelyk ook tot Utrecht 
in de Academie in het groot auditorium. 

(5) Het v/apen van het dorp Vierlinxbeek is in tweên verdeeld , hebbende 
aan de rechter de beeltenis van St. Laurens, en aan de linker fydehetwa- 
pen van Cuyk; Tonder dat echter praefumtief is, dat Vierlinxbeek eerft 
liet wapen van Cuyk alleen foude gevoert, en naderhand de beeltenis van 
St. Laurens daar toe gevoegt hebben, gelyk den autheur fchynt te willen 
feggen : Maar het komt geiooflyker voor, dat dit wapen aldus in tweêa 
verdeeld van den beginnen af aldaar fal gebruykt fyn. 

(6) Dit wapen Is op het Stadhuys tot Grave in defer voegen, als den au- 
theur het afbeeld, te vinden, ziet ook Jani^on Republ, der Fereen. Nederl. 
3. deel hUutz, 113. Tegenwoordige (laat van alle Volkeren 12. deel 3iftuk 
pag, 278. Hoev/el Mr. Jaques Ie RÓy , Ie grand tbeat. profane du Ducbé de 
Brabant f onder de wapens der Btabandfe fledeu, dat van de Grave fccid, 
de Meerlen, balken en burgt alle rood op een gout veld. Het felvedoet 
Butkens tr(fb. d. Brah. torn. IL 

(7) Tegenwoordig is het Stads wapen tegen 't Choor wulflel niet wel to 
kennen , als fynde bet felve door het witten van de kerk v/at beklad. 

Hoe en of dit Land en Stad van outs een Dominiutn geweest 
is, en altyt foodanig door eenen Heer befcten en geregeert (i)i 
ook of het met der tyd uyt diverfe is gecomponeert gewordt, 
fal ik my van geen aangelegentheyt laten j foo mede niet hoe en 
wanneer Ket deels by fyn tydelylce Heeren beleent, afgegeven^ 
onder der fel ver Erfgenamen gepartageert, en dan weder famen 
gebracht mag fyn geweest, alfoo my daar in niet kan voldoen, 
want vinde daar van gecne fonderlinge Hiftorien , en al de 
Cuykfche Archiven, uycgenomen die van St.Jans nu Sambeek 
of Santbeek (: welke ik nogcans noyt heb kdnnen te fien koo- 
men:) fyn gcduurende de Spaanfe Oorlogen binnen de Stad 
Gennep , dat doen neutraal was gevlugt geweest en aldaar A*. 
I {97. in den brandt van de felve Stad geconfumeert (i), 

AANTEKENINGEN. 

(i) My duakt dathet al vanveelaangelegentheitfoudegcwecst hebben, 
indien den auteur bad weten aan te tooneu , hpe het fich. ontrent flefe 

A a ' fae- 



BISCHRYVING van de STAD GRAVE, 

faeken had toegedragen, en of de Rad Graveen 't Land van Cuylcvan 
ouds twee byzondere Heerlykheden , dan weleen DoniLniumfyn geweest. 

Dat deStadGraveende *tLand vanCuyk eeneHeerIykheytis,getuygea 
onder meer andere: Slichtenhorst Geld. gefchied. lib. i.pag. 4.9. De Stad 
Grave het hoofd van de Heerlykheid ende eertyts Graeffchap van Cuyk* 

(: Nochtans noemt hy ook /i^.S. pag. 17B. n. 4.8. Sprekende wegens de 
Leenverhe£Snge door Hertog Reynald van Gelder aan Hertog Antonis 
van Brabant den 23. Oélober 1407. gedaan, de Heerlykheyd van Kuyck 
en zyne moederflad Grave, Heerlykbeeden In i>\uï^\i: vid. etiam Pontan» 
biji. Gelr. lib, Z.pag. 397. ubi: Cucae Dynaflia &, quae ejus metropolis 
Graviae civitate, CMmutrunu^ Brabantiae beneficium Judicaret. Tegen- 
w. Staat der Vereenig. Nederl. 2. deel 3.Jitikje. pag. 254. de Heerlyk^den 
van Grave en Kuick wederom aüofle . • • , De Keizer gaf verfcheiden 
voorregten aan de twwHeerlykheden. :) 

Le Roy grand tbeat. prof. de Brab. Uv. 4. pag. 52. Grave eft Ia capitale 
du Pais de CuykouCuyckland. 

Alting notit. Gemi' infer. part. 2. pag. 108. vee Kuuc: Poft extinflos 
Eukienfes, Geiri, occupat& Gravii Regionis prlmario Opido, Dicionem 
diu tenuerunt. 

Ende werd het fel vefpeciaelbewefen doorHaerHo: Mo: Placcaet de da- 
to den 2o. Aug: 1609. 'Waar van de Heer Praeildent van Bynkershoeck 
quaeji. Jur. publ. lib. i. cap, 6. pag 49. fchryft: Ordines Generales edi- 
zerunt, agrum Kuykenfem ad fe pertlnere, quia poflidebant Urbem de 
Grtve» cui ager ilie erat fubditus. 

Het gemelde Placcaet luyd Mus: 

DE Staten Generael van de Vereenigde Nederlanden, Allen den Ree- 
nen die defe tegenwoordige fuUen den ofte hooren lefen , faluit. DOEN 
TK WETEN, Nadien by het traftaet vanBeflandt, bybemiddelingevan 
de Heeren Ambafladeurs van de Conincklyke Majefteyten van Vranckryk 
&c. ende Groot Britannien 6cc: tusfchen de Heeren Eertz-Hcrtogen ende ous, 
den negenden Aprilis leftleden, binnen de Scadt van Antwerpen befloten» 
ende den twaelfden der felver Maent geaggre-eert , onder andere by het 
derde Artyckel van dien (: volgende die originele ofFren van haereHoog- 
heden :)geaccordeert is, dat wy, gedurende 't felve Beflandt, vry fou* 
den behouden 't geene wy ten fel ven tyJe hadden ende gebruykten , en- 
de dat onder de Steden ende flerkten, die v/y hielden en gebruykten, 
mede verftaen werden begrepen te zyn de Vlecken, Dorpen ende Ge- 
huchten daer van dependerende, ende onv/ederfpreekelyk is, dat wyteo* 
felven tyde, onder anderen, hielden ende gebruykten de Stad Grave. 
Wefende mede kennelyk dat over dtrtigh, 't festigh, hondert, twee, 
drie hondert, ja langer jaaren , de Stad Grave ende de dorpen van Cuyk 
eene Heerlykheydt is geweest ende noch is , hebbende van den jaare 
derthien hondert en acht haare gemeynte in 't natte ende droge gemeyn 
gehad: Dat ook boven aller Menfchen gedencken op het Cafteel binnen 

de 



sklakdsvakCUYK. g 

ée Grave, in Civile fteken, de appellaticn ofte Prorocatien van alle de 
Dorpen des Lands van Cuyk beroepen fyn : Dat de Criminele Juüine o* 
ver alle die voorfchreve Dorpen ende onderfaten immediate by de Anipc* 
uian binnen de Grave beleyt fyn, en dat de judicature van dien compTe- 
teert den Schepenen van de Grave : Dat boven dien de Lecnen des Lands 
van Cuyk binnen de Grave op 't Cafteel by den Amptman, Leenmannen 
ende de Leen Griffier, aldaer verfocht, verleent, en de queftien van 
dien berecht worden : Dat van gelyken in de Beden over de Heerlykheyc 
van de Grave ende het Land van Cuyk, de Stad Grave een vyfden dael 
contribueert, ende die D«rpen de andere vierdeeleo: Dat insgelijks vee- 
Ie preeminentien , Rechien en voordeelen aan de Stad Grave over xie 
Dorpen des Lands van Cuyk van ouds geappliceert fyn : Dat ook in ver- 
fcheyden Chartren ende oude Brieven de Had ende Heeriykheyt van de 
Grave ende het Land van Cuyk als een Corpus geltelt fyn, dat de ver« 
pandinge van dien als een Lichaem is gedaen, te weten de flad ende 
Heerlykheyt van Grave, ende het Land van Cuyk conjunélim: Dathaa- 
re Hoogheden felfs by publyke Brieven , voor de Reduélie van de Stad 
Grave aen defer zyde, gedelt hebben, dat die Ingefetenen van de landen 
van Cuyk leggen onder het Refort ende jurisdiélie van de Qad van de Grave, 
ende dat daarommein de handelingevanhet voorfz. B«ftandt by onze Ge- 
committeerden , ten ovcrflaen Van de Gefanten van hoogftgedachte Heeren 
Koningen, ende Gecommitteerden van de Heeren £ertz-Hertogen , wel 
klaerlyk ende uitdrukkelyk tot meermalen verklaert is, dat onwederfpre- 
kelyk de Vlecken , Dorpen , ende Gehuchten des Lands van Cuyk depen- 
deren van de Stad Grave, dat wy, dien conform, regtmatelyk ende 
naer inhouden van de voornoemde handel in^e 't felve alfoo opentlick 
hebben geprafbifecrt, ende dat fonder violatie ende infrafliè van de 
voorn: handelinge, daer tegens niet en magh werden gepretendeert 
van wegen Hoogft. gemelte Heeren Eertz-Hertogen : Soo werden Wy 
nochtans bericht, dat by Luyden haer particulier ende ongefondcerde 
querellen foeckende, te ifege gebracht is, dateenige Patenten op dea 
naame van de Heeren Eertz-Hertogen, by nachte en onr/de heymelik, . 
opgeflagen fyn in de voorn: Dorpen, daer by contrarie word gepreten- 
deert. Ende wefendeOnfemeyninge de voorf: handelinge pun^uelyk en- 
de fonder eenige indracht te doen onderhouden, ende alle contraventien 
van dien te weeren : Sóo belaften en bevelen Wy wel uytdruckelyk alle 
Officieren, Jufticieren ende Onderfaten des Lands van Cuyk, niemants 
bevelen, in (aeken deHooge Overigheyt der voorn: Lande aangaende, te 
ontfangen ofce gehoorfaemen , diredelyk ofte indireóbelyk , ofte hen aen 
ymand dies aengaende te addresferen als van ofte aen Ons, ofte die by 
Ons^ daer toe Gecommitteert fullen worden, op poene van geftraft te 
worden als violaceurs ende infradleurs van 'c voorf: Beftant. Ontbieden, 
daerom onfcn Lieven ende Getrouwen den Gouverneur Generael, Eer- 
fte ende andere Raden, mitsgaders den Procureur Generael van de Ste- 
den ende FortrcfTen van Brabant, die Wy houden ende befittea, me: de 
Vlecken» Dorpen ende Gehuchten daer van dependerendei OnfenGou- 

A 3 ter* 



BESCHRYVING van de STAD GRAVE, 

verneur Tan de Stade Grave ende de Landen van Cuyk, neerftigh devotr 
te doen in 't achterhaelen van de Contraventeurs van defe OnfeBevelen, 
op dat die geftraft mogen worden naa behooren. Gegeven in 's Graven- 
hage onder Onfen Contre-zegel in forme van Fiacaet hier op gedrukt den 
20. Augufli in denjaere 1609. was geparapheert , J. Alting, v^ onder- 
ftont. Ter Ordonnantie van de Weigemelde Hoogh Mogende Heeren 
Staten Generael, was getekent, C. Aerflen. Wefende daar op gedrukt 
het Contre-zegel van de feive Heeren Staten In roode Wasfcbe. 

Hier tegens hebbe alleen Janffjon gevonden, den welke pofitief ftaande 
houwt, dat de Stad Grave, fchoon de felve op den uytterften hoek van 
de Lande van Cuyk legt, geenflnts de hoofllad van 't felve is, foo als 
veelen verkeerdelyk wanen , maar eene Heerlykheid op haar felven , die 
fteeds van die van Cuyk afgefcheiden is geweest. Siet desfels RepubL 
der Fereenigde Nederl. 3. deel 3. hoofs, pag, 95. 

Nog is my voorgekomen feker fchrlftelyk ad vys , gegeven door de Heer en 
Meefter Johan van Willigen in desfelfs leven Drost der Stad en Landen 
van Raveftein, waar in dien Heer fteld: Dat de Stad Grave ende de Lan- 
den van Cuyk in voorige tyden ider haare byfondere Heeren en Juris- 
diAien gehad hebben. 

Endealfoo het voorfchreve advys fpeciael betreckelyk isqpdegementio- 
neerde Stad en Land, fal het felve hier int geheel laten volgen: 

Casus Positix. 

A. ende B. fyntefaemengetrouwt ende hebben altyt gewoont in de Stad 
Grave: fy hebben in haer leven aen Dorpen ende aen particulieren in de 
Landen van Cuyk ende Boxmeer uytgefet op intrest verfcheyde capitalen 
ofte obligatlen, fonder dat daarvan is bctseltden 40. penning, veel min- 
der dat de felve fyn geprothocolleert. B. is gcftorven fonder kindereu in de 
Stad Grave, alwaer alle de goederen fyn deylbaar fonder dat den langst- 
levende eenige tocht toekomt in de goederen van den eerst dervende; 
macr in de Landen van Cuyk ende Boxmeer fyn ook alle de goederen wel 
deylbaer, doch de langstlevende heeft aldaer de toghte foo v/el van alle 
gerede als van de ongerede goederen , de welke deu eerst flervende on- 
' verdeylt befeten ende agtergelaten heeft. 

De vrage is* 

Of aen A. lanxtlevende toekomt detoght van de voorfchreve Capitalen 
ofte Obligatlen? 

A B V T s. 

Gefi«n hj mj ondergefchrc ve de bovenftaende cafuspofitie , ende de vrage 

daar 



i^klani>bvakC(JYK. 7 

ditf ojpt gcformeert, foiide daar op veiftaen, dat aen A. langstlevende 
de togc van de voorrcbreve obligatien voor lbo veel het gedeelte vaa fyne 
a^eftorve huysvrouw aengaet behoorde te volgen. 

Gemerkt dat het is eeneonwederfpreekelykewet, qnod confoetadinesft 
fiatuta ad unguem fint fervanda» & quod fefe extra territormm indiftinc- 
te non porrigant, nam potentia & auétoritas confuetudinis nonexcenditfe 
extra proprios limites. DD. ad kfiiujg^. defitisd. & ideo omnes res iive 
domi uve foris regalantur i ftatuto loei in quo res funt. Daer dan in de 
Landen van Cuyk ende Boxmeer volgens de coftuymen fpecialiter is ge- 
ftatueert endegeordonneert» dat de langft levende der conthoralen heeft 
de togt van de gerede foo wel» al» van d'ongerede goederen des eerst 
afgeftorvene, foo moet men in cas fubjeét niet de cofhiymen der Scadt 
Grave, maar de Coftuymen der Landen van Cuyk achtervolgen, des te 
meer om dat die Stadt Grwe ende de Landen van Cuyk in de voonge tyden y- 
der hare bywndere Heeren ende JurisdiQien gebod bebben: vermeynende ab- 
furd te wefen, dat de coftuymen der Stad Grave, de welke binnen haa- 
re poorten fyn geflootea, fouden vernietigen d'tifantien ende Coftuymen 
der Landen van Cuyk ende Boxmeer, de welke fpecialyk over de gerede 
goederen disponeren, ende daer van geve de togte aen de langstleven» 

Et bujusmodi confiietudinem propter individnam tam corporum quam anf« 
morum conjunftionem& focietatem, proptex tot matrtmonii onera, quae 
conjuges moderate foftineie, & fusque deque ferre debent, juftUEmam & 
favpre dignam elTe, q\As inficias ire poteiL 

Hier tegens obllecrt nietd'opinie ende de leer van veeleDoéloren, na* 
.mentlyk dat men in de fiicceflie der vafte goederen achtervolgt de (latuten 
derplaetfealwaerde felve fyn gelegen; maar rakende de gerede goederen 
moet inden de plaets van de woonlnge ende van 't flerfhuys, ter oorfae* 
ke dat de gerede goedere» (: Waar onder fy dergelyke obligatien tree- 
ken:) geene vafte plaetfe hebben fouden, maer foude fkten vad gebegü 
aan den perfoon van den crediteur. 

Maar defe leer word van vele Doctores gedebatteert ». en kan in casfubjeét 
geen plaets grjjrpen, om dat de ftatuten van de Landen van Cuyk en Box- 
meer fpecialyk óyer de gerede goederen difponeren , ende omme meer 
andere hier nae volgende redenen. 

Het is waer, dat onder de Dodoren feer wydloopighgediSputeertword, 
tttrum nomina & a Aiones inter mobilia aut immobüia^coiitineantur, vet 
tertiam confUtuant bonorum fpeciem» ik weet ook wel, dat dergelyke 
obligatien, .als in den cafus poficie vermeit onder de gerede goederen ge- 
meeniyk getrokken worden; maer daeMegensvinde ook, datdegemeyne 
befchreve regten uytdruckelyk decideren,, quod pecunia quae foenerandr 
caufa coliata eft non habeatur intev mobilia, fed potius inter immobiliai 
per 1. 78. J. r. L 79- S* i. & 9*./. de Légat, 3, 

Waeromme leeren ook de Dottoren , quod omnes^^res ex quibus fméhis per^ 
cipiuntur inter immobilia computencur, quam commnnem dicit omnium' 
CD. opinionem Molin. m traSt. de commero, fi 37. nu. 2^7. nam^omner 

prac^ 



BESCHRYV4NG van db STAD GHAVE, 

praeftstiortef quae reoifcuntar & repttflulantHiiit in fhidu, & otnnè quod 
e(l in friiéta pofluiecur vel quA(L 

Do^ dit alles hangt merkelj^k ten dinféotie ende aen den wil van den e/- 
cenaer boe ofte op welke manier hy over (yne gerede goederen heeft geor- 
donncerc. Want eene flave gedeftineert rot het cultiveren van een landt 
word voor ongereet goet gehouden. Servus glebae adfcrtptus pars fun- 
di effe cenfetur ac pro eo habetur. Chriftir. ml. x. decis. 212. nu, 12. 

Daer beneffens peerden, osfen, fchapen geftujrrt op een bouwhof om aldaer 
te braven ende het land te miften ende te bouwen, worden gedeyk volgens 
de landrecbten daer ff gevonden worden , in his fucceffioneri debet juxu 
ftatuta loei, in qao reperiuntur, Cirp^z. drf.for.p. 3. cmftiLi2.def, 15. 

Dewylen de echteluydens hare penningen hebben uytgefet In de Landen 
Van Cuyk ende Boxmeer om aldaer te ^jti ende te blyvenilaenopintreü, 
foo is immers feker dat fy figh de regten van die landen hebben onder- 
worpen* ende gewilt dat nae doot van eene de iangd levende foude ge- 
nieten het recht ofte voordeel, het welk de Landrecbten geven: fynde 
tegens alle aeqoiteyt dat men de langstlevende foude afnemen* het recht» 
het welk in de landen van Cuyk ende Boxmeer door de doodt van den 
ettat dervende verkregen heeft, 

. Het is nae regten indisputabel , dat den eygendom van geleent gele over* 
faetaen den idebiteur, dienvolgens word die aftie van geieêntgelt ge- 
begt meeraen den perfoon van den debiteur endeaen de piaetfe^ier hy 
woont « als wel acn den perfoon ende plaetfe van den crediteur, die den 
eygendom van fyn geit is quyt, ende wederom moet foeken ter woon- 
plaetfe van fynen debiteur. 

Waaromme traderen dan ook de Doóboren uytdrackelyk, quod nomina de« 
bitorum e jus funt loei & (itus in quo exaélio aut petkio fïeri debet. En- 
de alhoewel Chrlflin. ad LL. MecbL fchynt eeniglints contrarie te wefen» 
foo fchryft hy dogh ti$, 16. art. 39 nu: 6. in addü, quod nomina ft aékio- 
nes fubjiciantur confuetudini ejus loei in quo habitat debitor. Et opinio- 
nem hanc tanquam communem & fanétam fupremus Regiae Majeftatis fe- 
natus arreflo fuo fecutus efl in duabus caufis. didt. Ht. 16. art. 39. nu: 8. 

Ende alle het bovendaende is ook met ftoedê fondament, redenen ende 
wetten te vinden by Ant. Peregr. de jnr.fifc. lib. 5. tit. i. nu. 141. &feqq. 
alwaar hy decideert het geene kortelyk hier nae volgt; te weten quod 
opinio contraria in praQica non fit recepta, quia fifcus loei, ubibonafunt» 
illa capit» & indubitanter fifcus domini confilbantis occupat mobilia & 
mercaturas quae ibifunt, quod vero attinet ad nomina debitorum, atten- 
dendum e(l domicilium debltoris non antem creditorls, nam nomina de- 
bitorum cenfentur effe ejus loei ubi de jure ft de faélio exigi poflunt. 

Etadiliam rationem, quod a&lones perfonales Inhaerentofltbus creditd* 
ris, refponderlpotell, qüod fimititer e contra inhaerentperfonaedebitoris, 
nee ilHus perfonam egredhmtur, effedtum autem in onmi materla potius 
jntnendum effe, & idcirco fpe^andum tfSe potius locum ubi aéliones ipfae 
•xerceri ft ad effefbum reduci poiTunt, quam locum perfonae creditoris 
ubi inutiiiter competunt. 

Of 



£NLAND£TAKCUYC* 9 

Of &n d^ohllsatien gerekent worden onder de gerede of ongerede 
goederen, fy fyn fubjeét aen de Landrechten van de phets, daer fy wor- 
den gevonden ende volgens die Landrechten word het recht van fucces- 
fie gedirizeert. 

Maer dit alles onaengefien foude raden aen beyde de parthyen om 't 
onderzoeken, of niet te vinden fyn een ige voorvallen ofte exempelen, 
waar door deze feer disputabele qucdie kan worden gedecideert, want 
d'ufantie ende het oudt gebruyk fal in faicke voorvallen groot gewigt by 
brengen. Ende foo wanneer d'ufantl^ ofte Exempelen niet te vinden 
fyn, foo fal het evenwel noch profitabelder wefen aen de parthyen, dac 
fy defequAftie met een accoort afmaken, als wel dat fy daer over by 
wege van.proces eene gerigtclyke decifie verkrygen. 

Aldus, falvo mellori, adVys ende Raedt gegevjen ^inne Raveftein den 
%. Sept: 17x2. (:wa8 getekent:) 

Joajiir VAir Wu.lmin. 

Wanneer Ik nu de vooraengehaelde periode fooftrydig vond metHaer 
Ho: Mo: Placcaet , hebbe occafle gemaekt om gemeiden Heer Drost 
daar over te onderhouden , den welke my tot antwoord gaf, dat hem de 
redenen in dat Placcaet bygebracht geenfints fatisfadtoir voorquamen : 

En wel niet de eer/ie ^ namentlyk, dat de StadGrave en de dorpeuvan 
Cuyk van den jaare 1308. haare gemeinte int natte ende drooge ge- 
mein gehad hebben: dewyl een fouverain Heer, die twee heerlykheden 
befit, man de inwoonders d4er beyde voor een jaarlyxen en erfFelyken 
ifhiens kan geven Cyne gemeinte in een van die Heerlykheden gelegen 
foo in natte als in droge, fonder daar door van die differente Heerlyk* 
heden eene te makea: iiet deze donatie onder de ftucken dieneude tot 
dit memoriael No. 11. 

Wat aanbelangt de tvoede; Dat boven alle menfchen gedenken op het 
Kafteel binnen de Grave in civile.faeken de appellatien ofte provocatien 
van alle de dorpen des Lands van Cuyk beroepen fyn: hier omtrent (ton- 
de te letten , dat de banken des over en Nederampts Lands van Cuyk 
eerst haar beroep hadden aan den fchout en fchepenen tot Cuyk als aan 
«eren naallen Hofvaert, en dat alsdan eenige partye hen by fulke fen- 
Centie bcfwaert vindende, daer van mocht appelleren aan den fladhelder 
und mannen van Leen in de Cuykfe Kamer op den ilooten tot Grave als 
iiaaren opperden Hofvaert, wiens vonnisfen bleven tot euwlsen dage ar- 
reft van magt und weerde, fonder in eenige toekomende tyden die ver- 
der te appelleren. Op de felfde manier wlerd van v.onnnisfen van ibhe- 
penen tot Grave aan die Cuykfe kamer mede geappelle^rt; Ook van die 
der Heerlykheytvan Aften Vtd.cBfi^ von dm BofcbenMeycrie door van Beug- 
hem ^^. 403. en il 8. Tot dat eyndelyk Keyfer Karel nae de inloflinge 
4ier iKtndfchap hy fyn Landkaerte aan die van Cuyk^ en by de confirma* 
tie der privilegiën aan die van de Grave heeft verleent, dat men haare 

U von- 



to BESCHRYVING van db STAD GRAVE, 

Tonnisfen niet fal mogen appelleren, taaar tUèen refbnaeren aan den 
Raad van Brabant. Hier ostt konnen naafgesieo werden de N«» tf 7. 
6S. 73. en 75. der documenten behorende tot dit memoriael. 

De derde: Dat de criminele juftitie over alle die voorfchreve dorpen 
ende onderfaten Immediate by den Amptman binnen dcGravc belejrt fyn, 
en dat de judicature van dien competeert den firhepenen van de Gra» 
ve : Wegens dit poinft wierd veTme3nit , dat in voorige tyden de ju- 
dicature in criminalibus, voor foo veel het Land van Cayk aanging , 
aan die van Cuyk felver , ofte tvel de genoemde Cuykfe kamer had- 
de gecompetcert, maar geenüDts als naderhand aan ichepeneo vande 
Grave. 

. Op Gevierde reden wierd geantwoort, dat den Heer des Lands van 
Cuyk en der Stad Grave die foo genoemde Cuykfe kamer, (ynde geweest 
bet hooge Gericht dier twee Hecriykbeden , foo wei hadde konnen op- 
rechten en den Amptman, Leenmannen en de Leen-Griffier hunne by« 
eenkomftcn oir vergaderingen doen houden in den Landenvan Cuyk ais 
binnen de Stad Grave. 

Dat verders in de beden over de Heerlvkheit van de Grave en hec 
l.and van Cuyk, de Stad Grave niet altyd een vyfde deel, immefs op 
geengelyken voet, ende die dorpen de andere vier deelengecontribueert 
hebben; dit is af te nemen uyt de contributie s'Lands van Cu3rk aanKey 
fer Karel tot redeinprie der pandfchap aande Graafïnne van Buren No. 
71. Ordres op het omflaen en inne der voorfchreve contributie No. 7^. 
Contributie vandie vande Grave ten felven eynde No. 74. Contributie 
*s Lands van Cuyk aan den Prince van Orange tot bekominge der Pant- 
fchap No. 78. ende de contributie van de Stad Grave ten dien fine No. 7> 

Defesde reden wierd geoordeelt te fyn als de Eerfte en Fierde, nament- 
lyk dat een fouverain hier omtrent konde handelen pro libltu. 

Ende voor foo veel, datterwelchartrenen oude brieven gevonden wer- 
den daer de Stad ende Heeriykheyt van de Grave en het Land van Cuyk al$ 
een Corpus gedelt fyn, daar tegens waren ook verfchevde oude docu- 
menten voor handen , die genoegfaam het tegendeel mede bragten, als 
onder anderen Nn 52. alwaer Hertog Maxim iltaen het Land en Stad van 
de Grave met dé Landen van Cuyk en van Oyen van Gelderlant fepa- 
reert. 

Behalven dat de Heeren der Stad Grave en den Landen van Cuyk hun- 
ne privilegiën niet te gelyk en in een en het felfde diploma geconnrmeert 
of nieuwe hebben gegeven , maar merendeels daartoe twee differente 
brieven ge6xpediert, gelyk te Hen is by de Nummers 23. en 24. 28. en 
29.3a. en 34- 73. en 75- 

Dat wel aan die van Buren en den Prince van Orange de verpandinge 
als een lichaem fchynt gedaen te fyn , maar dat ook ter contrarie van 
dien, Otto Heer van Cuyk fyn fhtd van de Grave, dat anderiints fyn vry 
allodiael goed was , met al fyn toebehooren in 't geheel aan Jan den der- 
den Hertog van Brabant heeft overgelaeten , en nogtans liet Land van 
Cuyk, aUwefesde cenRyksleen^ behouden. 

Ende 



BH LiAKDft VAN CU YX tt 

Snde eyodelyk dtt de laefte reden tegens de Heeren Eettz-bertogen 
volkcMiieD probeerde en alleen peremptoir was, maar dac nogtans de lel- 
ve hem pmtrent het poiiid in quedle niet konde dqen veranderen. 

Gelet in een hiflorie punt, gelyk voorfz. Droft van Ravellein fuftineer- 
de« een Placcaat, in propri&cauOi uytgegeven, niet als een benisfeiid en 
volkomen bewys by onpartjfdigen en buycenlanderen kan voorkomen. 

Onaengefien alle de voorfchreve raifonnementen hebbe echter tot nog 
toe in het fentlment niet konnen vallen , dat de Stad Grave en de Lan- 
den van Cuyk in voorigeiydeniderhaarebyfondere Heeren gehad hebben; 

Maar foude (: Onder verbetering nochtans :j V9j\ gevoelen fyn, dat den 
Heer des Lands van Guyk» naar de verwoeding van 't felve Land en 
het afllerven van Keyfer Lotharius, fai verfogt en geobtineert hebben» 
van het Land van Cuyk, fynde een Ryksleen, een feker terrein te mogen 
afgraven, om daar op een flad te bouwen, die Hy als fyn vry allodiael 
goed foude befitten , gelyk het felve niet duyfVer is af te nemen uyt den 
Leenbrief te vinden by Pontanus biji. Gelr. lih. 6. pag. 194. (f inf. m 
d^anmukeningen op Otto. mm. 3. Waar by gemelden Otto door Liudovik 
van Deyeren verleyt werd met het Land van Cuyk en alle fjm toebehoo- 
ren , uytgefimilert dejiad vande Grane: indien nu de felve (bid niet wasge- 
bouwt op Land wel eer behoort hebbende onder het Cuykfe, was hec 
geheel en al onnodig geweest de meergenoemde Stad Grave by die be« 
leening uyt te fondeten. 

Misfchien heeft de Stad Graaf ook fyn naam gekregen van het gemen- 
tioneerde afgraven, fiet van Loon bift. wutal. tam. x. ad arm. i6o%, pag» 
551- f:fM' Alwaar op de Medalie, door de Provintie van utrecht, 
wegens de verovering der Stad Grave , gedaan flaan , op het reven 
te fien is, een fpaa (:daar in *t Land genaamt een Graaf:) in een Lau- 
rierkrans, ilnfpelende op het afgraven en de naam van die Stad. 

(3) Met de verklatinge van den 8(le. Meert 1620. hoe Oeffelt wel eer 
Cuyks seweest is, te vinden onder de documenten behorende tot dit me- 
moriaal fub. No. 3. werd in fin. genocgfaam geverifieert, dat de Cuykfe 
archivcn in den brandt van Gennep, daar die gevlugt waaren, als fynde 
een neutrale plaats, geconfumeert fyn gewprden; fqnder dat nochtans by 
de felve verklaiinge, het jaar 1597.» gelyk den auteur, nominatim werd 
vermeld. 

In Rademakers Kahmet van NtdifUmdfibe en Kleeffcbe Outbeden 6. Deel. 
pag. 318. fchryft Ifaac Le Long; In den jaare 1599. heeft de Graaf Van 
der Lippe, Bevelhebber der Trouppen van den Weftphaalfchen Kreytz, 
de Stad en het flot van Gennep, in den naame van het Ryk verovert; 
en Ao. i(Soi. en 1614* wierden-de felve door Prins Maurits, tenvoordee- 
le van de Heeren Staten ^rermeeflert. 

En van Reyd in de NederL Oorlogen pag. mibi 578. op het jaar 1599. 
Twee Vendels binnen Gennep toonden fulke kleynmoedigheyt, dat fy 'c 
gantfch flechtelyk opgaven, als d'Admirant in hec begin vin Oftobermet 
weinis veldihikken daar voor quam* 

B % Moge- 



1% BESCHRYVING vak m STAD GRAVE, 

Mogetyk dat op die tfd binnen de Stad Gennip brand kan ontdaan» 
en daar door de Cuykfe archiven geceBfameerc fyn , en den auteor bf 
verfinning het jaar i jp/. in plaatfe van 1 5J^9« fai gefteld hebben. 

Huydendaags (jrn van *c Land van Cuyk nog (êparaat Oploo 
eenigüDts (i), matr voornamenclyk Boxmeer met het Kerfpel 
S*. Anthonis, en het dorp Oeffelc ancea USelc. 

Defen aangaande Tullen wy, voor af feggen^ dat wy menen 
Oploo een CuyksLccn te fyn, ^tgeen by onfenjegen woord igen 
Amptman de Hoog Welgeb: Heer Walrad Baron van Steen* 
huys (i) befeten word, dan hoe, wanneer, en aan wienheteerse 
tot fnlks is afgegeven, foude veelligt by de Lcenboeken (3) ge- 
zien konnen werden. Dito Heer Amptman exerceert daar ho- 
ge.en lage Jurisdidie; ook is daar een kaakof Crimioeele Gerigts- 
plaats, daar men feyt dat eensfeekere misdadiger gegeefelt iou« 
de weezen j hoewel ik onder verbeteringe meen, dat haar Cri- 
minele delinquanten , gelyk die van het geheele wezentlyke 
Land van Cuyk, of dat nog eygentlyk tot het Land van Cuyk 
behoort, gelyk mede die vande Stad Grave, daan ter fudicatu- 
re vande hooge Vierfchaar(4)deflclven Lands, die by Schout (5) 
en Schepenen der Stad Grave gecomponeert werd. Dctze had- 
den wel eer ten dien fine haar cei&e en bankfpanningen tot Grave 
op de voorplaats van 't groot Cafteel onder den blauwen he- 
mel (6), Op dit Cafteel waren ook de crimtneele gevangenlfle* 
Van het civiel gewysde tot OpIoo appelleert men ook aan de 
hooftbattk van Cuyk, gelyk andere dorpen nog doen. 

AANTEKENINGEN. 

(i) Sambeek, voor foo veel het halfheerig U, foude ontrent dfehalf- 
fcheTt mede als eenigfijits feparaat van den Landen van Cuyk konnea 
gerekent werden , dewyl den Heer van Boxmeer aldaar by tourbeurten 
met den Baron des Lands van Cuyk insgelyks de booge jurisdióbie exer- 
ceert. 

(2) Werd alsnu by de Hoogwelgeb. Freule Amelia Cecilia Baroneflfe 
van Steenhuys befeten, uytwyfens defe copye uyt het Leeaboek: 

Qp den x %. December 1739. Compaxeeroe voor den gefubfte. Siadkouder 

CA 



EN L.AK1ȣ VAK C U Y K. I3 

en Leenmannen van den Cuyltfen Leen-Hove hier naegenoemt Reynferde 
Haan Secretaris der Heerlykheid Oplo als volmagtigde van den Hooggeb: 
Heer Grave Bemard van Weideren , en voorts uyt kragte van fubfle. van fyn 
Hooggeb : mede van desfelfs Ehegemallnne Vrouwe Genoveva Maria 

Jreb: baronnefle van Steenhuys vermogens procuratie den 16. Xber. de- 
ès jaars 1739. voor de Heeren Coenraad Piek Borgemr. der (lad Nyiue- 
gen als Leenman van fyn Churvorftelyke Doorlugtigheyt van de Palts als 
Heer vanden Lande van Raveftein» en Jan Engelen Secretaris der gem : 
ilad als Leenman des Furftendoms Gelre en GraafTchap Zutphen by ge- 
brek van Leenmannen vande Cuikfe Leencamer gepaffeert, enmetonder- 
Ceekeninge en opgedrukte Cacbetten fo van gem : Heer Grave Ck>n(li- 
tuant, als vande Leenmannen becragtigt den Gefubfte. Stadhouder en Leen- 
mannen in originali gebieeken, en heeft hy Compt. uyt kragte van fyne 
volmagte opeedragen overgegeven en in balden van den vixtrfz. Stad- 
houder gedelt, Tonder eenig regt , aAie of bodVg^en daar aan te behou- 
den , de Heerlykheyd Oploo met de ap en dependentten van dien, mits- 
gaders de hoge jurisdiélie van de felve Heerlykheyt Oplo en der felver 
dependentiën, laaft verhofFen den 31 Xber 1725, verfoekende dat daar 
mede mag worden beleyt en beleent de Hoogwelgeboore Freule Amelia Ge- 
cilia'BaroTiefle van Steenhuys als haar Hoogwelgeb: by een Erf-mage- 
fcheyd en [generale Trans-aétie of uytcoop aangecoomen, en dat met 
Confent en kennisfe vanden voorfz. Stadhouder: ingevolge welk verfoek, 
foisHuybert Daenen als volmagtigde van Hooggeb: Freule Amelia Cecilia 
BaronneiTe van Steenhuys vermogens procuratie den 16 Xber defesja&rs 
door de felve geadfifleert met Mr. Jan Willem de Man Leenman van 
den Huyfe Batenburg by gebrek van Leenman vanden Cuykfen Leen Hove 
als haar gecooren momboir ten overftaan vande Heeren Coenraad Piek 
en Johan Engelen, den eene als Leenman van fyn Chur-Vorftelyke Doorlt. 
vande Pais als Heere van den Lande van Raveftein, en den twcden als 
Leenman des Farftendoms Gelre en Graaffchap Zutphen, insgelyit by ge- 
brek van 'Leenmannen van defen Leen-Hove gepaffeert en met onaerte- 
keninge en opdrucking van de Cachetten fo vande Conftituante en haren 
gecooren Momboir als vande Leenmannen becragtigt , den gefobfte. • 
Stadhouder en Leenmannen al mede in origiuali gebleeken, als bulder 
en befetman met de voorfz. Heerlykheyt Oplo met de apen dependentiën 
van dien, mitsg: de hoge Jurisdictie met de ap en dependentien, in na* 
me en voor Hoog gem: Freule Amelia Ceciiia Baronefle van Steenhuys 
beleyt en beleent, fo als fulx naar Leenregten behoort» om \ felve voor 
Haar, Haere Erven en Nacomeliogen te Leen te houden ten Cuykfen 
regten te verhergewaden met XV gguld: foo dik als het felve fal koo* 
men te vaceeiyen , en heeft daar op de voorfz. Huybert Daenen In naeine 
als VQor behoörlyke hulde en eed van trouwe aan fyn Hoogheyt als Meer 
en Baron der Stad Grave en Landen van Cuyk in handen vanden voorfz. 
Stadhouder gedaan, behoudens den Heer en een igelyx goed regt. Wa- 
ren hier by aan en over als Leenmannen Jacobus üuybers en Juftinu» 

B 3 Yefi* 



14 BESCHRYVING van d» STAD GR AVE, 

Verhoril, is by htndfehrirt vanden Ontfanger vanden 40 pen: gebleken 
, dat 't feive regt van dit Leen nevens dat van meer andere is voldaan 
den 18 Xber i739 met 1250 gis (w«i gmkeiH) Reynr. de Haen qq J. Huy- 
berts, J; Verhorft, J: Blom Grlff. 

(3) t)c oudde Leenbrief van defe Heerlykbeid, welke inde Leen boe* 
ken gevonden werd» Is van den aafte. Oélober 1473. en luyd aldus: 

Jan Stoep Secretaris myns gen: Heer» s*Hertoge vanBoargiüc in fyner 
Genade Raadcamer van Brabant en *t defes tyts Stadhelder van de Lee- 
nen des Hertogdoms van Gelre en GraafTchap van Zutphen in den lande 
van Cuyk en KelTel doen cond, dat voor ons als Stadbelder myns een: 
Hr voorfz. in tegenwoordigh : fyner gen : mannen van leeu hier na befchre- 
ven comen is Jan van den Grave, en heeft ons in onfe handen opgedra- 
gen en overgegeven die Heerlykheyd van Oplo met twee haven tot UI* 
lants met allen haren t<ybehoorea gelyk hem die van Mechtelt vanden 
Hoevelwyk fyne moey, die welke egte huysvrouw was Thys vanden Gra- 
ve> aan bedorven is. Irem nog xx malder rogge s*jaars tot OefFel gelee- 
gen tot Cuykfen Leenregten te verbergewaydeu, en vertegen aifo voorts 
daer op met bande, halme en monde als regt was, alfo dat die mannen van 
leen hier nal>erGhreeven wyfden , dat Jan voorfs. daar af onterft en ont- 
soevt was en geen regt meer, nog vorder daar aan en hadde nog en be- 
hiele, en dat wy als Stadhelder van wegen mvns gen: Heer voorfas. on- 
fen vryen wille daa^ met doen mogte, en doe dit alles gel]ii voorfa^ 
llaet gefchiet was, hebben wy Stadheider voorfsi* ter ootmoedige bede en 
begeerte van Jan vanden Grave voorfz. oirconden der nabefchreven man- 
nen van leen alfo voort daar mede beleent Peter van Holt met den voorfz. 
Leengoederen gelyk byde famelyk voorfz. (laan tot Cuykfen Leenregten 
te verhergewaiuen fo dik dat gebeurt, en hierop heeft ons die voorfz.. 
Peter tot behoef myns gen: Hr. voorfz., hulde en eed gedaan, en ai des 
een man van leen fyns Leen Heer van regten wegen fchuldig is,' en was 
te doen. Beheltelyk dog anders myns gen ; Hr. voorfz. fyns regten en 
een jgelyk anders des fyns intlle, ende hier waren over en aan mannen van 
leen. m. g : Heer voorfz. met name Henrik Snavel en Peter vande Werken. 
Des 't Oirconde hebben wy als Stadhelder defes tyts m : g: Hr. 
voorfz., onfen Zegel hier aangehangen, datum in den Stad vanden Gra- 
ve 22 Oktober 1473* 

(4) Den autheur fegt hier voor, datden Heer van Oplo daar ibM^em^^e 
/«Hu^Mex^c^«rt(: gelyk deHoogwelgeb: Freule Baronefle van Steenbuyg 
ook niet alleen is beleyt en beleent met de Heeriykbeid Oplo met de ap 
en dependentien vandien, maar ook fpeciael met de boogejurisdiSie met 
de ap en depentien van dien, blykende by , voorfz. Leen brief de dato 
den ld. December 1739:) en nu vermeent hy, dat haar criminele delin- 
quanten, gelyk die van het gebecle wefentlyke Land van Cuyk , of dat 
nog eygentlyk tot het Land van Cuyk behoort , gelyk mede die van de Stad 
Grave, flaan ter judicature van de hooge Vierfchaar desfelven Lands: 
Maar wanneer men alleen infiet het geene Bort traS» van Booge m Am- 

bacbts* 



EMtAKDKTANCUYK. Ij^ 

hatksbeiriyiéeden 2. éed. n. 5. £f 6. fchrijft , dl licht te decideren f/n. 
Of den Heer van Oplo, aan den welke de (mgi jmrisdiStk conpeteerc, 
de jodicatore in critninslibus heeft, dtn niet. 

De woorden van gemelden Bort fyn defe : 

Hooge Jurisdidie feyt Argemré ad €<fi^va. Brüm. Uê. 20. on. 446. num. 
6. üdb, te ilreckenid capitls coéfcitlonei , bannimenta, profcriptiones aut 
exilia»dt membicnun mutilattonem» waar mede over een komen Mafuer. 
én pnShcêfuê $k. ée junsdSSt. pmm. 22. ff Nicol: B«rgund. Ad cmjuet. Fhndr. 
fnril. 9> *»■• H' tfwaar fy feggen , lot berichtinge van Hooge Juris- 
4iftience Haan, omnia fincinora fupplicioin ingerencfa. 

Bv ons foo en ilrckc iig Hooge ofte CrimfneteJorisdiAie niet alleen tot 
miscfaden daer lyfïlrafFe toe ftaet, maar ook tot aile andere fchandaleu- 
fe en ergerfyte delidsn , ende forfaken, aen welkers bedraffinge de ge- 
nieene faecke, ende fulx de Ilooge Overigheyc is gelegen alhoewel daar 
|een corporeie ihaffe toe en (èaet, maar alleen geit-boeten. Siet den 
lelven Bort. 3. deeL num. i. (fjeqq. 

(5) Den ihe. articul. van de in(lru£tie voor den Amptman der Stad 
Grave en den Landen van Cuyk , by refohicie vande Ho: Mo: Heeren 
Staten Génerael der Vereenigde Nederlanden den 8(te November 1731. 
geapprobeert, fegt: Dat den Amptman vande Stad Grave en Lande van 
Cuyk, Ingevolge de onde PrlvHegien van den felven Lande, aldaar me- 
de fal fyn Richter, voor foo veel 't Crimineel aangaat, en andere pota- 
ften in defe inflruékie gemelt,.daar voor by een ieder die het aangaan 
mag fal gecohfidereert en gerefpeéteert worden. 

Én by den 14de artic. van de inftruftie voor den Schout der Stad Grave 
werd geftatueert: Dat den voornoemden Schouteth fig niet fal onder- 
winden eenige fakea, die de Hooge Jurbdiftie foude mogen aangaan^ 
ende min of meer Crimineel foude mogen wefen, om daarvan keniiia* 
fe te nemen, of eenige beregtinge daar over te doen , niaer dat den 
Schout gehouden fal Wefen, al het geene maer eeniglints de Hooge Juris- 
difUe foude mogen raken , en min of meer na een Crimen (maken , of Crimi* 
neel foude mogen fyn , foo haaft hy daer af kenntfTe fal hebben beko> 
men, fonder eenig uitftel of vertrek > getrouwelyk op de betragtinge vaa 
fyn Éed in het aanvaarden van fyn fchout-ampt gedaan aan den Ampc- 
nan vande Graaf en Lande van Cuyk, of in fyn abfentie aan desfelft 
Sudhouder of ander gefubfütueerde, aen te geven ende bckeoc Ie ttü^ 
ken. Groot JIoU. Plac. boek 6, deel. pag. 735. ^1^ feqq. 

Ter oorfakc dat in defe inflru^ien werd gefbroken van Uichter em 
Schout, fal niet ondienftfg wefen hier aan te halen, wat onderfcheyt 
Anth. Mziihmxis de Nobüitai. L 2. cap. 17. pag. 326. 3*327. t^ifchende felve 
fchynt te maken, hv fegt : Pretor revera judex. t tit. ff. ff Q)d. de Oj^. 
Prat. fcuiteto nullum votum in judicio , ut ex Adis conftat Ann- 
MCCCLXXIX.foo wanneer een Scout van der ftat, die is in der tyt een 
oerdeel vraghet den Scepenen , ende hem die Scepene daer op bera» 
4en wiUen, fo en zei daer die Scout niet toe feggen tot horen berade. 



i6 BESCHRYVING van de STAD GRAVE, 

end by zei ofgaen ont ter tyt, dat hem ^le fcepen beraden hebben , ende 
' hy en zcl dat berait niet hooren. 

Van Ryn in de yoorherigten op BatavU Soita pag, CIF, n. 5. fchryit: de 
Schouc moest de flemmen opneemen of ingaaren» want hy zat niet als 
Regeer, en had geen flem te geeven. de Schepenen waren de Regters, 
maar de Schout niet. £n daarom zou een Schout, zoo als hy by de Ut- 
regtenaars was , volgens Ant. Mattheus eigentlyk in 't Latyn geen erator 
genoemt moeten worden: want een regte Prmtw was ook Regter: en hy, 
wierd ook geen Pretor ^ m^^r JcuUetus of fculdafius genoemt: dit komt 
van 't Duitfche fcbuldais of fciuUêifeb ^ van fchuld en eifchen. Dus zal 
ineD een Schout by eenige oude fchryvers quanfuys op zyn Latynfch zien 
noemen iSSruid^^, Sculdocio^ Sculdaxo&c, 

(j6) Schepenen van den Criminele Gerichte hebben tegenwoordig haar 
bankfpanninge in de yierfchaar» en SeiEen in de Raadkamer op 't Stad- 
huys tot .Graye, pndcf welk Stadhuys, ook de Criminele gevaogenifle 
fyn. 

Boxmeer nu (rvoor defen alleenlyk Meer (1) genoemt, dan 
geaugmenteerc met de naam van eenen Heer, die fy gehad heb- 
ben geheeten Heer Bok 9 foo fy ook nog een Bok in haar wapen 
voeren:) met het karfpel St. Antonis, nu behorende de Graven 
van den Bergh (4) ley t midden 's Land? van Cuyk : heeft ook 
tot fig de Heerlykhevt Haps (3) met de halflcheyt van St. Jans- 
beek (4) en Beugen (j), waarom die halfheerig genoemt wor- 
den , dog voornamentlyk S^. Jausbeek. Hy heeft daar en ver« 
der door 't Land van Cuyk , fonderling tot Haps (6),. wel groot 
aandeel inde Domeynen van Thiendcn en Thynfen, maar an- 
ders geen of weynig fiagieurie, als dat by, tot St. Jansbeek (7) 
en Beugen (8) den Predicant alternatief ^anftelt, daar den Heer 
van Cuyk anders de Collatie door *t gantlbhe Land aan iighoudt 
foo hy Qok aldas^r de Magiftraat en Beampten in Politie en Jufti- 
tie aanftek, maar den Heer van Boxmeer heeft tot S^ Jansbeek 
een foo genoemden ftilten $chout te gelyk ook gericht$boodein 
*t Gericht om de breuken gade te daan 9 welke by prev^entie of 
ook wel half en half geprontecrt werden, ik meen ook dat den 
Lantfichryver van Boxmeer tot St. Jansbeek het Gerigt vice ver- 
fa bedient,' immers daar gerichtelyke aftens mag formeeren en 
pasfercn. Voorts heeft den Heer van Boxmeer boven devoorfz. 
Pomeynen int Land van Cuyk fpecialyk den halven Hapfen 

Maaltol- 



xnlandevanCUYK. 17 

Maaftol^ die men wil dat fy van Cuyk t€ Leen (9) faude hou- 
den, welkers wederhelft nog Cuyks, en van alle ouden tyden 
den Cuykfen Tol geween is. De tyt en oorfaak van deze Iplis- 
finge en de afdeelinge van hiet Cuyks en Boxmeers, kan ik ook 
niet vinden, fommigen willen dat het noyc afgedeelt, maar elk 
van outs feparaac geweest is : dan foo het eerfte waar, foo is dit 
een gevolgt nadeel, dat fcfaoon beyde maar een endenfelven 
Tol uytmaken, egter na dat feparaat fyn bedient en ontfangen 
geworden > ider met de tyt tot een geheelen Tol gecxtendeert 
is, ende Borgers der Stad Grave, ik gifle door eygcn verfuym^ 
foo anders niet door opgekome oorlogen en beroerten in deezc 
Landen , daar op haaren Vrydom verlooren , die fy op den 
Cuykfen Tol (10) nog behouden hebben , Integendeel van Ny- 
inegen en -andere geprivilifeerde fteeden, die haaren vrydom te 
gelyk op de Boxmecrien (11) en Cuykfen Tol als nog bly ven 
profiteren. Belangende nu of Boxmeer van 't Cuyks is afge- 
declt, als de laatftc contrarie be weeren, daar van fal ik my geen 
dispuyt aantrecken. De Gelderfe Hiftorien melden , dat wylen 
Hertogh Arnoud een gedeelte van 't Land van Cuyk oft gebiet 
van Haps ten Zutphenfen Regten op feekere conditien aan een 
van fyn baftard foonen foude hebben afgegeven (12). En ik 
vindc dat Heer jan van Cuyk Ao. 1294.. in fyn donatie der no- 
vaal tienden aan het Gafthuys tot Grave fiet No. 10. die noemt 
onder Cuyk, Meere en St. Jansbeek, welkers Heer hy doe nog 
moet geweeft (yn , dan kort daar aan , fiet de donatie van de ge- 
meente int Nederampt Ao. 1 308. fchryft hy Meere een Heer 
toe, didus Buc (13). Voorts referere my tot het Memoriael 
van eenen Peelen , wel eer Paftoor tot Boxmeer fub No. i • 
Boxmeer heeft ook een en de felve Regten gemeen met den Lan- 
de van Cuyk (14), dan van hun Vonnisfen, uytgenomen Crimi- 
nele (:cn waar in fy by Arreft wyfen:) komt men by middel van 
appel of per tormam revifionis, foofyfeggen, aan de Hooftbank 
van Cuyk , foodanigh men bevoorens door *t ganfche Lant van 
Cuyk plagt te doen: Waar in als wylen Prins Maurits H. L.M. 
Ao. 16 16. met een gereguleerde Ordonnantie hadde gebetert, 
foo heeft Graaf Albert vanden Bergh (15), maintincrende des- 

C fclfs 



14 BESCHRYVING van de STAD GRAVE, 

Verhorft, is by hindrehtifc vanden Ontfanger vanden 40 pen: gebleken 
^ dat 't felve regt van dit Leen nevens dat van meer andere is voldaan 
den 18 Xber i739 met 1250 gis (v)ês geukem) Reynr. de Haen qq J. Huv- 
berts, J: Verhorft, J: Blom Griff. 

(3) De oudde Leenbrief van defe Heerlykheid, welke inde Leen boe- 
ken gevonden werd, U van den aaflie. Oélober 1473. en luyd aldus: 

Jan 6toep Secretaris myns gen: Heer» s'Hertoge vanBourgi»* in fynet 
Genade Raadcamer van Brabant en *t defes tyts Stadbelder van de Lee* 
nen des Hercogdoms van Gelre en GraafTchap van Zutphen in den lande 
van Cuyk en Keflei doen cond, dat voor ons als Stadbelder myns gen: 
Hr vooffz. in tegen woordigb : fyner geu : mannen van leen hierna befcbre- 
veii comen is Jan van den Grave, en heeft ons in onfe handen opgedra- 
gen en overgegeven die Heerlykheyd van Oplo net twee haven tot Ul- 
lants met allen haren t<ybehooren gelyk hem die van Mechtelt vanden 
Hoevelwyk fyne moe/, die welke egte huysvrouw was Thys vanden Gra- 
ve» aan beflorven is. Item nog xx malder rogge s*jaars totOeffel gelee- 
gen tot Cuykfen Leenregten te verhergewaydeu, en vertegen alfo voorts 
daer op met hande , halme en monde als regt was , alfo dat die mannen van 
leen hier nabefcbreeven wyfden , dat Jan voorfa* daar af onterft en ont- 
gueyt was en geen regt meer, nog vorder daar aan en hadde nog en be- 
niele, en dat wy als Stadbelder van wegen mvns gen: Heer voorfz. on- 
fen vryén wille daai: met doen mogte, en doe dit alles gelyk voorf^ 
Itaet gefchiet was, hebben wy Stadbelder voorfs. ter ootmoedige bede ea 
begeerte van Jan vanden Grave voorfs. oircoud^n der nabefchreven man- 
nen van leen alfo voort daar mede beleent Peter van Holt met den voorfz. 
Leengoederen gelyk byde famelyk voorfz. (laan tot Cuykfen Leenr^ten 
te verhergewaiden fo dik dat gebeurt» en hierop heeft ons die voorfz*. 
Peter tot behoef myns gen: Hr. voorfz., hulde en eed gedaan, en al des 
een man van leen fyns Leen Heer van regten wegen fchuldig is," en was 
te doen. Befaeltelyk dog anders myns gen : Hr. voorfz. fyns regten en 
een jgelyk anders des fyns inaile, ende hier waren over en aan mannen van 
leen. m« g: Heer voorfz. met nameHenrik Snavel en Peter vande Werken. 
Des *t Olrconde hebben wy als Stadbelder defes tyts m : g: Hr. 
voorfz. , onfen Zegel hier aangehangen, datum in den Stad vanden Gra- 
ve 22 Oaober 1473. 

(4) Den autheur fegt hier voor , dat den Heer van Oplo daar hoogt en lage 
jt^üdi^ii exerceert^: gelyk deHoogwelgeb: Freule Baronefie van Steenhuyi 
ook niet alleen is beleyt en beleent met de Heerlykheid Oplo met de ap 
en dependentien vandien, maar ook fpeciael met de boogejurisdiQie met 
de ap en depentien van dien, blykende by, voorfz. Leen brief de dato 
den 18. December 1739:) en nu vermeent hy, dac haar criminele delin- 
quanten , gelyk die van het gehecle wefentlyke Land van Cuyk , of dat 
nog eygentlyk tot het Land van Cuyk behoort , gelyk mede die van de Stad 
Grave, ftaan ter judicature van de hooge Vierfchaar desfelven Lands: 
Idaar wanneei men alleen infiet bet geene Bort trtfff. van Hooge en Am- 

lacbts* 



xnLakdevanCUYK. 1$ 

badktbeeri'^éedeH 2. ded. n. 5. ff 6. fchrijfc , fal licht te decideren f/n» 
Of den Heer van Oplo, aan den welke de bêogi jwtisdiSk conpeteerc» 
de jodicitiire in criininaitbas heeft, dtn niet. 

De woorden van gemdden Bert fyii defe : 

Hooge Jurisdidie feyt Argenstré ad €oi^uef. Brütm. Hr. 20. an. /^6. num. 
6* fith te Wecken ld oopitis coêrcitiones , bannimenta, profcriptiones aut 
exilia,dc metnbrorom mutilattonem, waar mede over een komen Mafuer. 
éi pnéicMfuê tk. de jurisdSQ. mm, 12. ff NioDl: Bargund. nd cmfaet, Ftandr. 
trm. 9. nam. 14. alwEar fy feggen, cot berichtinge van Hooge Juris- 
^iAienCe (laan, oomia facinora (Uppliciuin ingerencia. 

Bv ons foo en (Irckt fig Hooge ofte Crlmfneiejarisdfdie niet alleen tot 
misdaden daer lyfïlraffe toe ftaec, maar ook toe aile andere fchandaleu- 
fe en ergerde deliében , ende forfaiten, aen welkers beflraffinge de ge^ 
nieene faecke, ende (uix de l2ooge Overigheyt k gelegen alhoewel daar 
«en corporeie AraiFe toe en ilaet, aaar alleen gelt-boeten. Siet den 
lelven Bort. 3. deel. num. i. fffeqq. 

(5) Den ifte. ardcul. van de inflruélle voor den Amptman der Stad 
Gcave en den Landen van Cuyk, bv refokitie vande Ho: Mo: Heeren 
Staten Génerael der Vereenlgde Nederlanden den 8fle November 1731. 
geapprobeert, fegt: Dat den Amptman vande Stad Grave en Lande van 
Cuyk, ingevolge de oude PrivHeeien van den fel ven Lande, aldaar me- 
de fal fyn Richter» voor foo veel 't Crimineel aani^aat, en andere poin- 
ften in defe inflruélie gemek,. daar voor by een ieder die het aangaaa 
mag fal gecohfidereert en gerefpeéteert worden. 

En by den 14de artic. van de inftruftle voor den Schout der Stad Grave 
werd geftatueert: Dat den voornoemden Schouteth lig niet fal onder- 
winden eenlge faken» die de Hooge Jurisdidie foude mogen aangaan», 
ende min of meer Crimineel foude mogen wefen, om daarvan kennis* 
fe te nemen, of eenige beregtinge daar over te doen » maer dat déti 
Schout gehouden fal wefen , al het geene maer eenlgfints de Hooge Juris- 
dtétie foude mogen raken , en min of meer na een Crimen fmaken , of Crimi* 
neei foude mogen fyn > foo haad hy daer af kennüTe fai hebben beko- 
men, fonder eenig uitftel of vertrek, getrouwelyk op de betra^tinge va» 
fyn Eed in het aanvaarden van fyn fchout-ampt gedaan aan den Ampt* 
nan vande Graaf en Lande van Cuyk, of in iyn abfentie aan desfel^ 
Stadhouder of ander gefubftitueerde, aen te^even ende bekene ie ma^ 
ken. Groot MqIL Plac. boek 6. deel. pag. 735- ff feqi- 

Ter oorfakc dat in defe indrufbien werd gelbroken van Uichter em 
Schout, fal niet ondienfttg wefen hier aan te halen, wat onderfcheyt 
Anth. Mauhttus deNobilita$. L 2. cap. 17. pag. 326. 3^327. tufchende felve 
fchynt te maken, hv fegt : Prietor revera judex. tüt. ff. ff Oud. de Qffic. 
Prat. fculteto nullum votum in judicio , ut ex Adis condat Aan- 
MCCCLXXIX. foo wanneer een Scout van der (lat, die is in der tyt een 
oerdeel vraghet den Scepenen , ende hem die Scepene daer op bera» 
den willen, fo en zd daer die Scout niet toe feggen tot horen berade, 

enJ 



%o BESCHRYVING van db STAD GRAVE, 

kropen, als onder andere ontrent het houden van die vacantien en op- 
dingen van die banken, waar inne wy, l>7 proviile v/illende voorden: 
foo^ ordonneren endatueren hier mede genadiglyk , dat den Droflart van 
die voorfz. onfe vryheerl/k heden voortaan fal forg dragen, dat altoos 
den Gerigtsdag worde gepubliceert op den eerden fondag na die vacan- 
tien , die men fal houden agt dagen voor ende agt dagen naar PaaiFchen, 
en Pinxten» leem vanden is- Juiy, tot den 17. September, ende vanden 
%o. December tot den 7. Jann: waar na alsdan, aie gerigtsdagen Tonder 
nieuwe publicatien haaren loop Tullen nemen van 14 tot 14 dagen. 

Ende foo wanneer een van beyde parthyen op Tynen behoorlyken tyt 
en termyn niet compareerde en handelde naar behoren, Tal voor den 
eerden en tweden gerigtsdagh als concumax verklaart, ende dnar naar 
niet wederom gehoort worden, als naar voorgaande refiifie van die con- 
tumaciale koden, oTt regteiyke vemoocünninge, door Lieffnoot, wa- * 
terTnoot, oTt Heeren gebotb , by een yder eenige van die Telve allegee- 
rende naar Regten genoegTaam te bewyTon, endeten derde maal niet er- 
fchynnende. Tal die banke opgedongen ende den gecontumaceerden^van 
Tyn regt verdeken, ende die Take pro concluTa op ende aangenomen wor* 
den , Tchoon ook eenige vacantien of andere erheffelycke belet waren 
tusTchen beyden gevallen, dat geen drye gerigtsdagen van 14 tot 14 da- 
gen Tucceflive malkanderen hadden konnen volgen , waar naar die van 
onTe voorTz. Gerlgten , ende die parthyen in 't compdige Tullen hebbeu 
te reguleren , tot dat v/y nader by een* generaal RegIemen^, over het ge- 
nieten van die gerigtsjura en anderfints Tullen hebben gedisponeert; En- 
de op dat niemand, hier van ignorantie moge pretenderen, Too Ordonne- 
ren mede genadiglyk dat defe ter gewoonlycke plaatTe tot. driemaal^ naar 
malkanderen Tuilen worden gepubliceert na behoren» in oirconde hebben. 
V7y deTe eygenhandigh onderteekent, ende met onTe aaogebooren Graaf- 
felycken Zegel becragtight laten op ons Slolt s'Heerenbergh den 15. 
Marty 1697. was getekend Oswalt Grave zvk den Bergh Markgrave za 
bergen op Zoom, ter zydejlond. den Hooggraaffelycken Zegel uytgedruke 
in Roode hodie overdekt met wit papier. lager dond. gepubliceert e]»ge- 
«ffigeert den 24.Aprii 1697* 

Oll(UknefaSa'(^irdémiimn4iUeftor (;;^:) 

Pater Akt. Pëeleh 

g^Tubditr. Lantr» 

(tf) Tot Haps heeft fyn HooggraalTélvke Excellentie den Heere Grave 
tot den Bergh , foo wel als Tyn Dóorlugtigde Hoogheid den Heere Prince van 
Orange en Nadau een tiende, en andere goederen, dog geen het minde 
regt tot het aandellen van eenig officiant, die alle van wegens Tyn Doorl. 
Hoogheid worden eedeld en gecommitteert, die ookalles» gelyktotBeu* 
' ^ gen wegen voorvallende boetens en jura trecken. * (7) 



znlandevanCUYK. :^'1^ 

(7) Syn Hooggr: Excel, is half Heer van Sambeek, en (teldt uit dien 
hoofde daar ook Drotl, fcbout (: welke twee ampten in een perfoon ge- 
combineert fyn:) LandfchryTer en Richterbode, gelyk er die zelve Offi* 
cianten van wegens fyne Doorl. Hoogheid ook geflelt werden. De Cri. 
■linele jurisdiftie exerceren beyde hooge Heéren beurtswyze, en werden 
de delinquanten^ in den tour van fyn Poori. Hoogheid, door den Ampt- 
man tot Grave , en in die van fyn Hoogh Gravel. Ëxel door den Droft tot 
Boxmeer te regt gefield , de breucken en boetens , als mede de geregte- 
lyke jura wordpn half en half tusfchen de refpeftive wederzydfche üffi^ 
cianten genoten en vesdeelt; vervolgens worden de Schepenen tot Sam- 
beek uyt naam van beyxie hooge Heeren aangefleit, en in eed genomen, 
en eyndelyk de Praedicants en Schoolmeeflers plaatfen alternativevergee* 
ven» dan door fyne Doorl. Hoogheid, en dan wederom door fyn Hoogh 
Gravel. Excellentie. 

(8) Tot Beugen heeft fyn Hoog Gravel. Excellentie omtrent de vergee- 
vinge van de Prséicaocs en Scboolmeeftersplaetfen het felve akernative 
regt, als tot Sambeek , dog buyten dat niets, als alleen, dat niet beeter 
weet of fyn ExceUentie ftelt aldaar een foo genoemden (tillen fchotie, die 
den regten naam heeft, om dat hy, nergens by geroepen of over ge- 
vraagt word, 't welk eygentlyk niets willen feggen, als wordende door 
fyn Doorl. Hooght. tot Beugen alle Officianten aangellelt , die ook alle 
breuken en boeten, benevens alle de geregtelyke jura int geheel trecken 
en genieten. 

(9) Dat den Hapfen Maaflol vanCnyikte Leen werd gehouden blykt 
uyt den hier voor aangehaelde Leenbiief: Waar by nogtans van geea^ 
balven Hapfen Maaftol, maar van Huys en Heerlykheyt van Haps met den 
I^pfen Maejiol werd gefprooken. 

(10) De lyil of tauxatie vin defentol, geordonneert by wylen fyn Ex- 
cellentie Maurice de Naflau H.- L. M. den xo; Maert 1612., ziet onder 
de Documenten No» 103. en 't Groot Hollands Placcaet Boek. 4* deeLfoL 
651. alwaar wel gefegt werd, dat op dien Tol vry varen de. fteden hier 
nae volgende, fonder echter daar by. andere (leden te nomineren dan 
alleen C^aaf en Nymegen. 

(11) Gelove dat den auieor wil feggen; op den- Hapfen Tol; aange- 
iien den ToU waar van alhier gementioneerd werd, de Grave tot dea 
Bergh niet. competeert alsHeere van Boxmeer, maar als Heere van Haps, 
op welken Hapfen Tol de boFgers van de Graaf vry fyn , gelyk hier van 
door de Heer en Mr. David Ragay Secretaris der gemelde Stad onder- 
regt ben, en dat daar over mandement is gelicht geweest Blykendefulks* 
by.het Refolutie boek beginnende meti^öoa. fol. 183 vers« en defe vry- 
dom gefundeert is op het Privilegie vaa WemmerBeer van Ci^k. ziet 
onder de documenten No. 19, 

Insgelyksbeu door den WelEd : Geftr. Beer G. Torfinck , Raad en Rent- 
meeiler der Domeinen en geeftelyke goederen van fyn Doorl. Hoogheid den 
Heere Prince van Orange en NalFau over de (lad Grave en den Landen 
van C(9k».geinfo£H]ieerc geworden». dat de. Graef. vanden Bergh wegens 

C % den 



ai BESCHRYVING van de STAD GR AVE, 

den Hapfchen Tol foo veel ontfangt als fyn Doorl. Hoogheid vanden 
Cuykfen, 

(12; Slichtenhorft Geld, gefcbied. i. b$ek pag. 82. ki fin. De Heerlyk- 
heid van Haeps int Land van Kuyk is na 'c uytderven van haer Grond* 
Heeren (ronder de welke Hendiik Heer van Haeps als Ridder en Raed 
van Reynald tweden Hertog op het jaer 1342. in'de jaer boecken word 
gemelt:) in 't jaar 1418. met naar tollen, thinfen, bos, broekku/nen^ 
Tisferyen en anders door Hertog Reynald den vierden aan fyn fpeeikind 
Eduard van Gulich, wanneer hy trouwen foude met Catharina van Bel, 
ten Zutveenffen rechten mede gegeven; welke echter korts daer na, by 
gebreck van geboorte, op de Gelderfle Vorften wederom is vervallen» 
ende int Jaar 1472. door Arnold van Egmond aan (yn broeder Willem ver- 
eert; *t welk Carei van fiurgondien op bet volgende jaer heeft (bind ge* 
daen. 

Den felven 8. boek. pag. 18B. n. 73. Reynald Schonk aen fyn foon tot 
een ervelyke houwelyxgift het gantfle gebied van Haeps in 't Itnd vaa 
Ktiyk tot ZutpheuiTe leenrechten, na fyns Reynalds dood te bezitten^ 
behalven de Amptmanfchjp en het Gerecht van Bel ofteBellem; nnts 
dat de echte luyden zonder wetlyke erven verdervende, het goed weder 
zoude gaen daer het van daen was gekomen. 

Pontanus hift Geir. Hb. 8- pag. 403. ad arm 1418. Auspicatus eft per 
idem id tempus nuptias cum Catharina Belienfi fiduardus Juliacenflsi, &• 

lius nothus Relnaldi Ducis Omjux Catharina , qu» ei in con« 

subium e(l tradita , a Bel cognominata, filia fuifle memoratur Gerhardt 
i Bel, cui paremt fuerat Everhardus praifedus olim Bellenfis, eques Fi- 
lio eidem fao naturaH Edoardo Dux Reinaldus dot4s nomine in perpe* 
tuum haBredicarie conceflii ac donavit ditionem univerfam Haeps di£kara» 
ütam in regione Cuyckenii, cum omnibus appendicibus aliisque eodein 
in praefenti perttnentibus aut in poilerum adjiciendis ; hac camen lege ac 
condtcionibus: uteadem dttio Haepfenfis in omnem eventum, ac dece- 
dente ex hac vtu Duce Reinaldo, haberetur ex jure Zutphanienfi ut 
clientelaris pnfcfeftura didli Ducis , recideretque perpetuo ad ejusdem Du- 
cis fuccelTores ac hsredes. Eldem praeterea Eduardo ejusque legirim» 
conjugi Catharine accederent tHbuerenturque una cum arce ditio ac pras- 
feétura Bellenfis, cujusmodi eas pofiTederat jam ante prsfedus modo die* 
tus: & fimul, ü, quod Deus omen averteret; deoedere ex hac vita £• 
duardum JuHacenfem memoratum ejusque uxorem Carharlnam Bellenfem 
absque proie legicimacontingeret, eo tum fingula, unde profeéhi eflènt^ 
reciderent. 

Slichtenhorfl i. heik pag. 83. verhalende in wat voegen de Heerlykheid 
'Haps aan den Huyfe Bergh is gekomen, Tegt onder anderen: Op het jaar 
1533. heeft Grave Philips van Vernenburgh fyn bezit en gerechtigheyd 
aen de Heerfchappyen van Boxmeer, Haeps en Sambeek opgedragen aen 
Floris van Egmond Grave van Buyren , ende de Schouten en onderdaaea 
van fynen eed ontflaegen. 

Snde daar naar: Int jaar rS4S* b^^ft Oswald de driede Grave van 

s'Hce* 



bnlandevanCüYK. tf^ 

VHëerenberg Omet belteven ende onverminderd de leenbeerfchap van« 
den Keyfer:} de opfpraek die Maximiliaen van Egmond hadde aen de 
Huyfen en Heerlykheden van Haeps en Boxmeer voor tien duyfend 450» 
Brabandfe goud guldens afgekofc. 

Den autheur , gelvl mede Slichcenhord en Pontanus loc. cU. fchry* 
ven , dat de Heerlykbeid van Haeps ten Zutpbenfe Leefirecbten foude weg 
gefchonkenfyn» nochtans leed men in de voorgem: Leenbrief: Staendetm 
Cuykjen Lemregten te verhergcwaden met vyfcien Goudguldens fo dik 'C 
felve fal komen te vaceeren en ledig bevonden fal werden. 

(13) Het Tcbynt, uyt defe twee documenten, als fouiie Tohan Heer 
van Cuyk tuflchen den jaare 1294. C" 1308. de Heerlykbeid Meere aan 
ïobanncs de Buck verkoft, overgegeven ofafgeftaan hebben, dewyl in 
iet eerfte No. 10. werd gefegt: onfe dorpen en Parochien van Cuyk, 
van Beugen, van Meere &c: en in het twede document No. 12. Intraju- 
xisdifHonem Di. de Herpen & Jois. difhus Buck de Meere (fc. 

(14) Ziet vanden Berg Nederknis j^ivys boek u deel cons. 147. alwaar 
defe periodes gevonden werde: Geprefupponneert nogtans dat de geap* 
pelleerde , fullen den Regten genoeg fynde bewyfen , dat de Stad vande 
Gfvtt^ in outerie van queltieufe ende andere fucceffien heeft ende ob» 
ferveert, ten ander Regt ende Coftuvme met de voorfz. Cuykfe Regten* 
en Coftuymen niet over een komende, maar daar van geheelyken ver* 
icbillende; mede geprefupponeert , dat de Heerlykheyt van Boksmeer/ 
ende het Dorp van Oeffelt, van gelyken hebben ende onderhouden C«y^ 
Je Regten. 

(15J Notatio de Comitibus Bergenfibus feu Herenbergenfibus^ videri- 
poteft apud Mirxum noxit. eeclee. betir. cap. 176. oper. diplom. torn, i. pag, 
754. S. de Vries doorlucbiige Wereld, 2, deel. pag. 9, iS feif, SHchtenhorft 
Geld. GefchUd. x. hoek. pagi 77. ff muk. feqq. 

(16) In myn tyd en nog tegenwoordig, gelyk van fe^ goederhand on* 
derrecht ben , worden^ de zelve (lucken , welke die vanden Revlfions 
Gerigte tot Cuyk van Boxmeer bekoomen, wederom aan die van Box- 
meer toegeronden , gelyk ook de feutentie vanden Reviüons Gerigcen» 
welke cot Boxmeer* gepronuntieert word; 

Oeffelt antea Uffclt (1) is- voor deefen mede Cujks geweest y, 
immers nog by tyde Heer jans, welke in fyne donatie van de ge- 
meente int Nederampt Ao. 1 308. Num: 1 1. aangetoogen onder 
anderen Brakel daar ook mede begiitigt. Dit Oef&lt nu üct 
No. 3. foude W€l eer aan de Heercn van Gennep (: die men fejrt dat 
uyt de Familie van firederode waare en Gennep gcftigt (oude» 
hebben (2):) afgegeven fyn onder andere op conditien , dat men:» 
van haar gewysde foude moeten bly ven appelleren aan de Hooft- 
bank van Cuyk, op poene dat men baar *t genot of gebruyk van- 

de. 



24 BESCHRYVIN<; van de STAD GR AVE, 

de gemeente foude benecmen : dan men appelleert nu van daar 
aan het Hof van Clecf. Dit. dorp wert doorloopen van een ge- 
ring beckie, 't geen fig uyt de heyde vergadert; bet eenc gedeel- 
te van dit dorp over geene fyde van 't beekie nac de lieugenfe 
kant en van het Beugenfe genomen van outs Oeffelt of Uffett, 
en het wcdcrgedeelte nae de Cuykfe"'(yde daar de Parochie kerk 
flaat en van het Cuykfe genomen firakel genoemt foude iyn ge- 
weeü Siet verder het voorgeallegeerde produA. 

AANTEKENINGEN. 

(i) Dit is my nergens voorgekomen, felver heeft Tani^on den auteur 
hier in niet naar gevolgd, maar alleen OefFelt gefield. Ziet delïelfs Re- 
publ. der Fereenigde Nederlanden, 3. deeL pag, 93. 

(2) Rademaker kabinet van Nederlandfcbe en Kleeffche Oudheden. 6. deeh 
pag.^i^: Men wil, volgens Egbert Hop, dat Gennep, van een fekcr 
Geflachte defes Naams , 't welke het felve befoeten , of raogelyk getlicht 
heeft, defen Naam ontfangen heeft. Dit was van outs^een Heeriykheir, 
en volgens de GelderfeheGefchiedenisSchryvers, een Leen van Gelder- 
landt , *t welke naderhandt aan de Heereu van Brederode heeft toebe- 
hoort, vid. Slichcenhorn;. 8. Boek, pag, 184. in fin. & pag. 285. 9, boek. 
pag. 210. n. 4. &* pag. 231. n. 44. 

IComende weder tot den lande ran Cuyk (1) To ift felve ten 
meerendeel een vlak vrugtbaar land, onder een gefont Climaat, 
beeft langs de Maas, en fonderling tegen *t Nederampt veel vet* 
te hooy en weylanden., daar agter VTU£tbare bouwlanden^ die 
hun te famen overvloetvan levens middelen verTcbaffen , te mid- 
den int Overampt vanboovcn tot by Cuyk een ruy me hèyde, die 
meeft of met fchapenbeweytof tot vlaggen en mifting der bouw- 
landen afgeflagen en gebruykt wort, temidden int Nederampt 
een koftelyke gemeente of broek 'tot genoegfame weyde der peer- 
den en bee&en vande omgeleeeen dorpen , foo maar niet misbruykt 
wiert, als nogtans veel gefcEiet door die daar boven hun eygen 
ook hcymelyk vreemt eo ingehuert vee van buyten houden enin« 
fchooren, behalven het mede niet wcynig gefchooden wort door 
een ontydige drift voornamentlyk in aanvang vande lente als de 
gront nog dras is, Jtcm door Ichapen, ganfen en ongeringde 

ver- 



ski^andevakCUYK. %§ 

▼crk^ns, ten andereta is deefe gemeente veel benadeelt en ver- 
kieynt, als men uyt een verkeerde menagie eenige jaaren her- 
waarts eenige voorname aandeden daar uyt verkogt en afgegra- 
ven heeft 9 daar doe de coopfpenningen cot verval vande gemee- 
ne laften en vyandlyke contributien in de twee oorlogen met 
Vrankryk Ao. 1672. begonnen geconlênteert, al heel niet wel 

feëmplojeert nog verancwoort fyn: en daarom wel wenfchelyk^ 
al geen meer Oaroyen tot fulke verkopinge verfogt of verleent 
wierden. Van agteren langs de Peel heeft men fandige ook 
veel fwartaardige niettemin oekwame teullanden met eeoi^ 
laage en fuere weyden 9 cogtans voldienftig voor heeften die 
daar gewent fyn, het heeft ook veel bosfchen en houtgewas , 
en de aangelege Peel verfchaft hun overvloedige brantftofie, in 
welk ieder dorp fyn aandeel afgepaalt is , en de ihgefetenen voor 
den arbevt van iteeken, droogea en *t huys haaien foo veei 
aemen als fy willen of behoeven : daar toe om tot Grave ter 
markt te brengen , waar by veel peel boeren haar broot win- 
nen , dan foo men fegt mag buytens laats niet vervoert wor- 
den , foo ook niet behoorde, en dat men om fulks te belet- 
ten en in tyde en wylen felfe geen gebrek te hebben daar 
een tax of impofitie vans'Heeren wegen op ftelde; maar ik heb 
hier van nooyt eenich gefet gevonden. In defc Peel heeft den 
Heer en ook fommige particuliere eenige eygene portien of aan* 
deelen. 

Deefe lanftftreecke van Cuyk, Boxmeer ingerekent, heeft in 
(yn lengte van Ooften ten Weften 6. groote en in fyn breete van 
de Maas tot de Peel meerendeels ^ uren gaans in diftantie (2). 

Het grenst ten ooften 't landt van Kcflcl {}),daar het Ao. 1553. 
byraediatie van Heeren commisfarifch en opgevolgde approbatie 
van Keyferlyke Maj. (4) fiet No. 4. afgepaalt is, en de fieene ajf* 
palinge daar by genomineert^ nog te üen. 

Van agteren of ten fuyden werdt het vande peel beflooten , en 
daar door vande Meyerye van s^fiofch en het diftrid van Bra- 
bant gefepareert. 

Ten fuydweften en weften fchiet het op de Heerlycheyt va« 
Uden en Herpen, nu Lande van Ravefteyn (5) fiet Na. j. 

D Ten 



tOt BCSCHRYVING vak m STAD GRAVE, 

Ten Noorden beftrykt het de foetvloejettde vis. en fcbiprylce 
reviere de Maaiè, langis welke tot voordeel van den tol en gerief 
vande inwoonders allerley boven en Nederlantüb. waaren op en . 
a%evoert worden. 

Over defe riviere tegen dit diifai& heeft men onder anderen 
(bs geodroyeerde veeren c^capitak traniport ponten (6), als tot 
Vierltng^beek, Boxmeer, Oeffek of Unelt (7) tegen over Genr 
nep y tot Cuyk , tot Catwyk tegest over Mook aocea Mol» 
donk (8) y en eyndelyk voov de Sm Granre) dat het laatfte c^ 
aediergedeeke van dit territoir ii (9) fêfaietende mee fyn vryheyt 
of angefaoorig land, genaanu Mars en Wyt, tusfchen de Maas 
en het dorp Velp s'Lancb van Ravenfteyn een kleyn half uur la- 
ger uyt. Geen van deCe veeren, c|aod mirum, bebooren aan 
dm Heer vanden lande en fynallie aan particulieieeygen, uyt ree- 
den in myn begryp, dat de felve veeren tot behmlp van pasfan« 
ten eerst fyn begonnen en bedient door die met fnlks haar kose 
wonnen^ *t geen fig met der tyt gcëxtendeert £il hebben foo rm> 
kier en elders is. Van des Heeren leenen, tkieiidcit| thynfen^ 
tollen en domeynen vide lacius (lo). 

AANTEKENINGEN: 

(O Jafti^Ott MiptAk ier^ VèreenigfU NtderU 3. déd. pag. 57. befclsyft ilb 
voordelen des Lands in defer voegen : Het land van Kujrk is zeer vrucht^ 
baar in allerhande koorn, uitgesondert tarwe (: welke uytfoudering den 
auteur vanden tegenwoordige (taat der Vereenigde Nederlanden 2. deeü 
^.Jhikjepttg. 246. tegenljnreektO en de luchtftredizachc engeftwie. Lang» 
de Maas, voomaamlyfc In 't Neemnpt, zyn zeer veie weydcn^ welke 
die rivier verdrinkt» en des winter» vet maakt, Van den uiterfien boek^ 
van *t land ten zuiden» tot aan'tdorpKuyk^ zietmeiveen zeer grote hel, 
op de welke een oneindig getal kudden fchapen weyden. Behalven die 
voordeel, zijn 'er grote gemene weydcn, in de w^lke alle opgefctenen 
hunne beeüen konnen drijven* Deze gemene weyden zouden beter en 
voofdeeUger voor de boeren wezen ^ zoomen de verkens^ fcbs4}enengan<* 
zen, die ze veel bederven, daar uit hield. Aan de kant van Raveftein 
U een byfter groot veenland, daar de opgefetenen van den gehelen lan- 
de turf maken , hebbeAde ieder dorp zyn aangewezen grond. Ook zyf» 
^ zeer vcie hout boifcfaen, voormamiyk van ebeen , eo eenfg.e vast hoog 
ftammige bomen. ^ 

(3) Jani^on im aangêbaaUi (kil. pag'. 2$. Is noord ten zuiden ontrent 

z«^ 



%V LILKDX VA» CUTK. É/ft 

«es nrei) laog en drie oost en west breedt. ziet ook TegenwiDerdflce fiaat 
dier Vereen. NederU 2. JeeL 3. JhiifV pag. «46. 
. (3) }ani!9CMi loc. es». Dit I.4aid, 't weMc den titel i»>ert van Batonie, 
|Mah ten itooréen de Maas» die het van 't qnartier van Nimw^en af- 
fcheid ,* ten oosten die xelve rivier, die het afzondert van 't Hercogdom 
C3ieve en FniffiCdi Gelder; ten zuiden het lasdichapje KtBÊd ; en ten 
meÊüon deteerlfkheid-i&.avefteia en 't landfcfaapie Peeliand.'vid« tegenw, 
ftaat. fêg. 245. 

(4) Deo 23* JoQf 1718* ts CBsfdhen de Gecownnlttecrdens van 't Land 
van Coyk ai idie van de AMnnanie van Kefiel lurogegaan, gefloten ea 
f etekeBt een nadere oonventie tot wegnemioge van fetere cKfpaten over 
de Ped en wedeoeyts Inniteni^ ende tenvyl defe conventie fig principaal 
t!efereert tot feber era6baat oï conventie den ao. November ijit. tus- 
fichea Geoommküeeideas van fyne Konigl. Majt. van PmvsCen, en haar 
Ho: Mo : jdeüecven Staten iGeaeraal der Vereenigde Nederlanden, tus- 
fchen die vande Meyerye van s'Bofdh en den Ampte van Kesfei over de 
dl&renten, die ff lange jaaren met den anderen over de Peel hebben 
i^bad, gemaakt en^efloocen , bebbe nootÊKkdjk aeacht defe beyde con- 
vestien met de rei^^eftive ndficaden den goedgun(ttgen lefer alhier meda 
te deelen^'iïao en m dietvoege de icivc jnycop4el7k fjn toegelbfiden. 



Tf aftaet wegens den Peel in het Ampte Keflel tos- 
fchen xyne Cominldyke Majt. in Pruyffen &c. ende 
haar Hoogmogende de Heeren Staten Generaal der 
Vereenigdc Nederlanden. 

TRANSLAET, 

C^WKntie ofte oi^ereetdmnfi» gemaakt tuffchenfyne Mi^t. den Có- 
ninck van PrttfJ^en van den eenen kantj ende baar Hoog Mo: 
Je Heeren Staaten Generaal Jer Vereenigde Nederlanden vane- 
den anderen kantj 9ver betfnbjeGl van de queftieufe limiten in 
den pcelgdeegen tujjchen bet Ampte Kefjel int Overquartier 
van Gelaerlant ende de Mayerye van s^aartbogenbofcb. 

ZYe kennelyk aan alle en een ieder foo tegenwoordige als toecomen- 
de dat by naar zeedert ccne Eeawe geleeden, geweest hebbende 
inroote twisten ende tweedtirgten tosfchen de inwoonderen van het Ampt 
VdQfSd van deneenen kant, èn die v«& de Majerye van s'Hanhogeribosh 

D % van 



zt BESCHRYVING van db STAD GRAVE, 

Tan den anderen kant over het fubjeft van de limiten , die leder par- 
thie prscendeerde in hec Moer^ch genaame den peel fyne MajL den 
Koonink van Pruysfen als Souvesain van het bovfmgemelte Ampte Keffel 
ende baar Hoog Mogende de Heeren Staaten Generaal der Vereenig- 
de Nederlanden in qualtceyc als Souverainen van de Majerye van s-Har- 
togenbofch begerende te eyndigen d^eze disfpuyten ende Verouderde 
ftrydigheeden , die foudeu konnen verooyrfaeSen feer grote inconvenien- 
ten ende ongelucken , ende willende in plaatze van die doen Succede- 
ren eene goede intelligentie ende harmonie, hebben goedgevonden Com- 
mifarisfen te noemen foo van den eenen , a!& ook vanden anderen kant 
om op de plaatzen t'Examinercn ofie onderfoeken de limiten die ieder 
parthic voor de zyne reclameerde, mitsgaders de: redenen ende de docu- 
laenten van den eenen ende vanden anderen kant, om te Convenioeren 
ofte over een te kooiiien onder ratificatie foo het moogeiyk waare, van 
de waere limiten van het Ampte Keflel» ^ ^n die van de Majerye van 
a'Hertogen iiofch in den voorf: Peel. 

Waaromme fyne Majt. den Coninck van Pruysfen hebbende Genoemt 
den Heere Wilhelm Frederik Duncker Tynen Ho£Fraet ende Raat vande 
Finantien van het land van Cleve ende den Heer Frederick Otto de Saint 
Faul Raet van het Commisfariaet van het Land van Cleeve. 

Ende haar Hoog Mogende hebbende van 's gelycken genoemt den 
Heere Daniel L*Eflevenon Oudborgermeeder ende Raatsheer van de Stad 
Goude gedeputeerden ter vergaderinge van de Staten Generael der Vet^ 
een igde Nederlanden voorde Staten van Holland ende Weflvriesland, 
ende den Heere Adriaan Velters Ordinaris gedeputeerden voorde Staten 
van de Provintie van Zeelandt ter vergaderinge van de Staten Generaal, 
ujrt Cragte van Voorgebrogte Volmagten , dewelken zynde Vergadert in 
den Maend Auguftus leftleeden op de queftieufe limiten , ende daar van 
eenige dagen lang hebbende genoomen inipeéiie , Tonder als doen deefe fae- 
ke gehel^ te hebben connen eyndigen ioo hy foute van eene exafle of- 
te pertinente Caarte van den Peel, al$ ook om dat de nodige Documen- 
ten aan de Parthyenmanqueerden, fyn overeen gecommen door eenProvi- 
lioneel Accord van den 15. Auguftus leflleden van fouder ophouden daar 
aan te laten arbeyden , ende dat fy wederom op nieuws zouden Verga*- 
deren binnen eenige maanden om de lefle handt daaraan te leggen. 

Daaromme hebbende de Cönferentien hervat ende vernieuwt In de 
Stad Venio, ende aldaar hebbende onderfogt ende geexamineert de voor- 
t gebrogte documenten vanden eenen ende van den anderen kant, mits* 
gaders de nieuwe Caarte figurative gemaakt door de daar toe vercolène 
'^ Ingenieurs ofte Landmèeters, ende door byderzyis partbyea voor goet 
erkent, is over een gecommen ende fyn vaftgeftelt onder approbatie ende 
Ratificatie defe naarvolgende Articulen te weeten» 

r. 

Dat op gelyke Coflen fal geftclt worden eene gr«ote fleen ofte pael iu 
't midden van de linie tusfcnen fpringelbeek, ende de loeff, eetrocken 
zynde op de nieuwe Caarte figurative gemaakt dooi Ordie vande Voorn: 

Coo&- 



snlandbvanCUYK. 19 

CominisraTisfen , welke fteen ofte paal fal' dienen tot een altyd duerende 
pun^, alwaar het landt van Gelder moet eyndigen met het land van Bra* 
band, ende fal genoemt worden Vreedepaal. 

2. 
Van defen paal ofte (been alfoo geftelt (ynde in egaele diftantie vande 
loefF ende fpringelbeek fel getrocken of gemaakt werden een graghte in 
reghte linie tot op de plaatze of punét in de nieuwe Gaarte geteekent 
langerijfer van welke de helfte lal gemaakt worden door die van fiaeckel 
ende Ck>nrorten , ende de andere helfte door die van Venray. 

3. 
Vant voorfz. nundt de langeryfer fal getrocken ofte gemaakt worden eea 
gragte in regte linie tot eenegroote ftecne paal die fal gelfelc worden op- 
gel^e Cof^en van devrfen ende van Venray op de grootenbergh , re ree» 
kenen van den kant van Deurüen vaa de letter A. naar de letter i\, ofte 
naar deCapeeie gelyk men dat geteeckent vint op de grote Caarte figurati- 
ve: op welken paal falgefneden ofte gegraveert worden op deneenen kant 
Geldria ende op den anderen Brabanda ende den voorn: grotenbergh fal 
niet doorgraeven ofte doorfneeden worden, maar fal in fyn geheel bif ven* 

Van- den ^oorn: paal op grootenbergh zal gemaakt worden een ander 
nagte tot op de plaatze geteeckent Voflen hollen op het punft daar den 
&en is weggehaalt in *t Jaar 1713., welke twee gragbten fullen gemaakt 
wordende helfte door die vanVenray, ende helfte door die van Deur(en. 

5. 

Ende vande Vosfen hoHen , alwaar eenen anderen fleenen paai fsl ge- 
ftelt worden op gelyke Coflen, fal gemaakt een graghte in regte Unie 
tusfchen de twee brunne Heeren , alwaar men vint op de Voorfz. nieuwe 
Caerte de letter F. ende van daar op de dwers linie tusfchen. VoUuneer 
ende de letter Q. op die plaatze daar men vint geteekent op de Voorn :. 
Caane de letter R. ende alwaar vana gelyken op gelyken Coilen M ge* 
fielt worden eenen fieenen pael genaamt Eynde paal welcke fal weefen 
het lede punft van Braband naar het land van Gelder welke grajgbte fal 
gemaakt worden de helfte door die van Deurfen ende lilfel» ènde de 
Eelfte door die van Hord fevenum &c; 

6. 

De linien ende graghten alibo getrocken ende gegraven, fullen voor al* 
tyd aangefien ende gehouden worden voor de waaragtige limiten in den 
peel tusfchen fyne Majt. den Conink van Prusfen, ende tusfchen haar 
Hoogh Mo! ten aenfien van *t overquartiet van Gelderland gecedeert aan 
den Coninck van Pruilen ende de Mayerye van s*HeKogenbofch to'ebe- 
hoorende aan de Staaten Generaal der Vereenïgde Nederlanden, fonder 
oyt te connen gealtereert nogte verandert worden door de onderfaeten 
van den eenen nogte van den anderen kant op wat prstext het zoude* 
XDogen weefen. 

7- 

Men fal de gragliten. Beginnen te graaventoe commende lenten-, foo 

D 3 haast 



|0 BESCHRYVING v^ de STAD GR AVE, 

Imusc «te het faifoen ofte weeder MïsztX meiaten ten langüen te begfn- 
uen net den maande may toocomnendc, cm idie te voteBCdLen £bo haast 

als 't ffiogelyk fai weefen. 

Dat de logenkun van den eesen «nde Tan den ttderen kant de plaat- 
sen op den gtond iUkn teeckenen waar de paelen, ofte üeenen lullen 
l^eflelt worden volgens de defignatle hier voorens getoeckent, ende dut 
(f ook de littien op den grond fulien trecken langs dewdke de gragcen 
fullen moeten gegraven iporden welke gtagten fallen moeten thien voe- 
ten breet weefen , ende ten minden vier voeten diep. 

$>• 

DegragfatenvokiDOkenffnde, fidiengenfiteertendegeezamineercwor* 
den door de Ingenieurs in prc^fentie van de Gomisfaristen die vinden ee« 
nen en anderen kant daar toe fullen benoemt worden om te fien cMte die 
ook geaiaakt fpi in reghce linie volgens bet hier voofenüaaode plan» 
ende foo bevonden 'word dat den eenen ofte den anderen daar aan ge* 
manmieert heeft, (al de faate gerepareert 'worden op Coiben Tan de par- 
tye die gemanqueert (al hfifaben. Ende dat ten minften van drie jaaren 
tot drie jaaren de Voorn : graghten fullen gevldteert worden door de 
Schepe n en v^n die plaatsen die yan den eenen ende den anderen kant 
hetnaefte daar aan gelegen fyn^ dewdke fuiien forge dragen» dat die 
wei worden ooderhovden door de gemoeresfeefdens van weer kasten. 

Dat den geheelen peel ofte grond aan de overfyde van de voorn; li- 
llen ofte graghten naar Denifen toe fai eiikienc wt^rden voor firaband» 
ende alle het geene aan deze zyde is voor het land van Gelder toebe« 
horende aan {yme Majt. den Contnk van Pnisfen, ende dat alfo de on* 
derdanen ofte mwoonderen van den eenen ende vanden anderen kant 
oiet fallen mogen pasfeeren cenEige van de toöoi: graghten ofte linien 
omme tecommentorfffteecken, vlaggen houwen « heeften weyden , by- 
cnkorven fetcen ofte eenige ander Ajfte van eygeiidom oflfte Jvrisdiftie 
cxerceeren op wat poetext het foude mogen weefen. 

II. 

Dat foo iemand van den eenen oft« den anderen kandt dit oomt te o- 
vertreeden die fai geftraft worden volgens de wetten door die van de 
phiacac daar het attentaet fai bedieiRRi fyn, welke Ihmffe ofte Amende 
niec minder zal mogen weefen als thien pattacoos. 

ia. 

Deefe tegenwoordige Oorócntie ofte «vereencomfte fa! ^eappi?ol>ecrc 
'i70Klen ende geratifioeert worde» in dentyd vu twee maanden, ofte foo 
haast als 't mogelyk is. In waerer Oirconde hebben voorn: X^Mnmisfa- 
rifen deefe teegenwoordige Afte onderteekent ende snee haare fepgels be- 
craghtigfat tot Venlo den ao Hovembcr: 171^. mie mu mdene^tem. 

(L. S.) W. F. DüKCKER, (L. S.") D. L'ESTEVJCNON, 

(L, SO^-O-SaititPaul. (L. S) A. Vïlte»s. 



SN LANDS VAN C U Y K. 31 

RATIFICATIE van synit CONINCKLY- 
CKE MAJT. IN PREÜSSEN. 

Wir FrUeritk ff^ilhelm v^ên G^ttes gnaden Ktmig in 
TreusfcMr Marggraj^zu BrAndenburgh des Hejl: 
Rimifchen Reimr Ertx Cammerer and Curfurft^ 
Softverainer ^rintz von Óranien > Neufchatcl und 
VaUengmj »m Magdefthnrg^ Cktve^ Gnlichy Ber^ 
gtj Stettin , kommeren , der Qasjuben undW enden , 
SM Meckknburg^ Auch tm Schlefim ,. z>nr Crosfen 
Hert zog V Burggraff z»u Nurnberg: Furfi s^u Hal- 
her fiadty Minden^ Cammin^ TV eenden y Schwerin^ 
Ratzeburgh und Moer si Giraffe zn Hohenzötlern ^ 
Rufpnj der Mare k^ Ravensberghy HohnfieinTeck^ 
tenburgbj Lingen^ Schweriny.Buhrenj und Lehr^ 
damjMarqMis^xat^derVehremidVlèsfmgeni Here 
zu RavefieiHy dér Lande Ratfiück Stargard% Lau- 
ênhmrgy Butou^. Arlétf nnd Breda. ïêc. 

BEkennen hter nxit: Aifoo zedert veete Jaren cosrcben de Ingefetene» 
vanden Ampte Eeflel in ons deel in^^c overquarttervanGeIderland^ 
ende dieliigefeteneovan de M^g'erye van s'Hartog^nbofch in den föo ge- 
noemden peel groote ftrydigfaeden geweest hebben over de limicen, en- 
de die Mve dikurila uytgebroken fya tot, grote wedciweevdigbeeden». 
ende wy ózn goedgevondbn hebeen Ifcneffisns haar Hoogb Moogr die 
Heereo Staten G^end als- Soeveruoee van debovcngein: McTenrc tot 
voorkofltninee van alle cmgelucken, ^ daar uit voorders^ te beforgen 
ftonden, ende tot ftifftinge van eene zoede Naerbuyriyke vpindfchap tus- 
fthen bydenyrds onderdanen , deefe (oydigheclcn door féeckere Ck>minis- 
fariffen t'onderfibekes^ ende te handelen om eeoen goeden accordt op te 
lighteii. W)r. ook van onfen kant daar toe aldergemdigbd benoemt en* 
de bevolmagtight hebben o&fe Hnff Canrai^a ende CofamMariaets Rae- 
den WiUem Ffederich Dtincker ende FredericI) Octo de Saint Paul, en- 
de deeCë daar op ilg vervoegt hebbende mit die daertoe benoemde Com- 
misfarisfen van haar Hoogh Mogende, ende mitde felve eenen vaften 
vergelyk ofte accordt fub dato Venio den 20. Novemb : leftleden onder 
onfe Ratificatie opgerigt ende geflooten den welken van woordt tot: 
woordt alfoo luyt, Si(ixmèt^ 



}i BESCHRYVING van de STAD GRAVE, 

Sequuntur verba TraQatus. 

Ende wjr dan alfulcken aceordt naar rypeoverwegingegeapprobeeit; 
als willen v/ydenfelven hier nrit ende cragte deefes in alle punélen , Clau- 
fulen ende Artikelen aldergenadigfl geconfirmeert ende geratificeert heb- 
ben, alfoo wy dan hier mie verfpreken, dat wy den felven altytnauir 
naar commen, ook daar opletten willen, datfulfcs gefchieden maegh van 
onfe Gelderfche onderdaenen. In oirconde hebben wy deefe eygenhan- 
digh onderteeckent ende nrit onfen Conbicklycken Zeegel doen becragti- 

f en. Gegeven tot Berlin den 4. Decemb. I7i6.tfide was onderteeckem. 
) F: Wilhelm. 

In Marghie JlM Aldergenadighfte ratificatie van den aceordt wee* 
gens de llrydigheeden over de limiten int Gelderfche opgerigfat tusfchea 
de Commisfarisfen van fyne Coninklyke Majt. ende die van de Statten 
Generaal, leeger ftcni mgb andertenkem M: L: von PninTzexr. 

RATIFICATIE van dk HEEREN STAATEN 

GENERAEL der VEREENIGDE NE- 

D E R L A N D E N. 

DE Staaten Generaal der Vereenlgde Needer landen aen alle die ^eene 
die deefe tegenwoordige brieven Tullen fien falut. Hebbende ge* 
. fien énde geexamineert de Conventie ofte overeencomfte gemaakt tus- 
fchen zyne Majt. den Coninck van PreufTen van den eenen kant ende ons 
van den anderen kant over het fubjeA van de twiflige limiten in den peel 
gelegen lusfchen het Ampte van Éeffel int overquartier van Geldeitandt 
ende de Maierye van s'Hattogenbofch geteeckent door de Commisfaris- 
fen van den eenen ende den anderen kant toe Venlo den 20. Noveuib. 
i7i6. van welcke den inhoudt is als volgi. 

Sequuntur Verha CmtraOus. 

Wy hebben geaggreêrt, geapprobeert ende geratificeert de Voorn :Con« 
ventie ofte overeencomfte., gelyk als wy dezelve aggreéren , approberen 
ende ratificeren mits deefen, belovende fincerelyk ende opregtelyk defel* 
ve te onderhouden, obferveeren ende executeeren in alle ende ieder fy- 
ne Articulen. 

In oirconde hebben wy deefe tegenwoordige doen becleedea mit orx- 

fen ordinarifTen Zeegel ende door den Praefident van onfe vergaderinge 

laaten teeckenen ende door onfcn Griffier onderteeckenen ins'Gravenha* 

' ge den 15. Decemb: 1716- ende was ondeneeckem^ 

CL. S.) W. Vander Does vt. 

Leger flónt, door ordonnantie van de voorn: Heeren Staten Generael, 

ende was endenekent^ 

T: Fagel. 
Nog leger fioOL 

Alle 



ïnlandevanCüYK. 5j 

Alle het boovenfiaande is met de Origioelen gecollationeert ende (i 
bevonden daar meede *t Accorderen, het welk hiermit word geattèfteert 
Gelder den 24. Feb. 1717- GiUeekera £• L. Fridericks Konigl. Pruififcher 
Secretarius \md Archivarius. 

DE STAETEN GENERAEL der VER- 
EENiGDE NEDERLANDEN. 

Allen den geenen die deefen fullen fien ofte hopren 
leefen .^alut, alfoo tusfchen de Gecommitteerden 
vant Land van Cuyk , en die van de Ammanie van 
Keflel op den 13. Juny des voorleede Jaars 1718- is 
aangegaan, geftooten, ende geteeckent een nade- 
re Conventie tot wegneeminge van feekere difputen 
over de Peel en wederzyds limiten, foo als dezelve 
conventie hier na van woorde te woorde ftaat gcin- 
fereert. 

Alfio tusjcben Gecommtteerdens vam J/ne C^.Majt. van Truysjiny 
en haar Ho. Mo. Heeren Statten Generael der Vereenigde Nederland- 
den in den Jaere 1716. ttisfchen die van de Mejerje van iBofthy en den 
Amfte van Keffel over de J^^er enten diefj lange Jaaren met den anderen 
over de Teel hebben gehad ^ is gemaakt , en gefoten den 20. Novemb. deS" 
zelve jaars een JYaSaafy ofte Conventie ^ en ujt dien hoofde hebben doem 
fielten de faelen^ en limit Jihejdingen daar bj bleyskendey vioar door den^ 
Lande van Cuyk een aanmerkeljk , en incontefiabel fraejndicie , en vtelvoor^ 
namentljck door den foo genoemden vreedefael sumde Jyn toegebragf , vjaar 
over xjftg hadden geaddrejfeert oen J}n Excellentie Jen Heer e Baron van 
NynersbaegenEnvoye vanjyne Conl. Majt. vanTrujsfenj ende meerg^ml: 
Gecommitteerde van haar Ho. No. ten eyndefolx mogf vmden geredres^ 
fiert ^ en of den ouden voet geflelt , */ v)elk van die ujtvierckinge isgevieest^ 
dat daar over aan het H^ van Berlin is gefchreven geworden y en door 
fine hoogfiged: Majt. die jaeke is gerenvoyeert aan da Heeren van de Oom* 
misfiey en gejonden op V advis vanjyne Conl. Majts. Eaady en Mombotr 
tot Geldre , dte dan ook^et de Gecommitteerden van den Lande van- Cuyk 
daar toe gerejuireert Jynde y alhier of den q,'^. Juny deefis jaars y 17 18. 
Am fel y en breed hebben geffrokeny allegerende den gem: Raadt y en Me 
gecommitteerden des kerjfeh van Venrayy teegeus die boven geroerde Ar- 

E fwaar* 



j4 BESCHRYVING vam dï STAD GRAVE, 

' fwmrms^ dat J$9 vtHitf conventie Mn de hieven van Keyfir Cartl (U 
dato den y. Mj 1553. in geenen deek te 'weeder nuaare ^ en dat het voarf. 
TYaÜaaty of conventie tusjchen de voorf Heeren Commisfarisjen ingegaam^ 
gejlooten en hy dereffe^.Souvetejnen geratificeert fynde ^ met voorweetem^ 
en finder Omirjsdiiïie ofofpofitie van dk vaneden Lande van Oijk^ ah nm 
aan geene vcranderinge jnogte ondetijjorfen naeefeny te nnnder als vmar m 
jÊuptflo desjaars 17 16. by het noemen van ogenfiheyn ende ter frafentk 
Van de voorn, Heeren Commisjarisfin y die gediefHteerae van den Lande vam 
Cuykfiuden hebken gedeclareerty die groote Laeff^ leggende in regte La^ 
niefifet de Springelheeck ^ en den fio genoemden vreedepaal^ te vjeejfèn het 
limit y tusjchen hun. ende dievande Meyerye^ is eyndelyk tot onderhouden' 
ge van goede Correjpondentie ^ en vrundnabuurlyke intelligentie ^ ende om^ 
me daar door te fraecaveren alle t^wisten^ t'weedragten ^ ende verviyde^ 
ringen die daar uyt namaals zouden connen Jfruyten ^ gectfnvenieert ^ endo 
geaccordeert. 

Ten eerfieny dat fio ivel de hier boven geroerte brieven van Keyfir Ca- 
relfib dato den 5. Mey 1553. ^'^ ^ Commitjariaele conventie van den 20. 
Novemb, 17 16. in alle hunne fiucken^ ende foinóien fillen blyvenin haar 
geheel y finder dat door het hier onder volgende bejfreek daar aan iets zal 
vforden gederogeert. 

Ten treeden y vermits den fiogenoemde Vreedepaal feytehker v)yfi i$ 
^worden gevioleert^ eninfiucken gejlagen ^ (onder dat men heeft cunnen ag* 
ter halen y offilx gejchiet is door de ingejetenen van de Meyerye^ of door 
die van het Land tuyk^ dateenen anderen van gelyke hoogte ^ ffoote^ en 
forme fal geftelt morden of defilveflaatSy aldaar den eerfien door de owe- 
derzydfihe Heeren Commisfarisfen is geflaceert geweest endelulx of hdten vam 
die geene der boovengenoemdej die haar Ho: Mo: filx zullen te Upe leggen. 

Thi derden y is geconvomeerf ^ dat het terrain , off triangel ^ leggende 
tusfihen den faal ^ hetf'warte viaeter^ en den Baeckelfi tooren^ ende vam 
^tjivart vjaeter of den vreedefaat Jal in vreede blyven^ in aeefen ver- 
fiande nogtans , dat de ingefeeienen van het Land van Cuyk beregtigt 
filUn vieefen^ omme frivative alleen te torven sn denfeel^ leggende im 
triangel tusfeoen de ^tingelbeek^ den Baekelfihe toren ^ en den voor fit». 
VreedefaeL 

7hi vierden j fillen de zelve tot bun gerief moogen maaken een beauaa^ 
men vjegh^ efdoorgangoverfcheydgraveofgenaorfenin delaeft genoemde feel^ 
of triangel y genkar^ueert in de vertoonde Caarte fgurative met litt: G. 

Ten vyfden^ vermits eenige Ingepetenen fio van de Lande van Otykp 
als Venray^pg onder ft aan ^ heymelyker nvyfi af te vlaggen de heyde^ ende 
fefihelferen den grond van den voorfz, Vreeaefeel tot groot verderf vam 
den felven y foo ts vxderzyds geconvenieert ^ dat omjuhs voor h^t toekoo* 
mende te des te beeter fr^evenieeren ^ die genige ^dev)elke daarover fitllenvm^ 
den agterbaah^ niet alben fitllen verbeurt hebben de hejde^ of den torff^ die 

Jj 



inlamdatanCUYC. 35 

Jy alfio antebo^fyker wyfe bMengehawwm , rfgefieekm , maar daar en hoo^ 
nfen gepraft te viorden met eene amende van tiengoldtffildenSy naaar van- 
den aanbrenger fal frojiteeren een derdendeel^ ende of dat defe heylfaame 
V9orfteninge Joude wee/en van des te kragtiger effeS ^ foo is. 

Thnjesden^ overkonsmen^ dat de Contraventeurs vaeefinde Venraeyfihe 
Inge feetenen y door die vanden "Lande van Oyfky en reafroquelyk die van 
den Lande van Otyk door die van Fenrayfillenaangehalden^ endege/cbufy 
en aan der detinquanten officier gedenuntieert iDorden^ den vxlken Jal ge-- 
houden v)eefin een derdendeel vande voorjz. amende uyttereyken aanden 
fihutter iffdenuntiateur als articuhfréecedentigejeyt is. Aldus geconvenieert 
ende geaccordeert onder ratificatie van vjederxyd/che Souverainen^ter frafintie 
van Heer Wilhelm Frederii Duncker , Jyne Con : Majtf. in Fruyjfengebeymeu 
Haedy en de Heer Frederik Otto de Saint Pauly Jyne allerhoogfiged. Om. 
Idajtjl krygSy ende CUeffche CommisJariaaSs Raed; oircentelyk deefes zyn 
bier van tijee gelyk luydende gemaakt y en deor 'wederzydfche gevomagtig- 
de geseeckend tinnen Gelder den 23. yuny 1718. 

OgetO 

J. RüTL. 

C: HRirrsiüs. Thts Goosins. 

Rüx»: öE HABif. J; Kersteks. 

H: RüTTÊN, TETER VfiROfcLT, 

Onder rejerve vandi 
hoeten gejlalueert tot 
*$fteeken in de Freede 
f iel , als zynde buyten 
Jyne Commijpe, 

^ Soo is 't, dat wy de Voorfz. naedere Conveiir 
tie gefien, en geexamineert hebbende, dezelve 
hebben geaggreeert, geapprobeert, en geratifi- 
ceert, aggreeeren, approbeeren', en ratificeeren 
dezelve mits deezen , willende dat dezelve in 't 
geheel en ieder Articul van dien zal worden ag- 
tervolgt, ende naargekoomen. 

Aldus gedaan onder het Cachet vanden Staet, 
de Paraphure van den den Heer praefiderende in 

E ^ onfe 



j4 BESCHRYVING van de STAD GRAVE, 

' fivMmfms^ dat J$9 nwirf, tvnfoentie mm» de hieven van Kejffir Corel /U 
dato €len ^, Mey 155^3. in geenen deek te v)eeder nvaare ^ en dat bet voarf! 
TYaÜaat^ of conventie tnsjchen de voorf Meeren CommisfarssJ'en ingegaan^ 
gejlooten en hy dereJfe^,Souverejnen geratrficeert fynde ^ met voorweeten^ 
en finder Omtrüdiéie ofofpofitie van dk van'' den Lande van Cujky als nm 
aan geene vcranderinge jnogjte ondervjorfen lüeefinj^ te minder als vmar im 
JÊugnflo desjaars 17 16. by het neemen van ogenfiheyn ende ter frafentie 
'Van de voorn. Heer en Commisjarisfin ^ Me ged^uteerae van den Lande van 
Cuykfinden hebken ge declareert ^ die groote Laeff^ leggende in regte La^ 
nieHtet de Springelbeeck ^ en den fio genoemden vreedePaal^ te vieefin bet 
limit y tusfchcn hun^^ ende dievande Meyerye^ is eyndelyk tot onderhouden" 
ge van goede Correjfondentie ^ en vrundnabuurlyke intelligentie ^ ende om-' 
me daar door te fraecaveren alle t*wisten^ tyteedragten y ende verviyde^ 
ringen die daar uyt namaak zouden connen Jfruyten ^ gectfnvenieert ^ ende 
geaccordeert , 

Ten eerfien^ dat fio vxl de bier boven geroerte brteven van Keyfir Ca-- 
relfib dato den 5. Mey i^^^, als de Commisjariaele conventie van den 20. 
Novemb, 1716. in alle hunne fiucken^ ende foinden fillen blyvenin haar 
geheel^ finder dat door het hier onder volgende beffreek daar aan iets %al 
worden gederogeert. 

Ten treeden , vermits den fiogenoemde Vreedefaal feytelyker ^yfi $s 
vyofden gevioleert^ en infiucken geflagen ^ (onder dat men beeft cunnen ag^ 
ter halen, offilx gefihiet is door de ingefetenen van de Meyerye, ^ door 
die van het Land Cuyk, dat' eenen anderen van gelyke hoogte , groote y en 
ferme fal gefielt vjordenof defelveflaatSy alvjaar den eer tien door de we- 
derzydfihe Heeren Commisfarisfen is geplaceert geweest endejitlx op koflen van 
die geene der boovengenoemde , die haar Ho : Mo : filx zullen te lape leggen. 

Ths derden y is geconvenieert y dat bet terrain , off triangel y leggende 
tnsfihen den faal y hetfwartt waetery en den Baeckelfi tooren, ende van 
'tjvjartwaeter op den vreede paal Jal in vreede bhveny in deefen vet» 
fiande nogtans , dat de ingefeeienen van het Land van Cuyk beregtigt 
fillen weefen^ omme privative alleen te torven in den peel y leggende im 
triangel tusfcben de fitingelbeeky den Baekelfihe toren ^ en den voorjk. 
VreedepaeL 

7ht vierden y fitllen de zehe tot hun gerief moogen maaken een bcfuaéh- 
men wegh^ ofdoorgangoverfcheydgrave opgeworpen in delaefi genoemde peelj 
af triangel y geviar^ueert in de vertoonde Caarte figurative met litt: G. 

Ten vyfdeny vermits eenige Ingepetenen fio van de Lande van Cuykp 
als Venrayypg onder ft aan y beymelyker wyfi ofte vlaggen de beydoy ende 
fefihelferen den ^ond van den voorfz, Vreedepeel tot groot Virderf van 
denfetveny foo ts wederzyds geconvenieert y dat omjulu voor h^t toekoo» 
mende te des te beeterpr^evenieereuy die genige ydewelke daar over Jitllenwor^ 
den agterhaalty niet alleen fillen verbeurt hebben de beyde, oj den torffy die 

Si 



INLANDlirANCUYK. JJ 

(y alfio onlehoprfyker nDyfehebtengelm^m^^fsifieekm^maarJaMrenboê- 
tfen gepaft te 'worden met eene ammde van ttengoUtgildem^ 'u)aar van- 
den aanbrenger fal frtfteeren een derdendeel, ende of dat defe hejlfaamt 
vwrfiemngepmde vxejen van des te kragtsger effiS ^ Jio is. 

Jinjesden^ overkonmen^ dat de Qmtraventeurs iveefinde Venfaeyfibe 
Ltgefeetenen, door die vanden Lande van Cujky en rectfroqueljk die van 
den Lande van Otyk door die van Venray fullenaangehaOen^ endegefcbut^ 
en aan der delinquanten officier gedenuntieert ivorden^ den wlken/al ge^ 
bonden vieefen een derdendeel vande voor/z. amende uyttereyken aanden 
Jihutter iffdenuntiateur als articuhfréecedèntigefeyt is. Aldus geconvenkert 
êndegeaecordeert onder ratificatie van vjederxydjcheSouverainenyterfr^J entte 
van Heer Wilhelm Frederik Duncker^ fyne Om : Majtf. in Fruyjfengeheymen 
iLaed^ en de Heer Frederik Otto de Saint Faul^ fyne alterhoogfiged. Om. 
JOajtf: krygSy ende aeeffche Conmisfariaats Raed; oircontelyk deefes %yn 
bier van t'uee gelyk luydende gemaakt^ en dcor ivederzydfche gevolmagtig-^ 
de geteeckend kinnen Gelder den 2j. Juny 1718. 

Ogec:) 

C: Heiwsiüs. Tjits Goosixs. 

Rüx»: »E HABif. J: Kerstens. 

H: RüTTÊN, r£T*R Va*0£LT, 

Onder referve vmdt 
hoeten gcjlalueert tot 
'ffteeken in de Freede 
pielt als iyndebuyten 
fyne Comwijpe. 

Soo is 't, dat wy de Voorfz. naedere Convciir 
tie gefien , en geexamineert hebbende , dezelve 
hebben geaggreeert, geapprobeert, en geratifi- 
ceert, aggreeeren, approbeeren', en ratificeeren 
dezelve mits deezen , willende dat dezelve in 't 
geheel en ieder Articul van dien zal worden ag- 
tervolgt , ende naargekoomen. 

Aldus gedaan onder het Cachet vanden Staet, 
de Paraphure van den den Heer praefiderende in 

E z onfe 



jó BESCHRYVING van db STAD GR AVE, 

onfe yergaderinge, ende de fignature van onfen 
Griffier op den dartiende January Seeventien 
honderd negentien, was geparapheert ]. A.Sloet 
vt. onderfiond Ter ordonnantie van de hoog gem: 
Heeren Staten Generael ende was geteeckent 

F, F AC EL. 

Bezyden Stwui. 

't Cachet van den Staat gedruckt in een rooden 
Ouwel overdeckt met een witte papiere ruyte. 

Het Hooffd van de RATIFICATIE op de ne- 
vensgaande CONVENTIE LÜYD ALS volght. 

Be titüU ^ Frederick Wilhelm , Koningh van Truyjfen , Mark^ 

der vorige Gr de ff van Brandenburg , des Hyligen Roomjchen 

endejt^di Ryk^ Aerds^Cameraer en Ceurvorft^ Souver eynen 

ffereren in ^rinsvan Orange ^ Neufchatel^ en Valengin^ Her- 

y^tztt ^^& '^^^ Gelre , Maegdenburg , Cleve y Gulick^ 

fag. 31. Berge y Stettyn^ Vomeren y van Cajfouben en IVen-^ 

deny van Mecklenburgh^ ook van Silejien en van 

Crojfen^ Borg-Graeff^van Neurenbcrgby Vorft van 

Halberftady Minden ^ Camin^ Wenden ^ Schwerin^ 

Radscenburgy Oojivriejland en Meursy Grave van 

Hohenzollern y Rupin^ van het Mark j Ravensberg^ 

Hogenfteyn^ Tecklenburgh j Lingen^ Swerin^ Bue* 

ren^ Leerdam ^ Heer van Ravejieyn^ vandenLan-^ 

de Roftocky Stargardy Lauenburg^ Butau^ Arlay^ 

en Breda Ö/r. 

DOen cond» en laten by dcefen weeten, dewyl wy het altyd eene dei 
aangenaanifte bemoeyiDgen van onfe ConincUyke Regeiisge heb* 

ben 



EN LANDE VAN CUYK. 



37 



ben laten {jn met haar Ho: Mo: de Meeren Sueten Generael der Veree- 
nigde Nederlanden eene vertrouwde Vrindnabuurlykheid te Cultiveren , en 
te onderhouden , en in het byfonder ook die weegens de foo genaamde 
Vieedepeelopryfendedifferencen in der minne te reguleren, en af te doen» 
foo is zoo wel uyt onfe Geldrifche Hcerlykheydt Venraey, als ook uyt 
't onder haar Hoog Mo : gehoorfaamheyd gelegen, en aande Myerye 
van 's Bofch endaverende Land van Cuyk daar toe door gelaste Gede- 
piteerden op den 13. Juny 1718. eene feekere andermalige Conventie 
getroffen y dewelke van woord tot woord luyd als volgt. 

Het flot Luyd als volgt. 

Dat wy folke Conventie in liaren ganrchen begryp niets daar van vtyt- 
gefondert confirmeren en bekragtigen gelyk wy meergemelte Conventie 
in alle haare pointen en Claufulen hier mede kragt deefes approberen 
Confirmeren en bekragtigen, alfoo en in dier voegen dat van onie ïy^Q de- 
felve Ityff vaft en onverbrekelyk gehouden en daar tegen geene con:ra- 
ventien gemaakt of gegeven fullen worden, wy fullen ook niet nalaten hier 
van kennfsfe te geven aan onfe Gelderfche Regering en des ftlfs onder- 
danen ten eynde zy ilg daar na behoorlyk gedragen konnen. Ten oir- 
conde hebben wy defe ratificatie eygenhandig onderfchreven , en met 
. onfen konlnklyken fegel bedrucken laten. Gegeven tot Berlln den 17. 
Novemb- 1733. was geteeckerU F. Wilh: en was daar ondergedruk fyn Ko- 
ninklycke Majefteyts Cachet in roden wafle overdekt met eene witte pa* 
piere ruyte» bezydenjimd, 
• 

Komnklyke aliergenadigfle Ratificatie van 

het grens verge^k ep aenis.Juny 1718. 

getroffen tusjchm de Gelderijcbe Heerlyk- 

hyd Fenray en den Staats Lande van Cuyck. 

Geteekent A. B. V. Borckbk, H. V. PoniwiLi* 

(5) Butkens tropbées de Brabant, tam. 11. pag. 161. Le pavs de Herpen, 
fittté vers Ia Meufe , comprend quelques Villages avec le Chaüeau & 
ville de Ravefteyn , c'eftoit ci-devant une terre libreft de franc allcu, jus* 
ques en Tan MCXCI. 

(6) Tegenw. flaat der Vereen. Nederl. in het vooren aangehaalde ftuk- 
)e^^. 246 ff feq. Van het Dorp Vierlinksbeek tot aan de Stad Gra- 
ve, langs deMaaze, ontmoet men zes fchouwen, waar mede men z>g 
pver die Rivier kan laaten zetten, ééne te Vierlinksbeek, ééne te Boks- 
neer, ééne te OefFelc, eene te Kuik, eene teRatwyk en eene te Graave. 
Het voordeel, dat 'er van deeze fchouwen komt , behoort den Heer van 

£ 3 l^uik 



)8 BESCHRYVING van de STAD GRAVE, 

Kaik niet toe ; maar zy worden door de byzondere Heeren dier Dor- 
pen of andere p^rfoonen, die 'er Eigenaars van zyn , verpagt. Het 
Veer te Vieriincksbeek komt 'den Huize van Makken toe. Dat van 
Boksmeer behoort den Huize vanden Berg of Boksmeer. De andere 
Veeren hebben ook hunne byzondere eigenaars. Ziet mede Janifon 3. 
éeei pag, 58. 

(7) Ziet hier voor de aantekeningen pag, 24. n. i. 

{%) Fides fit penes authorem. 

(9) Neerloon, een kiein dorp aan de Maasbedooten in de Hèerlykheid 
van Raveflein» en behoorende onder de jurisdictie van den Lande vaa 
Cuvk legt nog lager, Jani^on pBg, M, 

(10) Voeg hicrby: Irfra. 

Dit Lant word verdcek in twee, als Over en Nederampt, 
waarfchynlyk om dat het een ten Ooften boven het ander gele- 
gen is, of wel om dat het Overampt als van wat boogcr (Ituatie 
des winters niet foo licht vande overloopende Maas geinundeert 
wort. 

Het Overampt van booven aanvankelyk befluyt in Cg Maas- 
hees en Hol thees, een dorp, die dog baar Parochie kerk, en be- 
graafplaats in de Heerlykheyd Geyfleren^ Reflbrt s'Lands van 
Keflcl (i) haar aanpalende nabueren hebben, waar van mcnfcyt: 
die van Maashees behooren tot GeyAeren ter Kerkhof, en toe 
Grave(: Scilicet de misdadigers:) aan de galg. 

Het tweede dorp is Vieningsbeek met de onderhoorigeHcer* 
lykheyt Macken, Item het gehugt Overloon, Groeningen en. 
Vortheym. Men houd deefe naam Vierlingsbeek oorfpronke- 
lyk van een getimmer *t geen daar op een (luk laads, gpnaamt 
Beckeroortie , aan de Maas by de uyivliet van de Beek (2), die 
uyt de Peel komt, en waar van de Waatermoolen draayt geflaan 
heeft, en daar men wel eer een foort van gek , genaamt Vierlin- 
gen gemunt foude hebben ^)» 

Hier na volgt Oploo. 

Voort St.Jpnsbeek, nu in de wandeling Sant of Sambeek, 
met den St. Jansbeekfen Hoek. en Mulheym. 

Daar aan volgt bet dorp Boxmeer met het ker(pcl St. Antho- 
nis. 

Voort 



knlandevakCUTK. 19 

Voort Beugen met de gehugten *t Rykevoort, Papevooit en 
Walfchot. 

Dan *t Ledeacker en Berkenbos« 

£d eyndelyk Oeffelt antca Ufièlt. 

In 't Nederampt Cuyk met St. Agatha> Heeswyk, Haps, 
Grootlinden, Kleynlindeo en Catwyk (4). 

Dan Beers. 

Gaffel met Tongelaan 

Ereffcharen met Hal, enden Langenboom, fchietende neven 
ket Land van Ravefteyn Weilwaarts tot de Maasdyk. aan de Stad 
Grave. 

Dan heeft men na de Peelkant het dorp Mil, met St. Huy- 
bert, de Hulsbeek en Wanroy. NB. dat de Kerk tot Wanroy, 
eertyds een Capel was 9 dan Ao. 1550. tot een Parochie kerkge- 
qualificeert. 

£n eyndelyk Neerloon, in tegendelling foo ik giffe van het 
Overloon in *t Overampt, dit Neerloon is een kleyn dorpje en 
diilrid te midden int Land van Ravenfteyn aan de Maale een 
wcynig booven en neeven Niftright gelegen. Dit willen fom- 
mige dat de Hecren van Cuyk by beleening befittcn, andere 
dat het hun kinderen tot een Pillegift gegeven is, dan want 
men van *t een of *t ander geen de minfte blyk nog fchyn heeft, 
meen ik het daar voor te mogen houden, dat het ahyt Cuyks 
geweest en nog is. 

Deefe dorpen, kerfpels en gehugten. Syn nog al in tamely- 
ken ftaat en betimmerig. Men plagt daar ook veel Adel en Jonk^ 
heeren huyfen, of fo genoemde (pykers te hebben, maar den ou- 
den Adel ^n haar geftigten fyn meeft weg. 

De kerken en toorens van de refpe&v. dorpen, en fonderling 
int Overampt fyn cierlyk, en die van St. Jansoeek wel de voor- 
naamfte: van bwinen tegen welkers toorn haar ouiheyt isuytge- 
tekent, 't geen ik aan geen andere gevonden heb, met dcefe 
fif oorden ; 



H»K 



40 BESCHRYVING van ds STAD GaAVE, 

H££R JOHAN SYN SOON HENDHIK HaCK 

d0£ ht onnosel was 

doe lett ht dem eersten sxeen van desen toorlt 

ao. 1486 wert dat werk vanden toorn bestaan 

ao. 1531. waar *t voldaan 

Sint Johansbeek (5) 



w 



Des tiagts tusfchen den 1 1 .en 12. Meert 1 702. is deelênToom 
en Kerk neeven eenige nabuerige huyfen door het onweer aan- 
gefteekcn en \ cenemaal verbrandt (6), Item de Cofter door het 
vallende K.ruys van den Toorn gedoot. 



AANTEKENINGEN. 

(x) Hoo:;(lratens grou Woordenboek, tferb, KeJJeL Een landftreek !n het 
Zuiderdeel van Gekier, in het kwartier van Roermondt, tusfchen het 
graaffchap Hoorn, het landt van Kuik, de Peler moerasfen, en de ri« 
vier de Maas gelegen. In hec felve legt een fchoon dorp van dien naam, 
met een fraai flot, tusfchen Roermondc en Venio, aan den linker oever 
vande Maas»- Ziet ook Halma tooneel der Fèreenigde NederL 2. deel pag. 
16. 

Ortelius m thefaur. Geo/frapb. verho Ca/leUum, Keffel vocant Hub. Leo* 
dius & Pet. Divsus, opidum efl ad Mofam: ubi illud quoque Ammianus 
defcribic lib. 17 In regione qus vulgo CUYCK dicitur, vid. Scrieck 
êrig. é? r« eelt. (f Belg. eod. verb. CafteUum m Indice L 

Ca) fiy Ortelius Tbeat. de VUnivers foL 41. werd gevonden: Smack flu. 

(3) Den goedgunfligen leezer fa! al het verhaalde vanden Auteur ia 
dit Memoriael , waar van geen genoegfame preuves v/erden bygebragt, 
oaar wel gevallen ter (goeder trouwen konnen aanneemen. 

(4) Fborherigten op Batavia Sacra in de aantekeningefi i. deel. n. i. pag. 
XXI. Behalven beide de Katwyken hebben noch meer andere plaaczcn 
den naam der Katten hier te lande vereeuwigt: als Kittcnbrot^k ^y W^^i* 

dcil« 



«■■■■■Pi 



EN LANDE VAN C^UYK. - 41 

ien 9 Kattenburg te Amfterdam , Katwyk buiten Delft, Rats een (ledéke In 
Zelauddatsederd eenige jaaren onder degolven vande Zee begraven leit; 
Katcendyk een plaatsje by Ter Gües, KaPwyk in 't Land van Kuyk du:. 

(5) Neven de toom trap , ter hoogte daar het gewelft der verval- 
leKerk is geweest, op de muur zoo als die gewit is, worden eénige 
vande bovengaande woorden gevonden, waar uytmen zou mogen befluy- 
ten, dat de overige daar ook gedaan hebben, dog meerendeels zyn ze 
onleesbaar , en geen' jaar getal zoo weinig als wapen kennelyk. Volgens 
onderrigtinge zoude zeekeren Jonker Johan Hack met Z3rn Vrouw Juffer 
Catharyn genaamt, ontrent die tyd teSambeek inhethuys, tegenwoor- 
dig (inamentlyk int laast van 't jaar 17470 by de Heer de Vree' be* 
woond wordende , gewoont hebben , welkers zoon , als hy nog onnozel 
was, den eerden fteen vanden Tooren zoude gelegd hebben, even na 
dat de Kerk gebouwt was. 

ló) In de tegewoordige Stiet der Vereenigde Nederl. 2. deel 3. /!«*• 
/f pof. 280. werd het volgende gevonden: In de jaaren 1738. en 1739. 
is de Tooren 9 zo veel mogelyk was , herfteld, met eene tamelyke fpiti 
en klokken voorzien, en beneden tot eene fierlyke Vergaderplaats, tec 
waameeming vanden Godsdienft, bequaam gemaakt. 

Dit lant en deflelfs tydige heeren (i) fyn wel eer ty fig fel ven 
fouvcreyn en van niemant dependent (2), vervolgens by haar na- 
baeren altyd in eftime en ontfachelijk geweest, plegende altyd 
inet de aanpalende landen yan Keflel, Ravefteyn, Megen en 
Oyen de Hertogdommen van Brabant en Gelderlant in haare dif> 
ferenten te balanceren en dan dVen dan d'ander tot een bariere 
te fyn: waarom het van die beyde veelmaal ernftig gefogt, na* 
derhandt d^een en d^ander leenpligtig , en laatftefyk volkomen 
eygen geworden is. 

AA NTEKENINGEN. 

(i) Orwiiea de TngeSo ff ejus epifeopatu apud Mattbacum in anal. vet. m- 
vi. edk. in ^to torn, 5. pag. 332. (f 333. Idi funt dioecefis Trajedtenfis 
alti viri ac adminiflratores. 

Primo Dux Brahmtia e(l DroJJatus EpKcojtizc accommodatam habuitabi 
Epifcopo civitatem deTiel cumfuis pertinentiis , & terraui Aim^ , diFslue. 

Secundo Comes Flandria fuit fecundus & habuit ab Epifcopo quatuor 
tdmlnidrationes. 

Tertio, Comes JS^llandia ell EpifcopiMarfcalcus & habet abeo accom- 
modatum Waterlant^ & quasdam aiia in Hollandia, &decimas in Zelandia. 

Quarto, G)mes Gelrenfis^ qui eft fummus venator Epifcopi, habet ab 
eo ConiitatumZttQ>i&a7ift? & mediam partem de Emmerick. 

Quinto, Comes Qivenfif, qui eft ibmmus Camerarius Epifcopi, & ha« 



4» BESCHRYVING van de STAD GR AVE, 

het tb eo Gomitatam de TeyfterlnaÊ^ &p^rtem iii IklrmMurt^ & lotum 
10 Bmmekewaert cmtx Betuwe^ quodtotüm nunceft parcis Gelris, &ctiaiii 
terram de Htusden & terraiu Akenê. 

Sexto» Cotnesde Bentbem, qui eft fummas oftiarius Epifoopi» qui ha* 
bet ab eo comicatum Burgenfium in Bentbem tocum, & alia mulca. 

Septimo, Comes de KÜUK pincemz Ëpifcopi» qui babet ab Epiicopo 
snajorem partem de Cuuck^ & mulca alia. 

OétavQ, Comes de Gcer^ qui fuit ejus portarius, qui omnia fua babuic 
ab Spifcopo accommodata. 

Omoesiüli func officiales Epifcopi precer Comltcat Fïaidria , qui non 
hail)uic officium ab eo. 

Welkers, v/apeneo, namendyk van Brabant , Holland» Gelderland, 
Cleef, fienchem, Cuyk en Goer, toe Utrecht in het groot audicorium als 
rog te lien fyn. 

(2) Het fchynt epter dat het Land van Cuyk al van feer oude tyden een 
Rykfleen is geweeft» en wat het verdere gefegde van den auteur aanbe- 
langt, het felve blykt genoegfaam uyt het vervolg van dit memoriael> 
d'aantekeningen en de daar by aangehaalde fchryvers. 

Der felvèr Heeren , welkers familie eo pofteriteyt nu gantfch 
te niet (i) en buyten memorie is, profiteerden wel eer de digni- 
tey( van Graven (2). De eerfte in de gedenkfchriften vinde ik 
WiUim (3) Grave van Cuyk Ao, 1034. (4) overleden. 

AANTEKENINGEN, 

(i) Inter familias illuftres Bel^icas, quarum auc (liips mafcula defecit 
autfplendor defiit, nnmeratur ectam familia de Oujck. Mïtmi ^er,éipkm. 



n* X. pag* 40$. in addü, in fin. 
(2) Zier • •• ' • 



(2) 2iet achter d'aantekeningen op Herman de twede. num. 5. 

(3) Offchoon Butkens tropbées ds Arob, têm. 2. pag. 54. fegt: Les Seig- 
neurs ont eiïé de tout temps en grande reputation , & portoient titre de 
Comtes de Cuyck, desquelsle plus ancien que je rencontre aux letcrages, 
eft Herman Comce de Cuyck , foo vind uien nogtans by feer veel fchry- 
vers defen ^ra/em vermeld, als onder anderen by Slichcenhorfl Gelders, 
Cefcbied. X. B^k p9g* 4^ n. 89* Simon van Leeuwen Bai. illuflr. 2^Jhk 
P^g' S47. Anonymi vike (f resgefta dominor. de Arkel apud Maubauin in 
anaUU* edie, in ^io $9m. s» P^g* ^06. Kemp. bes. der $tad Gmncbem end§ 
Lande van Arkel. pag. 15. Selver voegd gemelden Slichtenh. in fyn voorfz» 
Oeld. gefib. 5. beek pag. 61. S^kere Geflachtrolle der Heeren van Heus- 
den hem door Jonkheer Barenc Turk Heer van Aelst gehandreykt» en 
vergaderd by den hoog-edelen Ocho van Arkel Heer van Amelroy, een 
naerftig onderfoeker van foodanige Oudheden, waar by defe periode ge- 
vonden werd : De voorfeyde Roberc is ^eftorven inc jaar 857- in Bra- 
band, daar hy om de Noordmannen, die fyn iloc te Heusden hadden 

venfoest» met de fyne was heen gevlugt , acb(crUc«n4« een eenigen Ibon 



enlamdxvanCUYC. 45 

b7 AifL dochter van HeiiHk Orare Tan Kuyck; insgdjks fchiyft Oudei»' 
hoven inJynbefcbr.vandeStad Hcusdtnpag^Sé^ den druk van 1743. jÉwioBsi. 
is defe Heer van Heusden overleden, hadde coc fyn huysvroawe dea 
Graven van Cuyks Dochter, pag. 38. Robert Heer vanHeusdengeft: 857. 
Huisvr. jÉda, dochter van Éenrik Graaf van Kuick, en pag. 4S. Rob* 
brecht van Cleve eerde Heere van Hoefden hadde te Wyve Vioawe A-^ 
ia des Groeven Dochter van Cuyk. Pontus Heuterus rer. Burgwid, Hb. d. 
pag, mibi. 217. Robertus primus Heusds Regulus, Comitis tarnen Ciivi» 
l»raeficiarius dttxit Adamum fïliam Henriet Comitis Cucani, obiitque an« 
857. Teflchenmacher mannal. Qivie pag, m. 187. Robertus primus 
Heusd» Doininus, ex jédama Henrki Cujekü filia Balduinum genoit, & 
anno 857. In fata conceflit. Ziet de laatfte editie^. 203* en. in de UèUl' 
h Geneahgicaj die 'er door Ditmar bygevoegd is. r^och werd by Slich- 
tenhorst s* boek pag. 4Ó. op V jaar 910. gefprooken van eene Gerlack 
tweede Voogd van Gelderland, die, foo men gifl, getrouwt was met de 
dochter vanden Grove van £ua/k. Teflchenmacher. d. lib, am, part, 2. pag^ 
m. 495. Gerlacus et. com'uge Cuyckia, Godefrldo reliébo anno 927. velut 
alli 93 T. extinéhis. Dithmar. in annot, ad cü, aiub. pag. 500. n. 3. Aquilii 
.Cbronic, Gek. pag, 7. Gerlacus conjugem tenuit filiam Qmhis a Kuick, 

(4) Dat Wiliem Grave van Cuyck in t jaar 1034. foude fyn overleden 
vinde by geen fchryvers, behalven Jani^on in de Republ. der Vereen, Ne* 
. dtrl. 3.deeL pag.is. en clen Auteur «ofK^ Hedend, btJi^oftegemo.Staee van alle Vol' 
keren 1 2. deels '^de linkje pag, 249. (: waar van den eeriten dit gefchre ve Memo- 
riaei Iix handen gehad en gedecltelykopge volgt heeft, endierhalveu if^alle 
de aantekeningen moet verftaen wórden buytengeflooten te^n, 100 wel als 
de verdere latere fchryvers, wanneer tntgeuerael van fchry vers werd gewag 

§emaakc:)maar wel dat Heer Joban van Jbkel^c welke getrout hadde EUJabeth 
ogter van fmiem Graaf van Cuyk op de Mafe, anno 1034. in Sirien te. 
;en de heidenen h geflorven. Ziet Sim. van Leeuwen en Matthaeus op 
Ie hier voren aangehaalde plaatfen. Pont. Heuter. d. lib.pag, 219. Al- 
hoewel Kemp èefcbr, van Gorincbem pag, 17. herfterfjaar fïeld op 1034« 
of gelyk andere feggen pp IO35, en Slichtenhord pofiiive fclu,ijft 8. boek 
. fag, 195* J<vt die met Elifdbeib dochter van IfV/wn Giave van Cuyk wu 
^ getrout fiierif in 't jaar .1035* 

Na hem (1) Hermeifivan Cwjlk^ diegeledft heeft Ao. foj^. of 
1060. tyde 9 wanneer Lambèrt {%) Grave van Brufiel en van 
Lfe^ven was., x Hy is hieu«^. !ejpn vande principaalfte geweest, 
diedeA Ei(IchpAvan CouJcq ( j )^n Luyk(4) adfifteerde tegen Graaf 
Floris van Holl^nt. Hy feüdd 1058, neven andere Vorften en 
Princen mede iii de batalie geweest fyn , die Graaf Floris tegen 
defen Bisfchop en fyn adherenten beeft gewonnen v 4!^° Graaf 
Ucrmnf föo.ge%t woij4V j? vojor particulFer infircft (f ) 
' -^ S % ook 



ï 



44 BESCHRYVING vam de STAD GRAVE, 

ook in cweedragt en oorlog ^geweest met Graaf Floris van Hol- 
lant de eerfte van dien naam , dog de oorfaak waarom is onbe- 
kenc, hoewel eenige neenen, dat fulks om de Burggraaffchap 
van Leyden (ó) toegekoomen is geweest» den felven Uraaf Her- 
man beeft door behulp vanden voornoemden Graaf Lambert (7) 
vanBruffel, den voornoemden Graaf Floris van Hollant ruften- 
de met fyn kryesvolk int dorp Hemert Ao. 1062. (8) die Marti- 
ni ontrent haU July(9) overvallen , verwonnen en verflagen, en 
hy wederom w.erd Ao. 1064. (10) vandc Dortenaars ontrent de 
Maas overwonnen en verflagen. Hy heeft een foon nagelateo 
genaamt ümdricus ( 1 1 )• 

AANTEKENINGEN 

Op ' 

HERMAN. DEN I. 

(i) OF defen Herman immediaet Willem fs opgevolgd , dan ofer npc 
andere fyn tusfchen byde geweest, mitsgaders hoe naar, en in wat g;aa9 
den een den anderen beftaan heeft, is my nergens voorgekomen, waar- 
omme niet ondiendig oordele, tot meerder elucidatie, alhier uit Buchelius 
in not, ad Hedam in vita Andrem XXV. J^fcopi Ultraj. Ut. d. defe pars ftemp 
inatis Cukienfium te laten voorgaan, om met de felvé te. konnen |)eglii» 
nen en verders vervolgen: 

PARS STEMMATIS CüKIENSIÜAL 

1062. 



Hermannus Comes de flJenricus 
Kuc obiit anno \ de Kuc vixit 

1068. tejie \ anno. logC* 

J)iv0o. » (. *, 



'Hermannus de fHenrieus de tut 

KttcCemes < Omes on. xi?!* 

anno 1 1 32. 1 145. {jigi. 
jindreas JSpiJcep. 



i^-G^fik 



tfridfis Cmés , 

dfi^Arnsherg. CHet^b^ quam * 
Ak^dis ux. j flnremius frater 

ArmUideRotbem,] BolL C^mis fibi 
^quorum filia, ' ' \amtiAai coryugem^^ 

(2) Dat tamhert Grave van Leuven (;want fgo wierden de Hertogen, 
van Brabant eerst genoemd :) in \ j^ar tïoso. gcieeft heeft , i^ genoegfaam' 

buytea 



£N L AND K V A N CU YK. 45 

btryten coateftatie, maar dat hy mede in de bacaille van den jaare ios8. 
en dienvolgens alstoen üog in levenden Ivve, foade geweed fyn, werd 
hy verfcheyde fchryvers tegenfproken, gelyk dau Divsus rer. Brab, lib. 6, 
in defer voegen verhaalt; Lambertus comes, ctim Tornacum diu forcicer 
contra Germanos tutatus eüet ; tandem capto opido , cum multis Flandrorum 
Interemptus eft , anno ioS4* Cujus corpus fuis redditum Nivells conditum 
eft, poitquem Henricus II. filiusejus ex Oda fiiia Gozelonis Ducis, ad ito 
comitatUy cum Holtandisvariè conflidbatused: Hisenim anno ios8. con- 
foederatus Colonienfi Archi-epifcopo* epifcopo Leodienfi, Vichardo ad- 
Tocato Gelriae, & Hermofwio Comiti dè Cuyck bellum inferens» una cum 
Vichardo prsiio captus e(l. Mirsus in cbron, Belg. pag. 212. Baldricus, 
alias Laniertus Barbatus Henrici I. frater pro Balduino Infulano Flandriai 
Comité contra Henricum III. Imp. ftans an. 1054 prope Tornacum ce- 
cidit. Idem oper, diplom. torn. i. pag, 672. m tuut. nwn, FL JuQus Lipfius 
in defcriptione Lovanii lib. i. cap. 11. oper. in 8v« torn, 3'pag> 1368. Henri- 
cus Imperapr Lambertum » cum Tornacum obfefTum pergeret , obviam 
fibi, aut in ip(^ obfidione (:ut alii:) interfecit. Obüt autem (rjiiemoriaB 
Lovanienfes notant:) xiii. Kal. Julii anno mliv. Wilm Nagge bift. 
HoU. in anaUQ. van Dumbartom. upag. 319. Anno Chrifli ios8* lu bet 
fchryven der Hollanders fyn te famen verbonden Henrik Graef van Loe- 
ven , met die Bisfchoppen van Luyk , Collen» Wichaert Voegt van 
Gelre, die Mark- Graef van Brandenburg, en Herman Grave van Cuyck, 
Godefrid Hertog van Lottheringen , Graef van Henegou, Baldewyn Gra- 
ve van Vlaenderen, en quamen neder in Holland om Graef Floris daer 
qyt te flaen en Holland te verderven. By Dordrecht komende, was 
Graef Floris met de fyne op fyn hoede , en hadde heimelyke putteu 
doen graven by raede lyns Ridders , daar veele vyanden in verdronken» 
die Hollanders dit fiende liepen toe ende floegen hare vyanden jammer- 
lyck; .... Daer worde gevangen Henrik Graaf van Loeven en Wi- 
chart Voegt van Gelder, Harsus in amuU. Broib. Ttm. i. ad ann. 1054. 
pag. 179. Henricus Imperator Lambertum (: Lovanienfem :) Comiten 
B^duini auxiliarem cum multis perimit, & di&. lib. ad arm. 1058. pag. 
J84. Inprimis errant annales Hollandici in nomine Comitis Lovanien- 
fis, dumeumLam^mmvocant; nam fuprapatuit, Lomfreitum quadriennio 
ante & juxta Tornacum casfum. Itaque hscde ejusfilio Henrice accipienda 
funt. Verders konnen hier over gefien werden Matth. VoffiL annal. HolL 
lib. X. ad ann. 1054. (f 1058. Pontus Heuterus in ^eneal^. Ducum Brab. 
iag. isó.Meyerus in annal. FUmdricii.fol, 24. vers.Mu^ amal. Belgidpag. 
835. Le Roy in notis ad Cbrm. Biüduini Avennenfis pag. 27. Idem«ie grand 
tbeat, profan. de Brabant, liv. i. pag. $. Joan. Pidorii chron» mmi. Belg. cu* 
tante Struvio. edit.rwu.tom. 3. pag. 135. Van Vi'fnOudhed.van Kennemerland. 
I. deel. in devowred. num. KVII. Hubners Gefieal Tabellen, de 65. utfel. 

Aan de andere kant fchryft J. è Leidis Cbron. lib. XL cap. 6. door Ger. 
^zn Loon ahudeHoU.biJi. i.deeLpag.^O'j.innot.n-^.^^nj^éhuzk: Cony ene- 
runt in unum Archiepifcopus Colonieniis, Epitcopus Lcodienfis, Marc- 
gravlus aBrandenburch, Lamhertw Comes hoytnxtuixt 9 Wichankis tutor 

F 3 Gclria 



46 BESCHRYVING van de STAD GRAVE, 

Geiri», & Hemamus Comes Ae Oïfck , congregantes inaBdimabilem exer- 
cltum, ut defcendereut & debellarent Florentiam Comieem Hollandis. 
Cbrm. van HoU. Zeel. en Friejlant. 9. divis, 4. capit.fol. 78. lu den jaare 
ons Heeren duyfent en acht en vyftig verbonden nen te famen die aerts 
fiifTchop van Coellen, die BüTchop van Ludiek, die Markgrave van 
Brandenburg, Lambreebt Grave van Loeven, Wichart Voogt van Gelre, 
€nde Herman Grave van Cuyk , defe verfaemden een groot machticbbeTr 
van volk, ende quamen neder in Holland , om Grave Floris daar uyt te 
flaen ende heel Hollandt te deürueren ^ en aan de andere J^de van bet blad: 
Die Grave van Henegouwe, ende Grave Lambreebt van Loeven, ende 
WichaejrC Voogt van Geire worden gevangen. Butkens trepbées de Brs' 
imnt, nüv.edit. tam, ï.pag, %u La pluspart de nos Hiftoriens rapportent & 
font d*accord qu*en cefle guerre (: fcavoir en Tan 1054..) noftre Prince 
Lambert auroit eftétué, en quoi toutesfois ils fe mesprennent lourdement^ 
car combien que Sigebert & Aiberic partairt de cefle defaifte difent que 
Ie Comte Lambert 7 fut tué, ils ne defigueut pas toutesfois par Ia no* 
ftie Prince, ains Ie Comte Lambert de Lens, car ils Ie nomment expres- 
fement vafal du Comte de Flandre, ce que ne peut eflre entendu da 
Comte de Lovain, ains bien du Comte de Lens qui eflolt homme ligé 
au Comte de Flandre, puis que tout ce qu'efl aujourd*hui de Ia Comte 
d'Arthois edoit pours iors comprins en Ia Flandre. * Balderic autheur con- 
temporain en fa Cronique de Cambrav nous rend de tout ce infallible 
tesmoignage, difant expreflement que Lambert Comte de Lens fut tué ea 
cede guerre, fans faire mention d'aucuh autre. En vervolgd aldus pa^« 
feq. li nl avoit que Florent Comte d*HolIande qui refufbit de s*accom* 
moder avec Willaume Ëvesque d'Utrecht, ufurpnnt ce que bon lulfem- 
bloit fur fon Eglife, & faifant Ie fourd è tout ce qu'on lui fceut remon- 
ftrer pour Ie detoumer de ce mauvais delSTein , ce qu'esmeut i*Evesque 
de rcquerir Tafliftence des Princes fes voifins & fidels de fon Egüfe , en- 
tre lesquels font nommes les principaux nodre Comte Lambert j les Com- 
tes de Zntphen, de Cleves, deOueldiesêc de Ouyck, avec TArchevesque 
de Cologne & l'EvesquedeLiege, ceux cl,aiant joinét leurs fon;es entre- 
rent dans THoIlande vers Dordrecht en I'an 1058. maïs ie Comte Flprent 
aiant faift foüir des Puts legerement couverts de verdure par toute Ia campag- 
ne OU il attendoit fes ennemis, obtint par ce dratagémeuneiniigBeviAoi- 
re fur iceux, entre les prifonniers fut nodres Comte Lambert ^ qui ne fceut 
eüre relaxé fans paier grande ran^on. Van Loon Letterkundij^e en bift. 
aantekeninj^en $p de Rym cbranyk van den Heer Klaas Kolynpag, 36r.«r2. i. 
Lambert de lil. Graaf van Loven was , naa tyns pudden Broeders Zoon 
Ocho int jaar du/zend acht fcn dertig overleeden was, eerst Graaf van 
Loven geswordeh, én beeft federt dat GraafFchap tot in het Jaar du/zend 
twee6nzedig bezeeten : invoege het dees Lambert de lil. rs , weicke deezen 
oorlog tegen Graaf Florents gevoerd heeft Butkens Tropb.de Brabant, torn, L 
fol. 79. 0^83. Noch hier dryd niet mede , dat men by zekeren ouden fchry- 
ver (:Sigeb« Gembl. Cbrm. ai atm. 1054*.) gemeld vindt, hoe zeker Graaf 
Laaiertt I.eeiUDa& van Vlaandre, en die door eenige laatere fchryvers 

voor 



uiÊl^oÊ 



emjlakb£yanCUYK. 47 

voor Lmbert Graaf van Loven worde aangezien , in dat jaar zoude ver- 
ilaagen zyn: mids dees nooit Leenman van Vlaandre geweest is, en dac 
voords uyt Baidr. Cbrm. Camerac. cap. 70. blykt, dat de alsdan verflaage 
Lamben Graaf van Lens geweest is. vid. Pontan. Hifi, Gelr. Hb. 5. ad ann. 
ios8- pag^ 84. Slichtenh. Geld, gefibied. d. lih. (f arm. pag. $6. Reneri 
fnoi rer. Batav lib. 5. ad atm. 1058. pag. m, ($3. 

(3) Defen Aartsbisfchop van Kolen foude volgens van Loons aloude 
HolL Hifi. 2. deel. Pag. 308. geheeten hebben Anne. vid. etiam UbbonU 
Emmii ter. Fris. bijt, lib. 6. pag. 92. den felven van Loon Letterk. en bijt. 
aanuken. op Klaas Kolyn pag. 361. n. 2. Piftorii magn. Cbron, Belg. tem, 3. 
pag. 123. edit. nov. curame Struvio. 

Q4) Den Biflchop van Luyck » fynde geweest den lui. was genaamt 
Tbeeduinus FouUon bifioria Leodiens. torn. r. Ub. IV. ad am. 1058. paft. 
238. ilwaar hy op de vooriz. adtie mede fchynt te refleéberen in defe 
woorden: ContigilTe id necefle t\\ quo anno.infelidcer è Caefareis, & in 
hts ab Theoduino in HoUandia pugnatum, id ell foeculi bujus quinqua- 
gefimo o^vo. 

(S) Het fchynt dat de Heercn van Cuyk ter dier tyd fyn gewikkelt ge- 
weest in alie de oorlogen en differenten tegens de Graven van Holiand, 
gelyk is af te nemen uyt het bovengemelden, het naarvolgende, en 't 

feene de Cbrowik vm Holland vanden Klerck uyt de laage Landen by der 
Lee^fl^. 49. fcnryft: Defe Grave Dirck leefde onlange, want hy, van 
dien van Éuuek^ die fyu vyanden waren tot Doordrecht doot bleef. Hec 
kort kronykje d^zx zchzer pag. 212. Item in 't jaar 1048. verboot Grave 
Dieric vanHollant, die vyfïle Grave, fynen vianden dat fy door Dor- 
drecht niet trecken en fouden , daer wart h v tot Dordrecht verlaecbt van die 
van Kuue ende vermoert op ten vyfïlen dach van Meye. Van Loon op 
Klaas Kolyn. pag. 353. n. z. In dit gevecht wierd de Graaf in zekere 
wyk (; welke daarom thans nog s'Graavenwyk of (traatje genaamt is;) met 
cene venynifche pyl door den Heer van ir«yt zoodanig in dedey gequecs, 
dat hy het naa twee dagen beftierL Te weeten op den veertienden van 
Louwmaand des jaars dwpend negen en veeHig. Dit jaar werd ook gevon- 
den in Hermanni Contraéti Chronic. vid. Piftorii rer. German firiptor. cu* 
rante Struvio. torn. i. pag. 290. Edog hier tegens vind men ook op feer 
veele plaatfen den flerfdag van Graaf Diederik van Holland gefield in 't 
jaar duyzend acbt en veertig. Gelyk by den Klerk uyt de laage landen loc» 
eit. in net. mm, 4. Graaf Dirk de V. flierf den dertienden van Louw- 
maand in 't izaj[ duizendagtenoeertig. Melis Stoke ryni cbron. door Alkemade 
pag. 27. Oud Goudfche Chron. pag. 28. Myer. ann. Flanir.foU 24, 
Gomhoeven Cbron. van Holl. pag. 257. Schriver. befcbr. van oude Éatavien. 
pag. ICO. Alkemade Mune der Grcfoen van HolL pag. 12. in fin. Korte 
Leevensfchets en /Vf beeld, der Graven van HolL pag. 20. Meruia Tyd 
Tbrefoorpag. 678. Halma Toneel der Nederl. i. deek pag.2^6. in fin. Graef 
Diderik wierd ^net eenen vergiftigen pyl in zyae dye gefchooten, aan 
welke wonde hy den tienden daar na overleedt, deu 13. May (:hy ande- 
ren Januarius!) 1048. In hoe verre dit different, door onderfcbeid te 

maken 



48 BESCHRYVING van de STAD GRAVE, 

maken tusfchen de Romcinfche en Fratifche tydrekening, ofte wel door 
een nadere uitlegging ofte byvoeging, foude konnen famengebracht 
werden , laate aan den oudheidkundigen Leefer over. 

Ds Heeren van Cuyk hadden miflchien ook haar belang wegen$ het 
vorderen van het Stapelrecht tot Dordrecht, waaromtrent meergemel- 
de van Loon in (T aantekeningen op Klaas Kolyn pag, 363. n, i. het vol- 
gende verhaald: Graaf Florents was ten tyde van zyr,s Broeders leeven 
, alleen Graaf van Wcftflinge of het thans genaamde Weftvriefland geweefl: 
en hebbende toen geen deel in den voorlgen Oorlog vanden Hoilandfche 
Graaf tea^n den Kevfer genoomen, daarom door den zelven federt in 
dat Graauchap, en des waarfchynelyk toen ook met een in het bezit van 
Dordrecht opgevolgd, zonder nogthans het Stapelrecht, over het welk 
de voorgaande oorlogen eevoerd waaren , naar 't voorbeeld van zynen 
Vader en Broeder, vande aldaar voorby vaarende fchepen, tegens het 
uytdrukkelyk verbod des Reyfers te vorderen • • . Dog wanneer Graaf 
Florents ondernam , om het zoo lang betwid zynde Stapelrecht, naar 'C 
voorbeeld zyner voorgangeren, van alle de voorby vaarende fcheepenwe-' 
der in te voeren, wierd den oorlog, nauwlyks gezud door het fneuveleii 
van deezes Graaven Broeder, op nieuws, volgens de daar toe gegeeve- 
ne bevelen des Reyfers, door de hier voor befchrevene en daar m be- 
lang hebbende Lotheringfche Pr infen tegen Graaf Florents int jaar duy- 
fent negen en vyfti^ hervat. 

(6) Hiervan werd niets by Bockenberg in de Hifiena (f Geneohgia 
Lugduni Batawrum; ff Wajjenari^t Hermm gevonden. 

(7) Vid. Sup. admt. mum, 2. 

fS) In dit jaar komen met den auteur over een Divsus rer. Brab. lib. 
6. Renovato anno 1062. bello, Florentius Comes ab Hermanm Comitis 
de Cuyckmiiite adnagum, qui f/ifmmvocatur, inter Mofam ac Vahalim 
oppreiius e(l. Oudenhoven hejcbr. vande Stad Heusdan nmj. edit. pag. 58. 
Floris de 1. feste Grave, wierd tot Hemert vap Graef ,i2;niMii van Cuyk 
verflagen anno. 1062. Scriverius in de bepsbr, van oudt Batav. int leven 
van Graaf Floris den L pag* 103. Int jaar 1062. hebben wederom die 
Aertsbisicbop van Colen, die Markgrave van Brandenburg, ende Graef 
Harmen van Ruyck, vergadert een groot fwaer heyr van volk, ende fvn 
gekomen in Holland, (tichtende roof en brant, om alfoo te wreken dac 
verlies datfe in verleden jaren geleden hadden. Graef Floris als een on- 
verfaegt ende vroom Prince hem felven feer betrouwende in die kracht 
ende roogentheyt fyns heyrs, is fyn vyandt (loutelyk te ^emoet gegaén, 
ende heeft de overhand bevogten op S. Martinsdag te midfomer. Ende 
als Graef Floris feer vermoeyt was in den ftryt, heefit hy hem net alle 
fyn heyr te ruflen geleyt des middags onder eenen willigen boom tot He- 
mert by Huysden , tusfchen Maes ende WaeL Ende (iet, Graef Herman 
van Ruyck, die voor vluchtigh was geweeft in den flrydt, is onverfien^ 
lick komen vallen op Graef Floris ende fyn vermoyde en (lapiende heyr, 
ende heeft den Graef met omtrent 26. hondert man deerlick verflagen, 
de oude HolL Ctrm. 9. div. cap. 4. /«/. m. 78. vers. SUchtenhorft Geld. 

gefok. 



£Nlamd£VamCUYC 49 

gtftb^ó. hoek ». a. ^i^-. 70. Pontan. bift. L Ub. pag. go. ff 91. Wilh. 
Nagge bijl. HolL bj Dumbar. anal. tm, 1. pag. 310. MeruU Tydtref. op 't 
jaêr 1062. pag. 689. Bóckenberg biji. Regulor. HolL pag. 8. fif /w !<>»»• 
è Leidis chron. Belg. lib. 11* cap. 7. ^gidii de Roya annal. Belg, pag. m. 
fto. Jani DoufaB FiliL annal. lib. 10. pag. 465. (ffeqf. Mutzaert &rkeL 
kift. 2. deel. pag. 188. 

Alhoewel wederom onderfcheide fchryvers de dood van Florctis den I. 
Graaf van Holland op het jaar duyzend een enfestig ftellen, als onder an- 
deren Mirsus in ebron. Belg. pag. 242. Periit autem Florentius an. 1061. 
in vico Hemert inter Mofam ac Vahalim (ito, caBfus ab Hemanm Comité 
Cudicenfi, Wichardo GelriaB Advocato, aliisque confoedcratis. MelU 
Stoke Rymcbronjk op Fioris den 1. pag. 3a 

^0 bat gl op enm ba^ 
gitt H&afeti toert ten Wat 
Bettooniien gabbe al te male/ 
Cen g;ot beei fpnte bianbe/ 
<Siibe al^ lip beren foube te Xanbe/ 
Jöam I)i fpn^ fclbeiï quaben goem/ 
Cnbe foube onbet enen boem 
(Ce ^amert onbcr bie fcabe tufim/ 
XDant liftte enbe baec beeb '^ {|em fttffoi. 
?I^aet fiifefter toaenbe toefen/ 
^uamen fine l^ianbe In befen/ 
<^p liem ribenbe onberfien / 
€er I|i en tie fme conben bllen/ 
Wttt {|i berfleggen baec ter fiebe/ 
<Snbe befe ban (tnen Xube mebe* 
tf nbe toert t'^gmonbe gfieb^agen/ 
Cnbe ggegraben bl (inen JIBaggen 
iC'tf gmonbe/ baer fpn S3roeber Iac|| 
^eberic. 4$}oet gantgeflacg 
Sea^ baer/ al^ deen tmtber fceen« 
IBen fcreef tfefllcö boe enbe e#3i 
Cnbe bufent on^ Heren jaec/ 
^e gïiefcliiebe plagge stoaer. 

o JT. Za. 



50 BESCHRYVING van de STAD GRAVE, 

R. Kolyn Rym-Kton^ in de anai. Vên Dumtar Tom. x. pgïg. 177» 

Aldaer quamen ane gereeden 

Ti Heren van Cuuk in zinc geleden 

Tie em verraste en floeg em doet 

Dat was ja jammere groet 

Voer hem, en ti mettem bleven, 

Dus voeren 2.1 ten langen leven 

Ende begraven tot Hegmunt, 

Alle t'land ftont over unt. 

Dit heft ziek alzo vervaren, 

Als men fchreef Godts gcbocrte jaren 

M. LX ende ie». 

Ziet ook de Cbrmyk van Holl vanden Klerck uyt de lage Landen byder 
zee. pag. 51. Alwaar in de atntekinge n. 4. Staec: Graef Florens wierd 
verflagen op den agtienden Juny, des jaars io<Si. volgens Joan. de lieka 
Cron. in Wllheimo Epifc. xxi. Trajeft. *t gene ook met den tyd zyner re- 
geringe overeenkomt. *T oude Goudfe Kronyzken pag. 30. cf 3i« Vos- 
ui annaL lih. i. ann. xo6f • Wilh. Fxoc Bgmon. cir«ii. in Mattbai anak&m 
vet. avi. nov. edit. Tom. 2. pag. 439. Van Loon ahud. /fWi. Hi/l. 2« deel. 
pt^i 308. &M' Marci Zuer. Boxhornii Toneel van Hollandt. pag. 62. 
Mtyer.ann.Fland.fol. 2$. vers. Heda bifl. Ukraj. pag. 115. Miraei armal» 
Melg, pag. 606. Alcing notit, Germ. infew, part. z. voce HoUéndia. pag. 94, 
Matchsi cbron. Egmond, pag, 1$!. Sweertii rer. Belgic. annftl. cbron. pag. 
3 SS- Tesfchenmach. annal, Oivia cum armot, Dithmari pag. 216. K. van 
Alkemade Munt der Graavm van HUL pag. 14, Suikers Algem. gefcbied: 
4. Jitik IL deel IF. tydbefiek XlfT. ho^tfivk* fi. KV. 9p 't jaar 1061. Halma 
toneel der Vereen. Nederi 1. deel pag. 309. Offchoon, van Loon in ie 
vo^aangebaalde aloude Holl. Hift. 2. deel. pag. 308. ff feq. uytdruckelyk 
fegd , dat Florens Graaf van Holiant in 't jaar duyzend een enzestig omtrent . 
Hemert, gelegen in de Bommelerwaard overHeu&den. door den Graaf 
van Kuyck is verflagen, daar toe allegeerende feker Q^on. MS. de Holl. in 
vita Floreni. en K. Kolyn vs. 930. Ende als nog Mn de letterkundige en 
biflorifche aantekeni^en op de Rymchronyk van den üecx Klaas Kolyn 
pag. 373, aanhaald. CSron, d. Holl. ff ejus Comitatu pag. $¥>- & percumt 
in laffo exercitu Florentii & occidit eum cum mille & fexcèntis viris an« 
no CI3LXI. XIV. Kalend. July. en Cbron, Metrbout ad mn> 1061, 'm eum e- 
raentes cum multis fuorum eum occiderunt , delatusque in Egmondam 
ibidem cum fratre fuo Thcodorico fepultus e(l; Soo fchynd dien Heer 
•^tcr^fl;, 375. van gevoelep verandert te fyn, gelet fyn Ed. aldaar inde 

bifto- 



E[H LANDS VAN CÜYK. ^l 

hiftofifche «ancekeningen. N. i. aldos fchryft : DUYZEND ZESTIG 
EN E£N. *c Gene het jaar van duyzemieenmzestig zoude betekenen, 
en die zoo zjmde dan weer tegen de getuygenis van meest alLe andere Chro- 
nykrchiyvers onzes Lands aan loopen. In voege , wat deeze tydrekening van 
ïiecoverlyden van GraafFlörentt aanbelangt, ik vertrouw, dat de zelve door 
het uytfchry ven zal bedorven , en van voore het woord lEN de lettercnT W, 
gevallen zyn: zulks het zdve tevooren TWIENzalgeweeltendesTWEE 
betekent hebben. Invoege dan Graaf Florents in het jaar duyzend tweein^ 
uaig zoude vtrflaagen zijn , 't gene met de waarbeyd overeenkomt. Want 
volgens de hier boven gefielde getuygenis van Koljm zelf, heeft Florents, 
uaa het ongelukkig fneuvèlen zyns Broeders, nog dertien jaaren het 
-Cxaaflijk gebied over Holland gevoerd: 't gene zoo door den Duytfcbm 
Bika pag' 77. en M Stokt foU 30. vs. 25. als den Klerk der laage Lin* 
den pag, 51. bevestigt word. En mids aan den anderen kant 's Graavett 
Florents Broeder, zoo ais wy op vt. 882. gemeld hebben» den veertieoh 
den van Louwmaand des jaars duyzend negenenveertig te Dordrecht go- 
(beuveld was, zo volgt daar uvt, dat Florents zelf, dewyl die de gemeW 
de dertien jaaren fedcrd geleefd heefi^ in het jaar duyzend tnveeinzestig te 
Hemert moec gelheuveld zyn. En dewyl na de dag der maand , op wel- 
ken bet Üerfgeval van Graaf Florents is voorgevallen, en door Kolynhier 
boven niet gemeld, door den Latynfcben BekafoL 41. inden Duytfclinpag» 
77. hy W. Hedafol. 12$. in Cbron de HoU. (f ejus Ctmt. pag. 531. by f. 
è Leidis lib^ XL cap. 8. en dus door allen by overeen (lemming op denacb* 
tienden van Zomermaand geftelt won|t, zoo volgt daar nyc, dat Gratf 
Florents dertien jaaren, vyf maanden en vier dagen het Graaflijk gebied, 
naa zyns Broeders affterven, over Holland ,. en driefntwintig jaaren, tweo- 
intwintig dagen over Weflvriefland , naa zyns Vaders overlyden , ge« 
voerd heeft; mits die, gelyk wyop tj/I 801. gemeld hebben, den zeven- 
entwintigflen van Bloeimaand des jaars duyzendnegeéndertig deezer wer- 
reld overleden was. 

(9) Batavia Sacra 2. deeL hladz. 26a. Het dood^boek van S. Salvator 
fpieekt aldus : Op dftn 4. Juty is h^ de vervoering van S. Maarten. 
Waaromme den auteur jQg abufeert. wanneer by den dies Manim ftelt op 
half Jttly. Sehalveu dat het fneav<;l«ii van Graaf Florents is voorgeval* 
Jen, niet in d« maand July of Hooy^maand» maar in die van Jwvy of 
Zomer-maand. vid. mb- M, 0$^ 

(10) Vinde niemtnt dan dirn auteufi die het v^Qaan van Graaf Her* 
m$n van Kuyk pofitiy^ In hec jaar 1064- fteld, Ende of wel Divnus rer» 
Brab. Ub. 4$. pag. 71. fegd: obiit ffermmuu Comes de Cuyek aniio io68. 
kei welk ook9v«r«f0koiii£si«cde voorfy» pQrs Jt ^mmt Us Otkienftwn en But- 
kens tropbeés de Brab. torn. 2. liv, 3. pag. 5^. Soo fyn 'er nogtans veele « 
die verhaten , dat de Dortenaers kort fiaer d^ vorigen (Iryt den Kuyke* 
mee wederom hebben aang^repenr inr i^yland b^flote» ende mtt al iVn 
volk door de kling gejaegt. Schr iv. ml Baunvien pag. 103. I£nde als de* 
fe ftryt was gefchiet, weynigh tyds deer nae fnanen die van Dordfechc. 
4ie de achterhoede hadden, mee alle haer macht ende bevochten weder 
d«a Gr^f^f^ Xuyck^ dte im mn al fya v^lk veiflegea vrarde» Voflil 

C 2 annaU 



51 BESCHRYVING van de STAD GRAVE, 

êmiaL lih, i. in fin. Editaque ingensflmul (Irages fuilTeC, ni correptfs ar- 
mis Dordrechtani In fe hoftium agmen vertere vires adegiflent. Itur in 
proelium, quod diuanceps, tandem fecundum illis, interemtoqne Cuicen' 
fi non inulta Comitis mors fuit. Pontan. Hift. Gelr. lih. 6. péêg. gu 
Slichtenhorst Geld. Gefcbied^ 6, boek n. 2. pag, 70. Holl. Chron. 9. div. 
eap. 4. in fin. Jan Douf» filii ann, HolL lib. 10. pag, 469. Balen bi- 
Jcbr. van Dordrecbt pag, 705. 

(11) Dat Herman de I. een foon heeft naargelaten genaamt Henticus \s 
te fien b/Divsus loc. eü. de Pars Stemmatis Cukienfium, en Buckens tm. 
2. pag. 54- 6? 5Ö. 

Hendricus is fyn vader in de regering ge volgt , en heeft geleeft 
by tyde Hendrici de twede en derde Grave van BrufTel en van 
Leuven (1).. Hy heeft neven Vrouw Ida de Loquere (2) Graa- 
finne van Boulonien en der felver foonen Godefroy Hertogh van 
Loreynen genaamt Godefroy van Boulion namaals Koning van 
Hierufalem met meer andere Ao/ 1096. befegelt feekere dona- 
tie (3) tot vermeerdering der fundatie van het clooftervan Afflis;* 
hem. Hy heeft drie foonen (4) nagelaten, Hcrmannum^ Goae- 
fridum en Andrcam Prooft van St. Lambert binnen Lu}'k (f) 
Ao« 1121. en 1 124. Bisfchop van Uytregt (6). 

AANTEKENINGEN. 

Op 

H E N R 1 C U S. DEN I. 

(i) Ook by tyde van Godefridus Barbatus die volgens Harcus tn amud. 
Ifriib. tam. i»pag. 196. ff 199. int jaar ro96. heeft beginnen te regeren. 

(2) Leez, /(£ de LothierouLorraine, Lotharinge of Lotreyck. 

(3) Defe donatie werd gevonden by Miraeus dinat. piar* cap, 67. oper. 
diplmn, torn. i.p^. 77. en Ivyt de infcriptie daer van aidus: IDA Bolo- 
nienfis ComitilTa Godefridi Bullonii, Hierofolymorum Regis, mater, de* 
cimas Genapi», anno 2096. dat Monafterio Affligemienfi. Ende de aan- 
tekeningh. n. i. IDA, Godefridi judi fea Barbati, Lotbaringia nodim 
DucU filia, filios habuit , Godefridum cognomento BuIIonium , Eufta- 
thium, Balduinum ft Guilielmum. 

Noch is te fien* by Heda bift. Ultraj, pag. 145. Sekere donatie int jaar 
lioi. door Burchardus XXIII. Bisfchop, van Utrecht van fommige goe- 
deren gedaan aan 't Capittei van St. Jan, waar over mede als getuygea 
heeft geftaen Henricus de Kuc, en blykt verder uyt het diploma op de 
ielve en voorgaende bladzyde te vinden, dat dien Henricus de Kuch int 
jaar xxog. bereyts overleden, edog defiêlfs Wede. Jverardc fiog in le- 
vende lyve was. (4} Hki 



.__J 



xklakdstakCUTC« 53 

(4) Hier omtrent variëren de fchryvers in veelderhande opfigten; de 
meergenoemde Pars Stemmatu fielt het mede als den auteur, g^yk ook 
Butkens trêpbées de Brabant torn, 2, liv. 3. pag. 54. Henry Comte de Cuyck 
laiflfa tr^is fila, & unc JUle^ f^avoir eft, Goilefrtrj Comte d'Arensberge en 
Weftpfialie peut-eflre de par fa mere, Herman fecond Comte de Cuyck, 
Andri Ëvesque d'Utrecht » & Alf^^de de Cuyck , Mariée a Arnou üre de 
Redinchem. 

Voflius foude wel fchynen insgelyx in dat fentiment te vallen als men 
opmerkt, dathy, Êxm, Heil. lib. 2 ad on. iiaS. fchryft: Prima ilU arma, 
anuo hujus fsBculi duodetrigefimo, adverfus Herwiannum Cuicenfium Co- 
mitem parata. CauiHim belli apud auélores nullam invenio, prseter vin- 
diéls cupidinem, quod proavum Florentium Comes Cuicenfis (forfan is hu- 
jus de quo loquimur avus fuerit) ad Hemertum trucidaflet, (lellende al- 
daer genoegfaem Herman den L grootvader van Herman den //. £t ad 
mm. J133. Sed Florentius vacuüm. a militia animum ad amores Hedjugis 
tranflulit, qu» Arnoldo Rochemi Comité genita, Hennannum Cuicenfium 
Comltem, ^m/rMin Antiftitem Trajeélinum, & Go^/ru/umArensbergicum 
avunculos, matrem Aleidam habebat: Ende alhier Herman^ Andreas en 
Godefridus als drie gebroeders. Maer bet kompt met het verhaelde ganfch 
niet over een het welk hy op 't voorüs. jaer 1128. in defer voegen 
fegt: fed /feniarmttx priusquam helium erumperet, fil ium ^oJr^am, tune 
TrajeöinoriunAntiftitemcrebrismonuit literis, ut feTheodorico reconci- 
liaret. Qui ruafimulditlonl metuens fi hoflilia inciperent, quaudo fi- 
Uum fuccurrere parentl ipfh pietas hortabatur» roultum follicitaco Comité 
veniam patri hac lege obtinuit, ut in S. Marie infula occifl Florentii me- 
morie cxnobium Hemufnnus exftrueret. Illeque acceptam conditionem 
codem anno implevit,. alwaer hy of Herman de I. of de ƒƒ. maekt tot V»- 
der van fiisfcbop Andreas. welke Herman denL, onder wiens aenvoeritige 
Floris de L Graaf van Hollant int jaar 1061 . 9 of i o6i. verflagen was, 
op het jaar 1128. wanneer als doen nog in leven was, een byfonder Stok- 
oud man moet geweest fyn. Ten zye hy wilde (lellen, gelyk Mieris BiS' 
Jebop. Mum. en zeg, pag. 148. fchynd te doen, dat voorfz. Graaf Floris, 
niet door Herman ^ Vader van Bisfchop Andreat^ maar door eenen ande- 
ren uit den Huyze van Kuyk by Hemcrt eertyds verflagen was,- Waaruit 
dan foude fchynen té volgen, datter wel drie Hermannen geweest waaren, 
aamentlyk Herman^ die Graaf Floris verflagen had, Herman de Vader, 
€B Herman de Broeder van den Utrechtfen Bisfchop Andreas. 

Slicbtenhorft verhaalt Geld.Gefcbied. i. Boek. pag. 49. n.89. dathy onder 
de Grondheren der Heerlykheyd ende eertyts Graeffchap van Kuyck van 
ouds Vind Wtlkm Grave van Kuick, wiens dogter Elifabeth getroüt was 
met Heer Jan van Arkel. die in het jaer 1034. is ontüaepen ; Grave 
Herman die, na 't betuygen van Divsus is geflorven op het jaer xo68; 
Hendrik van Kuyk hebbende geleeft omtrent het jaer 105)6; Grave Her- 
man op het jaer 11 32. en 11 45. met fyne kinderen Andries Bis^cho\> tot 
Utrecht, Godefroy Grave van Arnsbergh, ende Aleyd^ de huysvrouw van 
AsBold Heer van Rothem ofte Reken. Ende C. boek pag. 75. Diderik 

G 3 de 



54 BESCHRYVING van 5b STAD GRAVE, 

de vyfde fogt vooral den neder-flag van Floris den eerden fyn overgroot* 
vader te wreken , die door Herman van Kuyk by Hemert was over-yld. 
Waar over hy met een vinnigen baet ingenomen, fonder in 'c minfte na 
verfoening te luyfleren , doende was om den jongen Herman ofte met 
li«t te onderkruypen , ofte met gewelt voort te helpen: tot dat op*t lefte 
defe verbittercheyd door Andries (die naer Godebald vyf en twintigfte 
Bisfchop was van Utrecht , ende Oom vanden Kuykenaer) onder .de 
vorften is beQift ende verbeden. 

Fontaiius bijl. Geld. lib. 6. pag. 09- Tandem Epifcopus Trajeftenfis 
j4adreiUj ex eadem Cuchenilum feu Gugernorum, uc placet non nullis, 
profapia oriundus , qui in ordine prafulam XXV. fed k Gulieimo Gelro 
poll Conradnm , Burchardum , ft Godebaldum prslules , ^uartiis habeba- 
tur, tumft frater, aiK ut aiii tradunt patruus erat Hermanni Cucfaenfis, 
omnem movere lapidem coepit, ut» fublatls Htrinque odiis, Inter prin- 
cipes vtros amicitia refarciretur. 

Hcdmtifi.f^. iS6. Anéreas Epifcopos Hermmmum Coeiitem Ouger 
norum, Hve tratrem, ^ve nepoCem fuum (Hncoinfiertufa haheo:) i Theo- 
drico Cotnite Holiandüe in ultionem Florendi proavi fui apod Hame* 
xithem occifi, jMilam & occulte bofttliter impetitiam, ac üffliliter Godefri' 
4um Comitem Aquilini Montis <:huNC de Ar eiiberch , ilkira de Kuyk vul* 
gus appellat:) fratres MgX"^ ilU reconcUiavit, pacenque compofuic. 

Divsus f er. Brab. lib. 8. Anitê 113a. HermmNus Cones de Cuyck, An- 
ijreoj Epifcopus UltrajeéHniM , Qa^edus dt Ariisbercb fratres, filit Her» 
mênni Cotnitis (:cujus duftu Florènttus HoUandis C^anes au loóa. cecide- 
lat» ut ante narravimus:) confpiratlone Inita, FiorentCum Nigrum fra- 
trem Theodorici Gomtd« HoUaiuiis ad muros Ultrajeftt interemerunt : 
• daer hy nogtans lib. 6. heek gefchjeven : Obüt Mermanmts Comes de 
Cuyk, anno lodS. reli6Us Henrice ae Qetfridê. 

Buchel. «« ne$. M Cbren. febw. 4e Mcka> pog. ^. lU. K Hkac Her* 
maimm de Kuyck annales vulgares dicunt filium 'Am Hermmmi Comitis 
de Kuyck i quo Flor^ntiifts I. Comes erat oocifus. 

Rener. SnoL rer. bakfu, Ub. ^.p»g. «. 71* Tbeodorlcsis prlmam belll 
occafionem cepit adverfus Hermammm Comkcm Cayckque;ifein , quod ac« 
cepiflet vel patris vel avi LUius opera Florentium prinufi» proavam» in- 
fidiofe atque nil tabe fuQ^canteiH ad AiBeram interemptJiv. 

is) Buchel. in mt. wi mib. Heda bijl. 4n yUa Andrem Epifc. XXr, litt. i, 
pag. 158. Andreas ex Praepofito Leodie^fi ËpUcopu^ Uicraj^ftiiuis fadtus 
vid. eund. ad Cbrm. Behgpag, 49- ^- 4- ^»t. Sacr. pm. %* pag. X43. 

(6) Meruia fjd Trefoor np'tJMir tit». pag- 744- G^d^bal^s Biflchop 
van Utrecht, int clooft^r te Ooilbirock 't welk hy g^e^lHcbt h^addtf overle- 
den fynde^ U in <yne plaetfe gi?ko(èn Andreas des Graw Gioo vitn Cuyk. 
Bockcniberg cat. 4f ^^- M- P^^ UUraj.pag. li. fteJcM JMn^sn de 
verkiefi»^ d^s laastg.em.~Bisrchops in^gelyks op 11^. boswel by 6uffri- 
dus Pejtn in appené. ad. cbron. BAa. pag. 138- het jaar iii»7*g^V9ndefi«verd« 
Dat Andreas van Cuyk niet anno 1124. maar iiij. Bisfebop van Utrecht 
gekooren zy, fchym ee blykea uyt hetgeen goG^t is injh^ AmAmef^^^ 
de Kerk. Oudb. unNederl.p0g,ii^o. uytgegevendoorde Ui. Frofeflbr. Arru 
Drakenbmb. Hir- 



ehlakdevakCUYK. 15 

Hémumnm isfyn Vader gefucccdoert, heeft gekeft ten ty* 
de (t) van Godefroy of Goduard met den baarde (2) eerfte Her* 
tog van Brabant (}). Defen Hermen heeft met fyn broedev 
Godefroy ^ en haar gefelCchap in bet dorp Abftede by Uy trecht 
verflagen en ter dood gebragt. Graaf Floris de fwarte (4) Broedev 
Tan Graaf Dtderik van Holiafiti om dat hy^ foo men fcyt An* 
drcam Bisfchop van Uytrecht haaren broeder uyt Uytregt ver- 
jaagt hadde: dan de HoUantfc Rym Cronyk fegtfolksgecski^ecrc 
te fyn door de vryagte van Graaf Fiorts de fwkrte aan de Graa- 
finne Heldewyk fiisters Dagter vam Graaf Herman. Hier op 
volgde dat Graaf Diderik van Hollant door fyn Crygsvolk *e 
gantfche Lant van Cuyck met branden en blaken, rooven en 
moorden tot rev^ge vaa fyn Btoeders doot heeft gedevafteerc , 
fynde daar in gcfecundeert door den Keyfcr Lothario moederly- 
ke Oom van Graaf Floris de fwarte, die daarom ook met groot 
rigeur en ranceur den voornoemden Graaf Herman van Cuyk en 
fyn pofteriteyt heeft gedegradeert en benomen gehad de Grafe- 
lyken titul (5), alleen aen den felven latende de qualtteyt. van 
Vryheer. Dog is eyndelyk door tusfchenfpreekcn vahden voor- 
noemden Anireai Bisfchop van Uytregt de faak gemodereert en 
peys gemaakt : Onder anderen met bedingh dat Graaf Hermen 
groote giften en beneficien aan dearmegeeftelykheyt foudedoen, 
^ \vk Cpecie de Abdyq van Merrien weert vande prxmonftrite or- 
dre moeten ftighten, en met ryke goederen doterea in behulp 
der Ziele van gefey<}en Graaf Floris de fwarte (6). In dele di- 
Uru&ie vettou ik d^t het Cafteel of Stamhuys van Cayk en an- 
dere oude geftightèn fyn geruineert, altyt Cuyk aangaande vind 
men bu de plaat» niet meer daar het geftaan heeft: dan de wey- 
*ige blyken die ons voorkomen foude my doen geloyen ,. dat het 
geQaan beeft b^nedca de ketk daar nu de Maas overftroomt; 
uyt reden my van vis&iis vertelt i$, dat waaneer fy daar by laag 
water naec een haak op de gront taftet^^ hier en daar een hardig* 
heyt ah was het een gemetfelde fteengront ervaren, en daar tus- 
fchen weer fchiely k een groote^iepte peylen al^ of in een kei- 
deragtige holligbeyt tafteni: en, heeft men4asur voor deefea ook 
ftel duy^ftcen iiytgehaalt. Ook boud niea diat d« Maa» wel 

^' ^ ■ ' eer 



56 BESCHRYVINfi van D£ STAD GRAVE, 

eer fyn cours gehad heeft tusfchen de nu overftrooms gelegen 
uytterwaarden en de hooge heyde daar ageer: dandeefe uyter- 
waarden hooren nu niet meer onder Cuyk. Na de diftru&ie 
van 'c lant en Caftcel van Cuyk heeft Graaf Hermen fig op fya 
Burgt tot Grave onthouden, en meenen fommigedat hy fonda'> 
torofftigtervandeScad Grave foude fyn geweest, en de naam van 
^ Grave, die hy verlooren had, aandefelve foude gelaten hebben , 
hoewel andere van eevoelen fyn dat de voorlchreve Stad haaren 
Naam en Fondatie heeft van eenen Gravio Julti Casfaris centa- 
rione (7). Defen Harman van Cuyk heeu een fo#n nagelaten 
genaamt Henderik (8). 

AANTEKENINGEN 

Op 

HERMAN DEK IL 

(i) Defe Herman ^e wede, Graaf van Kuyck heeft niet alleen ten Cf- 
de van Godaard met den baarde geleefc maar ook nog ten t/de van Ga- 
duard den 2. en Goduard den 3. als blykt hy Miraus dipL Belg, lib. 2.cap. 
<»o. (f 63. oper. diplom. torn. i. pa^. 180. fffeqq» alwaar twee diplomata ee^ 
vonden werden , beteerde, ubi ConradusIK Imperator confirinat praaia 
ëc poffefliones ËccIefiaB Cathedralis Cameracenfls, anno 11 46. over'cweU: 
nevens meer anderen als getuyge geflaen heefc Hermmmus Comes de 
Cuick. Ende het twede , waar by Frcdericus I. Imperator pofleffiones 
EccIeHae S. Mari» Antverpienfis , qus nunc eft Cathedralis, anno 1157. 
confirmat, petente Rainero, ejusdem Ëcdefls Prspofito, alwaar mede 
als getuygen gevonden werden Godefridus ^tY.\xchSi tr2Ltcx ejus Hermannui, 

(2) Juitus Lipfms in defcript. Lnvanii lih. i. cap, il. oper. in 8. torn. ^.pêg» 
1369. Godefridum, de Lovanio diólum, his verbis depingit feodelïneat 
potius: Henricus iiberos mares non reliquit, itaque venit in locura frater 
Godefridu6,duplici cognomine, Barbatus, & Magnus. Illud habuitftvoce 
qua fe obligavit barbam non ponere, donec Lotharingi^, Ducatus diu 
debitf, compos eflet. Alterum ab i(lo Ipfo manavit, qaod ei adje£tto(ne 
vere jam magnus eflet; turn & ammo ac virtute merebatan 

(3) Pont. Heuter. rer. Burg. lib. 6. pag, 156. geiwtd. Duc. Brab. Godc- 
fridus Barbatus primus, qui Brabantis Ducis titulum fumpfit. Edog Ver- 
ftock vitte ac res gejltt Princ. ac Duc. Brakpag. 98. Codefridus Brabant!» 
Princeps in uxorem accepit Sophfam Henrici Imperatoris fïliam, & Ita (i- 
bi ad Ducatum Lotharingie gradum flruxit & pag. 99. Ducatus Lotht- 
rienfis datus Godefiido BarbatQ. Lipfms hc. cit. Ab iUo (:Godefrid<|' 

^ Jtttrbato:) feries Dacum Lotharingic & Brabantis. 

S09 



Soo dat Godefiroi met den btarde de eerffe Tonde geweest zijn, d!e 
den titel aannam volgens fommigen als Hertof van Brabant en wederom 
volgens anderen alleen ais Hercoeh van Lotheryk. deRouck Nedirkmdfm 
üirauU. i. deel par. 235. alwaar hj verder fegt, dat Hendrik, foon van 
• Codefiroy denderatn» of tndewiege, het eerite den titel van Hertog van 
Brabant met die van I^otberyk gevoert heeft. Biitkens trefb, de Brab. 
IMM. I. liv. 4. pag. 143- noemt hem: Henri I. du nom Doe de Lothier & 
de Brabant, Marquis4aSt. Empire Comte de Lovain étc. Van Gedel 
bifi, MecbL tem. i. pag. 150. vifitur in medio chori tamulias Henrici I. Du* 
cis Lotharmgis Brabantift &c^ hoewel de eygemlyke infcriptie van des* 
Üslft fterftyt aMcen behelst. 

JÈNNO DNIM: CC: XXXF NONtS SEPTEMBRIS 
OBJIT HENRICUS QüARTUS DUX LOTHjIRÏNOIM BONJE 
ETIUE MEMORUE. 

Celyk dan ook by Meyents mnud. FUmdrüe lib. p. ad smt. 1247. fiL 7;. 
^erfb gevonden word: Defundo Henrico Lovanienfi, fubfit in locom ^'us 
Henricus ejus nonünis tertius, qui mucato titulo pro Comité feu Duce 
Lovanienfi, tuui primum fcribere coepit Dux Brabantia* Miranis anru 
Belg, pag. SI3- Henricus 111. Lotharingias fimul & Brabantia Ducis ticu- 
lum primus ailumpfiSé vid. eund. jm;. 707. 

ByOudenhoven èefebr. vandefiod Heiuden pag. mibi s?* Hénrfck de 
UI, ff^ile Hertoge, üierf anno 1260. Defe was de eerde die fich liet 
noemen Hertoge van Bc abant» daar fy te VDoren wierdeti Hertoghen van 
Lotharingen genoemt. 

Wiens tombe by gemelden van Geftel. pi^ 162. & dans Ie grand tèeêtre 
facré de Brab, tm. upag. 113. te fien h met defe infaipcie: 

HIC SUBTÜS JACET DOMINUS HENRICfJS EJUS NOMINJS 
TERTIÜS PRWCEPS. ILLÜSTRIS, DUX LOTHARINGIJE ET 
BRABANTIM SEXTÜS, HUJÜS. CLAÜSTRl FUNDATOR, ET 
TOTIUS FUNDI DOTATOR, QUI OBJIT ANNO DOMINI 
M. qC. LX. ULTIMA DIE FEBRÜkRIL 

Ik fal in *t vervolg den titul van Hertog van Brabrant gebruyken, fon- 
. dermoguin^ daar door het eene of t'andere fentiment te willen verwerpen, 
maar. enkel en! alleen in i2cvoigirige van diverfe Cbhryvers én tot voorko* 
. mingevan duyfterhédcn. - - . 

(4) Willi. tleda bifl. UUraj. in vita Andree de Kteyck EMcöpi XXF. pag. 
156. van dit -vötflaeh' en ter dood i>rengen^ handelende fchryft: Fiorentius 
Ck)me9 cognomento ^iger infligantibus nobiiibus quibusdam, Helwigim 
puellam formofam Hermanm atque Godefridi Comicum ex forore neptim, 
^x Principe de Rothen procreatam, fub tutelft Hertnarad degentem, eo 
iocpnfuUQ, in matdmonium appetehat, obflitit Hermamnus conatjbus FIo* 
ceQ(ii«.s^djttCus.vidbtts,CoA>WdiCofflicis, atqae ^iMlrrtf Epifcopi. Unde 
.ƒ H . rccru- 



BESCHayVlNG VAü DE STAD GRAVE, 

racnichefcenteodio. Ftoreodf&s infeit moleftü». At Tfajefteofcs « mm 
concordes cam E|>ifcopo» ptrüm metn Locharii Ca&ris» {wtim afftöio- 
oe, Florencium in civiatem recipiont, & emtttendi, recipicndiqne fe 
j>oteftatcai fadunc, auidltoquefovent« iuutmEpifcopiopprobriufn, pra- 
fidium Eplfiropi «c vicos aiiouos flammis confiiroeret: incer quos erac & 
pagus , quem omm Lccca flu. iive Leunundam vocanc. Quo provo* 
catus Hermaunust atque fecum in animo revoltrens, ooooam pado in ju* 
riam nlcirceredir tUataoi, tcadlt ad infidias, & fubnilttens iateitter^ qui 
pnp{lolarent4ir mane egrediemem Tra|edum, cumpauds ad venatiooenit 
baud longè ab urbe» in locQ.diêto AJaftcde* fruftra quwei item fiigam, 
collabente equo, occiderunt. Ipfe autem HérsumMtf patrator perLotha- 
rium Augudum , qui csdem nepotis permolede ferebat , ex rententia 
Principum» dignttate ac tttülo Comitll, quo fulgebat» pfivatnrperpetoot 
TfaeodrioMquoque Comts In uldoo^m mxxU aifmannum atque Andream 
Epifcopum profugavit, exuens illum.ioinoiDomimofaa, q&od etiam in 
folitudinem redegit, incolas omues percutiens in ore gladii. Ambo tarnen 
per ebitum JLdcharü in graeiam i Theodiico recep(i« ad fiidredieiunc. 

In de aantekeningen op de Gfarmyi twi HoUmd vênisn Kierk uk é$ hih 
gê knden by der zee. n. i. pag, 69. wordt dit volgende gefi^; Naaimrkeuri* 
ger vind ik dit geval befchreven in de meeigemeide MS, Cbrm. van Nd- 
Irnidt met deese woorden: Te bantquam fya Oem die Keyfer Lotbarius 
die mare, ende quam tot Giave Dideric vato Holiant finen Neve ende 
ivrac dit zwairUc. Deie Keyièr nam Grave Haman v«n Kmic myt recbt 
^ns Princenname» die te voeren overal biec een Grave van Kuuc. Gra* 
ve Dideric van Holiaot vok myt cracbt in ien Lande van Kuuc ende 
warp zyn Cadeel neder ende verbrande zyn dorpen, ende vernielde al 
Sjm Heerlicheit, Oft een woelline wair, ende verdredP Grave Hetnum \7t 
finen lande. Oec foe hadde defe Keyfer Lodwrius, eer hi neder quam, 
de Grave Godewaert van Arensberch verdreven ende verjaecht uten finen. 
AKbe dat defen Keyfer een ewair ziedi anquam ende fiarf een groten ge* 
lucke dien van jktnsbenb ende van Kuuc. Ten leden wart dfe van Aems» 
bercbendt van Kuuc, m des Eeyftrs Lotharius doot, des Graven DI- 
derioe mannen, ende (Woeren bem hulde ende quamen weder op huer 
goet : ende die Bisfcbop Andrks wert weder in zyn Bisdom gefet; fiec 
ook Melis Stoke op Dtderik de FL pae. 46. en 47. 

(5J Mattb. Voffius mmal. lib. %. od dtu xx33- t^- ^bf- 6^ fcbryft ra- 
kend^ dit degraderen en benemen van den Grafelyken titui : flafc ita 
Annalium fcnptores;. quos tarnen falfi evinoant, quod poft illa quoque 
tempora Cuicenfibus reftores G)mitum titulo fUbfe, ex ejos ctatis ftrip- 
tia compróbari poteft. 

jiltcng notit. Oeman. infer. part. 2. pêg^ 108. Face Kuuc\ Dynafts hoc 
nomine fuerunt, ad MoHe Isvam, inter VaiToa Ecclefi» Trajeèina name* 
merati, Pincerns Offido. Comités etiam vocantur,^ fed ab alla Dicio- 
me, utt reóbè obfervavit folertiflimus Bucheiius; forte'ab Arensbergia, i 
qua Kuktenfium Fratrum Majori coenomen addit Stokius (:in Diderico 
VI:) ad annam cto cxx». Minori I K«kienfi| qwvm Germanus foilTe 

vide- 



AMHii 



MK LAUDC TAN C U T K. jp 

^detnr Jtndrtw Kokfenfii Epiftopo» Tlri)ettnis clcAnt cidcxxmi. Sed 

Lotharius II. Imp. Interdlxu Minori Conkum dignktte imdecunquectiam 
tniSükj ob csfbm Vióretitiiifii HolliHduai foiüfli fiia filiviii; narrante Be« 
ka, |»artifD ex Stokio, qoi addic Kuktenfes üratres un Arntbergenrem 
quam Kukienfem, Dictonibiis quemqoe fois, è Theodorko, csfl fratre, 
lf> feudam recemis» pacetn redemiffe. El Diplomate Conradi lil. Imp. 
cld cxLV, ioteliigitur; reddkam quoqoe feiflè Comitis dignkatero. 

Buchelius in notis op het vooraangehaalde van Heda lin. #• pa;. 159. 
El^ant illi Conhcsnon ut hodie haaredltarii , Ted ofidaril, nee pmo Hete* 
manmm Comicem diékum refpeftorbonoruifi Cuyckenfluo; fed quod cflêc 
Burchgva?his vel prafeaus Trajeftena. ut ad Bek» Chronk;on fafius indi* 
cavj. 

Bnde aldaar ^#. ^g. Ift. e. Cufckif aliquaodo Cbmicea appellati fant, 
flon^qaod Coyckienfe dominiom boe tUulo gauderet, fed quia Bnrchgra- 
viatum ft Comkium civkacfs Traieét aliquamdia poflederint: quod jttt 
tandem , cimi controverfum ipüs eiSèt» Am de Kuc r.'cujoa ezcant el de re 
litera:)omne remiftt Ottoni Rpifcopoanno laio Ideoque illi didi Co* 
sites Tra}eftens. vide diploma Conradi IL Imp. ubl Htrmmmus ft Gode» 
fiidiu nominantur Comités anno 1145. aUquamdia poft Lochariam Imp. & 
Anénam Epifcopom: cc vinden bf Miraus dtnêt. fitr. cnp. 97. ^er. diflom. 
$om. i.pap 105. 

Ant. lyutthnus ód Ahdr. AUlmi uaS. emtra vkmn wmnft. ff Syll. epifl. 
M/l. efifi. i%6. Am, Buebei. pag, 236. In diplomate quodam Oodefridi 
fipifcopi Trajeftenfis anno 117a. nominatu^ Hèwicus de Cuk Comes Tra- 
jefteims* Unde spparet territoriom Oukienfè nuoquam 0>mkatus litulo. 
itiGgnitum, atque proinde Iveritateabefleea, qu« narrantur in Chroni- 
eis noftris Cukienfi titttliim Comitis ademptnm fentemia Imperatoris ft 
AfleiTonira fnorum propter cedem in Hollandia perpetramm, cum is ti* 
tnlus fiierk Pnefeai Trajeaenfis, qui ft Cftdelianus ft Bruggravius dice* 
batur. Poflquam vero Comitiam (rficeltin diplomate:) Cakienfis Epi- 
Ccopo refignaliêt^ nunquam eo titato ejus pofteros ofos fuiffe compcrtum 
•ft ' 

Nochtans fcgc van Loon In ^ btfhrifch hfwp ^ d^ het Otaêffehup tiafr Hid- 
knd «m Lun éu Ehtytjcttn Ryks geioetst <j, pêg. ftS5- ^ '< h^^ -'47I* 
Gedurende de regeering van Karei den Stomen, ceweeten; in het vier* 
de jaar, dat de nieuwe Landheer het volle beftuur der aaaken in handen 
gdireegen hadc, wirrdt door den tegenwoordigen Keyfer Fitderik, vol* 
pens het tot nog. roe onderlxKide gebrayk zynervoorgatigeren, te Regens- 
buiig wedéaodi eeMen R)^kédag of faamenkomft ejmér onderbooHge Ryks* 
ftendcn befchreven. Op welken, zoo als de fchryvers getuygertv niet 
alldcn dé gtfmélderïMog Karei , iH dèhbedaantgheyd van Hertog van Ne- 
derlotharingé en Braband , maar ook als Oraaf van HoiUnd en Zeefend , 
ftevena den Graaf van Egmond, van KUYK, van Kuylenbarg en de Heer 
van Batenburg, alle vkr in de hoedaanigheid van Vrybeeren des Ryks, 
maar ook de Steden Amersfoort, Amllerdam, Kampen , Deventer, Does- 
kórg, Onmittgej 2«rar«i|.Uytt>ecbi,.al» vfye Rykaftedcn, tot bet by- 

H 2 woonen 



6o BCSCHRYVING vah db STAD GRAVE, 

wDonen ym denseIv«!haDudeQ befchreeven, «noOk, o^efts dea eemel. 
den Keyfer, aldaar. yerrcbceaeo zyn. 

. (6) Mii«i G&rvif. ^e/^. M?^ 243* Florentii» Nieer ab Hermanw Co- 
mité CudioenQ & f ófcroldo li«rns. Domino cafus fuic Hermannus po- 
ftea iofulam B. Maris. Abbatiam Canonicorum ord. Pnemonftratenfis 
in Batavia Gelrica, & Folcoldus Bernenfe ejusdem tnflituti coeno- 
bium altere iapide i Silva*DucIs » an. 1134- in expiaüonem oidls foa- 
f darunt. 

Q)ron. de TrajeBo ff efus EfiJetipaÊu in amd. Matb. fioir. edit. tm. f^'pag. 
sa;. Andféas filius Comitia de Cuyck XXV. Epifcopus Trajedenfu mag- 
nam habuit impugnationempropter Httn^anmmm Comicem de Cuyck contra 
Tbeodricum Comitem HollandiaB quia ide Hermannus pofuit Tbeodrico 
infidiaspropeTrajeékam, &occidic FJorentiom» fratrem Theodrici Co- 
milis. Ouare Comes HoilamUc expulit Comitem Hermannum de fiu| ter* 
ra, & deuruxit eam. £t Epifcopus non fuit aufus in Trajefto rcmanere» 
Et Lotbarius Imperator, qui fyk avuncnlus Tbeodrici & Florentii ^ qul 
doluit multum de hoc faébo, pofuit HermanM diem judiciarium» & exuil 
eum omni dignitate & Comitate denudatum. Sic folvit quodcunqae con- 
tra Tbeodricum commiferat. Et Hermannus pacem qucfivit cnm Tbeo- 
drico, & faflus efl fuus* Et ex foedere fecit Hermannus Abbatiam in 
Marienweerde , & Jindreas Epifcopus rediitTrajedum. 

fiuchelius üimt^ad Bekom. lin. b. pogi 49- Steld het Cwyfelachtig of de 
Abtdye van Marienweerd gedicht Is in voldoeninge van den dootflag door 
Herman dtn I. Grave van Cuyck aan Flms den I. Grave van Holland toe 
Hemert begaan, dan wel tot uytwisfinge van het ombrengen door Her* 
man den U. aan Floris den Swarten broeder van Graaf Diederik den VI. tot 
Abflede gepleegt, en raifonneert aldus: verum aliam cum Kuycket^ms 
contentionem narrat Chronicon Rhytmicum, IWentii nigri fratris Theo- 
dprici Comitis, cum eidem Florentio necem attulit & hujns vindidbm 
Theodorkum prolecutum arbitror, ejusque expiandi gratiü forte ab Her- 
mamo fundatam acdoutam, ex tempore ejus ritu, Abbatiam InfuhB S. 
Maris in Betuft; quod faéliim anno 1128. ut fceds apud me referunt« vel 
> fequenti ut vult Miraus, quo tarnen tempore adhuc erat in vivitf Lotbarius, 
qui anno demum 1137. telle Rhytmico, velut Opupbrius tradit Xi38. 
obiit. Seegende voerders in nai, ad Hedam. pag. 158. lüt. b. De fundatio- 
ne MonaSerii inful» S. Marie, vulgö Marieu-weerdt in Bataviè fic isfce* 
dis Brockii invenio: Anno 1x28. ^Kal.Jul. fundata & dotata fuit ab 
Hefmnna de Cuyck Comité. Hujus meminére plerique fcrtptores noflri. 
Fuit autem olim celebre id monafterium, nunc prater tenues ruinas nihil 
ejus fupereft. 

Alting miit. Oerman, infw. part^ %. pag. X02. wee Infuh S. Mari^. Pra* 
nondracenlis Ordinis Coenobium fuliTe ex narratione Sibrandi Maricgar- 
deniis & Menconis Werumenfis fatis intelligitur ad. annum cidccxLiii. 
Condere iilud juffi fuére Kuckienfes Comités anno ciocxxvizi. expiandai 
cedi FlarenHi Higri» oui Theodorico VI. Holl. Com. frater. 

£^Jag. 2, lÊOce Jhjiedax Trajefti vicos fubuibaoHs , ad quea cfffiif tra- 

ditw 



m^m 



tKLANl>EVAKCUYK, 6i 

ditor Stokte Fkrentius Nigef Theodorkt VI. Hollandis Comitis frater an- 
no cX3caxxizz. è Cukien^us Fratribus» indigance Epifcopo Trajedino. 

B7 Mattb. m anaieB. run. etUt. tem. 3. pag, 483* wordt in duyilere be« 
woordinge ontrent de ftichtinge van defe Abdye dit volgende gevon- 
den: Fundatio Monafterii Marienweert feu InfulsS. Marias in Gelria, 
inter Rheuum & Vabaiim feculo Xll. Annum fundationis vetiis carmen 
oftendit: 

Anno miUeno centeno bis quoqne deno 
Infubi fttndatur» fi bis qoater adjiciatur. 

InhodiU cxttfti indicatur adhuclocus inter 'Culcnburgam, Baram» & 
Tilam: Fundator oiirn Hermofmus Comes de Cuyck, rogante id Andrea 
Epifcopo Trajeétenfi, ad csdem fcilicet ezpiandam Floreroii I. Comi- 
tis è jpatre ejusdem Hemumni in Hamert olim ccii, uttradit Pontanus 
hiji. Gelr. lib. tf. qui id perperam tarnen referr ad 'Ann. zi23* Vid. ]o. 
iLeydis lib. 11. Z;(/ï. cap. uU: & BeKam in Andrea Epifcop. Ne inultum 
abirec fcelus filio diu jam infeftus, clam infidiis ei taais, Tbeodericus 
Comes VI. Andreas^ qui agnatus, ne in nervum res eruroperet» & majo- 
ris binc tomultus nafceretnr occafio» medium fe interpofuit, &po{lquam 
multa tentniTet, partes tandem hac ratione in concordiam redegit. Coa- 
nobium juflit extrui, & pro anima interfedi competenter dotari. Ut pla- 
cuit & extruxit & dotavit Hermamus^ monacbis introduftis ex Laudunen- 
fi coenobio , fufuris pro ca^ anima quotidie ad Deum preces. Jo-i 
Leydis lib. 11. hili. cap. uk,, & lib, 17. cap, 3. Beka f» Andrta Epifc» Pon- 
lan. biji. Gek. lib. 6. Is autem cum csfus demum feculi xit. fecundo 
anno aut teniofupra trigefimum, ut Wiibelm. Procurat. ad Ann. 1132. 
an jam difli verficuli tam exaéte, ut oportuit, defignent annum non con- 
fiat. 

De voorgeciteerde Miraeus in amal. Belg. pag. 785 alwaar by de fun- 
datien der ordre van Prsmonftreyt vermeit, fegt: Infula B. Maria apud 
Noviomagum condita anno 1124. Mudzaerts in de Kerklyke gefchied. 
in de Nederlanden pag. 223. De Abdye van Marienweerd by Nlrameg* 
hen wierd gefticbt in bet jaar 1124. 

Den felven Mircus in cbrtn. wd. prcmonjh. pag. 74. Anno circfter 
X129. infulam B. Maria vulgo Marienweerd in Gelriae confinibus condidit 
HermanMu Cuiquenfis, vulgo O^ck. 

Hier tegen beweren feet veele fchryyers, dat de Abtdye van Marien- 
weert, in de Betuwe tusfcben Ryn en Wael niet verre vande Linge eene 
myl van Kuylehburg gelegen, int jaar •1128. is gefticbt, onder de rege- 
tinge en toedoen vanden Utrecbtfen 'Bhtchoip Anireas ^ éoor Hermanóottï* 
maeis Graaf van Koyck, om voor de Neerlaag vanden HolIandfchenGraef 
Ilms» L Overgrootvader van Grave Diderik den VI. van Holland, in df 
elfde eeuw tot Hemert gefcbiedt, te voldoen, enalfulx voor *t omkomen 
van Graaf F/ofsV den Swarten vid. Vofl*. armal. lib. 2. ad. am, 1128. Chron. 
}o. de JSeka in «#a Andrete Epijc. pag. 47- Hift. IXtrtg. WHh. Bed», pag. 

U3 J5^. 



4i BESCHRTVING van m STAD GRAVE, 

' 1S6. De Ckren. twfi HUlani. fum dm Kkrk uU di têttge Lmden hy der Zee. 
t(^g. 59- (fMq- Oudi ML Cknm. div. ra. tap. 5- £t ^ kifior. Rpifnp.voU 
2. png. 233. Oadheden van Ucrccht 2. d^i. pag. 601. de aaraekeningen 
No. I. 8r 1. pag. 616. Batav. Sacra. t. deel.pag. 8f. aamek, pog. 85. 
n. %. ]oan. i LeMis cónmac. B^//^ iib. 17. r^^. 9. Teflcbenmacher. cuni 
sMOt. Dithmarh jpM^. aitf. n. ó. £f fo^. 503. n. <5. 

(7) Het was te weoichen » dac de auteur imand van die foonnige 
en andere , die dit nieenen en dat gevoelen , hadde naamkundig ge- 
maakt , ofte ten minden eeni^ bewys tot ftavinge van fyn geavan* 
ceerde te berde gebracbc, want indien men vastfteld, dat Graef Diderik 
van Hollandt, gelyk bereits voor is aangehaald, niet gewapender hand 
gekomen is in den Land^ van Cuyfc, en alle die flooten omgeworpen , 
alle die dorpen verbrant, ende 't heele land van Qtzzï Hermen verwoest 
faeefc, foo IS ook prefomtief, dat de Bmgt tot Grwe en die Stad, (:als 
'er een te dier tyd mogt geweest, en aan gemelden Graaf Herman van 
Cu/k toebehoort hebben O in defe generale verdelging niet h\ gefpaare 
tfti geworden; ik faldan bjr gebrek van behoorljrk o^iderrigt en veréyfcht 
bewys omtrent het fMgten en den naam der ftad Grove , dit gepofeerde van < 
den Auteor verders met ftllfwTgen paflcren, en den lefer wjfen tot de 
aantekeningen cp pag, 11. vers, maar finde fffefq» 

Men vind in Mar. Velferi eper» biflor. ff Pbileieg. peg. 730. genoegfaam 
Cet Stêe^ daar tegenwoordig de Stad Grave gelegen in, fekerepiaets, ge* 
naamd Cèvehm, de welke dk>or Fetr. Bertius iüf. 1. Rer. Germ. in irinere 
^ NoviomaguColonlam per Atuacam, in het Dayts genoemt werd Grave» 
als te lien by Velfcriis Itb. dt. pag. 778. 

(8j Heeft ook een foon genaamt Alberttts, gewezen Bfflbhopvan Lnyk, 
nagelaten» Waar van int vervolg nog fal vermeit werden. 

Henrik de Cuyk (i) heeft geleeft by tyde Goduard de twedc 
en Goijluard de derde (z) Hertogen van Brabant , ontrent Ao. 
1171. heetc hy neven andere Vorften binnen de ftad Aken me* 
de befegelt een Confirmatie brief van Keyfcr Frederik, overmits 
feekere donatie foo Hertog Godeffoy de derde van Brabant aan 
deo Biflcbop Rudolph van Luyk gedaan had (j). Hy heeft een 
foon nagelaten genaamt Hermanntis. 

- Hermen dö Cuyk heeft geleeft tyde Goduard de derde en Hen- 
derik de cèrfte van die naam Hertogen van Brabant , hy heeft 
twee foooen nagelaten namentlyk Hcndrikus die hem gefucce* 
deert ia^ en Albertut Biafchop van Luyk, die ontrent Ao.i2oo. 
of 1 zo I. aan de tcering geftorvetr is (4). 

Hendricus de Cuyk de tweede van die naam heeft geleeft by 
tyde van Hmderik de eerfte Hertog van BrHbaat. Hy beeft tot 

een 



een huysvrouw gehad de fixfier vanden Gfave van Loon met na* 
men Sophia(5), daar van den voorfchreve Hertog Henderik van 
Brabant ook een fafter in tweede huwelyk gehad heeft (6), fulks 
by is geweest de fwager vanden Hertog van Brabant. Hy heeft 
neven (yn Huysvrou en Albert haarluyder foon fyn Heerlykheic 
Herpen nu 's Lants van Ravenftein, fynde defleits allodlael goec 
iii die tyt, gerefigneert in handen vanden Hertog Henderik van 
Brabant Ao. 1 1 91. en heeft den voorichreve Hertog deefe Heer- 
lykheyt van Herpen neven de tienden van Heefe aan haar gefey- 
den loon Albertus tot een Brabants leen te rug gegeven, en 
fulks dat by manquement van fbonen *c felve fucccdeeren foude 
op de dogteren of op de naafiie erfgenamen in eas van eeen tefta- 
mentaire dispofitie, behoudens aan fyn Vrou de togt naar leven 
lang (7). Oorlog ontftaen fynde tuflchen Hertogh Henderik 
van Brabant en den Grave van HoUant foo heeft den voornoem- 
den Henderik van Cuyk gehouden en gedefendèert de partye van 
den Hertog van Brabant. Hy is binnen s'Bofch Ao. 1102 (8) 
de felve Srad door den Grave van Hollant ingenomen en gein- 
lercipieerc fynde neven andere meede gevangen geworden. 
Waar na den voorfchreve Grave van HoUant bezig fynde om 
vryder met fyn leeger over de Maas te komen, foo heeft hem 
den Hertog van Brabant met fyn Crvgsvolk overvallen, toe den 
ftryd bedwon«n, uyt het velt geüagen, en den voornoemden 
Henderik de Cuyk neven andere gevangenen verlost. Den voor- 
noemden Henderik de Cayk is Ao. 1 198. (9) of d»ar ontrent me- 
de geweeft over de keur ot verkiefinge van Keyfer Otto de vier- 
de , en heeft de ele&ie van den felven Keyter neven Hertogh 
Henderik van Brabant, Graaf Baldewyn van Vlaanderen, en an- 
dere Ryksvorften, als een Grave van Cuyk en Ryksvorst mee- 
de beceekeati Waar uyt te noteren dat niet tegenftaeode de 
voorfchreve degradatie van Graaf Herman van Cuyk , deflelft 
nakomelingen, nog lange den titul en digniteyt als Graven van 
Cuvk behouden en geufurpeert hebben, en daar voor ook by de 
R/ksvocften fyn erkent geweest. 

AAN- 



64 BESCHRYVING van de STAD GRAVi:, 

AANTEKENINGEN. 

Op 

H £ N R IC U S. DEN IL 

(i) De auteur fteld hier twee Henriks met tusfchenvo^ing ran eenen 
Herman y van welke hy de laefle noemt Henricus den tweeden ^ die nogtan* 
volgens defe optel) inge de derde foude moeten fyn, gel^k Janifon (:die, 
dit MS. mede gefien en gedeeltelfk opgevolgt heeft:) Repubi der Fern- 
mgde NederU 3. deel. pag. a8. doet* De auteur fchryft verders hec beze- 
gelen eener confirmatie brief van 't jaar 11 71, toe aan dien eenen Henrik, 
en wederom aan den anderen Henrik de refignatie der Heerlykheyt Her- 
pen de anno zipr. fonder dat men tuflchen die twintig jaren in eenige 
documenten of fcbriften den naam van Herman vermeit vind, maar ter 
contrarie nog wel die van Henrik ^ als op het jaar 11 72. by MattbaMis de 
HvbUUate Ub. 2. pa^. 525. Welk diploma, als fynde betreckelyk op deo 
Heer van Cuyck, ik niet ondienftig geoordeek heb den Lefer mede te 
dee.en : 

IN NOMINE SANCTJE ET INDIVIDÜJE TRINITATIS iETER- 
NiE LUCIS VERE LUCENTIS. Lucidum & perfpicuum eat univerfis 
fidelibus, clericis, laicis, tam pofleris quam prsfentibus , quod ego Go- 
defridus voluntaie Dei Trajeékenfium Antiftes Advocatlam de praedils ec- 
cielue fanéU Johannis perttnemibus, qu» funt In nago, qui Éalgtjè^nnn* 
cupatur, quam //mrlcvx 4^ ,CiM: Comes Trajefkenus diu fibi magis arbitrio 
yoluntatis, ouam aliquo titulo jurls ufurpaverat, divina pietace undem 
infplrante renpiens gratuita voluncate mihi refignavit emanclparam, judi- 
cio diétante, fecundum beneplacituin nieum Amoldo Prxpofito & fuis fuc 
ceflbribus eccleÜA prstaxat» donando reflitui, & reflituendo libere do* 
navi, ita ut decetero nullus advocatus aliquodjus, vel exaébipnis judi- 
claris , vel podulationis violent» in his prediis vel mancipiis habeat« 
fed folus Prspoflrus , cujus intered providere bonis ecclefis juxra ra* 
tionem C\ix dlfpenfationis prudenter & fideliter in tiniore Domini regac 
& cuftodiat. Afta funt h«c in confpeéhi venerabilis Domini Colonienfia 
Archiepifcopi PbylippL Anno mclxzi i. incamatlonis domini ; anno xxr r, 
regni. xviii. imperii glorioO imperacoris Fritbcrici. Indiftione V. eplf- 
copatus mei anno. xvii. &c. 

Alsnogwoïdt öphet 1176. jaarby voorfchreven Matth«iw de jure gladii 
cap. 22»pag.%6i* dit volgende gevonden: DominusTrajeéleniis ücut Üomi* 
nus, ficut pius EcclefiaB Advocatus accito illuflri Comité Henrico de Cbuic 

me'diatorem fe interpofuit Iwainus fidejuffores dedit domi- 

puin Heinricufn Comitem de Chuic . . . Waaromme dan ook vermyne 
't fekèrfle te Tyn met Butkens tropbeis de Brqbant tmu 2- Ijv. % pag. 55. jEf 
56. dans la table genealogïque des Comtes de Cuyck van defe twee //«i- 
ft>en maer eenen, met uytlaetinge van Hermon^ temaken en den felvea 
ti^ noemen Urmk den tweeden van dien naem. 

(a) Deze 



SKIiAKDKYANCUlTK. Óg 

(7) Defe Sbmik de tweede beeft venroleens geleefc by t^de van Go* 
duard den derden en Henrik den eerfien ; fiet voor d'aancekenlngen op 
Herman den tweden rakende de Cicek van Lotharingen en Brabanc. pag. 
57. fi. 3- 

(3) By MirsBUS üpl. belg. Ub. i. cap. 67. êper. dipLÈm. L pê^. 188. Kan 
gezien worden her diploma Frederici 1. Imperatoris deHenllallo Ecde* 
fia Leodicenfi oppignorato fcriptum anno Dominicc incarnationis millefi- 
mo cencefimo fepcuagefimo primo» fndiftione quant» regnante Frederico 
Romanorum Imperatore» anno regnl ejas viceftmo» Imperii vero decimo 
oélavo. Datum Leodii IK. Kalendas Oótobris. waar over aU getuygen 
fyn: Chritlïanus Moguntinus Archiepifcopus. Arnoldus TreverenGs Ar- 
chlepifcopus. Godefridus Trajeftenfis Epifcopus. Theodoiicus Comesde 
Cleve Adelbertus Comes de Molbacb. HENRICUS de CUKE. . . 

(4) Albertfu fiisfchop van Lu^k foon vzn Hfman den tweden en broeder 
van Henrik den tweden is overleden den i. Februarii laoo. Butkens tro* 
phées de Brabant teit^ i. Uv. 4. pag. ite. Alben Svesque deLiegefrere de 
HemjComit & Sire de Cw^ trespafla Ie premier jour de Fevrier de l*aa 
14Cd confommé d'unecontinuelle & lente maladie & tem. 2. Uv, 3. pag. 
56. dens la table geneal. Albert de Cuyck Archidiacre puts Evesque oe 
Lieze eflu 1196* mourut laoo. Foullon bift. Leed. tmn. i. lib. 4* pag. apf» 
Obitt Albertus Cuiquhu Epircopus LXIV. LeodienOs anno fupra millefl- 
■lum ducentefimo» Calendis Februariis & tertio nonas elatus eft in Laat* 
fcertianam cdem magnifico funere. M.iraBt cbren. büg. ad een. laoo. peg. 
318. Albertut Cudicenfis Ep. LeodieniSs i. feb. moritur. Martene tSe* 
fiur. anecd' tem. 3. fel. 1426. Hoe defe Albertm van Cufk in Schismate 
anno 1194. totBisfchop van Luyk verkooren, anno 1196. ingehuidigt» 
en anno 1100 overleden zij, fiet Alberic. Monach. trium font. inebren. ^ 
êie gemelde jaaren^ te vinden by Leibrnt. tem. %. pag. 403. 406. en 421. 

(5) In het geheele Stemma Comitum LofTenfium bf Mantelios bifler, 
Leffens. part. j. lib. 10. pag. 297. fffeqq. kontgeene eene Gravin van Loen 
voor, die ooit aan een Heer van Cluycik is getronwt geweest, maar wel pag. 
302. eene SopMi usor fVakberide Berteuty Domini five Advocati Mechli- 
ni». Dit is ook te fien by Butkens trepbeis de Brab. Mi. 2. Uv, 3. pag. 68. 
Wautbier Bertbaut 4. dunom fire & Advoué du pays & vitte de Malines esp. 
Sopbie de Las. ' Van Loon akude HoU. Hifi. in de geflacbth^ der Graven 
van Loen 2. deel. fel. 276. S^bia van Leen^ Gemaal fyaUer Bertbeia Heet > 
van Mechelen* 

De Telve Butkens in de meer aangehaalde genealogie der Graven 
van Cuyck fchryft: Henry 2. Comte de Ouyck fire de Herpen ft admini- 
ftrateur du Comti d'Utrecht esp. Sepbie Dame de Herpen. 

Ik foude geloven, dat So^a Vrouw van defen Heer Hendrik van Cuyk 
is geweest» eene nicht van Godefrid van Renen Bisfchop van Utrecht» 
als blykt uit een brief van dien Bisfchop van het jaar 1 188. (:leez met Mat- 
ihsus 1178.) by den felven de reb. Ultri^eB^ pag. 113. & neo. edUt. pag. 13$. 
alwaar de Bisfchop onder anderen fegt: G&ftidus cognatus meus^, vel 
^uicunque de fratribus futs» filiia fcilicet SiyMs iieptis me«. & Heariei de 

I Koe 



66 B£SCHRYVING van de STAD GRAVE, 

Kue prüsogeokas tuBC erit. Mee defe beeft hv sppsrent Herpen ten htr« 
welfk bekomen. Het zf dat die Heerlykheid is befeten door de familie 
van Remn^ en dat defe &pUë i$ geweest een btoeders dochter van vooriz. 
Bisfchop Godefrid van Renen, ofwel dat Hekwigss^ fufter van dien Bis- 
fchop, is getroiivrt geweest aan den Heer van Herpen ^ en alfoo die Heer* 
lykiieid is iconen aan Hendrik vm Cyyk door fyn Vrouw Sepbia van 
Heepen 4>{ Sefbia van Renen. 

(6) Dit verliaalt Thomas de KcMdkNedefUn^benHermili. i. deel.eap.S. 
p0g' <9S* geheel anders in defer voegen: Hendrik den eerften die den titel 
van Henoi; van Brabant met die van Lmlier3rck voerde , nam ten houwelyck. 
Vrouwe Macbtek , des Graven van Bolonien dochter , daer hy by ghewaii 
—fes kinderen, Henrick de Grootmoedighe, die naer hem Hertoch wier de 
anno 1 235 ; Godevaert Heer van Loven; Maria,ghetrout met den Keyfer Otto 
den vierden; Margarita , ghetroutmet Geerard , Grave van Zutphen; Alef- 
de, net Lowjic, Grave van Loon; Machtelt met Floris, Grave van Hot 
landt: ende bj fjme tweede hiiys vrouwe, Maria van Vranckrvck , twee 
docfatets , EKaahed) , ghetrout met den Heere van Dhislaken , oudtflen foon 
van Diderick den vierden, Grave van Cleve; ende Maria, fonder oir. 

Schoon de Rouck bier maar noemt fes kméerea (oude nogtans gemet* 
den Hertog Hendrick hy fyn eerde VroQW Machtelt (even kinderen ge* 
teelt hebben volgens het Graflchrift te vinden bjr Divanis rer. Bhtb, /t^» 
aOb infin.pag. 115 Buckais trepb. de BféA, tem. \.pag.A90 V fi» 
Le grand ebeaire ftffé de jiraèens. torn X. p^g* 94* Van Genei bifier. Mem. 
tfm. I. pag. ISO. & 15Z. 

Dkepkefèium hi^eidiisby DiDMs^ 

Brabaminorom Dus, regni Marchio, morum 
Regula, jttflorum fpeculum, vindié^a matonim: 
flos patric, paz Ecclefo, dypeos viduarum» 
Spesvenic, vas munditts, tutela mtnorum: 
Hic primus jacet Henricus Dux ordine quartus 
Caiconjuns bina, Machtelt prior, inde Maria: 
Sepceaam prolem genuit prior, ukima hinara. 

Waar op hy, pag.feq. vervolgd; Forro Mathild» hcc, erat lEtia MaS*^ 
tb«i Comitis Bononias, qui frater erat Philippi Comitis Flandriae: unde 
genuit feptem, liberos; Henricua, Gothfredum, Mariam Ottonis Impe* 
latoris, Mathildem primum Palatini, dein Florentii Hollandis Comitis 
ac tres alias, unam OctonlsOehri, aliam Avernorum Cbmitis uxorem, ac 
terttam: ^uarum nomina non reperi: Maria fecunda oxor, erat fitia Pbi« 
l^pi Regis Fïancorum, mater duarum filiaram, quanim una Theoderico 
Bupiit CliviftComrti. vid Har«ianitai.'^aA. inffüa Henriei L in fin. poj^. 25a. 

lutkens fegt lec.fnp. eit. La Seconde femme du Duc Henry I. fut Ma* 
lie fille de Phüippe óiü TAugufte Roy de France, laquelle il epoufa en 
1'aa MCC. Ziil. eftanc loss veufve de PUlifpe de FlandreComte & Mar- 

quis 



^teM^MM 



xkland£tamCUTK. 67 

qois de Namor & Sire da pais d*AIoft, ft de eeft Prinoeflfe piocfeft noOre 
Duc tant feulemenc deux filles. EUe mouiiit eovers Tan MCC XXVI. 
ft fuc enterrée en rEglife de S. Pierre i Lovain, du cofté de Machildefa 
premiere femme & Ton voit fur la tombe aufli fa figure, tenanten la mam 
droi^e une couronne» pour marque qu' elic eftoit fille de R07. 

De aftekeningen defer tombe en vanden Hartog Hendrik I. konnen ge« 
2ien werden op de vooraangehaalde piaatfe alt mede bet gemelde gm* 
fchrift, uogtans.met enige verfcbickiage der verfen, ali beginnende met 
het yyfde en eindigende met bet vierde vers. 

(7) Butkens tnpb. de Brab. torn. i. liv. 4. p^. 149. ITenrf Comte & Si- 
re de Cuyck de Tadveu de S9pbie fa femme & ^jüben leur fils refigna en 
Tan MC. XCL en mains de noftre Duc tvut ion Alleu de Herpen^ ft Ic 
dift Duc Ie rendit au di6t Sire de Osyek & a fon fils pour eftre tenu de lui 
en fief , & en recompenfe de ce donna Ie Duc au ^r^ de OÊjck quarante 
marcs de Cologne, avec ladismea Hefe que femblablement ila reeen- 
rent i bommage, 4 tcUe conditkMi, quefi Ie di€t Sirede Otyek decedtcfans 
laifTer fils, en lel cas fa fille fuccederoic en tout ce que delTus, fts*ü nn 
laiüat aucun enfant, les di£b biens viendroient i celui a qui avant fa mort 
il en auroit hUk affignacion on legat» & s*il trespafla fans en avoir dïspo« 
fé, lors fon plus procbain heritier lui fuccederoit es dids biens, ftuf e» 
tout ce rufutruid i fa diéle femme fa vie durance. 

Het diploma bier van, voor foo verre 't in Minri dbrntf. Belg. Ub. u 
€ep. 69. (fer dipUm^ tem i. p^. S$S. gevonden wordt, is van dmeft in« 
bout; 

In nomine fante ft individu» Triniutb. Notum fit tam pmfentibus 
quam futuris, quod Dominus Hewicus de Cwjek allodiiim de Herpen cum 
omnibus fuis appenditils, Uxóre ejus SofhU^ ft Filio ejus jübefte pHnci- 

Saliterconfentiente, Domino Henrico Duci Lotbaringi»donavic; aidem 
1 feudum ab eo ipfe ft Filius ejus recepenint* Dux autem, in recom- 
penfatipnem ^imAx&m Donationis., quairaginta marcas nuramomm Colo- 
nienflum ipfi dedit. Infuper decimas in Hefe cam oani integrtcate»- qui 
eam podedit, prsdiélo Heforico & Alhert» filio ejus in feudum concea* 
fit ... • Ada funt tesc anno Incamationis Domtni mfllefimo een* 
tefimo nonagefioio primo» Hujos rei Teües de Famllia Ducis fut* 
runt, ^ 

AmMns Grimbefgefi/is, 

Reifierus de Heverle^ ^ 

' jfmetdus de Wefemak, 

fyiOeimut Rusj ^ 

Oerardus de Huldeberga, 
müelmus de Walem, 
WaUenu de Remertnat 
VuHrm de I^Tmuo, 

It De 



«8 BESCHRYVING van de STAD GRAVE, 

SeftmUia Domioi HENRIQI M CUYCK» 

Tbeoderkus de Batenbmb^ 

Robenus de Litfe^ 

Egerms de Harem^ 

iSsbertus de Rufenbem^ ' . 

Waffimu de Temenen 

jilbertus de Langele^ 

Güdifridus de Herpen, 

Bermamms de Loeris (f Mi eemphtres utriusque partu. 

' Slet ook Btttkens vm. z. Hio. 4. pt^. 149. £f 150. alwaar defe namen» 
^ewei eenigfints anders, mede te Tefen fyn. 

B7 Mirsas Mp^. Belg. Ub. 2. céf. 65. ff 66. oper. dipl. tem. x. pag. 290. Cf 
spi. gf m hifi. Epifc^. vel. x. pag. 258. worden nc^ twee diplomata ge* 
vonden, de welke ik als (breckende tot ophekleringe der billorie van de 
Heeren van Osyck, nodig geacht hebbe alnier woordel^ te laten volgen. 

In nomine fiinéte & individu» Trinltatis. Ego Albertus deDinterecra- 

didi me ipfum Eccieils S. Marie in Bema, ft quidquid habere vtfus fum 

• in vicinia Curie, que vocatur Bemehefe, & univerfas poflèflfones agro« 

jum meorum, & dlmidietatem paludis que vocatur Loesbruc, cnm hbe* 

npoteflate communis ulïïs fn aquis, ftpafcuis, ftfilvis, in Hefewtch. 

Et quia bec i Domino Henrico deKue teodaliter tenebam, Ipfeautem i 
Duce Lovanienfi, ft cransferre in alienam poceftatem per me ipfum, Ie- 
gitimè non poteram, allodium meum, in medele loco, memorati ftodi 
Pomino HmvHeo confirmavf. 

Quod in ufbm Ducis fufciplens, proprfetatem ejns Duel legalfter affig- 
navlt, in die S. Servatil, apud viilam, que vocatur Orfchot. Dux vero 
JQS fiie proprietatis, quod i^ meafeodo apud Bemebeie babebat,. £c- 
delie Beraenfi condonavit, ft Zalam ejus, in eodem loco ft dre, Do- 
minus Henricus de manu Dueis, ad uTum Ecqleflei furcepit, in preftnti» 
iKmorabiltum Virorum iftorum, 

Demmi ALBERTI DE CÜCK, fkii Dtmmü HSNRICI, 

Tbeederici de Herlar. Hubenf de Hefewkh» 
. Wilbelmi Omüis de Megem, Anfilm de Heelde, 
WaUeric Bac, Henrici Scbuketi. 

Vbi autem prediAa bona in Bemehefe Dominus Henrius StfiUut fime^ 
ad ufum Ecclefie, uni cum manu Abbatis Everardi , apud caArum Het* 
pen fufceperunt, bi funt tefteto, quiprefèntes fuerunt 

Henricus de Batehburcb, CerMritm Domm HENRICL 

Wakerus Alf, MarfiUus de loen^ 

Hllbelmus Appélgrau^ 

Egeno de Har^ ff filius fuw Eébertue. 

Htnrieus SpiegeL Etlkt. 

CeftI 



cnlandbvakCUYK. tfp 

Geftafont autem htbc tnnoab Incarnatione Dontni mlllefimo centefi* 
mo iionagefimo fexto, Impemcofe Henrico, Epifcopo Leodieafi Alber- 
to, Trajeótenfi autem Balduino, Duce BrahaotiaB Henrico. 

In nomine fandtaB & indivtdus Trinitatis» amen. Ego ALBERTUS 
de Euc omnibus Chrifti fidelibus , tam pofteris quam praefentibus in 
perpetuum. 

Gum fadta Patnim praecedentittm non femper tangant memoriam pofle- 
rorum, neceifarium duxtmus ex diligentioris fliliomciodefcribi, qusCan- 
€ta devocionis mtiiicu corofummatavigUi memoris perpetuo expedic com- 
mendari. 

Hinc eft, qnod ea*qu« devoto inchoata princtpto dignofcimus, ldo« 
neo fine terminare faugiraus; fcilicet quod quidam liber» conditionis Mi- 
les Albertus de Dintere quantum Cutiam in fuo allodio apud Bernehefe 
poiTedit, in cujus poffeflionem jure heredicario fucceflic. 

Difta autem Curia hocjurts infilva Dintere huc usqae &nunc obtinetft 
obtinuit, quodejus incolas & ligna ardenda, &iigna»dificiis in eodem allo- 
dio confbuendis apca, pro fuo piacito, ad plenum llbere poflunt educere* 

Porcos itaque domefticos inpraelibata filva poflknc fine decima nutrire, 
communibus pafcuis pratorum & rivorum, cum fuis coheredibus partici- 
pare; nee fuper bis Domini de Kuc vel alicujus fui coher«dis prolabitio- 
nem vel pravamen formidare. 

Alter Itaque ejusdem conditionis Miles Almericus de Heswic, apud 
Bemebefe, Curiam aliam, in fuo allodio « eodem jure, quo & prsdidus 
miles polTedit; quae Curia prsnominataB Curis jus in omnibus & per om- 
Bia & primo fundamento haébenus quiete obtinuit. 

Horum militum ucerque utramque Curiam Conventui B. Virginis Marls 
in Bema integrè& irrevocabiliter, Pacris mei Hetirki confenfu annuen- 
te, contulic. Conventui quoque prsdiélo de bonis de Ambersboye col- 
lata eft dimidia poteilas, qu4 quaelibet Curia pollet. 

Contulit etiam diélo Monalterio nominatus Albertus de Dintere me- 
dietatemde Lofebruc, tam in arboribus quam in plantis. 

Nos autem diétis Eleëmoiynarum largitionibus nunc, noftrt Ccripti & 
(igilli munimento, fidele teftimonium adhibentes, eaqu» praBlibavimus» 
rata & inconvalfa volurous parmanere. 

Qui autem facrilego aufu baec turbare vel violare attentaverit , Divina 
fententisB&noftrs'animadverfionii ufque ad condignam & plenariam fa- 
tisfa^ionem, fubjacebit. 

Defe diplomatain^tNederduytsovergefet, fynte fien in de Oudheden van 
*t Ucrecbtfe Bisdom. 3. deel. pag. 54. ffjeqq. en ff Oudheden en Gefiicbten van 
s*Hertogenbofcb pag. 523. (fjèfi. Het contenue van het eerlte diploma 
wordt insgelyks gevonden by Butkens tropb, deBrab.tom- 1. isv. 4^pag 154. 

(8) Oudenhoven befebr. der Stad van s'HertogenhoJJcbe bet 26. Hoofiftnk. 
}ag. mibi 178. verhaelt bet innemen dier Stad op defe manier: Anno 1198. 
zyn tTamen verbonden Diederich de 7. van dien naam, de 14. Grave 
^an Hollandt, ende' Grave Otto van Gelre^ Grave WillemsSwagher, te* 
gen den Biffchop van Utrecht. Die Grave van Geke In'eeg aan hem al- 
khecIJand van Ovéi-Yflel» ende verdreef aldaer des Bi&bops Ampt- 

1 3 ' luy- 



70 BESCHaYVING vah be STAD QKAYR 

loTden enét Drofltteo, «i}de öefecfe Deventer mee fyn Volk: Bnde die 
Gsave vanHoIlandt verwoefte alle bet Land aao defe cfde van «ie YCele» 
ende ginck liggen voor de Sud van Utrecht rontomae. Onder defe 
wort de Grave vao Gelre ofiderlchept ende gevalden van Henogh Hen* 
xich van Brabandt, doen by .totten {^oomfcben Konuick Ottoop «en va(l 
gheieyde reyfen foude. De Grave van HoHandt dit vcrhooreade« brack 
syn L^er op voor Utrecht • «nde ftack alle iyn laacht te Amen , ende 
quam daer mede voor den Bofch, daer hy met geweldiger handt inquam 
op den 6» dach van September, ende vinck aldaer des Hertocbs Broeder 
Willem de eerde Heere van Parwys, ende Henrickvan Oiyck met foflimi- 
ge Ridderen ende Knechten. De Hertogh van Brabant wieragewaer, 
ende verfaemde haeftelyk fyn Voick» ende badde in fyn hulpe den Aerts* 
Bisfchop van Colen, den Bi(fi:b<^ van Ludiek, den Her^h vin Lim* 
borgh, ende den Grave van Viaeoderen, ende ia alfoo den Grave van 
HoSandt, die op den wegbe wiaaom de gevangens te vervoeren 9 ge* 
voigt» om hem die wederixn ce benemen. De Grave vernenieiidcs dat 
hem die Hertoeh vervolgde, dede van grootmoedicheyt fyne banieren 
ootwindeo» ende vertoefde hem rot Outheusdeii bf Heusden ende fette 
hem daer ter weere, maar int eynde, alfiio de Hertogh iiem te fterk 
van volk was« wierden zy daar gevangen. 

Pieter Bor GeUgentbeyt van s' Hertogmh^b pêf. II. In 4len jaere 1198. 
fi> heeft de Grave Diederick van HoHandt de 7. van dieo natne, met 
Iwipe van Grave Otto van Gelx«, de Sttdt van s^HerCDghenboScbe ge- 
weldeückinghenomen, op ten aeüen dach van September, eodeheeftdaer 
binnen ghevanghen ghecregen Willem den eerflen heere van Farwys» en- 
de Henrick heere van (htfck des Hertogen van Brabants biméerm. 

Oudenhoven (chijnt in de Befcèr, vmde Sudlkusden^ éen émk vm il^%^t^* 
190. van gevoelen te fyn, dat het felve was voorgevallen in *t jaar laoavermits 
by aldaar fegt: Amioiftoo. witfrde de Grave vitn Holland tot Oad-Heusden 
'geflagen ende gevangen vandepHertoge van Brabant: Het welke iiaat^alle 
waarfcbijnlijkheit kort naar fiet inneiiien van 's Boflche lal gefcUet qm. 

Hier mede accordeert Grammaye wtfnrtg. Btig, in TuumMa, jmg. 4* coL 
«• In Urbem (rSyivamd^icis:) ad extrtmum, tam. fecro, c|uam fiammft 
grafTatus e(l Theodoricus Hollandic Comea anno xaoo. 

Daar tegens verüekercn , wedet otn (ter veele anderen dat bet fielve foa* 
de gebeurt fyn in den jaase 1202. gelyk Divjbiis ter. Jh^, Ub u^ftig.ios. 
Harsus am. Brab tam. i. in vita Henriet IF. pag. a|p. Melis Stuke fjm* 
krmyk ht iéveii van Diêerik dm VIL (fag, 64. VoflT. am%* Ai« ^. ad mn» 1202. 
Wüb. Mmaebi & Fncttr. Egwund, cbron. m anoM. JMkUbai nw. Mtfr./sm. 2. 
pag. 4^ Oirm. van HaU. twn de Klerck ityt de laff Lmdm m 4e am^, n* 
5. en 6. fag. Sj. Font. BiS. Ckk lib. 6. ad mm. laoa. peg. 120. Slich- 
icnb. Geld. gebied, hetffifde hoek en jaar pag. 85. Vaderi. Hiit. 11. Deel 
^. 190, Graaf Dirk belegerde 's Httteeenhyeb^ welke , op den zevenden 
^n Herfstmaand des jaars 1202, aan hem overging. Hy bekwam hier 
ireel bittc en gevangenen , en onder deeten, 's Hectogeii Brtioder WiUem^ 
>co Henr^y Heere van Ku^. 

Mm 4a defir «evaoge Heev HemUk vm Oiyk JDedc ttn brooder dea 
.. .. Herto- 



xnlandxvanCUYK,. 71 

Hercoeen vtti Brabant i$ geweest, foo wel ab de Heer vanPanvjrs, daa 
niet, Qrn bet de Schryvers in verre nie niet eens. 

Voor d'affinnative fyn Divasits. ML g. pag, $9. m fin: Ooth&sdos ter- 
titts D11Z Brabantic Uxores diias habuerat , Margarecam filiam Comi- 
tis LImfiorgenfis Henriet; nnde Henricum genoit, Atbertum Epifcopum 
Leodienfeni & Aleydam. £4 mortoft, filiam Comitis Loflenfisfiiperduxit; 
è qua fuftulit Gulieimain primum ParvUii Dominiun, & Henriam Domi- 
num de Cuycik rad quem, quo jure hoc Dominium perveueric» uonduin 
reperi. 

Idem lih. 10. pai^. los* Oblidebat turn Ultraiedhim Tlieodoricus HoIIan- 
die Comes qui fortunft Ottonis idtelle^, folutiobfidione, cum omnibus 
viribus, Brabandam ingreditur, ubi fubicè invafione Bofcoducis capto, 
Guilieimum primum Parwifii Baronem , & Henricum Dominum de Cuyck 
fratres Ducis cum ingenti prseda abegic. 

De Hettandfcbe Omwyk 14. ikns 10. eap. Die Grave van Hóllatit brack 
op v«n zynen bel^ge vander Stadt van Ucrecbt, ende ftacalie zyn macht 
' te feinen van vele goeder mannen £dele ende onedele, ende qiiam daer 
mede voor Tshertoghenborche, daer by met geweldiger bant in qnam op 
ten VI. dach van September, ende ving aidaer Willem den eerden, Hee* 
re van Parwys, ende Henrick imn Qiyck des Hertogen van Brabams broede* 
ren met fommighe Ridderen ende knechten. 

Pontan- bift. Gelr. lib. 6. pag. laa Hollandic Comes, qui Ultrajeftum 
obfidebat, cum Othonis Gelris Comitis fortunam inteileziUet , folvitcon* 
tinuo obfidiooem, ac toto cum excrcitu, ut vinculis liberaret fbrorium 
fuum Othonem, Brabantiam ingreflus eft, dirêpto prius atque incenfo 
Thielenfi municipio, quod torn erat Brabanticas ditionts. Inde fubit4 in- 
vaiiode Bufco Ducis capto, Gulielmum primum Parwifii Baronem öiHen* 
rtrfmi, Qiycbue demmumt frmns Ducis ^ cum ingenti pcsdi Comes idem 
abegit Siet insgelvks Slichtenhorst 6. B. pêg. 65. Scbriv. Oud Batav, 0^ 
DidefttdenFIL 

Le R07 grand ^feM. prüf. de BraèeM. Ihf. i. pt^g. 6. Godefrot III. dit 
au Berceau, Duc de Lochier & de Brabant, Marquis du St. Empire, 
Epoufa en premières nöces Marguerite 6Ile deHenriComce de Limbourg, 
de laquelle il eut Henri d St. AJbert Evêque de Liege ft Martir. £t en 
fecondes nöces il s'aliia èlmaine filiedu Comte de Los, d*2 laquelle il eut 
Guillaume premier Seigneur de Perwez, & Hemt Seigneur de Qsyck* 

Ende voor de negative fchynen te v/efen: Miraeus wii$. Eccles. Belg, 
fop. 82. ffer. dipi tem, i.pêg. 696. Godefridus III. in cunis vulgo diftuf 
ex Margarita, Henrici Ducis Limbuigenfis filia, genuit Henricum fuc- 
ceflbrem, S. Albertum Epifcopum LeodkenFem ft Aleidem Othoni IV. 
Imperator! nuptam. Ex altera conjo^ Imagina, I^udovici Comitis Los- 
fenfis filia, procreayit Guilieimum primum Pervefii Dominum. Et in ad* 
Ut. adcap. 136. torn i. póg. 731. Imaina, filia Ludovici Comitis deLoz» 
fuit fecunda nxor Godefridi IIL Lotharingias ac Brabanti« Ducis; Et pe- 
perk'Illi Fiiios duös Guiielmum ft Godefri&my didos de Lovanio; quorum 
prior Dominia de Pcruwea & Ruysbroek iu Brabantia, i Patre fuo obti- 
nuity ft longam pofteriutem reliquit. Tbo 



BESCHRYVING van du STAD GRAVE, 

Thom. de Koédi'Nederl. Her: op de hier voor gemelde pisets: Hertoch 
Godevaert den darden, of io de wieghe genaamc, nam te wjrve voor fyn 
eerfte hufsvróuv/e, Margarka^ HeitochHenrik van Limbourchs diKhter, 
daer hy aen gewan twee foonen , Henrik, die naer hem Hertoch wicrde; 
Al^ert, Bisfchop van Luyck: ende by f/n twede wyf Imaine vaa Loon, 
twee foonen , H^Um Hixr van Fcrweys, en Godefnj v§n L^ven: 

Melis Stoke pag. 64» 

^tt V»d^ gem gfytbmtfym tomen 
^^ ^ertogl^en b}Ofbec Wltttm/ 
tf nDe tAt i^ece ton Cuuc met gem/ 
<Snde fiibteteu ente anöete Uete. 

Vbff. amud. lih. 2. ad dmt. laot. HolIandlcComes Sylvamducis tgm* 
diturp iinfefiam Ducis Brabantic fratri Wilheloio ParviCo, & HenrkeOui' 
€enfi • . • . Ccfum quicquid in armis erac, direpu urbs , Ducis* 
qtxe fratri 'cum Cukenfi vincula injeéU funt. 

Bek» cbrm. in vita Tbeodorici fecundi Epifc. XXXIT. Theodoricos Hol- 
landis Coraes volens Ottonem Geldris fuum complicem eruere de prifio* 
ne Ducis, diflblvit obddionem ab urbe Trajeftenfi, ac oppidam Ducis, 
quod dicitur Bufcum armipocenter intravit, Wilhelmum fratrem Ducis, 
ac Hcmicum de Kuyc complurimosque milices cepit. vid. etiam Hedc bift. 
Ukraj. pd|^* 185. Macthci maleS. nov. edii, t9m. 2. pag. 486. 

Butkens tropheés ^e Brabant torn. i. liv. 4. pag, 13Ó. Enfants de Gode- 
' froy IIL Dttc de LotUer dt Comte de Brabanc ot d'lmaine de Lot fa fe- 
conde Femme: 

WUlaume de Lovaia Sire de PerweysftRufehebrouc, 

Godefrgy de Lovain eft expreflèment qualifié frere de Heniy I. Duc 
de Lothier & de Brabant en Charte de Tan MCC XX. par k queiie Ie 
di& Duc avec fim fils Ie Pribce Henry ratifie & confirma -la donation de 
quarante & deux bonnieres de terre qu' Olivier de Souegem avec Pe- 
tronelle fille an ChafteUin de Bruxelles avoit faia i TAbba^e de Vorft; 
fiir la fin de laquelle lettre font nommés tesroolns Godefroy fiert du Duc 
Henry, & (bn filsGodefroy, Engueraude Perweys . . . 

De felve Butkens ^a;. 161: Le Comte d*Hollande quitta fuhitement Ie 
fiege d'Utrecht & fe viat jtEtev far la vilie de Thielc qu* il print & fitcon- 
fommer par le fea, -de la mit le fiege a la vüle de Boisle-Duc, qu' il 
freiTa avec telie force& del^ence^ qu'en peu de temps eile fat renaue i 
fa volunt^, faifant encr^ autres prifonniers Willaume Sire de Perweys fre* 
re du Duc, & Menry firc de Cufck^ qui y eftoienc eotréa poor la defen* 
dre. 

Ondertuflchen foude my (:£ilvo meliori:) verbeelden, dat defedujrfter- 
heyt is veroorfaekt geworden, doordien en de Hertog Hemik de L van 
Brabant^ en defe Heer Henrik de //. van Cuyk^ belde een broeder heb- 
ben gebad, gca^mc Albenus die geweest isBiff:hop van Lwyk^ en die 

mal- 



ftHCAVBX TAV CU.YK» fi 

nalkanderen fyo^tvolgti t er ¥6 t g et is defe twee Albertusfm voor een en " 
de fdire perAoa aeincMe, ioade dafer iiyt proflueren, dac de Hen^ 
^ «Ml Mr ê lm n dt en ^fan Heer wm Ckiyk érMrfpf^«KM»cen ^w^ed fTn; maar die 
weifeRHii €OD(kkreien / dat de oeiAe ia gewem Alhtrtus Lovanien/if 
btoed^x van deo Muttg vm Bralmni en de aMCie AJktnus Cuiquius broe< 
4ct v^^ Heer Mmèikftm Ckyd; euêlCfiO twee dië»tt^^ MkpheC 

icg em k ci Teer getnukkelfii hegiypen. vid. Fonlkm !#. ijaif. ttm. t. /tft. 
4^ ^A ia?, (f «PS«» ' Soip4»esbei^h £Hkr. EcciifiÊSt. DucaifU GêULM. 4. 
c^. lo.pag. 161. ^gidJi».aur«K «uis rtlig, by Ohipeauville tn g^^ 
Pontf/. Leodietis. tam. 2. p^. 134. & iWL^ 

(9) Princtnum Imperii epiflola de .dlioliis IV. Imperatoris eleftione, 
anno 1198. data ad Innocentium III. Papam kan gefien worden by Mi- 
retts dipL Bijg. lib, x. caj), 74. tfer. dipLiam. hpfg.^ I94v tn 't ernde vau 
wtlktn brieTdefe n«^gende ondei t cfccfafafrCT gèvbnden werlefl: ' 

.^ .1. % 

' •• 'Ego Aii^lkt, (Silmnhip Artïni^fcüpus , «f^f^i &f fiéfcripJL ^4^ / . * 
Ego Berardus>, *flrfw*#i»m|ü Effjcoput, iltp (f jtt^mpji,^ m f j^nA 
Ego Thietmarus, Mindenfis EptJ'copus^ elegi i^ Juhjcnpji. 

Égo Gerardus; Thtdmfis Abhus^ ekgf if fubjcfipfi, 

E(fO HeribettuSf IVcrdenfis AbhAiy ckgi & %f}firipfi* 

Ego Henricust Duz LoLharUigia^ , qui if Brabatdia^ Marchio Romani 

Ego HEJNitICÜSCOmESTyE COKE 'èmfer^^ J^fcHpfi. 

JB« Hs^r feaOogtntide Batksns Ibhiyft iim.%. Ite. ^.^* Si2l En 
ran MC JTCVUI; Jftury^aHiié Gerote de Cafclc, figna 4e6leMit< eu- 
irofésa m P«pe Imiwent lU. lor Tdcftioa «iite d^kton IV. fiimpelkur, 
figne evidentie Jafvtndeiir * enInwKe ^piaiité de^se Mgn^nt^ tnift qu' 
^'^^ 4i*«Toit p«t i Telefttei de rSroporevr «Mnme membre 4e TfiMpke. ' Siet 
• . tteirfelveniMk a« te. % j^a^ ^94. V^imX^dknu^Bolg. ptg. 3^. Viii^IU)oq 
biftor. bems pag. 36. «1 255. » 

Defe /iènn>-tniX>]fk fcbjmt betiahmn ^ >ftion «liU^n* nocli^eno doch* 
ter gehad te heMeii, die fetrouwt isgewseftaanHago van Voora , Obrch- 
«raaf vin Ke^od. Wmtt Goifthov. Qhtm. mm HoHt^ jmg. X44« geniigt , 
Bat defe Hu» ^etitmwt heeft de^ Omve» Dochtor «aft JMck §p de Idafe^ 
Verdors hedt Matth. in Dedicat. êd Jimnymi Gbtmiê Brdbam. m J&ir een 
.< vcFkiaring^tgi^vM) waav^n vetCekefVwwd, datflafenlMiidc de Horch- 
gravevan Leyden, die broeder was te Kuick [itQXi kleyn-zoon wnvjefen 
^IMrifcnm Qiyit:) tnBugo 4«nlieentHBC (cjeen • aoton 'vaaHogo van 
Voorn:) fufters en broeders kinderen waren: Men foude dan bawaver- 
«sahtfishap dus koonm Ibeltefi: 



Hen^ 



24 BSSGHRYVIN6 vak db STAD GRAVE, 

Bemia Hfer vm Oqpl ' 
fSl ^* Sofèiê tNM MMff 9f JBtfftfim 
1» ■ ■ i^ . ■ ^ >■ ■ ' " ^ 

.itfifrt Hmt tm Oiyl Jugr. If. tn» O^ib trMRsr Hugt 
m Ibfjpcfi. «on Ftonk Burgbgr» urn Ztelêhi: 

^MenHkHm Minier Ib. JHrkkmdir ^nfttiMKMm IhiiêHeervm 

fm ChifimêBiê' ImuL 

f€tgn vm 

AlbertwdeCuyk heek M geledt by tyde Tan Heoderikusde 
«erfte cm tyde Henderil» de tweede en derde (a) van dien naao» 
Herto||eD van Brabant, en heeft daraelaten ^e foonen (3) ala 
Hendnena» aegoemm (4) en Theodonim (5). 

AANTXKIMINGIK. 

ALBSRTU& 



(1) hmi.Êi iSmi dNMi. Mtfg. Uk%. uê. 69.^. ëfLUÊkf.pigL 
SS5* ft>a<* Ab Ulo .^Iftefit aUos USè vidMr awiwif * Qqpdb anno* 
SIM. in Ityitfim le^ikiJm^ Jabente Ckkftfno 3* P*pt« Ntmoicircle- 
Aiis «iBO 1196. ab Aigttlpbo Aicbkpifcopo GMooieiifi coöfecratut éi au- 
BO I900. defunaus. Aliiif » inqpMiii fbOfe vtdcnir» juu diploma anno* 
1196. foipcim, & /ik ft. dijpliM. <ii|^ tfs. edidMB ; in «{uo j|l&iittir de 
OqfdK iSmnd filiui,. ft jttbirtM J^ê/tiliiÊS JLuOêi^^ ac dw diverfiriierlb- 
n»sniemorancur. 

(ft) Wanneer flMB BnOelia nadi geloven, feafoiidè defe Albertiis in 
den jaare 1^3. geftorvea Qm volgens de genealogifcbe tafel der Otaven 
van Cüyk, Drêpbeés de Brab. urn. ft» Uv. 3> fag^ $6* gepioduceen: Alben 
Sire de Coyk ft de Herpen mourut 1233. dewelkeirerv^gen^f de dood van 
Hendrik den I. Hertog van Bvabaat niet kan beleeft hebben, iynde eersc 
overleden den 5. November »3S. vid. van Oheftel bfft. MecbL in deern. 
LeifmLpag. 151* 

(3) Dit koon ever een met de Gemelde Genealogifcbe tafel vaaBui- 
kens. 

(4) De felve Botkens d. Mi. /w^. i6i« ichnrfti Le pap dé Haipen 
fut doneé en partageA Renier de Coyck fils ét Alben fusdift, qui avec fon- 
frere Henn de Cuyck , ett nommé Cur 1'an MCC XXXI V. en certaine leb 
ire la 9ielle parle aiufi. CUbertna, MUea» de TUboigb». nobilis vtr ^ 

• * • • Teftea 



EX bAMOK TAM CUTK. f^ 



è • • • Tcftcs hpfot doottkniis xtonlnilliif Aniouliif« dé 

Ie, HBNRICUS ft RBTNERIUS MILTTSS m CUICK . • • . 

(S) fiockeobeigU Mmm-ff IHi. firffd Meg. ff lJmd.Ëm.ffm^ 
Bfftmm Ufl. ffgmML fêg. 127. Chri(&ni Caftellaiia de Ledden anno mil« 
küDQ dttcemefimo gtthauigcftDo primo ZlMtem» Cbfii^fEi JDmiW Oir» 
fMM/rirtri, ta mcriaoDtaoi tnidha* 

Hec ÜNide bv tyde yui defim ^Ontitf gebeurt finu, dat eeae ^iniiV 
«■nCVsjdkhetArigfeqOUi^tmUfwiiaan^^ Bi&iiop bidde oveige* 
fevea. 

Bttchelieile Mf^ cd MAm Amu U^ f. fag. 49- fcribit: CafckH Bardigta» 
^datutaft eombittmcivicacisThyeft^ aliquamditt poflêdenmt: qaod joe 
auideni, cumooiitroverfiiiR ipfis eflèt» JÊtn. deKue (rcm'iis ezdmc el dese 
lite»:) omne remific Ottoni BpMcopo aimo laao. 

De Heer Orefier vaode Water Grê^tUtneks FkentiaoÊL$.^U.jÊg.6S» 
AmddwmOÊttdt^httltétttutggm^^iïkbetiwÊX lato. aaa Otto doi 
tweeden, BIfchop van Utrecht overgegeTen. 

Butkens ttophob de Brab. tm. % m. S-pag. SS- ^'«mi ^ Ouftk veii« 
dit en l'an MCC. XXiV. a Otton Evesqae.ü' Utrcdu, ie dioift Gomltaf. 
^'ii avoit en ia diAe viUe ft DIocere, avec la Comté de Bjuningen» 
^oi en dependoic 

Welgemelde Heer Orefierdeelt ont dV. Uk. pag. 49. den brief van de« 
Ie overdracht HMde: 

Dileftis in Chrilto Pndatis ft fidelijboiBcdelnB TraJeOends, umnobillf 
te$ qnaa minUlerlalibiis, hoc fcriptttin viTuris A. de Kuc (klatem & di« 
leftionem. Nocimi vobis fitcimos & publice profitennr, qiiod noi Coml- 
Catlaa ft Bttmingam ft omnia jura, qam nobis adfcripfimus in Trajefto, 
vel de jure habuinnif, Venerabili 4oqiino noOro Ottonl, Trajeftenfi^ Ec* 
deSs Bpifcopo, pro ducentis libris Monets Trajeftenfis vendidimui, 
nemoratsoue Bcdefis rdignavimai, libere in perpetuum noilidenda, 
omni jure ft aftione fnper DfsmUEs urn pro nobis quam beredibus noftrti 
aMbhte renuDtiaates: eoulvo, quod hontines, ouijurefidelltatii nobis 
teaentur , retineamut. Diftus veto Dominus BpUcomis fummaa prsuxa- 
tam in fefto Beat» Waiburgis, poft confeftionem hajus fcripUprozimp 
nobit perfolvet. Quod fi non fecerit, finguiis annis In fefto &nft9 Wal* 
bttfgis viginti Ubraade Theloneo apud Renen nuncio noftro £ic!ec eiht* 
beri, donec ducent» nobis librs perfolvantur. Ad hujus igitnr fiifti con« 
fanationem htnc pagtnam confcribi & flgiUi noftri appenibnefecimiis ro« y 
terarf. Datum wpad Zeift anno ihcarnationis Domini mccu. quartoidus 
Martii. Teftet funt hi, Theodoricus Prapoficus Daveatrienfis , Bernar- 
dus PrapoihusBmbricenfis, Theodoricus (anfti Johannit, Andreas f«i« 
te Maria Decaoi Trajeftenfci, Balduinua Comes de Benthem, Theodo* 
rictts de Alten, Gifelhertus de Ameftel, Hermannus deVorft, Theodori- 
cus de Bouckhorft, Fredericus de Thinhethe, Amoldusde iÜmtb^Fre- 
dericus Bethinc^ Arnoldus Loef, Alpherus de Bentheke, ft piures 
alU. 

<teuent de enkelde A« in defen brief komt mfceae ipecolacie voor ; of 

Ka . men 



7f BESCHRTVING- TAit x» STAD GRAVE, 

.%u .^m *orAiédk« Étei AünacTUS Ut fkkfa <iéQ ARNOLDUS of AR- 

. KULPHUS (:tbgg«nde vu'Ryn fti A» «obnccto è^ ^it Oudhedra van 

Kemenwtlaad n. V. .^bvuwt op ayn i«aifiiEh jtimipèm s) Ibdioorde te 

* nataoi^ cUftiedawB dat ia. gceo Tcbrifteit ^f Mnteii, «é Mfii aiet itt 

V 'èt hto.vpf of^^ a w rf w l do owdm««yha»iMbéipfcwM«i> ibaiMgcnsde 

refignatie en beleninge der HeerljrUicy ikipaft» ak ds gtftrvai» AJbert 

'm *Hets.van Binttie ai»dr Abdjre van Betfne» e» 4* ^» opgevoede be- 

•^ mMifippt éoot JÊkHmt IS ê mi wi Qtydfc, #t fiiiliim^ jJptiaMiiir rf jtfrmil- 

ji&ttj </e Qiycib gevonden werd, waaruyt men foude konnen inferereiH dat 

- bet aitt éoAel]* h, te ü»Mka&tMdftMérr(MitMdieftt|ic falge- 

.. Ind hcbbca, fvinèe fiekolvk Qp^A/HéB^ vwvmi la dn bfet veor ^. ós* 

. angdnakteo hriefvapBiflfchoft G ^A eft kdwattBaeaqiyfliaatiettteiaword» 

bereycs ov£rleden : Scb«Mi ttmhens d. M» a. tef . df. aog van aenen 

loar des i 



:^mm cff TMti^ Qpreektv befbalvéo dttook war dés naaai ^ian AlbenuT^ 
. abdoca fyadDgcMifett dmicgenaden Haar «moudlApii dar Janlila. de 
prefumtie foude miUterea. : ' -.^ 

• * BcBte^laeirliet fttye Ceergaam'aaii betwftafe ooad^aLvude Liefheb- 

kets dcf Oadbcdco ovef • 

.. Hendricus de Cuyk heeft gekeft bgf.tyde vajn Heod^rlk de 
derde en Johannes de eerfte (i) Hertogen van BrabMC^ ea^liem 
ögjgr«4jgJfyiicttfoon johtthöesL ' j ' j ^ 

^ AANTEKENINGEN . '• 

Op - . - 

H E NR I C U & BE N li L- 

* .♦ - .'*..•.» 

(r) Hendrik de 3. oioet ook geleeft hebben by (fde van^Hendrili den 
• X. en Headrik den a. van dien naem Hertogen van Brabant, gdyklfoveQ 
' op AibertUi van Co^rck ayt Batkens ii.aaiigatbont. Ziet pi);. 74.iii^2. 

Bf Bockenberg in de vooigenoemde hiftor ie en geneabgie der Ba^gra» 
« ven van Leydenpi^. lag. vind aien dit veiulUittinna Buigravloniai di- 
" pioma: 

r In nomine DoeMi , Amen. Ego , HBNRICU8 DOMlNUSmi GCTYC; 

Dotum fieri volo omnibus pnefetis foriptamvifurirv^^pod^comiiH dflefia^ 

' aneae Ghrlftine Gaftellans de Leydëi boaa foa, ote jure feudaii a me 

tenet, in xall foraifi: fi concigerit cam mori finr fiiiovle^iiao^ fièfa fua 

kzitiina feudalitér obtinébit Ut rattaa permaneai^lk) meo rébóravu 

.Afta funt hac anno Milleitno Docentefimo QoinqBageimo primo, feria 

quintt, ante feftom Marie Magdalena; 

i Waar op bjr vervolgd: Annk fedecim Cuqaenfihut id jus, donec ipfo 

Henrico, Anno drcicer Miliefimo Ducentefimo Sexagefimo Septime (:uc 

4x>Uigo:; boiut privilegiaqoe fua Mft fine firaadb fiiifvkioBe aKcnante , 

< Principi Hollandift ceflit. Van 



jfrgspraaf fac*^, itooA WW d^.vQQcdjp vaa Gwfy WiUem^it " yrelKc 
WWem het rechttecbie(ï over Letden, 't UreJk de Burè^Wi te^ ^oreft 
YrjF «n enafhMkèiykbeiteétett iMdcleftr bai^AkiM9iPim.«yr^/C^ 
Qeif aiiV^ te Meb èeéft epsddniiii. Of fcydai od rocte of omtcbt gc^ 

' öoct gewiif. ■ . ' ' * \ *--•♦. ^.' • • 



Pcnua 4a4iniM tn^ii^». A>onuW CuWf^ cUeriu^ a^er4t. Sqo cUt 

lar Wil\em ae twede het repsgehl 



Bockenherg nletfegt, dat Qraaf Willem de twede het regtsgehiet övet 
LeTden a^ii Dtderik van Cnjk Ctr0maar gekuud te lee» beeft opgedragen : 
ttiw dav hf LejFd^ af^iiel'BédigtaÉf{»ay:>Mi» L^ea , ttüfékvrf^ ét 
»n&9% knuUchtiB ««P^ihiiMeft -^Olr^ 42ip«fffi<.«««i C%it ^ fp c|i<: 
CSin:^ fipjfe^ nl^t 4H»*h?* «FWl^ ?{^^ .^fn^Henrik H(er van Cy^k tè 
feen ont&ngep beeft» en aaax op laat ^m de hiex boven aetige&ae{den 
. kcnbiicnwii volgen. - > . : ^ . , - 

> ••*....,...«.' 

• Johitoncs^cCuy^i) hééft fynLafttenHeeffykhcytvanCüyc* 
B)èt dié tollen btktép^tittAjfk van* V Röoinfc^e kyfc ré leen ee> 
Itoudéti; cri fytafta^'vari'deOravicvóór^ifya 

tcu; fcK)fytiTöoróuïJertoofca|i^ gedtan baiïdcft (2). Syrt cerfe 
Hu^rouxtr lil geweest Jóhatina Vao Gionfg dogiter van Ifcer 
Wennpiervan Gintrig Heer fan Boochflraten (3^), en is derhah 
rerrna doodt vnn voornoemde Hter Wemmer gewofden Heet 
Hn HóQChfbiiien (4) ert Vorfele 8cc Hfhècit hydeztfjn^ 
Vi^U'^hiid'drie*(5^)foónenv ve weetéti Hendricum; die^binneq 
ié Stad M^fh-igr; d6felVe ftad door de Luykenaars At>; i jo^. \6) 
Kekegert fynde, oogelucki^ met een pjl vêrwont en geddot isr. 
Otchodeni dié hem gcfncfccdeert is, én johabnem Proost van Sc. 
Servaaa bmaen Maaftri^c en van Sc. Peter bhmen Loven (7)1 
I)cn bovengemelde H'eer jan^ heeft Ao. 1285. fyn Stad Grave 
fte^verftërkc^eirgefortificeert, en "houdende dè partye vanden 
ïfcrtögyan Btarom, daaruyt den' Grave >an Gelder ieé oor»- 
togh aafigédaan, die die felVe tnet groot getal van Volk van over 
de Maas heeft komen belegeren^ maar nende bet fbconrs^ vand« 
Brabandeisaankomen , hebben hnn leger opgebroken (H). En een 
^^yhig*daar na heéfr vdornoemüen Fker Jan met «dfiftentie van* 

* t' K 3 de 



7« BCSCHRTYIMG vaui m STAP CRAVE^ 

deVryheemvaii Hemdn en Arkdontfenr DrfelMn de Gebfer* 
fe flag gdevert 9 daar in de Gelderfe de nederlaag kregen en den 
Voortchreven Heer Jan viftorieui gebleven is(9). Den voorfchre» 
wem Heer Jan 9 is ook Ao. ia8<. onder de voorna imfte geweest 
in de vermaarde flag van Woeringen (lo)» foo Hertogh jan van 
Brabant de eerfte van dien naam gehad heeft tegen den Grave 
van Lnxenburgbt den Grave van Gelder en meer andere Gra* 
iren en Heeren, in welken flag den Grave van Luzenborgh dood 
gebleeven, en Adolphns vao Naflbu namaals Rooms l^fer is 
gevangen geworden. $yn outften (bon Henderik de Oiyk is 
voor den aanvang vande voorfchreve flagh door den Mercogh van 
Brabant Ridder gemaakt^ en beeft in dee&flaffh van wegenden 
Hertog van Brabint de linker vleugel van de batalje gecomman* 
deertt en firoote oorfaak geweest door fyn kloeke daaden dat de 
vidorie>«ude fyde van Brabant gebleven is. Hij heeft 1196. 
veegeas den voorfs. Hertogh gecorrefpondeert met Heir Ger* 
rit van Velfen (11) om GraafTioris van Holhmd gevangoi te 
krygen, die Gerrit van Velfen» als hy des niet volbrengen kon« 
de, vermoorde. Hy is dan by den vooifcbreven Hertogh ta 
groot crediet en aantien geweest, gelykmedefyn vboroudersea 
nakomelingen om baar hooge afkomst en kloeke daden (12) ge» 
weest fyn , waar door iy onder alle Bannerheeren van Brabant de 
eerftc ceffic of fuffragie gehad hebben, daarin alle Bannerhcerea 
overtre&nde. Syn tweede huysvroaw is ge weescjattha van Na»» 
fou (13), dög het fqbynt (iy daarby geen kinderen verwekt heeft. 
Hy heejft met fyn voorfchreve tweede Huysvrou binnen de Stad 
Grave gefondeert een Canoniksdye van fes in \ getal met eea 
Dccaanlchap ter eere van St.Elifabeth Graafinne van Torjngen^ 
ook de Kerk aldaar de voorfchreve £lifabeth toegewyt (14): 
appatjeotclykr otn dat defe fyn Huysvrou is geweest van de af* 
komst van de vbor&hree ve Landgraafinne £Ti(abech ( i $). Of en 
dat hy ook ftigt^r.van de voorfchreve Kerk is geweest en vinde 
ik niet. Gelyk geul van Canoniken had 'men ook aldaar in Su 
Jori£Capel(i6)op'tCafteel. . 

Het misvalle den Leefcr niet, dat ik hier by voege feekere 
uyc het lacyo getranllateerde anootata foo de felve Cauoniken n^ 



firh doottot fyn lof co eer iD haar anniTériaria óf Re^fter de« 
Mn&onini hebben angetekem. 

Tan 
JOHANNES HEER VAN CÜYK 

SiigiüT Vém du Cóllegie. 

In den jaare na de geboorte oofes Heeren i joC. den i ; . laly 
isgodvrugtiggeftorvenjohannes der Duycfcber Ordrefoldaatf 
Heer van L^oyky Edelman. Hf was een mim vol van ingeboo* 
te wyriiejrci eo van Oodm ffn leeven oiet foo veel gratioi betfuo» 
fligt^ dac.hybf aldeweeieUrbtm ca eer hadde: Want doof 
ivpheyt van verftani éb goet bdqd beeft felden iett vuhri^ ge* 
aan, maar altjtvromelyk. Hy was foo groot in dit Lreevea 
dat de Princen en Baronnen wyt co breet fyn Helm gebru/kten, 
ten leften is hy in de Batalie met die van v laanderen tegen Ko« 
. ningh Phillppus van Vraokrjrkin de twedeatacqiiegeUeven(i7). 
In &n flag verloor xl^ jKomngfeventien hondert Edele in *fc ge- 
tsl. Wat dient meer van deefen Heer van CuykgeTeyt: Hyvras 
een ibeten vertreder der procesiea, en onder den twedragtigen 
cenVieedeeneendnigtsverfterker} want hjy heeft veel soets ge- 
daan en in fyn leevth volbragt foo nog bljKt, walit hy heeft ge« 
fimdeert en begiftigt alhier tot Grave een Canonifiei alwaar hy 
met de grootfte eer onder *t vooidragen van wapen en fchilt ia 
bqpaven» dat fyn Ziele door de Barmhartigheyt Ooda mag ms^ 
ten in Vreede* Amen* 

De ftad heeft ook Ao. ixpo* waarichynlyk door desfoor(chre* 
ve Heer Jans interceffie van Graaf Floris van HoUant geimpe-" 
treert het privilegie dat haar Poorters en Bbrgers met haar goe- 
deren tdvry fyn door geheet HoÜant en Zeekmt^ fiet No. tf» 
*t welk hun ook Ao. 14». by Johan Paltsgrave op den Rbyn 
Grave van Hollani in der tyt &t No. y. en wederom Aa 1427. 
by Phillppus Hertog vaft Bourgondies als Grave van Hollam ter 

infian^ 



lo BESCHRYVING van i» STAD GRAVE^ 

ioftaotklvflliHeitöf AmoDd wn; Gelder m ^' cuiifiiiü ee i C fitt 
No. 8. En ook Ao. 1481. No. ^^by ftif^e&tae vADdenHovevaii 
HollaDtfpeciaal geconfirmeert (18). Den voornoemden Heer Jan 
van Cuyck beeft (ubN<». 10. Ao» 1394. het gaftbuys tot Grave be* 
gifcigt met de helft vande novaal tbienden in de dorpen en Paro* 
chien va<É (jj^i^ ^ v^A BeugeQ , fpn Ijl eereen ^zp $t. Janjlbeek met 
haaraanhangfelen, en d*andere helfc aan den Reftor vande Pa- 
rochien daar die vall<ttu 4f%dfth«Qfrtet gasthuys nu niet meer. 
Heer Jan heeft nog fubNo. 11. kort voor lyn doot Ao. 1 308. de 
ftidC^avetijmtligaderBdedo Beugen, firakel^ ^^f^^ 

Kerkliade4,:Becrt9 Miliea CeffcharM int 'Nederamptfeegittigt 
flKt.de Gfoietfnte/lbo tfamr.ia gelegen fyïütt nog by imn ge** 
iafuykt !ic)erd^« Mf^hct&i(HALéüïtfyo0titt'^h^ 
gf iüd , da6/$Dtr«ii» Aoü t t^Dé^ctctl^itwéshckoftci^ Itnuidp^flMt 
Jm d»4gif^ Heèr:tAa;Hiiuéeli^ii9)i "^^'^ d^ in : i . » / o v . y; r /i 
/ j. - 1:: j. ' *i ^r^ '{lx .."^l^rnr-*^: iM :' ••'/.'.> 

»•'.*,•' .1 . •-. «« :. •• JÏL J'L': '^H/.'iü •>»> ili v;, . r' . .1 it^t 
/ ' ". A-rTjU' fVAitid * 'TV 1 j-»: . ••jib AV fff 

<t) Scrtvfer. *5/cJr.' tiitt ttÜfc-Aafirtr. ^t^.*fi7l. Da^f fe ook yerfthenea 
vao d«s HtKdghen^ticge^vM Bmbtnt de Gagi. Tim Cuydt^^ MÜ nae» 




i |lMi**ift^3tótkt tufiSifeii 'Olto' Httr Van tSiyj* eii - Jafi^ïfckéfc ^0 Bisi* 
<*. '» bazK; . waarTÜy- ^ tieer Van Qi]^: Qfne (lid Crm^alsfyofmy okeil 
goed met al fyn toebehoren int geheel aan voorfchrieve If ertog' fan oku 
brant overlaet, en van den felven v/ederom te teen 'ontfangt: mitsgaders 
door de inveftiture van Keyfcr Loi'ewyck , die het La^d vaq Cuyck, ah 
vmighdft 'oen RyiteoiK aïn ^^emMGAXkh otaïlrae^, f ld. VéMkru^Nifi. 
. ^ÜH'^jiik' <i*^'\ i|0« JÉT «94* *n bi«>ndr9 i%t bot ie.ven va© |[i«B.Hv«i 

^ Otuyftr yan,Cuy(;L.nwiir 3. ;/i ,•• ). . :,; ; ^, 

Dele dipioma'ta ichyrien nu int geheel te contrJlfier^n rfan nptgeéne 

feftmifgé firfA^ert, ilat, ndrtemTyfc Mèmèk dé tWètfe *ih*dieu tïMn 

Otan vm Okf^, nk dés KttJ^fèés f^thstrtiH doDtf V ^M ^U^lleli Ol^vé 

- Diderlk van Holland Mi^ewordai ; tion fir nHh wildftf«tif4 > <4at d9 vol« 

fende Qeren van C^ haar van.die. va&lla2e door de tFd onjtdaen heb- 
en ,*X)tfc^él het ïe&iimeht Vari Mieris Btnch.mwüèii af^j^tsvan Ui 

trui» 



__J 



£N LANDK TAK C U Y K. 8l 

treeUpog. l^9. aanneemen, te veeten » dat Herman van Cuyek en des* 
2elfs Broeders met Graaf Dirk bevreedigd zijn; op voorwaarde nogtans 
dat het land van Ku^k een Leen van 'c Keizerrfk zoude zyn; want on* 
derfteld, dat het Land van Cu^k ten t7de van Herman den U. bereits een 
Ryksleen was geweell, foo hadde, voleens hetjevoelen vangem. Mieris 
.Verhandeling over de Leenreerigbeid van bet Ora^cbap in HaUand. in de oofi. 
merkmgenpaff. 67. die Hcrer Herman het zelve Land aan eenen vreem* 
den Heer,, (:" afs Crave Diderik van Holland:) niet konnen verbinden, 
zonder ultdrukkelyken last van den rechten Leenheer* 

(3) Butkens trtipbées de Brab. torn. 2. liv. 3. pag. 145. Jenne Dame de 
Hofogftraten fac Marieé i Wennemaer de Gimnich, Sire de Kërpen, ils 
laiüerent deuxfilles; Taifnée, Jenne de Gimnich, fut Dame de Hoog- 
ftraeten, Voorfele, Meer &c. & fut donneé en Mariage i Jean, Sire de 
Qeyck. 

(4) Le R07 ^raad theat. fref. de Brab, part. i.pag. 44. Hoochftraten ca- 
pitale de la Majeurie de cenom & bourg celebre: autrefois honorè duti- 
tred'ancienne Baronie, ftiprefcnt de celuy de Comtè. Sesplus anciens 
feigneurs etoient de la maifon de Gimminich, ou Gheminich, de qui 
cette feigneurie pafla par mariage ft Jean feigneur de Cuyck^ de cette mai- 
fon de Qéyck en celle de Borfeile, en fulce è celle de Culenbur^, & de Ia 
en la maifon de Lalaing, dont le dernier Comte etant mort lë 21. Juin 
1691. elle vint i fa foeur veuve de N. Rhingrave/ vid. Gramaye Antver^ 
pia. cap. II. Butkens tropb. ie Brab, torn, 2. pag, 145. 

(5J Dat Johannesnogeen Soon, Wilhelmus genaamt , moet gehad heb- 
ben, is af te nemen uyt het kort begrip eenes briefs van JohannesvanNas- 
fauw XXXIX. Bisfchop van Utrecht, te vinden in not. Buchel. ad Bekte 
ebron.Ut. T. pag, 97*. in het epde van welken de BtfFchop fegt: Infu- 
per rogamus Magnificc»s & nobiles viros confanguineos & aifioes noilros 
dile^s, videiicet dominos Florentium Hollandis, Reinaldum Gelrias, 
Theodoricum Clivis Comités, Jobannem dominum de Kuuek^ Henricum 
& lH/^tfABfim ejus filios milices, quatenus una nobifcum promittaot & fe 
obligent ad obfervanda prsdiéta &c in quorum omnium teftimooium figlN 
la noftra &c. datum anno Domini MCC. nonaeefimo quinto. 

Dit kort begrip is insgelyks vertaeld te fienin Bat.Sacr. i.deeLpa^. 201. 
alwaar in de aantekeningen n. i. gefegt wordt: Men fiet ook uvt den o- 
penbrief van deezen Blflchop, die hier in de befchryvinge van lyn leven 
naat aangehaalt, dat hy behalven den Geldersman noch Floris V. Graaf 
van Holland , Dideryk Graaf van Kleef, Johannes Heer van Kuyk &c. 
onder fyne bloedverwanten of aangetrouwde magen heeft gerekent. 

Maar wanneer men de Genealogie van Butkens tropb. de Brab. tam. 2. 

r. S7. wilde opvolgen, fouden aan defe vier foonen, tewcten Henricus^ 

il6eimui, (:die nogtans aldaar niet vermeit werd:) Ofto tnjobannes Prooft 
van Maadricht en Leuven, noch ai vry wat te kort komen, doordien hv aldaar 
als kinderen van defen ^obannes Heer van Cuyck noemt de naarvojgende : 

Henry de Cuyck , re^ut Tordre de Chevallerie i la bataille de Woerin- 
xingen laSi. tué au mois de Juillct 1304. i Maellrlchc. 

L Ottm, 



Pd 



i% BESCHR.YVING van dk STAD GRAVE, 

Otttn, Chir. Sire de Cuyck, Zeelhenivftc. Vendtt b fouverftlirité de 
la viile de Grtve i Jean 3. Duc de Brabant en Tan 1323. ii efp. i. Jenne 
Dame de Heverle.a. 1333. Jenne de Flandre fiUe au Sire de Tenremonde 
Veufve de Gerard Sire de Dieft, il mourut peu après 1350. Sans enfans. 

Jean de Cuyck Sire de Hoogftraetcn & puts Ue Cuyck elp. Catfaarine 
de Bertbout filie de Henry Berthouc dia Bebbeken. 11 mourut 1354. 

innmaer de Cojrek did. de Hoogftraeten. 1336. 

öguard de Cuyck Prevoft de Lovatn. 

jignes de Cuyck efp. Henrjr de Leuwenborg. IImooratiS43. EUei345. 
Oiifent i Heyderbach. 

jten de Cuyck Sire de Mirop. 1350. efp» Marie de Berlaer. Il mou* 
nit 1354. 

(6) FouIIoQ bift. Li9d. tm. i. Hh, 5. m vUê TTfeohêkH Sarrenfis Sjdfcafi 
LXXIF, ob Ao. 1303. ad Am. 1306. png. 379. fcribit. In obfeflb ragitci 
transfizuBoccubutt Gt/l/ff/fiisjCuiqaaComitis filios natu maximus, Braban- 
to Duci incer familiarium intimos. 

Hocfemius bij ChapeauvUle in gift. Pmt^, Leml. ttm. 2. pag. 343. Anno 
Domini 1303. menfe Julio pro parte Ducis Dominus Wtéelnuu primoge- 
nitus Domini de Qic f&enuiflimiYiri fummi Ducis Confiliarii fagitcapercuf- 
fus tnterüt. 

Btttkena* M;. cU. t&m. i. Iro. 4. pag, 354. Au mois de Juillet de Tan 
MCCC. IV. ie Sire de Puifoye foubs quelque pretexe vint mettre Ie fiege 
i ]a vilie de Maeftricbt du code de wyck. Le Duc y énvoya en dtl^en- 
ce le Sire de Cw^k & quelques Cbevallers de remarque, qni avec les 
bourgeois defendirent fort bien la ville, mais le malheur voulut queHim- 
ry fils aifné du Sire de Cujck fuc tué d'ane flefche en certain rencontre , 
ce que les noftres fentirent grandement» parcequ'lt efh>it braf^ Chevalier 
ft de grande attente. 

(7) Dat Johannes de I. heeft gehad een foon, genaamt Johannes, die 
in 't jaar 1308. gevreefl isProoflvanSc.Servaes tot Maefhricbt en tot Leu* 
ven(:Ofrchoon bij op de lyft der Prooflen van Leuven nogte bij van Geitel 
£^. MbcU. trnn. i. pag, 149. nochte dans le grand theat. Sac. dé Brab. 
torn- I. pag. 92. ontrent dien tyd gevonden werd:) blijkt iiyt de donatie 
vande gemeente in 't Nederampt van Cuyck , gegeven in 't jaar ons Heeren 
1308. des Saturdags naar het feeft van Paeffirhen, hier achter te vinden 
onder No. xx, aldus beginnende: Nos Jobamns dominus de Cuyk uni- 
veriis praefentes litteras vtfuTls & audituris cupimus efle notam , quiod nos 
de confenfu ft liliera voluntate collateralis nodm d\\^\{&mm Jutthc Do« 
min» de Cufck nee non fiUorum noftrorum Jebanms SmiBi ServatH T¥ajeC' 
tenfis ff iMomenfis Ecckfiarum Prapófiti ëcOttxmis domini de Zeelhemml- 
litis, ac nepotis noftrl Johannts de Cuyck omnem communitatem no- 
llram ftc 

(g) Btttkens éiS. Hvre pag. 305.fif jef. %4wSire de Otyek & de Hooch- 
ftraete avolt tres bien fortiné fa ville de Graoe^ & ct^mme il entendit que 
les treves eftoient rompuês. il pafla la Meufe ft ravagea plufieurs Villa- 
ges au pais de Guddres» le Comce Raynaud pour prendre ft revengevinc 

avec 



EM I.AKDX VAM C U Y K. 8) 

aveefoo armee en ititentlon de fbrcer la plice & It redtiire en cendres; 
mai^ Ie Sire de Maimes envoya en toute diligence fon fils Waiithier Ber« 
thout Ie jeune & Amou de Gaesbeke Sire de Breda, avcc leurs baonieres 
& bonnes troupes au fecours do Sire de Cuyck & de fa ViUe de Grove ^ 
leaquels firent fi bons devoirs, que Ie Gomte de Gueldres n'ofa paflcr la 
Meufe ains fe retira ayant perdu un tres* bon Chevalier nommé Tielmaa 
de Scinne. 

(9) De felve Butkens pag. 307. Le Sire de Qtyck fe mit en Campagne 
avec fa Banniere & tout ce quUl avoic fceii joindre, & appetla i fou fe- 
cours ie Sire de Heusden, quifoubs fa Banniere mena tres-belle com- 

f)asnie de Cbevaliers fcavoir eft: Jean Sire de Heesbien, Amou Sire de 
e Slufe, Thlery de Heusden & antres: Jean Utenhouce vint aufO fe join- 
dre i lui avec ceux de Breda; de forte que le Sire de Cuyck ofa bien pre- 
fenter la batallte au Gueldrois, non obftant qu'll fuc bien en plus grand 
nombre: enfin Ton vint aux mains, &, fit bien combattu d*une part ft 
d'autre, mais Ie Sire de Otyck obtint la Viftoire. & fi(t prifonniers Octo« 
Sire de Bueren un notable Baron , avec Alard Sire de Oriele, Waothier 
dftSoelen, Rodulf deFIaegt» Henry&Rolof deCockChevaiiers & quel- 
ques autres. 

Slichtenhorst Gdd, gefcb. iib. 6. pag. 103. fchryft wegens het gepaf- 
feerde in Gelderland aldus. Wanneer 'er een opfchortinge van wapenen 
was gefloten tufifchen den Hertog van Brabant en den Grave van Gelder, 
foo heeft Rejrnald middelerwyl (: om allentbalven vrienden aen te win- 
nen, ofte immers fyne voorige Vyanden gedv/ee te maeken:) door toe* 
doen van Floris van Holland, naer een langh wjriigen haet eene vreede 
ingegaen met fvn nabner Jan Heer van Kwyk. Edog dat tegen den uyt* 
gang van 't bdtant en van *t jaar de Geldeifche In den aanvangh des 
volgende Jaars een inval gedaen hebben op des Brabanders Landen o- 
ver Maes. Dan alfoo de bevelhebber der Stad Grétve uyt den naera 
van den Hertogh met Üerke rotten uytgaende de Betouw niet alleen en 
^dtliep , maar ook zonder tegenweer tot voor de poorten van Arn- 
hem zich quam vertoonén, was Reynald genootfaefct tot bevryding van 
de Betoiiw in eygen hoofd zich daer te laeten vinden , ende de Stad- 
bouderfchap van Limburg aen Walraven broeder vanden Lutaenburger 
zoo lang te beveelen. Dewyi hv dan Thiel , eene vande vérmaerfte 
fterkten van 't Betouw-eylana beftormr, ende na de verovering doende 
is met alles te verwoeden , word hy door het fchidyk overkomen van die 
vande Orave in zyn loop gefluyt en afgekeerd, vid- Pont. Hifi. Gek. Iib. 6. 
png. 162. 

(ló) Vele Schiyvers vermelden van defe Slag van Woerfngen , als 
tm&éT meer anderen DivMis rer, Sfabé Iib. ra. Haneus in énnal. Brab. 
in vita Joath L ad tam. iitS. Mirtsiis f>i cbtm, Belg. pag. 347. Pontan. 
Hifi. Gtlr. Ub. 6. pag. 20a. Slichtenh. Geid. Gefcbiêd. 6. batch pag. 104. 
&fe^. Maar iiotkens irapbées da Brab. befchryft de fdve wel het breed- 
voerigfte, hy fegt dan rakende den Heer van Cuyck t&m. i. pag. 312. 
Koere Duc amima lts fitM ^r une harangut qa'il leur fit| dedaiiant en 

L 2 Icel- 



84 BESCHRYVING van m STAD GRAVE, 

icelle t*éqüité de Ta caafé & i'injuftfce des Tes adverfaires, ft rapportast I 
leur memoire les beaux & valeureux hi€ts de leors anceftres, ft plufieurs 
viftoires par eux obtenus, Dieu Tecondanc ranimofité de leur coarage; 
ce qu'il fit avec une fi naifve eleganceft par des raifonsfi bien ageancées» 
que touce Tarmée propofa de plustot perdre Ia demiere goote de Sang, 
que de fe iaifler vaincre: apres cela Ie Duc donna i'ordre de Chevailerie 
a plufieurs Nobles de fa troupe, entre lesquels furent Henry Berthouc 
difb Bebbeken » Gerard fils au Sire de Jauche, Louis Berthouc de Ber* 
laer, Arnou de Steyn, Henry fils au Sire de Cuyck. • . 

^fig' 313* Encor efloient en Pefquadron du Duc Godefroy Comte de 
ViandenSire de Grimbergds, WauthierBerthoutSire de Malines, Arnou 

5 ire de Dieft yjeati Sire de Qiyck , Robert Sire d' Affche , Jean Sire d'Arckel , 
lesn Sire de Heusden 

Ffff^. 3T4« Lps Sires de Cuyck, d'Arkel & de Heusden fes tenoient fur 
les aides & combatoient tres bien, mais tis furent alTaillls par une n)ul<« 
titude figrande, qu'on les eufl retranché de l'esquadron* ne futeftéle fe* 
cours que Ie Duc leur envoya en diligence. 

Et pag. 320. Jean Sire de Cuyck qui devoitavoir rang entre les premiers 
fermerat Ie difcours de nos Bannieres, la fienne eftoit armoyée d'or i 
deusC fafces de guelies & huiéb meriettes de mesme mifes en ourie fur i'or, 
il menoic en fa route deux Barons relevés Jean Sire d'Arkelft Jean Sire de 
Heusden* desquels les Bannieresefloientfuffifammentfourniesdetres-bra* 
ves Chevaliers , Ie premiers portoit d*argent èdeux fafces rebretesauées de 
guelles, & lefecondd'ori laroue de gueiles; au commencement de la ba- 
taille ils furent attaque fi rudement que Ie Sire de Heusden fut emporté 
Ï)rifonnier ftquelques fergeants tuèes, mais ils fe defendirent fi bien, que 
es ennemis furent repouflés avecnotable perte: la Bannierede Heusdene 
ne laifiTa toutes fois d'eftre l>orteés jusques audemier, eftantdefenduêpar 
Arnou Clerc frere au Sire de Heusdene & fes coufins Arnou vander Slufe 
èi Tbiery de Heusdene aeux braves Chevaliers» avec autres de leur lig« 
nage, mais Ie diA Thiery fut tellement bleflTé, qu'il mounit peu apres è 
Cologne: foubs la Banniere de Cuyck fe Crouverent auffi des tres-bons 
Chevaliers, comme Alard Sire de Herpen, Herman Cbaflelainde Leyden 
fes coufins, Aniou Sire de Steyne, Aruou deHerlaer, Gofuüi de Cock 

6 autres. 

Mlrsus verhaelt op de voorgeciteerde plaets in 't kort de reden van déa 
oorlog tusfchen Jobannes den 1. Hertog van Brabant en Reynald den L 
Grave van Geldre, deuytkomll vandengemelden Slag van Woeringenen 
het gevolg van dien In defer voegen: Adolfus II. Coraes Montenfisad 
Rhenum jus omne fuum, quod ad Ducatum Limburgenfem habebat, ven- 
dit & cedit Joanni I. Brabanti« Duci. Hinc helium enatum Inter dl&un 
Joannem Ducem & Rainaldum 1. Gelris Comitem : cui pofleriori Ermen* 
gardis Waierami III. Ducis Limburgenfis, ex iila ftirpe poftremi, filit 
unica nupferat. Snde voat keger: Joannes 1. Brab. Dux & Reinaldus K 
Gelriae Comes prope Woringam fecundo kipide i Colonia Agripplna, pro 
Ducata limburgeofi, praelio in oame aviia Umob decertaat. Viftorla 

pio 



SN LAND£ TAN C U Y K. SS 

pro Brtbanto ftetic. CecMerant ex lis qiii Oeiro adhsrebant , Henricus II. 
Comcs Luxeburgenfls, com fratre fuo legicimo Waleramo, & duobus fra- 
tribus Aiis nacuralibus Henrico &Balduino, Henricus Sifridi Ar. Colo* 
nienfis frater, & alii viri noblles piurimi. Capti Sifridus Archiepifcopus, 
Reioaldua Gelris Conies, Adolphus Naflbvius qui pollea Rex Romano* 
rum fuit, ftWaleramus Falooburgi dominus. Rainaid«s Gelrenfis jus om- 
me, quod in Ducatum Limburgenfem baótenus praetenderac, poftea eju* 
ravtt, & agente Phtlippo Francorum Rege demum iiber dimiOlis fuit. 

(Il) Rakende de correfpondencie van Heer ^an van Cuyck metGeraert 
van Velfen, en verdere Edelen vind men dit volgende by Melis Stooke 
door Alkemade okg^. int levea van Graaf Floris de V. pag. 1x7. 

9&oe ft ht^ onber grni ttoeett 

Wt\ b}oroIjen otoc een/ 

SLeiben f! bit te teceti boe 

9m feere ban KMm€y bfe nam baet toe 

ÜNn #ere ban i^upe^bem taren Sjanne. 

^(e Hece ban Kmt^ ggeloefben baer/ 
Ce boen gebben (!Obec toaet:) 
i|fl{iebes; Settoggen ban S&rabant/ 
«nbe be^ ^}aben ban «aenbetlant / 
«nbe be^ €mltv ban ^ngfielant mrte* 

Ende op de volgende bladzyde: 
jftu betffart Oalgier ttt ffebe:) 




9an j^m allen/ fonber g(: 
tfnbe ontboet j^^ of bat 0/ 
Qftat fc ga tet i|eten rabe/ 
9aet tt of macg comen fcabe 
Hnulpf/ ofanuere/ 
!9c toa mi (:in allen hete:) 
Sjeioen n baec In becbiaeeit 

Mitsgaders bjr Petras Scriverkis m Jyn hefcbyviigi nm Oud Baktvim m 1 
Inm van voor/cbrevm Graaf pag. «4a. Tot Cuneryck, daer Gerrlt van 
YeUea met oASMcbop vaaDorans uytdea CoDinaaaiDc van Engelant, 

L 3 eadt 



96 BESCHRYYING vaw pb STAD GR AVE, 

éndé met defi Oi^ve tM Cayc «au im HtrK^en wegen nn Brabant, 
met noch twee Raedsmaonen del Oraeft vao Vlaenderen vergadert wa- 
ren, is befloten, ali dat nen Graaf Floris levendich vanghen foude, en- 
de fenden hem over den Coninck van Sngelant, die hem fjrn leven langh 
ghevanghen houden foude, ende men foiide des Coninx Swager Graef 
Jan, Flor ia foon ovétfenden in Hollint om de heerfchappye te hebbeiu 
verders pag. 273. Toe Cameiyck was befloten (als wy hier vooren ver- 
maende) dat men ben ievenaich in Engheiandt foude overfenden, om 
daer fyn leven langh gevangben te bifven. Maar het is (ef laesi) anders 
gbevallen: ende hy is onder de hant jammerlick vermoort: 

Die hier omftandigér van fulien begeeren, onderregt te f/n, koopende 
aangehaalde fchryvers felver naarfien , en fpeciae) agter Meh's Stoke de 
hylagen betreffende de famenfweeringe en uytfpattende woede der HoUandfe Ede* 
len met de opgevolgde moord van Ftoris de F. Qrave van Holland. Gommelin 
befcbr, van jlmfterdam. i. deel. pag. Stf. en verfcbeyde volgende. 

Alleen fal ik om fyn fingulier gevoelen en raifonnement den leferen 
meede deeien het geene Petras Opmeerus w^ens het ombrengen van ge- 
noemde Graaf Floris ift qpff« cZvwi^^^Mra Mg*. 389. fchr/ft: Florenuus 
Comes duóbi in uxorem Beatrice GuidonisDaippe|ri filia Fl^ndra, ex qua 
undecim liberos tulit, etiam vagis iiidulgebat amoribus. Voluitqueco- 
gere Gerardum Vetfium, quem innocaum gladio percuflb fracre, poft an- • 
nuam captivicatem vinculis liberaverat, matrimonio fcorto fuo jungere. 
Recufanti fcortum ducere: VELIS. NOUS, ait, SOORtUM MEUM 
IN UXOREM HABEBIS. Ubi eigo Velfios duxertt Oerardi Wordeui 
filiam, Gisberti'ft Arnotdt Amftelanofum cogoatam, .oiiflt'eum Comes 
Florencinus, cum eiè coniilüs fecrecisque eflet, aliquo, ut legatione fun* 
geretur ejus nomine. Dum interea uxorem ejus indigne comtuprare ag- 
greditur in arce Cronenbur^o ab ea perquam humaniter exceptus: perpe- 
trando fcelus Lucü Tarquinii fcelere fceleftius: cum hunc amor iliicitus; 
illum odium & iniquiüimie vindtébs^cnplditaa eo a>Hipuierant. Qucrela 
eadem viro & parenti expoiita. Vleit mcarorem Wordenia patentia^cum 
Lucretia ei negieéta (ibi manus inferret vida k dolore. Vindices pudid- 
tls ambarum princfpeè ac prlmarü viri: fcd his fortuna fecunda afflavic 
benignius; cum iilis adverfa procellis perfequeVetur crudelius. Romaol 
fali^ religione imbuti armis Bacavi ChritTian^ pletate mGgnes confilio con* 
tra tyrauuidem funt ufi. Etenim conventu habito Cameraci, cui Le- 
gati Regis Anglis Eduardi, Ducis Brabantia ac Cömitis Fiandri« intere* 
rant, fuit Decretum ut Flofentitts captlvus mitteretnr fn Angliaai, atque 
' ejus filius Joannes gener Eduardi llegtt inde reverfus pro patre capcivo 
dominaretur. EgrefTum ergo ad venandmn Coinileoi armtiti invadunt, 
atque captivum , cum eum dmtncfittes liberare tiolirennir , interimunc 
quinto Kalendas July. Cum apud alias gentes Tyrannicidis conftituan- 
tur ingentia prasmia , atque decernantur honores; placuit HoUandis hos 
hello perfequi, atqite in captos tandem' ncerbülimè fovirei & 'ih fingulis 
dvitacfhos pracipua nobilitatis vii^s interimere magnis cruciat^busi rrs- 
cipuè feWMMf te Vettorn Leidis» qoea 4mUI «Mlatereis ftfl^i^ p^r vlas 

; - pr9. 



£KLA1ID£TAnCUYK. 87 

^ {wovolvcrant. Imo 4iec binosiis, ae r^nim ignarif iMKere plturuUv Ted 
omni humanitate exut& prster fas &»quuniomnein ferè oognacionep) prs- 
dpaasnobiiitatisHollandhi expoleraiunomine BaUvi, re verft iqiinaniifi- 
mlTyranoi, dcBrutoramcognoiDinetnuico indigoiflifiii» cuin taxnen pec- 
cata fuos cenere métorei, nee ulcerios progredi mietii,.qoam lepeiiatur 
deliduin , moveatjus. OÜL de pcads L. Sancmus. 

De Heer Profcfior Trotz ftek rakeode Graaf Floris den V» het volgen- 
de in this. Jur» pM. êd leges foeder, BHg. fuadament. 

Th. XVII. JulUs irafceadi (k tjrrannidis Floreocium adcufandi caufas ha- 
buiflè nobiles judicamus. . Satis hoc evtncunt continua & injufta ejqa bel- 
la, Isfa fosderis ciun Rege Angiis inid relligio, oovi equices in odium 
antiaus nobüitatls creaci, injurla, quam Velfenio intulerat, gravifli- 
ina k doriffims condldones, quas fubire coegic Amütlm & Woerds do* 
mfaxM. 

Th. XVIII. Cedem vero Comiti illatam jure ahominamar poenaque 
dignoa foiilê violeucos flios adgrellbres & occifbres Dufquam dubicaoius; 
fi nodo probatum foeric, legUima remedia adfulüc , iUisque negleftis jus 
fibi ipfis dixifie confpiratos. 

Th. XIX. Poenam snemori» damnata ft negatas omnt poftericati recon- 
ciliatfonis, confpiratione quadam urbana in illos ftatutam, ut iojuftam 
damnamus; nee habuiilb pociorem nobilium vel civiutnm jus, putamus, 
nl€ toto populo conrentience, avitum decus, cujus non fuerant au&ores» 
liberis & innocenttbns gentllibus adimendi. 

Th. XX. Aequius for&n Jure fielli civilis agendnm fin&i cum occiTo- 
ribufi, pro hoftilMis poblicis illit dedaratU, qai« digna rea eft actenctone, 
confentlenteRege AngHas, duce Brabantis, Comité Flandri» '& iniigni 
nobilium numero , fatisfafbionem fii)i pro tot injurils temere illatis quaerere 
conabantur, animum non habentes oocidendi, 4uod neceiGtate demum& 
itrgentibus armatis accidit ft i foio Velfenio fuit perpetratum» 

Th. XXr. Studia parcium quam maxime tune temporia viguIQe, patet 
ex reconcUiatione JpMm de Kuik faéta Anno 1300. cum Joaune Comice 
Hanno». & HoU. Quin & ipfum Angl. Regem EHuard. I. rerum omnium 
confcium» ipfos illos Nobiles,' Joan. I. fiiium occifi, ad imperium in vi- 
ttiHtes. licet olim infeAb fbl foederi Florentii V. cum Gall. Rege fub- 
fcripferint, amice recepifle & confpirationem probaffe, palam eit 

(12) Joames Dominus de Cwfck^ virtam re miUtari quaioprudentia ex- 
cellentimmus, Flandris fortiüimus Francico belb Doétor esiutit. Divsua 
r^. Brab. lib. 13. Harsus ann, Brab. torn, i. pag. 299. 

(f 3) De vooraengehaeide brief vanBtiEchop Johanni» van Naflauw 
en de volgende donatie vande gemeente onder No; 11. foudeo nat een 
fOort van bewya omtrent dit gefegde vanden auteur kpnnen (Irecken. 

(14) Wat aanbelangt het funderen der Canoniks^en m«t een deken- 
fchap het toeweyen en fiichten der Kerke heb niecs feker» konnen ont- 
dekken. Alleen fchiyft Pontan. bift. Qelr. ad mm. 1323. Ub, 6, pag. 19^ 
Templum praeterea , quod Gravia habetur divs Eiifabette facruro , exor« 
Mw exinae idtiu Brabiiiti» Doz JohMuea coepit^ Oioftitttto ikcello ft 

ari 



S8 BESCHRYVING van db STAD GRAVE, 

tri in honerem beati Nicolai» cajus, nc vocant, colladonea fibi fitisqse 
' fucceflbribus refervari folum voluic 

(15) Mefctva amial. FUmd. fül, 70 verfêodmm. laai. get03fgt van dde 
St. Elifabeth het volgende: Diva EHubeta fiiia Andres R^is Ungari» 
nupfit Ludovieo Comici Thuringiae, unde ortus Hermanuus Coroei Thu- 
rlngis, &^. 7a. vers, ad mm. 1230. XlILcalend. Decembris obitt fanAa 
muller beata Elirabeta filia Regis Hungari» quarto viduiutis fu» anno, 
& fepnlra efl Marpurgi quartoque poft obicum anno in numeram divaram 
adfcripta ab Gregorio ix. vid. Ant. Matthsum defundêt.(ffa$.Eeclef.pag. 
3 IS. Knippenbergh /iijl. Ecclef. Duc. Gilr. lib. a. rap. 9. Piaorii renm 
German: Serittores cur. Struuio torn. i. (ag. laaa. 23. 24. & 1371. Minram 
in Fqft, Belg. ff Burgunl pag. S04. & 688. 

(16) Bv Foppens biblimb. Belgica. torn. i. pag. 327. wordt vel gevonden 
eene Gaipar Harteveit Canmcus EccL celieg. S. Catbarinm Grawn/is^ qni 
fcripfit ChronicaCcldri«, endepnr. 359. eene Gerardus Rodoiphus Gra- 
vienfis Ctnonieus Scckjue S. ElifabMée in patria, qui demuoi obiit Canoni- 
cus in Ecdefia CoUeg. D. Petri Leodii, circa annum IS94. dog hebbe 
nergens van Canoniken van St. Joris tot Grave ietwes gelefen. In de 
poinften van reconciliatie der Stad Grave aan fyn Excellentie Graaf Mao- 
rits van Naflau by de burgeren der Tel ver ftad overgegeven en den 28* 
September i6o2.geaccordeert, vintmenart. 4. wel vermeit van de geeste- 
lykheyt van belde de Capittelen binnen genoemde Stad Grave ^ edog al 
mede Tonder naam. vid. f'n/l de aanteketdrigen op Graaf Maurits. 

De felve Foppens deelt ons nog mede d. traS. tem. 2. fat. 1199. be* 
halven de twee genoemde Gravenaers, onder de Nederlandfdie fchrijvera 
defe volgende: 

Andreas Helmondams PbiMogut. 

jinUmius Hermannus Gogava^ MÊtbematicusm 

Deretbeus Lo^ffba, S. 7. 

Guaiterus Ruyfius ^ OrémU Prmdk. 

GmlUlmus Ferkeyden. 

Hewicus Erfmers^ Menocbus Bened. 

Hewicus Gravku, feu FermOmus, S. T. D. Ordbdt PrmdkaêeruoL 

^aeebus Ferbeyden. 

joacbimus Axemus^ J. U. DoOer. 

yoaimes Ptfamrius^ Poita. 

Noch fegt meergemelde Foppens pag. "jii. Joannes PifchiaHus, Gra^ 
• vumus^ Brabantus, edidic poëmatafacra Paris. IS38. 

Et pag. 754. Joannes Wierus ^ quem Valerius Andreas &Melchior Ada« 
mus, Grenim in Brabantis finibus natum dicunt anno 1515» abaliis tamen 
è Zelandia ortus memoratur. 

Schynende alfulks twee onderfcheyde perfoonen van Jeomes Pifcifiarhu 
enjeannes fVterus te maken. 
Daar nogtans voor de werken van Wlems ia de befcbryvinge van éea^ 

felfa 



SK I.ANDJ& TAK CtlTK. |f 

felfs tevöti'defe woorden gevoodeo werden ^ In Belgio natum ^ccqitinas 
^oan^fP^erum Latino cognomehto P^cinarium i quo apud éxteros n'ótiqr 
tuft; domo honefliflhn^, patre Theodoro, matre Agnete» fah anniim 
Chriftl miUeOmora qalngentefimom decimum quintum, in oppldo circa 
üdofam ad Brabantia limites fico, Gravia noncupato. Slet ook Slichten* 
horft GekL gejcbied. i. boek» pag. $o. 

(17) Door de bataüle, van welke indere anniverraria gefproken word» 
kan niet wel een andere verfhen werden, dan die van Kortryk/ voorge- 
vaUen den xi. Jaly 1302. dewyl na dien tjrd hj *c leven van Heer Jan van 
Q^yek tttlK±en de Vlamingen en Franfen geen veldflagen van die conlide- 
ratie immers geen in 't jaar 1308 » meer fyn gefchiet. Slet Meyer. arm. 
flandria foL 93* (f feqq. Butkens (0ffi. i^pag. 352. Haranis onn. Brab. 
torn. i.pag. 29$. alwaar bj echter, gelyk ook Divsus rcr. Brak. pag. 134. 
den II. Augufti in plaats van Jtily.fleld. 

Op wat fundament hier nu bygevoegd wordt , dat Joames Heer van CuyA 
in de twede attacque in een bataille roet die van Vlaanderen tegen Ko- 
^ cingh Pbllippus van Vrankiyk foude gebleven fjrn, kan ik niet bezeffen, 
cerwyl geen fchryvers van het fneuve^n van Heer Jan van Cuyek de min- 
fte mentie maken, ende boven dien Meycrfol. .io8. verfi febr/ft. An- 
no 1304^ Poft pacem ac difceflum ablafula, ftatim oftoelefti arbltri qui 
de multa pecuniarla, ut diétum erat, (latuerent : Pro Rege erant Ludovl- 
cus Ehuronicum Comes Regis frater, Robertus Dux Burgundi», Amedai* 
us Couies Sabaudts, & }oanncs Comes. Druidum. Noftri autem quatuor 
Binoris dignitatls erant equites Joanaes Cuycus exter Brabantus genere » 

J[oanne8 Gaverus ToparchaScornacius» Gerardus Maurus Prsfeaus Cpi- 
tri Gandenfis & Gerardus Toparcha ad Zotteghem. Slet ook de chro- 
nyk van Vhienderen, i. deal. cap. i9*p(^g* 45 1- Oudegherft airmaks (k 
FUmdre Cbap. 141. pag. 234. 

Den felvenMeyer fol. iii. ad annum 1308. Sub idem tempus foanne/ 
Offfcttf vir gravis & prudens, fed exafla «tate diem fuum obiit. Ërat ex 
noftris arbitris unus, fed femel duntaxat» aut ad fummum bis interfuerat 
ilbi de pacificatione agebatur. Chron. van Vlaend. i. dal. aap. 4a ja;« 
457. Oudegherst d. Ub. pag. 23^. 

(18) Defefententie, met weinig onderfcheyt, kan ook gefieu worden 
in Kemps befcbryving der Stad Gorincbem en de Lande van Arkel. pag. 39S. 
Slet den felve mede pag. 348. &feq. 

(19) Vinde in de refpeaive geflacht roUe der Heeren van Heusden 
wel, dat Joban de VIII. van dien naam eerst hadde getrout Mir^tdei 
Heeren van Kuycks dochter > fonder nogtans te meldenden naemvan dien 
Heer van Cuyck, vid. van Leeuwen Bat. illuftr. 2. deel. pag. 984. Slich- 
tenhorft Geld. Gefcb. 5. boek. pag. 62. Pontus Heuterus rer. Burg, lib. 6» 

Ö^. 217. Oudenhoven befcbr.vande Stad Heusden pag. mibi.z^. 40. & 49* 
aarButkens trepb. deBrab. 2. deel. pag. 57. Steld Margarete getrout aaii 
Jan Heer van Heusden als dochter van Hendrüi den IIL ea fufter van Je- 
ênnes den /. Heeren van Cuyck. 

M Otta 



5)0 BESCHRYVING vam db STAD GRAVE, 

Otto van Cuyk Heer Jans twede Toon is fyn Vader in deHeer« 
]ykbeytvanCuyk en der ScadGravegefuccedeert (i) met Csclufie 
van Jan van Cuyk des voornoenüde Heer Ottens outften Broe« 
ders foon, welke fyn Vader gefuccedeerc is in de Heerlykhejrt 
▼an Hoogftraten . Deefeiv Hr. Otco heeft twee Huysvrouwen (2) 
gehad, dan geen kinderen nagelaten. Hy heeft ook fyn Lant en 
Heerlykheyt van Cuyk met den Tol van *t Roomfche Ryk te 
Leen eehouden^ en is in der voegen voor hem en fyne £ri(gena« 
titm K9. IJ 24(3) tot Ceulen door den Keyfer Ludovicus daar 
mede als een Ryksleen geinvelteert geworden , uytwyfens de 
brieven daar van gedepecheert, maar die rk noyt heb konjnen 
magtig worden. Hy heeft dom gebrek van geit fyn Stad Gra- 
VQf dat anders fyn vry allodiaal goet was Ao. 1323. overgegeven 
aan Hertog Jan van Brabant voor 5000. pont fwarte Tournoi* 
fen U)^ een grote Toumois gerekent voor festien denier , waar 
van ny eer ft Ao. 13 28. op woensdag poft Petri en Paüli Apofto* 
lorum is betaalt geworden (5), dog met beding dat hy de felve 
Ibd vanden Hertog te Leen foude houden. Hy heeit fiet No* 
12. Ao. 1 320. de Scad haar Reehten en Privilegiën gcconfirmeert 
en in foo ver verbetert, dat hv de Borgers in de Stad en binnei» 
'de vrybeyt van de Grave tol schepen vonnifle foude fetten, en 
daar buycen tot fulke die vonnis te wyfen bevoelt waaren. Voort 
dat fy hem in fyn heyrvaarden fouden dienen , invoegen de Ste* 
den van Gelderlant haaren Heer dienen , en foo fy voor Hem ia 
anderen Heertn heyrvaarden gebruykt wierden, dat fy dan foo^ 
den wefeninfynenkoft, eneyndtlyckdac hy haar met geen fchat- 
tingen of beede foude belaften. Hier uy t is ligtelyk af te neemeo 
hoe fouverain die Heeren en wederom hoe flaafs onclerhoorii; de on^* 
derdanen dies tyts nog geweeft fyn. Defen Otto heeft mede de li* 
mietfcheydtnge of paltnge gemaakt tusfchen de Stad Grave eo 
des Abts van Merrienweerts goederen , uyc wyfensde brieven , die 
men fegt op S^. Servaasdag Ao. 13)3. daar van gemaakt te fyn. 
Welke deefes Abu goederen, en waar de brieven hier gemelt 
geweeA fyn, of nog fyn, Vindt ik niet r maar 't fchynt my tp- 
parent, dat tyde deefcn Ottonis gemaakt fyn de palinge en het 
gefcbeyt tuffchen 't Lant van Cuyck en 't Lant van Ikrpén no 

refoft 



fefort van Raveftein» doemaals behóorënde de Heered-^è Val- 
kenbarg, mitsgaders vande grafpeeL Siec No. 5. want die ^fte 
is tonder datum, meldende alleen van voornoemden Heer Otto 
en den Heer van Hei'pen^ maar niet van eeiiès Abts goederen, 
en die daarom foude denken de felve tefyn welke men hierbaemc 
iab Ao. iiiy Hy heeft ook tot Gcave het woUeoatdpt baar keu* 
ren en privilegiën gegeven (6)j want de draperye is voorniaals 
binnen de feive flad heel flonfant geweeft, vinde die brieven wel 
aangetekeni fub A6. 1342. 1346. èn 1348. maar hebbe noytgeene 
van die gefien. 

A AlTtEK'ÉWlN aïïï» ■ '•'/ 

o T T O 

(i) By Dtrans rer. Brab. lib^ 16. £f Haraeus am. Brab. tm. t. j^;. "jsy. 
d gevonden eèa gedeelte van eèn gefiachtlyft det Heareïi van Cuyck 



geh«ttl contrarie aen dit memorièel, (V feggéti aldaar: Perfenit tandem 
}i!c principattts td HenHcum fratrefli Henrki L cujus in gellis anni iftos» 
nemtiiiifaus. Huic fiiccef&t fomiBs, dein Jf^kher IL qui betio Flandrl- 
€0 ctanis obüt anno 1308. pod eum Joames IlL qui tempore }oann1èlIL 
Ducis defanftus, Owmm Dominum ft Cuyck ftHeverltt, & Jtamm Do» 
minum Hoochdrati liberos reliqult: 

De felve Divaetis^j^. 13. & Harsus pag^ ^99' fchryven: Anno 1308. 
Obiic JfOmM Domiiius de Gayck. fücceffic huic Jfmmes filius. 

Fontan. H^i GHr, li^. 6* par. i8o. ad am. 1308. Fetalis quoque, fm* 

'terqiiam Imperatori Alherco, dequodiftum, annus idem accidit Joonni 

Caykenfium Dominoi vfro milicaris rei perltiffimo, &qui Gelricls Flan- 

dricisque beliis flrenuamfapenumeroojieram navaverat: fuccefToreinisIia» 

Mt filiuffl cogaomfnem Jobamem. 

Slichtenhorst QeU. Gijchied. tp bet Viotfebrtve jiuur 1308. 6. Boek. pag. 
III. *0p dit jaer is mede geCtorven Heer fan van Kuyk, een man van 
kenbaere vroom igheyd, ende dfe foo in de Geldeiffche als Vlaemfche 
oorlogen goede dieniten hadde gedaen» afterlaetende tot lyn aoonen na- 
volger fatt. 

Indien nu de aateor niet klser (:!aimers gelyk het my vóórkomt:) door 
de authentique ituckeh onder No. 11. en 13. hier s^gter gevoegt, quam' 
tebewyfen, dat Jomnes^ overleden anno 1308, is geweest de vader yan 
defen Oeto . en Grootvader vanden volgenden Heer Jan den tweede, 
foude hier over al viy ^at te Tpeculeren vallen; omdertusfchen laete des 
«MDgelta, ieder oordeiea naer frn goedvinden. 

M a (a) Bu^ 



9» BESCHRYVING VAM m STAD GRAVE, 

r («)Bptkcn5 mpb. de Brab. tm. l.pag. iJ. OTTONEfp, i. few» 
^Darae de HeverU, a. 1333- J^vw ie FUmire fille au Sire de Tennnmde, 
(3) Defen Lecnbrlef worde gevonden by Pontan. lib.fup. cit. pag. 194. 
en luydc aldus: 

Ludovlcus Dei Gratiü Ronié. res femper Auguftus nohili viro Otbmi de 
Cii]r<:k ^eli fuo gra^am ft omne bonum. Licec regalis magnificentia fuis 
fidelibusi in conferéndis beneficiis fe exhibere confueverit liberalem , ta- 
men itlos uberiore benevplencise & fa7oris gratl& non imttierico prolbqui* 
tur, quos (ibi pufltatbni fïdei & indefeüain promptitudftiem obfeqaiorum* 
cogoovic ferventiu9 ot^ervare.. . Htnc eft quod fidelicatis tué fiocencateni 
& grata Tervida per te nobis & imperio exhibita &.in futurum « etiam iia- 
pendenda tuis petitionibus favorabilitèr inclinati terram Cuykenfem cum ju- 
risdiftionlbus ipfius, telonio & aiiis bonis quibuslibet; qu« tui progeni- 
tores ab imperio baftenus habere in feudum confueverunt ad te, patretuo 
de hoc medio fublato, per fucceffiooem 'ii«redttariam devoluta, opido 
GramenRt quod idem Otbo ab WhxKtï Jobame Duce Brabantiae in feudum 
defcendere aflerit. excepto; tibi oQnKrimus & te de iisdem infeudamus 
tuthoritate reeil & praefentibus ihvèftimus harum tefllmonio literarum, 

2ua8 confcribi fuper hoc -ft noSrae majeftatis flgillo juflimus communirl* 
)atum in Colonia IV. nonaa Martii anno 1323. regni vero noftri anno 
'^ecimo. - ^ 

'Terwyl uyt Godfrids Infi. Krm. 6. Boeek. pag. 1246^ en Opmeer ef. ebn* 
fi^gr* M?* 395- blyckt; quod poft interregnum anni uoius, menfii unius, 
dierum viginti quattuor, decimo quinto Kalend. Novembr Is anni 1314. 
creattt$ Ludovicqs V.Stvariae i Moguntino , & Treverenfi EpifcofK) , Volc- 
maro Brandenburgenfi atque Joanne Bohemi« Rege fuerit coronatus, 
(:Alhoewel hier tegen Struvius incwpMfl. Gem.tm, i. pag. 578. &s8o. 
getuygt, dat Ludovicus Bavarus den 20. Oélober 1314* totRoouis Koning 
U yerkooFen en den 26* November deifelven jaei9 terstgeKroont:) foo 
veruiyne dat den auteur het jaar van 1324* ▼olgpni den Roaeynfcbeo ftyl 
wel geftelt heeft, vid. Butkens tem. i. Hv. 4. p^. 396. . 

'De computu Roroano & more Gallico vId. Km^ppenbérgh H^é Baks» 
Ducat. Geit. lib. z» ^^* ^i* PV* ^32. Harsi mnal. Brêb. tmn. u pag» 
330. 

(4) Butkens verhaelt kc. ch.het volgende rakende de gemelde orerla* 
tinge: Ottan Sire de Cuyck & de Heverle par fes lettres donéeg i Bruxei- 
les jour ie laNativité de S. Jean Baptifte de Tan Mcccxxiii.^tra^iaportt 
en mains du Duc fa ville de Groeve ^vtc touts les droifts, .fiefsdt libextes 
y appartenantcs qu*il avoit pof^cdé.en Franc & Ijbre alleu, & Ie Duc ren- 
dit la difle ville oc fes appartenances comme fon vrai & pfopre allen au 
<di6l Sire de Curick pour ellre tenue par lui (^ par f^ heriti^s en fief dudift 
Duc audroit Je Brabant, & d^ ce lui fit iedïét Oitm hommage & fidelité. 
Et en recompenfe dudiól transport ie Duc donna audift Sire de Cuyek cinc 
mille livres gros Tournois Ie gros compté k feife deniers; de quoi il don* 
na quitance ï bruxelles lejeudi apres i'odtave é^S. Pierre & deS Paul de 
Tan iiöcc. zxvxii. £t combien que Ie Sire de Cuyek vendic comme diél 

cft 



£NLAN]>£VAMCUYK. 9j 

tti Ton slleu de Gréteve & en fit ixn fief de Brabant tontes fels retient il Ta 
terre de Cuyck ahfoiument, car par lettre de TEmpereur Lovis donnéïi i 
Cologne Ie IV; de Mars de I*an mccc. xxi v. ftil Romain eft expreflement dié^ 

aue ledid Empereur dönné è Noble homme Otton de Cuyck poor fes bons 
: aggreables fervices TinveAicure de la terre de Cuyck avec la jurisdiétion 
& tollieu & autres bien, touc ainfi comme fes predecelTeurs les fouloienc 
ten Ir de TEmplre, éc comme ils lui eftoient fuccedés par Ie trespas de (on 
pere, borsmis la ville de Groeve que ledift Ottmtient en fief de Jean Duc 
de Brabant. 

Het diploma daar van is van defen inhoud: NOS OTHO Dominus de 
Cuyekdi Heverlé notum facimus univerfis tam prsfentibus quam futuris» 
quod nos de propria nottra & libera voluntate Oppidum nodrum deGRA- 
VIA, cum omnibus juribus, feudo, attiuentiis & libertatibus, ad di^um 
Oppidum fpeftantibus feu quocumque modo pertinentibus, quod noflrum 
verum erat AUoilium, in manus illuftris ac potentis Principis Joannis Dei 
gratii Lotbaringi», Brabant!» & Limburg! Ducis Domini uoltri praslibati 
portavimus, dedimus & ad ufum ipfius ac hsredum Aiorumomne jus quod 
habebamus vel habuimus effullicando renuntiamus In perpetuum , nihü 
juris in didis , Oppido , fundo , juribus , attinentiis ac libertatibus vel etiam AN 
Icdio pro nobis vel noftris rucce(I\»ribus retinendo. Fromittentes eidem 
Domino noftroDuci antedlébo, pro didtis Oppido, fundo, juribus, atti- 
nentiis ac libertatibus, firmam Temper praeftare goarandiam, ratam con- 
tra quoscumque, & ad hoc obUgamus nos, hasredes noQros, boua noflra 
& haeredinn noÓrorum fingula & univerfa, ubicumque fint vel poterunt 
inveniri. Et omnibus prsmiflis fic faétis, idem Dominus nolier Dux di- 
élum Oppidum cum omnibus juribus, fundo, attinentiis ac libertatibus 
tanquam fuum verum ac proprium AlMiwn^ nobis in re£tum feudum jure 
Brabantino ab ipfo fnlsque pofl ipfum haeredibus & lüccefToribusac noflris 
fucceflbribus dt hsredibus hasreditariè tenendum , habeudum atque pofliden- 
dum conceilit , atque fuft proprift voluntate donavit. Et nos de dióto Opuido , 
lündo, juribus^ attinentiis ac libertatibus, ipfi fecimus homagium oi de 
manibus fuis recepimus in feudum , cum noftro juranemo ipfi faélo de hoc 
debito & confueto. In cujus rei teüimonitim figUlum noürumprsfentibus 
Jittcris duximus appone':dum. His vero prsmiifis Interfuerunt Ftorentius 
Bertma Dominus de Mfcblinia, Joamhes Bertwt Dominus de Hehnont^ Rogerus 
de Lgfdaie Dominus de Oirfchoi (^ Parcke^ Nkoiaus de Dome^ Joames de 
Raidisbcven, Henricus de Meldert, Joaimes Meewoe Dominus de fr avere ^ Jo' 
Onnes de Kejierbeke milUes, nee non Rodolpbus Pypenpoy Senefcallus Brabantia 
tanquam fideles Domini Ducis, ex parte noftra ad hoc fpecialJter vocatl; 
quibu5 nos fupplicamus ut i[>fi fua figilla cum figillo nodro, in fignum ve- 
ritatis & cauflam cognitionisprsfentibus iitteris apponant. Et nos Fioren* 
tius Bertout Dominus de Mecblinia, Joames Bertout Dommus de Helman»^ Ro- 
gerus de Le/daie Dominus de Oirfcbot ^ deParcke^ NicoUius de Dome^ Joan* 
nes de Raidtsboven, Henricus Je Meldert, Joames Meeuwe Dominus de fVa- 
vere , Joamies de K^lherheke ff Rodolpbus Fypenpvy antediéti, ad preces 
prsdifti OnHOKiS Domini de Otfck quia omoibias & iingulis prx- 

M 3 mitBs 



94 BESCHRYVING vak db STAD GRAVE, 



inceffaimus ft fic tOa fuifle teftamur, iigUla noftra con figlllo 

^fiio prefentibus UtterU duximus apponenda. Datum Biuxelia in die Na- 
tivttatlB Joannis Baptite anno Domini MCCC XXIII. vid, Mira. diphm. 
Mg. iib. X. €9p. lou 9pef. dipL urn. i. pêg. zij. Poncan bift. Gelr. Ub. 6. 
Mg. X9S* fintktns fmiMx émlh.^ pag. 157- 

Tc) De ottitance der beUlinge is ce fien hj Miraus i. tt^. ci;^. loa. en 
behelst het naarvolgende; NOS OTHO Domlnus de Cuijck & de HtverU 
notum facioiiis tiniver&t ^^od nos de quinque millibus librarum groflb- 
rum nigrorum Turoncnfium (rgroflb Turonenii pro fexdecim deoariis 
computato:) in qaibiis liluUris Princeps JOANNES Dei gracid Locharin* 
gitt, Brabantia & Limburgi Dux nobis cenebacur, eA de cauft quod Op- 
pidun^ nodrum de GRAVIA (: quod noftrum verum erat AUodium :) ipfi 
dedimus & in nianus fuas poruvimus, ipfiim Dominum noftrum Duceni 
& fuos heredes atque eornm fucceflbres quitamus & quitos clamamos per 
prafentes pro nobis heredibus & fuccelToribiis noftris: R^cognofcentesno- 
bis ab eodem Domino nodro Duce de prsnominata pecunia famma inte- 
graliter efie fatisfa^um, barum teftimonio licterarum figillo noftro (killa- 
taruti. Datum BruzeHa die Joyis pod O^vas Petri & PauU Apoftoio- 
rum, anno MCCC Wgefïmo Oólavo. 

(6) U^t de Keuren van Heer Jon den tweeden van dien naemHeere van 
Ogyck en Ihtgfiratm aangaande bec wollenampt tot GrmK int jaar K3Sx. 
de$ woensdags nae Remigü gegeven, is du/delylc af te nemen, datwylen 
éeflelfs Oom Orto Heere van Cuyck daar omtrent berefts eenige keuren 
en poinden hadde gemaekt en geordonneert. Siet de fiuckea en.docu* 
nenten lieboorende tot dit memorlael No. 13. 

Btttkens tmpb. de Brab. tm. 2. f. 57. OTTON mourut peii après 1350. 
fans enfans. immers het blykt uyt fekeren brief rakende de verkopinge 
van Breda , dat defe Om Heer van Cuyck des donderdags naer Paesdach 
den eerfien dag van April int jaar ons Heeren MCCC. L. nog in levende 
}fve is geweest. Butkens diB. lib. tm. i. preuves du liv, 4. fêg, igö. &Jeq. 
Hj heeft ook getekent het privilegtum datum Bruxelienfibus a Joanne IJL 
Brabantia Duce Ao. 1316. Haraus ann. Brab. urn. i. pag4 310 Verdoek 
t»r. ff res g^. Duc, Brab. pëg» 187* Item foedus iébum inter Brabantia 
Dttcem & Comitem Flandria, nee non utriufque Provincia Civitatesx339. 
Haneus pag. 320. Botkens tm. i-pag. 4^7- 

Wanneer tofTchen Ednard Koning van Engeland en Phiiips van Valois 
de oorlog over de opvolging in het Koninkryk van Vrankryk gevoert 
wierd, heeft deefe Ouo Heer van Cukk de par^e van Eduard gevo(gt,en 
Is hem dasrom niet alleen een feker penfioen, fo lang hij leefde, door 
Eduard toegefegt, maar ook belooft, indien hj of ayn vrouw yoèanm 
wegens defe verbintenis eenige fchade leeden aan haar goederen, die fy 
in Vrankrfk befaten, dac te fullen vergoeden. Siet de brieven van £- 
duard van het jaar 1339 en 1340. by Relmer tn Adtis AngL torn. IL part. 
IV.pag. 107. 145. en 149. in de Haagfe editie pag. 44. S9* en <5r. Hy is 
ook tot Arbiter aangenomen over de begrooting van bet penGoen, dat 
Jan Hertog van Sxibant, G^ aan de felfde ff de g^yp^t hebbende, daar 

VOM 



BNLAKD£VAKCUYK. pg 

Toor jaarlyks vao Kool^? Eduard geoi^tea foode in het jaar 1339. Keiiner 
ilnd. pag. 148. Haagfe editie pag. óo. Gtlyk Hj dan al mede pnder cj^n 
eemelfkn Hertog van Jirabant tegenwoordig was, doen int voorfchreve 
laar 1339. Koning Eduard van Engeland vanden optocht der Franfche 
kenniffe gekregen hebbende, heo te gemoet ürock. Harsus iib. Juf. ciu 
fag, 319* & Verdoek fd^. 19^. 

Heer Otto als voorfchreve fooder kinderen deferweerelc over* 
leeden, fo is hem gefuccedeerc Heer Jan, fynen outften Broeder 
Henderiks foon (1), die Heer van Uoogftraten was^ en is van 
fyn Vrouws wegen ook geweest Heer van AAen Meyerye van 
8 Bofch (z). Waar van daan dat Wenceflaas Hertogh van fira* 
bant hem ce geval geconfenteert fal hebben dat de voorfchreve 
van Allen in Gerigtsraaken haar appel en Hof hebben aanfchepe* 
iien rot Grave (3); ten welken effede fig in memorie vint, dac 
nog den z8. Augufti 1548. de Schout van Aften twee vonnisfen 
beeft overgebragi aan den Schout (^ Grave, die het door den fe^ 
crctaris dede openenen aan fchepenen voorleefen, dan dit is nu 
al geabrogeert. De iphepenen en ineefeteoen vant Hollander* 
broek (4) nu refbrt en geincludeert in oe gerigtsbanke van Cuyk 
ilagten mede tot Grave *t appelleren , dan gaan nu aan de Hoofj(« 
>an& van Cuyck. Heer Jon heeft Ao. i ) 5 1 . op woensdag poft 
Remjgii die vande Grave het wollen aropt in haar keuren en 

})oinaen geconfirmeert No. ij. Hy is, liet Oudenhovens be- 
chryvingevan Dordrecht pagina mihi t^S. (5) Ao. 1339. een 
vande voornaam fte Bannerheeren geweest, die de traftaten van 
commercie tusfchen Jan Hertog van Bribaoten Liodewyk Grave 
Van Vlaanderen betekent en betegelt heeft, waarom dies tyts nog 
van veel aanfien. Hy heeft vier foonen (6) gehad namentlyk Jo- 
hannes die hem in dcHecrlykheyt vao Cuyk endeGravegevolgt 
is, Hendrik (7) namaals Heer van Hoogftraten en dat aan dieflehs 
pofteriteyt gebleven is. Wemmer Heer van Meeteren en Mal* 
fem, en Gerrit Proeft van Loven (8). Hy is Ao. 1357. binnen 
s^Bofch ia de Minnebroederskerk voor *c boog Altaar begrap 
ven (j>). 



AAN- 



i 



^S BfiSCHRY VING VAN d» STAD GRAVE, 

AANTEKENINOEN- 
Op 

JAN D « N II. 

(t) Het contrarie van dien , namentl7k dat defe Heer Jan is geweest 
den broeder van den vorigen Heer Ouo van Cufk beweren fiutkens tro- 
pheés de Brab. ttm. 2. pag. 57. Simon van Leuwen Bateio. iUuftr. %.Jiuk 
leüer M. het wo^rd Myerop pag, ioi6> enden NB, pag, 1018. alwaar hy 
fchryft: Otto van Myerop, vtyt den huyk der baanderneeren van Cüyck^ 
was een fone van Ottc van Cuyck, gefeit van Myerop^ wiens broeder 
was Rafe van MyerMt belde fonen van Joban van Myerip , Ridder» die 
eenfoon wan van johmvan Cuyk Ridder, Heer van Myerop ^ getroac mee 
Maria Berker^ de welke na de dood van Ouê^ Heer van Cuyk en de Grar 
ve, fyn broeder, Heer van Qeyk eeworden is, en overleden anno I3S^« 

Div«is en Haraus fchyaen mede van dit Tentiment te fyn op de voor* 
aangehaalde plaetren in de aantekeningen op Heer Ouo n. i.pag. 91. 

Hier tegen komen met het gevoelen van den auteur over een, voor foo 
veel defe JAN dk IL aldaar mede geftelt wordt, als een foon van Hen» 
ricus Heer van Hoocbfiratm mitsgaders neef en opvolger van gemelden 
Heer Om van Ogyk^ het Cbronkon Anonymi Ducum BrabantUe ab Ant. Mat- 
tbaso edUumpag. ie6. in fin. In his verbis: Mortuo antem Ouone fine he* 
rede fraterejus Hmrictijdominus de ffooc/VïfétfM tres filioshabuit, fcificet 
yoannem, Henricnm ft Wemumarum. Idi inter fe omnia hsc tanta bona 
partiti funt: Joannet obtinuit Cuick & Grove y Henricus in fiiniculum hete* 
ditatis fuas acccpit Hoxhjlraten, H^enemanu habult Mdlfen & Mokeren. 

ExtraiB funt ancienne Orofdfue efcripte en vers Ttiou^ bv voorfchreven 
Butkens torn. i. preuv. ée liv. 4. pog. 144. te vinden, bet felve luydt aldus: 

9oen ^tet one ban eetttpdi fd^irt 
^ttn wet bp achter gent en liet $ 
JBtaec 3pn D|oeber jpt feiier öa^ 
^ie #cere ban Haoctfirarem bia^/ 
^aDbe bcp fonen/ bat bia^ mn. 

jan^ Hembtick en fVenemaer: 

m^ befec btf en fonen BaeOet/ 
<En&e l^tet otto oepbe gaebec 
9efe taietelt babben begeben / 
jboo fpn be K^eerHcb^ben Heben 
jêan Onck\ïm Grove bat gp Uift; 
Ban Hoocbfiratem. MUfiuy Meteren \Mt 

Set(io)ben qp befe fonen brpe/ 
Jsm^ Hendric^ Wenemser^ VX bpe 



f 

ENs LANDE y^N CüYK. 97 

^éplten Me gocboi aHrdaetict 
. I^en bWom ton <0em enbe bac&ec/ ^ 

tfn RÏ te-itijwï bfe llrerHcöcpbcn 
Hebben gebeplt etibe gefcl)epben. 
®ie outpe broeber 7^» befteït 
C»;* en Graeve in fpubec getoelt/ 
Henric Die mtbbeifie 't fpnre boeren 

93e||ietC 't ïant üan Hoocbftraeten, 

fVenemaer bie |oiipfle bleef niet eece 
Van Malftn enbe Don Meteren J^eete, 

Dat O^fó Heer van Cuyck en de Gr/iw Tonder kinderen fterveode de 
erven is vande GroMt gelaten heeft aen fyn Neve Jan van Kuyk^ getuygt 
Süchtenhorst Gelders, gefcbied. 8. boekpa^. 163. n. 18. 

Puncan. bift. Gelr.'ltb, 8. pag> 322. Oao öravia ac Co^^ Dominus mo- 
riens liberis non genltls, hsreditatem Gropfc reliqait «ognaco fuo Jo&m- 
ni Cucio. 

Pont. Heuter. rer. Burg. lib. 2, cap. 20. pag. 45. Otto Hervelius Domintu 
Gravut ac Cuyckenjis moticjïs liberis non genitis» baereditatem Gravim 
adiit cognatus ejus Joarmes Cuyckius, 

Oudenhoven befchr. der Stad s'Hertogenbosfcbe 26. booftft* pag, mibi 184. 
ÓTTO Tonder kinderen dervende, iïiaekte de erffenis van de Grove aaa 
Tyn Neve yam van Kuyck* 

Dus verre accordeert dit wel met den authcur voor Too veel het Tenti- 
ment raeckt, dat deTe Heer Jan de twede, TuccefTeur van Otto, is ge- 
weest deflelfs Neve , en geenfints Broeder ; maar de vooraangehaalde 
Kronyken verTchillen hier in vanden opfleller van het memoriael, dat Ty, 
eene generatie overflaende , Jan , Hendrik en Wenemaer Teggen kinderen te 
Tyn van een Uroeder van.O^: die volgens het memoriael deflelfs ^ro^i/^i 
klein kinderefi Tyn geweeft,- 

Dit gevoelen van den autheur is gefundeert op het document onder No. 
13. alwaar Jan firn vanden broeder van Otto» en fyn opvolger Tchryft: Wï 
JOHAN Heere van Cuyck en van Hoocbfhanen^ doordien andemnts, vol- 
gens voorTchreve chronyken Jan oudfte broeder van Hendrik en Whunnaer 
Sg geenfints koude tituleren Heer van HooT/bylro^en, aangezien die Heer- 
lykheyt aan Hendrik de middelde broeder, wa^ toegedeylt. 

Waarom ik Toude denken, dat wegens den korten tyd, dewelke deTe 
Jan de twede geregeert liëeft , de Tchryvers %n Klein foon van Hendrik, Iti 
Tyn vaders plaets Jan Soon van Hendrik, &\\en genomen» en alToo van 
twee j^anfitfneenea gemaakt hebben, (gelyk ook daardoor veele Tchryvers 
tusTchen Otto en Wenefmtar 'm plaet^ van ^rte alleen , twee Jannen reke- 
nen:) Het welk ook te aiiparenter voorkomt, om dat, ingeval men met 
voörfchreve Chronyken Jah, Hendrik en JVehnmaer Wilde ilellen als kinde- 
ren van Hendrik broeder van Om, die volgens Butkens tropb. de Brah. 
tem* u Uv. /^pag. 354. btreyts in den jaare 1304. was gefneuvelt, jyenne- 



Sfi BCSCHftYVING tam db STAD GRAVE, 

meer van byfondere hoge jsaren taait moeten geveest ffn, gemerkt hj 
^en ló. Augudus Anno 1387. oog in levende lyve wat, ala biykt by het 
document onder Ne. 20. 

Insgelyks dat niet waarfchyneiyk is» dat Jan Soon van Hendrik en fuc- 
ceffeur van Otto^ den welke in den jaare 1308. naar alle gedagten meer- 
derjarig is geweest, (iet Na 11 , int jaar 1364* nog een minderjarige fooQ 
foude hebben nagelaten, gelyk te flen is No. 14. en by bet Qfrm, Duc» 
Brab. pag. 107. 

Indien nu alleen defe geringe veranderinge in de genealogie van Butkens 
t9m. 2. pag. 57. wierde gemaakt . dat men defe ?an de twede» in plaatfe 
van l)roeder van Oceo, ftelde als foon van Hentrik^ foo. fiHide de fucces- 
fie der regerende Heeren van Cityk feer wel volgen , en dan daar uyt te 
Infereren lyn , dat voorfchreve ?an dê twide Hendriks Som en Neef van Oe» 
H tot tyn Vrouwe fal gehad hebben Catbarina Bertkom dochter vzn Hendrik 
Bertbout gc(tit Bebbeken^ en overleden fyn 1354. 

Als Ce fien is uyt defe opvofging der regerende Beeren van Cuik 'Codttt 
BKRMAN de 1. tot Vrouwe JOANNA van CUYK. 

s« Sermém L Cmu ét Cttpsk» 

I 

1^ Hermm tt* 

4, Bemri U. 

$m jUkatm 

€. Henri UI. 
\ 

i *^ " ^ ' ■ \ 

/f -^ ' — ^ 

' to. ^em itt.prth Cmftk. Hemffin dt Sitdfir. Wómmterfitt tk MiUrt» , éfrtt tk Cmfck. 

f t t ^ 1 

%%*Jtmir,firtéêCmfêit* Jemfitt ii JÊttckJh* i^.Jtmr^finJk CwfA. 14. Jwm PJwACigiik 

(f) Soude geloven dar de auteur fich hier abnfeert: Wantdefchry* 
vers Teggen wel , dac Henrik Heer van Hnoebftraien is getrout geweest aao 
de dochter v«) Fiur Ckiirs^ Heer vaa J^fm, mur venoiqUctt ne^gMS van 

CCftCO 



eehen fan Heer tan Hooelfifatm^ die van fyn VVouws wégen ook Heer 
▼an jfjien Meyerye van s'Bofch foude geweese f^n : waar van infri l^^kii. 

(3) De auteur confandeert te defer plaetfe fchepenen toe Grave, met 
mannen van Leen in de Cujrkre Kamer, aan de welke die van 4j^tfn appel- 
leerden , even gelyk in vorige tfden vande appellationsbank tot Cuyk , en 
van vonntsfen van fchepenen tot Gfwoeyoor en aan Stadhouder en mannen 
▼an Leen in de Kvykfe kamer op den floote toe Graw als aan haaren nae* 
den en opperden Hofvaert geappelleerd wierd. Slet No. 67. fyixie de 
manier van procederen voor aie van den Landen van Otyk art. Hoe 
men een vonnis van Cuyk in de Cuykfe kamer appelleren fal, en Nb. 68. 
manier van procederen voor die van de Grove. art. Hoe nien een vonnis 
vande fchepenen tot Graaf ^vï of in de Cuykfe kamer appelleren fal. Sulks 
feggen de Cofiuymen en IJjantien lier Heerlykliyt van Afien ook duydelykart. 
13. Den gegraveerden mag appelleren aan fyn wettig overhooft* en die 
kamer van cb^, en Int eynde fwin. 2. Item refereren Wf ons voorts nae 
den Rechten van onfe óverbanke en wettig Overhooft tot Groef in de ks- 
mtr van Cuyk: Cs/i. ende l^'anHen der Hoeft fiod en de Meyerye van s^Herto- 
gben Bosfcbe éx>orvzn Betignem. p^. 403- en 418. Chditfn Cbft. van Brab. 
2, deel. tit. Cóft. vati jfftetipajr. 103^. ff Jèff. 

Mede fchynt de auteur lig te abuferen , wanneer hj vermeint dac 
tyènce/laus Hertog van Brabant ten gevalle van. defen Heer ^an de ll.ge« 
confenteert foude hebben , dac de voorfs. van Afien in Gerigtsfaken haar 




Hartog Van Brabant ^ aan wiens dochter Wenceflaus broeder tran Keizer 
Carel de IV. is getrouwt geweest, nog in levende lyve was. Butkens 
^. cü. tam, Lpag. 468. Eftant depuis Ie Duc Jean pere de notre Prin« 
cefle trespaflè Ie V. deDecembrede Tan mccc. lv. elle comme fiHe aisnée 
fucceda en touts les pais & Seigneuries qu'il avoit poflbdé , & nutli-tost Ie lil^ 
de Janvterenfuivant elle avec Ie Duc Wencelin fon mari firent leur entree 
folemnellement en Ia ville de Lovain premiere de Capitaics de Brabant. 
Harsus in om. Bf<A. torn. L pag. 318. Wenceflaus Duxj qui Joannam 
majorem natu Duels Joannis filiam uxoremjiabebat, cum uxore Lovahium 
pTofcftus, mox die tertia Januarit anni 1355. more Gallico ad proximum 
rafcha exeuntis , Prlncipatum gentis Brabant!» ibi fufcepit. 

Noch is my ter hand gekomen eene fimpele copyevan eene donatie der 
Heerlykheid van Qtyk door voorft. Keifer Carel IV. gedaan aati opgem: 
IVnen broeder Wenceflaus Hartog van Luxenburg, Brabant en Limburg 
de anno Domini Millefimo trecentefimo quinquagefimo fexto , mens. 0£to- 
bris; Edog, dewyl de f(^lve met een groot getal fouten is opgevalt,' heb* 
be die donatie, in h^t latyn gefchreven, alhier niet woordelyk durven 
laten volgen. Indien echter by tytsdaar van eene ordentelyke copyé kan 
machtig worden, fal ik de fclve by defe myne aantekeningen nog voegen. 

Struvius in cwrp. biji. Germ. tm. l pag. 640. f. XXXIIL Segt Wel: Mul- 
tas nova« dignkates Slaftres contttlh Catohia IV. • •* • • • Wence- 

V % ilaum 






ICO BESCHRYVING van de STAD GRAVE, 

flaum-fratrem fuutir.in CoBiidis Metenfibas a. 1354. confirmavit taDquara 
^Duccm Lu^enburgenfcm , erefto ipfius Coroitatu in Öucatum: & w,fMt. n; 
74. Extat diploma ereftionis apud Aub. Mir«ura Diplom. Belg, p. 215. 
Dicm^riift) nottjai/ TW/^^fiMCi&eMMiipa^. 437* Meibomium Tomo JIJ. p. 
2JI. & Leibnkium CW. Jur, Gen, p. I. p. 207. Edm. Dinterum lib, K 
c XL Daiimin civitaUjMetenJif anno Dmini MCCCLIF. IndiQümé FII. 
tertio Idus MartiL Tonder nochtans eenige mende van voorfz. gifce des 
. Lands van Cujk te maken. 

Omtrent de troaw van Wenceflaus en Joanna fchynt het Struvius met 
Batkens, Divsus en meer andere nïeteenste fyn, ichrTvendede eerde 
in cofp. bifl. Germ, {. cit. Uic (:Wenceflau8:) etiam poft morcem Johan- 
nis Ducis Brabanri« filiam ipüus cum Ducatu recepit in conjugem, iicet 
fatis fenem & state proveéham. 

Ende Butkens tropb. de Brab. torn. I. pag. 467. La Princefle eftant de- 
meurée veufve fut folliciteé par divers Princes, mais Philippe R07 de 
France mena Taffaire en forte qu' elle fut accordeé en I'an mccc. zlvii. 
au mois de Juing A Wencelyn fils maisné de Jean Roy de Boëme & de 
Beatrice de Boujbon, qui pour lors n*avoit, Teage que de doufe ans: 
foD frere TEmpereur Charles IV. lui donna en advancement de cemarla- 
ge laCpmté de Luxenböurg, Ie Marquifat d*Arlon & les Comtés de Chi- 
ny » de la Roche & de Durbuy. Et pour honnorer Ie feftin de leurs nop- 
ces lediét Empereur erigea en titre de Duché la terre de Luzembourg par 
fon diplome donne lexiii. de Mars de Tan ifccc. liv. 

Mitsgaders Divaus rer. Brab. lib. XIF, p. «. 164. ff fea. Anno proxi- 
mo, cum Joamie$ Dux in aegritudinem incidifiet, Lovanii conventu Or- 
dliuim diu deliberatum cft, cui imperium regionis , fi cum mori continge- 
ret, defern^tur, filiis ejus paullo ante elatis. Tandem communibus om- 
nium animis, Venceflaus majoris fiHae roaritus, Gelro, & Elandro prsia- 
tus eft. Sequenti anno Joannes Dux cum fe morti jam proximum cerne- 
ree, demandatA Vencedao Republiek, commonitisque Ordinibus, ut ei 
uxorique fidi deinceps effent , Non is Decembris fatis concefBt, «tatis an- 
SK> LV. fufcepto, ut Irithemius fcribit» habltu Behedidhino. vid. Meyer. 
anii. Fland. ad ann. 1347. fol. isi. vers. Harsei ann. Brab. torn. L pag» 

3*7- 

(4) Den auteur fchivft int vervolg van dit memoriael, dat het Hollan- 
derbroeck is van 't retort van Mil^ waarom me gelove , dat hier abuüve 
de gerigrsbank van Cuyk in plaets van Ml is geftelt, gelyk uyt dé vol- 
gende periode genoegfaem is af te nemen. 

(5) Mihi pag. 238- Siet mede Mlrsi oper. dipl. tem. i.pag, 323. 

(6) De gementioneerde rvm-Chronyk en 't chronicon I)i^c. Brab. (pre* 
ken loc.fup.cft. maar van drie foonen* 

(7) Butkens tropb. de Brab. torn. i^png, 486. verhaelt,, omtrent hetgee- 
tie hier vooren is aangeraakt wegens een houwelyk met de dochter van» 
den Heer van kiften ^ het volgende: Le Duc & la Duchefie par leur let- 
tres donneés le dernier de Janvier de Tan 1366. donnerent A Henri de 
Cu^k fire de Hoocbftraten tout ce qu'ils avoient au vlllage iAfien. n*y xefcr« 

vani 



EN LANDE VAN C U Y K. 101 

vaut qae ie droift de Soaverainitè & fon de cloche, U quelle terre doibs 
Tan 1362. ils ayolent oftroié i Pierre Cottrel, de qui Ie di^ Sire dtHoo^ 
Jhaten avoic epk)ufè la fille. 

Ét Gtama^e Lovanhm ptig, 10. Huic radici infica plures familiae, in- 
primis Couterellorum, qu» demum clarefcere coepit cuoi Loyanii Pisro* 
rem habuic Petrum eundtmque Afta in campania Dominum foceriim Hen- 
fid Cucani Hoocbjlratani Toparch», cui cantam dotem afljgnavit^ quantam 
pecierat. 

De welke meerder van defeo Hendrik van Cuyck Heer van HMchfiraten 

felieven te weten , konnen na fien Diveus rer. Brab. lib. iS'Pog' löi. 
[arsusawi. Brab.part. i.pag, 345. arl ann. 1371. i^utkens torn. i. pag, 
489. Slichtenh. óeld. gefcbied. 7. boek: pag. 147. Pont. Hift. Geir. lib. 7. 
pag. 292. 

(8) Om defc jaren werd in de lyft der Prooften van St. Pieter te Lo* 
ven, gelyk die by van Geflel biji, MeehL pag. 149. is opj^egeven, geen 
GffTf^ gevonden, maar Butkens diS. 'Hb. tom. 2. pag 57. fegt: Gerard de 
Q^k ü\s de Jean lire de Cuyck efp. Aleyde de Cock. 

{9) Vinde hier niets van, nog by Cramaye Taxandria cap. 8 pag. 8. 
Oudheden en geftichcen vans*UertQgenbefcb boofdfi. 19. n. 13. pag. C16. Ou- 
denhoven befcbr. der Stad van s'HertogenhosJcbe cap. 21. pag mün, 1 1 7. hidor. 
' EpifcoP' filvte Duc. pag. 304. nogte in het grand tbeatre Sacré du Ducbé de 
Brabant, tem. 2. part. 2. pag. 53. op alle welke plaetfen egter vande Min* 
derbroeders Kerke worde gefprooken. 

Johannes de Cuyk heeft door kwade tnenagie en flordig be* 
fticr fyner faaken lyn Heerlykheyt van Cuyk en Stad Grave vcr- 
kogt aan Jan Wytvliet bailert des Hertogen van Brabant (i)^ 
die de bedonge conditien niet voltrcckende, foo heeft Heer Jan 
fyn Stad Grave en Heerlykheyt van Cuyk door behulp der ber- 
gers (:die meer haer natuerlyken dan gekogten Heer beminde:) 
Sewapender hand geoccupeert, en daer nae in feker rencontre 
en voornoemden Jan Wytvliet verflagen. Waarom den Her- 
tog van Brabant de voorfcbreve Stad ingenomen en met volk be- 
fet gehouden heeft, tot dat tu&fchen hem en Heer Jan de faaken 
geaccommpdeert wierden, op conditie dat Heer Jan fyn Stad 
otave en Lande van Cuyk, anderfintseen Rykfleen fynde, voor- 
taen van den Hertog van Brabant te leen verheffen en houden fou' 
de. Hy is weynig tyd daar nae overleden nalatende een minderja- 
rigen foon genaanrt Johannes (2) onder de voogdye van Diderik 
van Heume Heer van Perwys ()) en Cranenburgh. Defen D idcrik 
van Heuroe fiet No. 14. heeft Ao. 1364. de Stad by fyn huldin- 

N 3 ge 



I02 BESCHRYVING vah db STAD 6IIAV£ 






ha* privilegiën gcconfirmeert en befwooren met belofte van 
poorteren binnen en buyten tot fchepen vonniste fetten^ 
voorts conform de brieven, die fy daer van hadden, en in fpe« 
cie den vrydotn op den Cuykfen tol voor haar propre goederen, 
behoudens alleen dat fy den tollenaer oorlof moeten eyflchen. Dit 
vinde ik de eerfte vrydom op den Cuykfen tol, waerooi bedenke 
dat wy uyt dien op den Boxmeerfen niet konoen vry fya (4) foo 
het anders waar is, dat als voorfchreve Boxmeer Ao. 1308. al 
eenen anderen eyRen Heer gehad heeft , cenaamt Heer Bock. 
Deu voorfchreven Diderik van Heume, fiet No. 1 5. Ao. 1 3 67. heeft 
tegen genot vaneen vry willige gifte den borgeren der StadGra» 
ve mede belooft hun noyt meer te fchatten^ of beede op haar te 
vorderen. 

AANTEKENINGEN 

Op 

JAN DEM 1 1 L 

(x) Butkens wopbeés de Brab. tem. i.pag. 370I getujrgt wegens het ver^ 
kopen der Heerlykheyc van Cuyck en de Stad Grove mitsgaders de onhey- 
len daar 117c ontftaen het volgende: Jean Baftard de Brabant fumonime 
W'fivliet acquift par achapt de Jean fire de Citfck Ia diébe cerre de Curjck 
avec Ia ville de Gtave^ k caufe de quoy des Tan MCCC LV. il efl qua- 
lifié fire de Cbydlr & de Blaesvelde aux Regiflres de Braxelles, roais cotii. 
me il demeura en faute de facisfaire aux conditions trai£tées fur Ia diëe 
vente, ou bien que Jéan de Cwjck fe repeutlft d'avoir faidk Ie transport, 
depuis grands debats s'efmeurent k cefte caure» & pafla la chofe fi avant « 
que Jem de (Xtfck unenulft entra recrecemcut avec quelques gens d'armes 
eu la ville de Groüe^ & combien que Jeen de WytvUei avec les fiens s*e- 
ftoit mis en axmes pour la defence, fi eft ce que Ie dit Jem At Ckiyri^avec 
rintelligence qu'll avolt en ladiéke ville s'en rendit Ie maidre, & en ce 
rencontre perdit noftre Jem Wytvliet ia vie ayant efté tiié par Ie dit de 
Cuyek, qni depuis p^rmi cercaine compofition qu'il fit avec la Ducheilè 
Jenne obtmt derechef la terre de Cuycib avec la ville de Gf«iw. & pag. 
S06. Mais cede mort coufta bien cher au fire de Cuyck^ car fa ville de 
Grove fut faifie par noftre Duc avec fes autres biens & tenue é confifca- 
tion jusques&ce que depuis il trouvamoien de s'accommoder avec Ie Duc 
k certaines conditions, une desquelles fut» qu'il devoit prendre fa terre 
de Cuyck en femblc avec la ville de Grove en fief de Brabant, & Ie Dtic 
prendröit Ulterleuremeut la terre de Cuyek de TEmpire d*ou elle eQoit 
mouvante. Ende 



BH LANDS VAN CU YK« 10} 

Bndc de neer aengebaelde Rjrm Chionyk: 

l^in nae otet mt tpt ^ 

9erboc(ite J^qp te^ fcfter spt 

®fe ^rattt ban Groeve/ alfoo Ito gdt 

. I^^r Jinm ban BUtersvek^ fc. 

1I(^ Ou^ l^eet 7^ ban BUersveh 
'^m Groeve l^éiift in fi^nne ge\odti 
Oetlosbe I)ier tot met mocDe tiog» 
9an 45etce ten ^mogej 
JBaec bom bie bae0en koaeren cotnen 
9an bet^htge/ tieb leii brrnoimn/ 
' <Bn girït ]^eec Jo» nkt ;pt fi^tei: ba^/ 
^ie boerbiaecbe fo fp befpcotoi taia^» 
9aeconi bergaerbe in fiotte fiont 
l^jMbanGir/fi^bDeic&u tont 
t^aere btimbe enbe magge/ 
Cnbe quant tot mien bagge 
l^ntelptfi ten Groeve binnen / 
i^p I)abbe baet bcfenben blen miüben 
tf n liebet fiabben foo mp boekte 
't <eiborcn INecfc&ot» ban 't geteegtf • 
9aet nae toan bP botclit en geachte 
l^eec Jom ban BUersvek af met macbte/ 
i^eet 7» banB/(ffrn»iSr te biet nee 
Jttieef boot in biet ^cj^offeltiice: 
9llbu^ l^eec Jm ban Cuyck begelt 
l^m Groeve ttebet in fpn getarlt/ 
9I(f Igectodr fl^cdfpn bat beraam 
tfnte Bcou Sofjatme/ biactén fl^ stam/ 

Mitsgadenhet Anonymi dmmken Ducum Brdf. eb J». Mittb. eOt. fag. 

Poft baec Joames vcndidit oppldum de Grvwe domino 7«afiw de Naers- 
uU, qui fuic fracei JoaoDs DuxUTs, UlegUimus tarnen: vendldic autem 

CCTli 



IO+ BESCHRYVING van j>z STAD GR.AVE, 

certa pecun!» fumma. - Sed duiri dics perfolutfoni» adwniflfet, ipfe Doroi* 
% nusJoawnMnon complevit ea, quae in paébum venerant. Quare graviter 
comuotus Joarmes de Cuyc^ convocavtc amicos 6c propinquus, & quodam 
die vcnit abfcondice in Grove ^ ubi habebat mulcos übi favences. In ipfa 
autem pugna Toemn^j de Blaersvelt manfic occifus. Ifta autem dum audis* 
fent Dux & Öuxiffa in gravem iram exarferunt contra Joamiem de Q«y*. 
Sed boni & potentes viri amici eorum pro pace & concordia fe mediave- 
runt. £t in hanc confenfionem res produéla e{l« quod pro morce Domi- 
ni Jommis praedi^i daret quandam fummam pecunise, & non folum Grove 
fed etiam oppidum & terram de Cwjck in feudain a Duce redperet, & ex- 
inde fervitiuiu fibi pfaeftarec. Sic evafit iram Principis. 

(2) Vid. di&. cbron. loc. cit. ubi: SuccelTu temporis dum bic Joames de 
Cuyk vitam univerfae carnis fuiflet ingrefllis, reliquit fiUum poft fe, qui 
etiam Jwmnes vocabatur.- Et quia ir\^annis pupillaribus erat conftitutus , 
Dominus de Parwys accepit eum & cerram ejus in tutelam. 

(3) Peruez, five Perues, quod Antonino in itinerario eft Peruiciacua, 
Gallo-Brabantis municipiam, titulo Baroni» clarum, potentes olim Do* 
minos bahuit, ex ipfaftirpe Ducum Brabantise: cui ftirpsHornana fucces- 
lit. HofJie Dux Arembergici & Arfchoti Baronatu PerasUno potftur. 
Miraus dipl. belg. tm. .1. pag. 302. in nt. n. i. 

(4) Ziet voor pag. 21. in de aantekeningen, n. zi. 

Johannes de Cuyk (i) meerderjarig geworden en •t bcfticrfy- - 
ner faake aangenomen hebbende, heefc Ao. 13751 fiet No. 16. 
de Srad Grave haar privilegiën geconfirmeert Ao. 1376. No, 17. 
hadhy oinfyn afwezen de Staden Slot van de Grave in bewaring 
;cgcven aen Richard de Kocke Ridderen fchout van s^Bófch , welke 
y voorfchreve document onder andere de confirmatie van pri- 
vilegiën belooft heefc. Hy heeft Ao. 1378. No. i8. boven nader 
confirmatie van privilegiën den borgeren ook gegeven, dat hy 
geen guarnifoen in de Stad foude leggen dan met raad van Bur- 
gemeelterjen en fchepenen neven twee eerlyke mannen nyt ider 
vierendeel, dat hy ookniemantgeleyde foude geven dan oircond 
twee fchepenen der Srad, ook in cas van arrelr haar buyten de 
Stad onvertogen, regt te doen erlangen. Hy is fonder kinderen 
nae te laeten in Weftphalen doot gebleven voor een Cafteel ge« 
naamt Engelryk (2) *t geen den Hertog van Gelre belegert had. 
Naefyn aflyvigheyt is de Srad Grave en *t Land van Cuyk litigieus 
geworden tusfchen Heer Wemmer van Cuyk des voornoemden 
Johannes Oom en tusfchen Heer Jan de Cuyk Soone van wylen 

Hen- 



t 



EX LAN DB ▼AN'CUYK'. I0| 

Heoderik de Coyk Heere vao Hoochflneteii des voornoemdeQ 
Heer johtanes oudften overleden Ooms Soon : dog heeft 4kt 
Wemmer door behulp van goede Triodeii behouJen» en vaa 
Hertog Wenceflaus en Vrou Johanna te leen oncfaogen (3)^ 

AANT EKENINGEN 
Op 

JAN DEM IV. 

(i) Het Is defeHeer fm geveest, waarvan Knippenbergh hifi, Scela. 
Ducót. GeU. Ub. 8, cap. 9. pag. aSp- fchiyfc: Joaones terrltorii Cuicken- 
fis Dominus de conienfu Eplfcopi Leodienfis donavic anoo 1371. Or- 
dioi Crucigerorum Capellam S. Agaihas, ea lege, utMoDafteriumibideai 
extruent Crucieeri. Donationem Urbanus feittis Pontificatus fui anno fe» 
cundo per Eminemifliinuin Piliiim ticulo fapdsPraxedis Cardinalemi379* 
coiifirmavic: quemadmoduin etiam teftimonia aucbeoüca Caibedratis Ca* 
pituli LeodienOs palam faciunt. 

*t Kloofter van Sc. Aegten, zoo als het zich in *t jaer itfio vertoon-' 
de, kan eefien werden, in Radeaakers JIoMtotpm/merfaiii^iAtf tnKkf^ 
Jcbe ümbeam VL diekpag. 3i9« 

Tabuls Cortebergenies i Wencedao Brabant!» Sc Luxeburgt Duce» 
ejusque Conjogejoanna, anno 1372. edirs, & è Brabantitt ProceribuSp 
/:onder defe mede door foames Heer van Óiycil:) figiliata videri poflunr 
In Mirsi ^per. dtpkm. um. t-M* 325. 

(2) Jean üre de Cuyek^ Grove & i7<»^/7raf(e did Ie jeone Compagnoil 
d*Armes au Duc de Gueldres fut tué au Chafteau Engelryck en We(q)ha« 
lie en Tan 1388. 11 avoit ep. en Tan 1380. Mehaut de Boetfelaer. Butk. 
tm* 2. pag. $7. alwaar notoir het jaar 1388. qualyk geflelt is, gelee Wem- 
mer des felfs fuccefleur den borgeren der Sad Grave haare privtlegieii 
bereyts m dén jaare 1382. geconfirmeert had, fiet het document onder 
No. 19. ats mede dat defe Jan de vierde Heer der Stad Grave en des 
Lands van Cuyk ook Heer van Hoochflrate was, aangefien desfelft neef 
Jon, Soon van Hendrik Heer van Hooebftraien^ die Heerlycheyt befat, 
gelyk gemelde fiutkens felve fchryft op de volgende plaats* 

(3) Butkens tm. i. pag. 506. Jean IV. fut tué en la fleur de fon age i 
la fuite du Duc ile Gueldres au fiege du Chafteau d*Engelr]rck en Wed- 
phalie fans laiTer aucune pofleritè: par ou laterré de Cuyek fut querellée 

- entre Jean de Cuyck fire de Hoocbftraeten^ fils de Henry^ ot fon oncle fVe» 
pemaer de Qrfck Sire de Meteren jt Aibj^, qai par Ie fupport d'aoits ob- 
tint finalement la poflTeflion, & fit hommage a nollre Duched^ tant poHr 
la terre de Qiyck que pour Ia ville de Grave: tellement que confecutive« 
«ent dnc fcigncurs de Cujck avoient relevé la ville de Gratis des Ducs 

O ft 



lo6 BESCrfRWlNO vaS db STAD GRAV£ 

ft DochdTe de'Babant depuis Ia (tremierft acqiiefte fatfte en Tan MCCSl 
% XXIll. par Ie Duc J$w UU fiec Slichceohotsc Geld. Gtjdned. 8. »afib n. 18. 
p. 163. Pontan. d. Ub.pag^ 32a, Pont. Heucerus ter: Burg. lib. %. cap. 20^ 
die aldaar maar twee Jannen als Heeren van Cuyck tusfchen Oitoeii fi^ewh 
mer, en fulxfedertdege melde overlaetinge int geheet aileen vier noemeit. 
Siec voor de aantekeningen op Jan den tweden pag. 97. Concemerende 
het omkomen vap defen Jan 4«n vierden» ea.het gepaifeerdenafvn doot 
fchryft het Anonymi Cbrmicm Ducum Brabaruia pak io7« dit volgende: 
Joarmes ivit cum Comité Geiria m obfidionem cujusdam caftri, quod di- 
citur Engciryc, quod fitum e(l fuper limites prope Weftphaliam in qua 
expcditione, qued logubre fiiit. ipfe diem cl^fit eztremum. Quod ut 
comperit dominus Jatmnes filius domini de Hoecb/lraten prsparavit (latim 
spparatum fuum illuc tendendi , ut terram de Cuick & de Grove in fuum 
acciperet Prihcipatnm. Sed pravenit eum H^enemarus patruus fuus , junior 
trium fratrum, ut fupra dtftum efl, qui primo ingreirus eft» & cxparte 
foa eam bene & fumcienter munivit. Veniente autem Joanne praêdiélo 
quilibet pro jure fiio multa allegavit. Sed ouoniam Wènemarus jam erat 
in pofleffione, & a&ialitcr etiam compos effeétus ipTe obtinuit, & Joon* 
nes repulfus eft. 

Wemmor de Cuyk is gefuccedeert tan fyn oudften broeders 
800Q met (èclufie van fyn tweden broeders outften Soon (i). Hy 
heeft Ao. i}8i. No. 19, den borgeren haar privilegiën gecon- 
firmeert en in foecie de vrydom op de Cuykte tollen» hy beeft 
A0. ijS?. fict No. 20. van Hertog Willem van Gulik (i) en 
van Gclre gelyken vrydom opde tollen fyner Lande voor de Graaf» 
fe borgers geobtineert in voegen fy in Brabant gewoon waeren. 
Hier uyt is blvkelyk dat wy lang te voren in Brabant hebben 
vrygeweest, ichoon de privilegiën van dien in onfe archiven 
niet fyn te vinden. Hy heeft twee kinderen naegelaten als een 
Soon genaemt Johannes en een dogter Johanna (3). 

A ANT EKENIN GEN 
Op 

W E M M E R. 

(i) Slet voor de aantekeningen op Ton den Fierden pag. 105. ft feq. 

(s) Ten tyde Wiliem Hertog van Gelrc dit privilegie gaf , leefde det 
Iblfi Vader de Hertog van Gulicb noe , waaromme hy fich daar geen 
Heitog van Gulicb, maar alleen vanCJrr, en Grave van Zutpben noemt. 

Sici 



£K LANDE VAnCUYK. lO/ 

ttet Teflchemftcbcr mi. OTt^. ^v. nriM 398. alwaar hf fchryft: Wilhel- 
mus li. Juli» Dux anno I392> reMo fucceflbre filio primogenlco Wi|j:^I- 
mo ex nac vita abiit. 

(S) Alhoewel my geen fchryven, bebaiven Janl^on m fyn repM, der 
Vereenigdi Nederl. 3. deel. pag, 35. en dc| Auteur vande Hedendaegfe bifto- 
fie 0/ tegenwoordige Stoet van aUe Folkerenii. deels derde Jiukjefag: 252. Waer 
. van de eerden dit memoriael in handen "heeft gehad » en de twede 
Tam^n isopgevolgt, (yn voorgekomen, dewelke van derej^oZumnaHeer 
ft^ermmffx dochter ietwes vermelden, foo wordt nochtans fonneklaer geve- 
refieert door de bewijs (lucken fub Nis. 21. 22. 23. 24. en 25* hier ach- 
ter gevoegt, dat Heer fFemmer van Cüyck, een dogter genaamt Jdbama 
heeft nagelaten* 

Johannes de Cuyk Heer Wemmers Soon by \ leven van (ya 
Vader door \ aanraden van de Gelderfe de Stad Grave geoccu* 
peere en fyn Vader heel onbelceft cra&erende binnen Nymegen 
(^vangen gebracht, en in praejuditie van deu Hertog van Bra« 
bant fyn voorfchreve Stad Grave en Lande van Cuyk vande Gel- 
derfe te leen ontfangen (1), waarom de voorfchreve Stad van 
vegen den Hertog van Brabant Ao. 1388. belegert en ilerk be- 
vogten is geworden, maar Hertog Willem van Getre heeft die 
met weyoig volk ontfet, en 't leger van den Hertog van Bra- 
bant opgeflagcn (2). Ten lesten de pais tusfchen Brabant en 
Gelderlant gemaakt (}) enHeer Wcmmer Ao. IJ90. (4.) over- 
leden fynde, foo is Heer Jan Heer geworden, en heeft de voor- 
fchreve Hcerlykheyt van Cuyk en Grave in gevolge de condi- 
tien van vrede van den Hertog (5) van Brabant te leen ontfanee. 
Hy heeft Ao. 1394. die vande Grave haar privilegiën gecoiihr<^ 
meere en in fpecie de vrydom op de Cuykfe tollen foo Tyw vader 
^^^ g^g^ven hadden; maar het fchynt dat dit document int' on- 
gereet is geraakt. Hy is kort daer nae in *t felve jaar fonder 
luodereii overleden en fyn fuster Johanna is hem gefuccedecrc (6). 

AANTKKENINGKN. 

Op ' 

JAN DEN V. 

li) Volgens Pontanua lib. 8. pag. 322. en Slichcenhorft het felfd» boek 
P^* 163. Soude in 't jaar 1385. IVepuner van Cu^k door Hertqg ^illem 

9 * » ge- 



io8 BESCHRYVING vak 0b STAD jGRAVE, 

gevangen en binnen Nimegen io de gjrrel kamer overleden fyn; als vnrf' 
^ neer de Geldersfe de hand booden aan Jan Zoon van Wemmer en heoi 
koppelden aen Willems onechte dochter, endeomde Stad met geweld 
aen Gelderland te trecken, verhief J/in (:vooff-bygaende de Hertogin 
van Rraband:) hec leen van Willem, nam Geldersfe l>e(ettinge in , en ver- 
liet e7ndel7ken het befit van öe Grave, ende ontfingh daar voor andere 
opkoinflen binnen Gelderland. 

Divsus rer. Brab. iib. ló. ad am^ 138& S€hr3Fft: Vedemanis ipfo jure 
potior, occupatft GraeM^ beneficiarium itidem Joaniw Principis fè'pro- 
fesfus efl. Hunc paullo poft loanni Domino VuifihenM, nomine Brabaii- 
tinorum Graviam tradere volentem, Jommes filius, gener GuliehH Di>- 
cis Gelrie ex filia notha, focero vinétum cradidit, roosqiie foceri viribus 
occupato principatu, Graviam Gelrico prsfidio cuflodiri permifit. 

Maei boe defe jaaren over een te brengen f]jrn met bet voorgemelde 
produft onder No. ao. waar by Hertog Wiliera int jaar o»s Heeren 1387& 
die fanóti Arnulphi (:den 16. Aiiguftus:) om fonderlinge liefde wille die 
hy^ tot fynen lieve neve JVemmer Heer van Cuyck en fynen erve baddev 
den borgeren der Stad Grove den Vrydomop de tollen in al fyne Landta 
heeft gegeven, kan ik niet wel vinden. 

(a) Van defe belegering verhaelt Meyems tmnalm Fland. fil, ao8. «f r/k 
1388. Gmt;Mm oppidum Gelria? ad Mofam Brabanti* obfident. Dux mi- 
éax fuppetias mittit Toanns- Brabantinas* cccc. equites dncibus Giilieimo 
Trimolo Burgundo h Gervaio Miranda, in obudione Gteiw» xl. miiia 
pugnatorum fuifTe traduntor. Viéti tamen & fuH fugatique Bralianti ï 
Gelderis: Muiti c«fi. Multi Mofa flumine fubmerfl. Capta xvii. figna 
militaria, qua? Neomagii ad aram Virginis matris inperpetuam memoriam 
Gelderus fixtt. Siet ook Slichtenborft 8. hmk. 0. ^3. en 24. pag. i6s- & 
Jeq. Divaeus. d lib. mlam. 1388. Butkens tn^^ de Brab.umè. i. pag-. 
SU. Pont. bijl. Gelr. tib. &. pag. 327. 

(3) Slichtenhorst fcgt op 't voorf^. jaar X38ff.p^* 167. n, 26. in fit* 
ÏTa dat dan de vreede met de Brabanders op den vorigen voet was her* 
fchaepen, ende bedongen» dat de bezitters vande Grove aen de vorften 
van Braband in der tyd den leen eed aouden hebben te dueo» is een |Ee- 
ge^k in de W/nmaend wederom (yns weegs gegaen. Et peg.Jeq. op *t 
jaar 1389. Opt volgende jaer droegh hj zorgh ende begeerde door ge- 
fanten op Johanna van Braband , dat de vrede cusfchen beide oninnx ge- 
troffen (iwaer na de Brabanders ook verlangden:) in t wk aogt werm 
gefield. 

Pontanus d. Ub- €f on. pifg. 329. Cum Brabantis yero pax hunc in mo- 
dum fadU: ut haberet nimirom fervaretque unusquisque quod obtinerett 
fummum in Grovia opidum Brabanto imperium maneret; poflesforqae fe 
ejus beneficiarium, praodito juramento . profiteretur ; captivl ntrimque 

!;ratis dhnitterentur; bdli utraque pars fumptns fuos fuflFcrret. Hii men* 
e Oflobri pera^lis, ad fua fe quisque recepit. Et^^. 331* ld, praKer 
coetera cordi curaeaue habuit» ut per dclegatos, fiagitantihus hoc ipfum 
quoqiie Brabauiis» de pace» cqus fupexiua cuni Oudfia Johanoai pad» 

me* 



Xy L AN DE VA K CU YK. 10^ 

flfemlniinus, ageretur , eamque fignatis codicillis ratam atriqule firmnm- 
que facerent. Referunt hoc ad annom miikfiiouitt crcceocefimum nocPa- 
gefimum chronologl. 

Buckens trtfb. torn. i. pag. $1^. in fin. En fuicede Ia paix traiftée entre 
noftre Dachefle & Ie Duc de Gueldres furenc defignés de cbasque coftè 
fix Conreilliera pour tiioderer coutes les differences qu*il f avoic entre 
euXf lesqueb apres bonne enquede ordonnerent par forme d'arbitrage 
prononcé en la ville de Ravefteyn jour de S Sevtrin xxiii. d'Oftobre 
de Tan mccc. Lsxaix. Qae la vilie de Graoe feroit corone auptravant de 
rhommage de Brabant. Que lea prifonniers de part & d*autre Teroienc 
delivrés, que chasque partle porteroit lea frafx, defpens & interest fouf- 
fert durant les guerres pasfées; ft parmice laDucheflè ftk Duc de Guel« 
dres demeureroient amis & ca bonne pafar. 

Paftio ft foedüs ipfum Ifteris Docis Gefarf» comprehenfom hnjusmodi: 
W7 Willem van Gulich bj der eenaden Gods Hertoge van Geke endr 
Greve van Zutphen doen kont allen luden mit deftm apenen brieve, en- 
de bekennrn, dat wy hj rade endc goicdoncken onfer rade ende vriende 
mit onfer liever nichten Johanne Hertoginne van Luccenbnrg, vanr Bra- 
bant, ende van LTmborch, inorber cude nvt ons, onfer bejrder lande, 
ende onderfaien overdragen fyn eenre vrientfchappen ende eendracht ie* 
bejrt in manieren als Mer na befchreven ftaei; Dats te weten » dat wf» 
onre onderfaten, en Dfenre, gene gewelc, angryp, oft onrecht keren 
en foilen an onfe lieve nichte voirfx. an hoireo Lande, fteden, itoten» 
kiden» dienreofooderfaten, ende foilen doen verhoeden, weren, ende 
keren, na onfe besten iti goeden trouwen , dat «it onfen lande, fteden, 
Aoten, hiden. Dienaren, of onderfaten, of van ymani anders, wie hi 
were, doer of nyt onfen hinden, (leden, ik)Cen, en weder in, eghene 
fchade en fa| gefchien onfer f iever nichten voirik. noch hoiren lande, 
fteden, floten, luden, ende onderfaten opbeyden fyden derMafen, en- 
de fonderlinge Millen, Gtngelt, ende Vacht Ende weert ikke dat 7- 
mant van onfen onderfaten onder ons geguid, of geerfc des wy machticb 
weren V hier .tegen dede, dat foelen wy hem doin beteren ende richten 
met fynen lyve ende guede. Knde dedeoic dat jnnant anders, die 6nder 
oBs nietgegoidt noch geéfft en waer, of dea wy niet wale mechtich en 
weren, ende onfe vmft. liever nichten Amr^^^l^ of onderfaten den 
vervdgden binnen onfen paKni ende machten, foe ibeleo wy hem onte 
Amptluden, ende onderftten tot hoiren verfiivck daar toe behulplich en« 
de hyftendich doin wefen, ende daer aver richten, gelike of die fchade 
ons fclven of onfen onderfaten gedaen wair. Alfo doch weert dat eyn 
ofte me^re van onfe onderfaten of dienren, tot onfer liever nichten vorfz. 
of tot hoiren onderfaten of Dienren efn gerechtKke anli^rake hadde, des 
fbelen wy mechtich wefen, dathemwedervaiena ani^eke endeantwoer- 
de, dat onfer (lever nichten wrfz. Rade ende de» onfen fal duncken dat 
reden ende befcheit fy Ende defe vurC^. vrientCchappe ende eepdracb- 
tichelt hebben wy gelaifc ende gelalven in goeden trouwen te halden, 
code te Yoldoin, durende alfo hinghe ats onfe levs ni^e vuifi. leven 



f 10 BESCHRYVING van de STAD GRAVE, 

fal, bebetfliken ons, onre erve, ende nacomelinge alfulcker aurfH^ken 
.^ ende recbceo» die wynu htbbeD of bebben moigen na dode onfer liever 
, nichten vurfz. Ende in defer vrientfcliappcn ende eendracbticbéyt fal 
mit onfer liever nichten vurfa. (hiin ende wefen Joban Heer van u^yrit 
onfe lieve fwager: die onfe dyentr, ende onderfate is, ende fyne lanc, 
lude» (loite, ende onderfate, aifo lange als onfe vurfz. lieve nichtele- 
vet. . Ende defe feive Joban fal van onfe vurfz. HeVer nichten ontfangen 
te feneaifb ons van aids heer comen is den Grove tusfchen dit ende kers* 
misfia oeeücomende tot lioire verfupck mits hoire brieven of vrienden. 
Ende fy fal hem ende de fyne dan inleiden ende veilgen cbmende ende 
kerende. Ende als Joban defe oncfangenisfe gedaen heft, fo fal onfe 
lieve Nichte vurfz. hem fonder vertrecken doin nafynre anfprake, diehy 
an hoir heft, ende na hoire antwoerde, dat hoir vrienden ende den (y- 
nen fal duncken reden ende befcbeit te wefen. Alle argelisc uitgefcei- 
den. In oerkonde ons fegeis dat wy by onfer rechter wecentheyt an de- 
i fen afienen brieve hebbe doen hangen. Ende omme dat te vaster ie hal- 
den hebben wy gebeden onfe lieve Raide ende vriende, Heren Henrich 
vaa Steenbergen Proist van Aldemuofter tot Utrecht, H^re Gerrit Here 
• van Culenburch ende vander Leek, ende Heren Joban van Hoeafeier ge« 
belten vanden Velde Riddere, dat fy hoire fegele, euóe die Burgemei- 
fleren, Scbepeoeu, ende Rayde, van on fen (leden van Nymegen, van 
Ruremande, ende van Arnhem, dat fv onfe vurfz. fleden fegels an de* 
fen brief mit ons hebben doen hangen by onfenfegel. Ende .viry Henrick 
Proist van Aldemuniler, Gerit Here van Colenburcb, Johan vtnfioen* 
feler geheiten vande Velde Ridder, bekoimen dat wy onfe fegeli^eRde 
wy Borgemeiftercn, Schepene, ende R$yd derftede'van J^ymeghen, van 
Ruremunde, ende van Arnhem vurfz. bekennen, dat wy onfe lieden fe- 
geten vurfz. hebben omme beden willeons genedigen Heren van Gelre by 
lynen fegel an defen brief doin hangen te tuge aller vurwaerdenalsvurf/.. 
ts. Gegftveti int jaer ons Heren ci3. ccc. evde xc.opfintcSeverlnu&dach. 
vid; in not. Ant. Mztth»i ad anwiymi ebrrni. Duc, Brab. pag. . j i8. «.^ i. 
•■ (4). Het precife jaair vant'afRerven fm HceifVcfim^ van C^ beb ik 
: - by geen andere- gevonden. 

(5) Moet fyn Herioginne , nameljffc Joh^oae ; gelet W^pKeflaus 
baer gemaal ten dien tyde bereyts overleden was, Knippenbergh bift. Ec- 
des. duc. Gelr. paj^* ic8. edog of hy 1383. dan wel 1384. is afgeilorven 
fiet daarover Haranis irnn. Brab. tem, i. fag. 358. 

i6) Dit blykt genoegfaem aiyt bet document. onder H^ 21. 

, Jolianna (Je Cuyk Heet Weintners dogter hccR Ad.. 1 394. de 
SiaéGrave haarprivikgicn bcvc^siigt ea in fpecie den vrydom 
op den Cuykfen tol. Itciti dat men geen poorter in de klage 
van een doodflagh leggen fal, dan die daaf aan hanrdadig i& ge- 
. weest^ of die mei de wettige wa^heyt becuygt word. Alsnog 
iw f '. ' dat 



emlandkvamCUYK. iii 

dat die een doodflag doet niet meer ^rerbeurtdm Tyh^e^gcn^ pro- 
per goct: welke poinA dien conform Ao. 1684. fiet No. 22. no^ 
gereTpedeert is by de £d. Mog. Heeren Raden van State der 
V ereenigde Nederlanden in faake regens de geaufugeerde aanne- 
mers der fortificatie werken alhier, Eyndelyk contineert dit 
privilegie van Vrou Johanna, dat foo een porter te water of 
te lande by ongeval fyn lyf verloor by daar aan gfen goed ver- 
beuren fal fiet No. 21. Ik meen dat zy ook^elyk voorregt aan 
die vant Land van Coyk gegeven heeft dat m de kom van St. 
Jansbeek foude berusten. 

Sy heeft den lo. December (1) 1400. haar Stad Grave en Heer* 
lykheit van Cuyk met alle regten geregtigheyt overgegeven en ge- 
ccdeert aan haaren neef Hertog Willem van Gulik , en van Gelre, 
en is de familievandeHeerevaa Cuyl^ook met haar geeyndigt (i). 

A ANTE KENI JI GEN 

Op 

J O H A N N A. 

Batkais fr^tsde Braff. torn. 1. pëg. sio.aéofm. 1399- fchryA: Le Duc 
Ie Bourgogne fit drefler belle & puiffante armee en intentton de pafler lui 
mesme au fecours de fa belle tance noftre Ducheflè tellemenc que Ie Duc 
de Gueldres confiderant qu*il auroit è faire i forte partie, fit par amis 
traiéler en forte que pour mettre bas les armes & raoderer les difleniioTi 
une joumée feroit tenwe ft Ravefteyn, ou de la part de fiOftre Duchefle 
fiirent deputés Sweer d' Abcoude fire deOaesbeck, Putte & Stryen, Wil- . 
laume de Milenberg fire de Seyenbom ft Cranendonck , Jean van CaN 
fteren & Renier Grootheer Prevost de Maeftricht; & deuar Ie Duc de 
Gueldres Jean fire de Ryferfcheyt, Thiery de Bronchorst ure de Baten- 
borg , Hubert fire de Ciilemborg , Alard fire de Bueren & Gerard fire de Wer- 
dcnbyorg , lesquels finnlement Ie V. de May jour de S. Bonf face en ('an fusdiék 
arreflerent certaines coQveüances par lesquelles fut dift <^\lt WiUaume fire 
de Cuyck fils Bajiard au Doe de Gueldres recevroit'de notare Ducheflb ftla 
hommage la ville dé Oraoe en Ia mesme forme comme lesfires deOiycJk la 
fouloient tenir, & que la difle ville & chafteaudevrotent eftre è toufionrs 

Ïlaces ottvertes aux Ducs de Brabant, i cefle condition toutesfois que la 
^ucefle durant Ia vle du Duc de Gueldres, ni Ie mesme Duc durant la 
vie de la DucefiTe, ne pouront de ladifte ville & Chafiean porter dommi- 
ge run iraatre reciproqueiaeat, 4e tjpoï toxtni depefcbées lettres par Ie 

Duc 



iiz B£SCHRYV4[NG van de STAD GRAVE, . 

Duc de.Gtteldre» Ie lundi apres Ia S. Boniface fmdifte, & récOéet (ttr H 
.% lesarbitres fusdi^U, & Jcanfire de Molenarck: quoi fuivant noftre Du- 
chefle receut i hommage ledigt Baflard de Gueldres. 

Nochtans urerd in htc anonymi Cbrm. Duc. Brnb. door Ant. Matthsua 
«ytgegeven pag. 125. hier van niets anders, dan het vollende gevonden: 
Fhiiippus Dux üurgundi« prasparavit fe cum omni & maxima militia Pro« 
vinciarum fuarum venire contra Ducem Gelria aeftate futura. Quod Gel- 
rienfes audiences timuerunt valde i facie ejus, haboeruntqoe fecretum 
confiiiam cum his^ qat familiarius adherebant Diutifo Joanns, qoateniit 
intereospaxreformareturt ac Deo prosfperante convenenint amba pancs 
apud Ravedeyn & ibi colloquentes ac mature tradantes conclufio pacii 
faéta e(l anno Domini c». ccc. xcix* 

En by Slichtenbord Geld. gefcbied. lib. 8. ^i^. 171. ft 35. in fin. ad mm. 
1398. Daer na gingen er tusfchen beyde, die een wapen lUnd cjndi- 

§ende met het begin van de lente, ofte (:foo andere dry ven:) een altoos* 
uerende vrede beflooten. De vemaemfte koppelaér hier van was aen 
^ de zyd vande Hertogin Heer Reynier Proost van Maftricht, neffens de 
Heeren van Gaesbeelc, Sweervan Kranendonk, en Jan van Kalenburghr 
Willems volmachtigers waren de Heeren van Reiferfcheyd, van Kulen* 
bvrgh, van Oycn, en van Mora. vid Pontan. Hifi. Geld, lib. i.pag. 339» 
Pont Heuteri rer. Borg, lib. 1. eap, %i. 

(i) Dat Willem Hertog van Gulik en Gelre den 16. December des jaars 
1400. is geweest Heer vande Stad Grove en den Lande van Cuyck^ is af 
te nemen uyt de bevestinge der privilegiën fub No. 23. maer of daarom 
de overgifte van Vrouwe Joamia van Cuyck juyst op den xo. der felver 
maand December is gefchiedt geweest, gelyk de auteur (lek, durveik niet 
pofitive toeftemmen , en wei te minder, om dat nooyt eenig -beivys vaa 
defe overgifte ofte diploma daar van gefien hebbe. 

(a) Het kan wel wefen, dat de linie van Heer fftmmer van Qiyek met 
Joanm desfelfii dogcer geéyndigt is, alhoewel uyt het document No. ar. 
jchynt, als foude defe Jmnna nog een fuftergehad hebben, diegetrouwt 
wa» geweest met Herbert van Hoekekm Heer van jirtm^ maar geeniincsde 
geheele familie vande Heeren vzn Cuyck ^ aangefien byMir«us4>er.ii/)/of»* 
torn. X. pag. 325. gevonden wordt feeker foedus unionis inter Brabantos & 
Limburgenfes anno 1415. initum, het welke onder meer andere ook be- 
fegelt is door Jobames de Cuyck Heer van Heocbjiraun: Et dans Ie grand 
theatre facsée du Duché de Brabant torn. a. part. 2. pag. 112. een begraaf- 
plaats in de kerke van *t Klooder der kanoniken regulier van St* Auguftyn 
tot CorfendoDk. waar op gefchpeven (laet: HIER LEGHET BEGRA- 
VEN H. JOHAN VAN WïC RWDERE HEERE FAN HOOECH- 
STRATEN DIE DE BORCH TOT GELMEN HEEF DOEN MAE* 
KEN FOND ..... DEN BEGINSEL DER CANOSIEN FAN 
HOECHSTRATEN DIE STARF INT JAER ONS HEEREN DU^ 
SENT CCCC. ENDE XLIL XF. IN JUNIO. Sitt ook Gramaye Am^ 
verpia cap. u. en Le Rov n»t. Marcbion. S. R I. pag. 336. ff 408. 

Maar of Ichooo gemelde Heer Jan vaii Qtye bier nog gcnocmt werd 

Heer 



snlakdsitanCUYK. ti| 

Heer van Hfiochjlraun^ foo h«dde echter volgens voorfchreven Gramav» 
Uk. cü. Franck van Borfele den tytel van Heer van Hoocbftraten al in dein 
jaare 1433. aangenomen. Ende wordt in de befcbr. van de Stad Brielk en 
Lmden van Vówm door Cornelts van Alkemade 2. deel, pag. 67. gevondei| 
een brief de daeo 13. Odob. 1436. waar by Frank van Borfele belooft 
de Visfery in de fledegragten van den Briel, door de Stad aan hem ver- 
gunt voor zyn leven , niemant te zullen vertweren, verpagten nog weg 
geven, maar zelfis te gebruiken, tot zyn eigen behoef, op pene van 
Verdek, in den welken hj Hch fchryft: Franck van Borfele, Grave van 
Oiftervant, Heere van Voorne, van Zuflen, van HoêgbftrêUn, van Sint^ 
Martins dvck, ende van Kortkene. 

By van Loon in bet bijimfcb bewyspag, 25$. vindt men ook dat de Graaf 
van Cuykop den Ryksclag van den jaare 1471. zoude befchreven en ver* 
fchenen zyn. Ziet voor de aantekeningen op Herman den tweden pag. 
S9* n.s.infih 

Wilhelmas hertog van GiiHk en van Gelre (i) bjr de voorfs. 
overgifte alfoo heer geworden vande Stad Grave en Lande van 
Cuyky vitide nogtansniec dat daar van teo volle heeft gegau* 
deert, apparent dat door de quade menagie en confufien *t fe* 
dcrt de doot van heer Otco eeniee belastinge of alienatie vknge- 
deeltens gedaan fullen fyn (2). Hy heeft fyn Stad Grave gepoffi« 
deert en Ao. 1400. fiet No. 2). (})haar privilegiën bevestigt 
en in fpecie de vrijdom op de tollen in al Cyn knden. eodem die 
& anno, fiet No. 24. heeft hy ook den lande van Cuyk haare 
rcgten bevestigt met defe woorden : DAT W Y VOORT ON- 
SE DOKPEN EN ONS ALING LANT VAN CüVK 
VAN OEFFELRE BEEKE NEDERWAARTS &c. etgo 
van Beugen en opwaarts moet hy geen ey gendom gehad heb- 
ben (4). *t Is mede notanter dat Oeffclt of Uffclt dies tyts ook 
noch Cuyks geweest is. Ik heb een brief gevonden, üet No. 
2f . het origineel van welk ik aan eenen Wyenberg tot Vierlinx- 
beek gegeven heb, meldende de Ao. 1403. daar by Udo de Bo« 
ye fig in die tyd qualificeert Heer van Vierlingsbeek, Maa- 
Icfe en Holtfefe en der ingefetenen privilegie confirmeert, foo 
Cy van heer Otto en vrou Johanna hadden. Tot verder blyk 
dat dit Vierlingsbeek een feparate fingieurie geweest kanfyn, 
vind men daar nog een antiquityt, te weten ontrent de kcrck 
by een poeltie ftaat een oude populiere broom, daar eenJuak- 

P beu- 



IJ4 BESCHRYVING va« db STAD GRAVJC 

beugel aangehegt en door lancheytde^ tyts wel halfingewasicheQ 
ft« Hoe dit afgededt en vanneer weder' 't famen gebragt, is 
iny Ranfch duvfter en onbekent. Dan de faak als vooren aange- 
merkt IS dit lanc feer nae in drie portien verdeelt geweest , als 
Cuyk met bet Nederampt, Boxmeer te midden , en Vierlings- 
beek boven. Hertog Willem heeft Ao. i4oi. No. zó. fyn dor- 
pen Cuyk, Mily Beers en Eesfcharen begiftigt met vyf hoeven 
van fyn turfpeel onder Mil voorfz. Hy is cort daar aan overle- 
den en fyn broeder Reynout is hem gefuccedeert (5). 

A ANT E KBNINOEN 

Op 

WILHELMUS. 

Hertog Win Gukk en ü>an Gelre. 

(x) Kaippenbergh Ufi. eccles. Duc. Gtlritt png. 107. fcbrjrft; Oelriam 
terede vacuam obcinec OuilielniusTuliaciis,Dax Geldfi» quartns, qaUa- 
tk cutn Brabantis» ac Prucenis belfa gelEc. 

Teffi:heT>macher anml. part. 2. mibifol. 398. Wilhelmus» ejus nomlois 
IX. 3* JttliSy ac. 4. Gelris Dux. 

SUcbteBhorst Gelderr. Gtjcbied. 8. bpek pag. 154. Willem de eerste, uft 
. de (lam van Gulich vierde Hertog van Gelder en Gulkh en Grave van 
Zutveen. 

Pontan. bift. Geh. Kb. 8. pag. 299. GuUelmus I. JuUacus, Dux IV. &- 

Eg. pnc9d. m Summar. Gulielmu» f I. Jultacenfium , & IV. Geln^nflum 
UZ, filius Mari» GelreAfis & Gulielmi Juüacenfls. 

(2) Uyt het document fub No. 2$. is af te nemen; dHfoamm van Qi^ 
Tenlingsbeek, Mafefe en Hokere nog moet befeten hebben» dewyl Udo 
ie Beye daar by confirmeert alle de regten, die de ingeferenen aldaar. 
badden van Heer Ouentfde Heer vanOiiyi^, doen fajr leefde, des God ge* 
sadig ^, en die JaSrou Janna van Cuyk wylner was Joncheer fVemmiri 
dogter Heere van Cuyk den gemeenen Lande van Cuyk gegeven en be« 
fegelc heeft. 

(3) Misfchien heeft Slichtenhorst Iri^ Gelderfebe gefcMedenisfen deze 
confirmatie van privilegiën In het ooggehadti "W^tineerhy opbetjaar ï^ool 
8- boek pag. 172. »• 38. fegt: Uytzeefcer een brief kan men bcfpeuren; 
dat, niet tegenflaande het Brabants verbond, de poorteren vande Stad 
Crmte onfen Hcrtogh lyiUem als boa wettelfken eif beer hebben erkent 
CQ acQgcbangen. 

Si 



XN LAKDE VAK C U Y K. ||| 

Et Pontin. Ub. S» ^. 340. ai i. «w. T400. Cam Brabanio qnoê erat 
fq)er Gravia padum, iit ed relatniB fnperius ad. ann. 1388. id aut inm 
tun , aut firiDUer mtnus fervaium indicant codieiHi hujus sersp ex quibus 
cA tntelligere, habitan agnicmnqtte i Gravi^rj^i^ Ducem GuUêèmum pro 
Duce domino^ue ipforam baireditariOh 

(4) A^i ft. 1. ^ 

(5) Butkeoa trcpbiés diBrahm». torn. i.pÊg. 522. dh: LeDucde Gaeldrea 
ft de Julicrs qoi avoie tam fait la guerre i nodre pzys tres pafla ie XVL 
de Fevrier de Tan MCCCC. II. ne laifTant aucnn enfant de Catharine de 
lavieve fiHe ao Comte de Haynaut fa femme» & lui fiicceda RaTnaudfon 
frere. lis eftotenc fits de Wilkume Duc de Juliers ft de Marie fille de 
Rayoaud Duc de Giieldres. 

Teficbenmacher om. Clkrim pari. 2. pOÊ. mM 401. Anno 1402. Lndo* 
vico Aurelianenfi comra Borgundom foeoere cum eo in odium Braband- 
normn IsiAo seo. Equices adduxic: Sed inde domum reverfus an. eodeni 
1402. 16. Feb. al lis Cal. Martü diem ciauüc in hb tenris fupreaittm ia 
dauHro Monchufio prope Arenacum, cnm uzore conditus. 

Slichtenhorse gM. Cifeb. 8. boek pag. i74« Hertog Willem Tiel voort 
na ayne wederkomst op 't eynd van *x jaar in een ftieuvirigheyd. Wan* 
neer hy üch van dagh tot dagh erger bevont dacht hy op fyne fteri/k* 
heyd, ende om voor zyne dood van het zjme yet te hevelen, dat na fy- 
ne dood eerst gelden zoude. In zyne utterlle wille ingefteld by zyn 
sefwooien fcbryver Herman Moltart, gaf hy aan zyne Zoon^ Willem van 
AWfK te leen het buys en gebied van Middelaer uytgenomen den col vaa« 
de Maes. 

En op ètft jaar 1402. Daar na is de vorst den id. van de volgende 
maend op *t 38. jaar fyns ouderdons in syn^ hof tot Arnhem ontflaepen. 
*i Lichaem is volgens fjm begeeren int Carthufer Rloofter te Monicknuy- 
fen by dat van fyne waerde by-flaep Catharme ondergeleydL Door fya 
toe^doen heeft het Hertoghdom onder andere aengewannendefe Vaftig- 
heden en Heerlykheden, Randeroyen, de Grofoe^ Ajib, ISOfD^ S^hooa« 
vorst, en 't vemaemée Hot van Oyen. 

Dek gemelde uycerfte wifie is te fien hy Pontan. bijt. Geh', Hb. 8. pag. 
95a ffjéiq* ^aar in cmder anderen meóe gevonden worde dft votgeode : 
Dionavimus^ praterea teftamento^joe legavimus GwUetwi» fitto noftro Cuy* 
ftm/i domum ac dltionemüüddelariaB^cum appendice aniverfa annnisque een- 
ftbus» quomodo eaden olim pofKfdic Arnoldus ah Hoemen, exeepto ac 
lefenrato haredibus noftris« quód MidéelèTid» d^penditor » Mofirtelonio* 

En wel citers fchryver ffg pag. 354. noeme Hermanoas' Nolfert , Cferl* 
cusTrajeótinoe dioecefeos, potiHcesApoffolfcd & rmperiaH aaftontateNo- 
fiafiu», tiruflrtffimiPnnciprsAdOflrinimelgforlofiffimi, dbmiol.WlIhehni 
DacH Geiriaaft JuKacen((9 ac Cómith Zutphania fteretariHS* ft fdnba juratus. 

Wyders vervolgt PoDtan. aldaar; Quibus ex codicillis, praeter cetera, 
eil iiicsUigeie, fiiios naturales Culkltno DucT faiffe pUties» ptaHer filiam 
JMifiam. (Quibus ille fingulis liberaliflime profpeétuia voluit. Miri<e c 
l&m fiipesiusDucIsfam Catharinam, conjugem ejus, fiie teftamento me- 

f % mmlSk 



iitf BESCHRYVING van di STAD GRAVE, 

minifle ex aftis ejasdem Teftamenct, qus jam fiint pofita ad aonum 1400» 
% liquec. Ubi & monuifle nos fdo, nomiiuiri & alceramejusfiliam notham» 
qua nuptui e(l data Joanm Cucii dTnaftae, at cd ad annum 1385. & 1387- 
jam modo memoratum. Cujus tamen nee bic» nee in Ducil&B tabulia 
meationem ullamfieriob idfortaifeverififflile eft, qaod veldiera obieric» 
vel etiam quod ei jam ante, utpote maritat», fatis provifum fuerit. 

Hinc proxiuio, qui fequutus ell, menfe Februar. MCCCCII. DuxGo* 
Helmus corpore jam animoque fatifcens, fe fpiritumque fuum Deo optimo 
Max. commendavit, ac certüt in Deum fiducia ac fpe mortaiitatem in pa* 
latio fuo Arnbemii complevit» ejusdem menfis die decimo fexto, «tatfs 
fu» anno trigefimoo&avo vixdum completo: Ëxequise ingenti magnificen* 
iISl celebratse ibidem conditumque funus ineodem, auo conjux Catharina, 
monaderio, quod Arenaco eU proximum, Monacnufio; idque ex ejus- 
dem decreto ultimaque voluntate, quemadmodum in tabulis tedamenti ip- 
fius expreflum jam modo meminimus. Quantis idem Gelris Ducatum 
Zutphanisque Comitatum hsrediis bonisoue adauxeric, loquuntur, pr.'e- 
ceralia, dvnafti» territoriaque perplura, a in bis, de quibus fuo fuperius 
loco injecimus, Randeroya, öravia, Cuca^ Borna, Schoonvorfta & Oys 
caflrum munitidimom, ut addere de ceteris, aut Ulo bic k>co repetexe 
fuperfedeam. 

Mejenis in mrnal FUmdriet adatmum MCCCC. l.fol, 218. vers. Saibit: 
Reverfus domum Gtlrius diem fuumobiit fine liberis Xlill. Galend. Mar- 
tias» tumulatus cum Catharina uxore apud Monacbufam, hoc ed, Mo- 
nacborum domum. Succeffit illi in Juliacum, Gelriam» '& Zutphalïiaai 
Raynoidus frater ejus quartus fui noniinis. 

Om dcfe Schryvers wegens het fterQaar van Hertog Willem over een 
te brengen mag hier wel aangehaald worden het geen Knippenberg biji. 
Eccles, Duc. Gelri€pag,J22> aanfyelefers met defe woorden waarfchoiiwt r 
Cum Mejeri Annales Flandris hinc inde in teftimonium adduxerfm, id 
deeo notare libet, Meierum iu fignandis qoas narrat, relms annum- ve- 
teri Gallorum more è Pafchate inchoalTe, cum alli Romanorum metho- 
dum fecuti initium anni i Calendis Januariis faclant» atque apparens biac 
inter bidorlcoi difcrepaotia qusdam vldeatur; attamen re proplus infpec* 
ti convénianc Exemplo fit mors Caroli Burgundi, ubi Meieri hiftoria 
definit» hanc utpote pridie Epiphanis id e(l 5. Januarii faélam ad annum 
1476. refert citatus AnEtor^ cum alii eandem anno 14.77. confignent; ne- 
queulla hinc inter narrantes contrarietas: porro mors Caroli, ficueft a- 
lia, qus i Januario usque ad fequens Pafcha acciderunt, ad annum 1476. 
i^eóUbant, aft juxta Romanorum morem fz&o i Calendis Januariis annl 
principio, dida mors ad annum fubfequentem» nempe 1477. referenda 
erat. Qus diverfa anni Inchoandi ratio fi attendatur, pleraque qus apud 
Hifioricos inter fepugnare videntur, bac ratione facile conciiiantur. 

Reinoud hertog van Gelreenvan Gulik(i)heerder Stad Grvrt 
tft lande van Cuyk heeft Aa 1402. No.x;. de ftadhaarprevilegien 



xklampxvanCUYK. 117 

geconfirmeert en in fpecie den viydom op de tollen in al fjne 
landen 9 diehydoenroaalshad of nacmaals verkrygen mogt, dit 
heefc hy naderhanc» fietNo. 28. gerenoveert Ao. 1410. Eo- 
dem Aa 141 o No. 29 ezprimeert hy fyn lant van Cuyk, gelyk 
fyn broeder en voorfaat hertog Willem , te weten CU YK, 
MIL, BEERS, EESSCHAREN MET NEERLOON en 
niet meer (: of en wac Gafsel en Tongelaar dies ty ts was vind ik 
niet :) confirmerendcde ingezetenen haar priveligicRi met fpeci- 
fice infertie als vrou Johanna dat niemand in de klage van een 
dootflag geleit fal werden by en fy daar aan hantdadigofmet der 
wettige waarheyd overtuygt : dat ook niemand over dootflag 
meer verbeuren Tal dan fyn eygen proper goet^ fonderdatvan 
fyn Vrou of kinderen te zullen vervegten : eneyndelykfooim^nd 
by ongeval fyn lyf verloor te water ofte lande » dat by daaraan 
niet verbeuren fal 9 metfpeciael bevel aan fynen Amptmanomdat 
folemneel te befweren. tky fynen tyd en regeringe op Sl Servaas 
nagt Aa 1415. is de ftad órave door eenfchielykenoranttoteen 
onmetelyke fchade heel en al in de aGchen geleyt, uytgenome 
4. of^:. huyfen, felfs ook de kerk en het capittel: defenbrant 
was foo vehemeqt» dat ider fyns lyfs genoeg te bergen bad, mits- 
dién^eeh of weinig goederen gecooierveert fyn, foo als ik in c'e 
vooriz. anniverfaria der Canonikenaangetekent heb gevonden (2). 
Hy is fonder kinderen overleden (3). en Arnoud van Egmont, 
daar hy outoom U). van was is hem gefuccedeert. Nog by fyn 
leven Ao. 1418. uct No. 20. ilooten die van Nymegen, Tniel, 
Saltbommely Maasbommel, Graveen Gent met fommigevande 
tidderfchapcen verdrag, om neven de andere fteden en leden des 
Hertogs landen 't (amen te houden en te verdedigen, en inval 
den hertog fonder kinderen fticrf geen anderen aen te nemen dan 
net de meefteftemmen (5). Ao. 1419 fietNo. 3 1 . heeft de vor- 
ftinne Maria(:genaamt Maria van Harcourt nigte vanden hertog van 
Orleans nytkonink yke ftamme (6)« endiehy Aa i405.getrouwt 
had :) me t Jan Schc Hart van Oppendorp en andere gequufibceerde in 
naam van den hertog verklaart het voorfz. gedrag niet euvel te 
4ollen nemen, en belooft dat den hertog hare man de ited Grave 

P 3 van 



na. BESCHJlYy ING f^n d* STAO GRAVE, 

AANTÏKENINGEH 

H E Y N O U D. 
Herêajf man Geke êm ^aan Gwkk. 

(i> RnifpeAbergii bift^ JOuc. 0$lr..pag. 1x3* Boemthetn Reinièlus IV. 
jMÜacua ac qiimcus GeUkia^ Dttx. 

TeiTcheDmacher ofin. part. z. pag. miH 402. RelohoIUiu Roniiru$ III. 
quinpus 6.6lïi>, aq quartus Jaliae Dux. 

Siich|enNomO?M.^i&iW. 8. 6«rftp/^. I7S- Re^nald de vierde < uyt 
4e Ram van Oulich» vyfiie Henogh vtn GeUer en Ctilicb, en Orafe 
van Zutveen. 

Pon tan. biji. Gelr. lib. 8. pag. as?. Reinaldus XV. Dux Gelriae ac Ja- 
liacl &c. 

Int jaar f407. heeft defe Hertog Rcynaild wegens de Stad en *c Kas* 
teel vande Grttve den HcrtQg, Aisto^ius van toal>anc als Leenheer erkent, 
vid. Teflcheom.^. part, z^ pag.mibi 403. uhi: Ad Biabancioam denique 
conuoverfiam quod attinet, mpra diéhim eft, quod" frater ejus Wilhel- 
mus inter C'cters etiam ob Graviam cum Johanna belltgeravit: Quod quia 
cojnpoÜMUB & GrMki jure cllentela Ge)dris unica manfit, hanc ReuihoU 
im^ RobectoPalaxiQOlfnp. Sebni^us, Antbonio Phil^i t. Borgundi &• 
lip at^no i4o6« praeAare rtscufavU; Unde bello ab eaimpeckus anao>i407. 
aS* Oélob. eandeoi praBditit. 

SIichteu}K>rst (k lib. pag. 17^. ft. 48. De nieuws ingdifilde Hertogh 
leui Braband Anconiï vond op defea tvd goed Vorat ReynaM over de 
Heerlykh^yd vanKu^ en zyne moeder-Aad Gravi aan te fpreeken, welke 
hy voor een leen van Braband waa houdende; te meer dewyl Reynald 
van hem als' nieuwen leen-heer had verXuymt verly te begecren : waarom- 
me Hertog» Antoma een opzet bad enfen RejmoJd gewapendep hand te- 
dwbgeo, ÓQiilKytem het woizeyde leefïte Koemen belyden. ReyntUr 
voelende zyn «elven ongereed ende f^o vjiond vooc dien tyd niet gewoo^^ 
gen, zoncinertosh Antonis een. man vaa aen/ien tot aen Valkenburg^ 
tegen; ahvaar beflooten wierd , dat Reynald een heer- gewaed van ertyke 
duyaend kroenen aen den Brebandev zoude opbreng eir^ emde ito eygen 
lyf naer Bralmnd koemen » ore hem Leenheer te efkcfinen vande- g^'^ 
dachte tktrlykbcdfini, gelyk ook dienvolgens de eed gedaea is int 0(»rp^ 
Ëmpel aen de Maes niet ver vaAS^Hertogenbos, ia bandi^n van Willem 

dea 



tK LAKDE rAV C U Y K. ïlf 

4«n joogen 4rftVe van Scytie, In t pög t»ati veele honderd menfchen.^ 
Knippeftbergh «f. tfAd. ^a;. 114. AnthöAiils Ptiilippi BurcumÜ Secim- 
do genltus, in quem Jóanna Brabantkra Ducatumfuuiiicranfhilt'rac, ft Gel- 
IK> hoAMgïum exigit incuitu i>ppidi Gta^ienfis, ad Rein^ldo nonnPhH cun- 
ftante Ingemes Aibico copias tranüto MoA Falcöhurgum infudic, Gcldria 
bofliliter iinminens,- quo acct^to Gelder pac!s, quambclliamantiorclien* 
teltm 1407. XXI II. Oftobrfs Brabanto praClitit. 

Ponttnas d, ith.i. pag. 367. Inangunttis Brabaiuite Dux Antonius è re 
exidiiAabtt Geirte ac Juliac! Dacem Reinaldum, de Cucx Dynajliaëi^ 
qufcejus metropolis Oroivïa eivïtace; cum titrumque BrabanciaB elFe bt^nefi* 
ciutid judfcaret, propius OMtipelltret & maxime quod Rcinaldus, ab obi- 
UI fratris fui Gulielni, Dacatum Jufiaci ac Oeirie cenens, apud fe, jam 
tioviter Brabantltt Ducem creatum, ctientelam profeflns baud fuiflet. • 
. . • • . Memonitt;miactt/iEim Jfa/;am«9cèfmtrM, Ductm Ant 
ValkenburgUfli mocfs caftrfs, conftinilfle W adigere Reinaldum Gelris ac 
Jiilia^f Duoem, ik Üuott (f Onmm dirionen i fe ut ctientelarem fufeipe- 
ret: Scd Refnaltlum, qai fe imparatum nee viribus fi^rein anlmad verte- 
bat; Valkenbufgam yfrum gravem ac honorabilem , Cttjiis nomen Chro- 
OicoA non exprimït, Duci Anronio in occiirfum inifisfe: ac ibi flatutum, 
«t Duet Antooio millenos aliquoc coronato^ Dux Reinaldus penderec, 
ipfeqne in BrabanHain actedenst , ibi Ducem Antonium Dynaflias jam 
dïftai doaiinüm ac beneficiarium aeniturus; an)ue ad baud inultö exfnde, 
ipfa die, qui Severino ficer eft, a Duce Reinaldq pr^üftum, fedlTeque 
fioc nomina ipfan^ Duci Hrabafitié Sacramentum in pago Einpplse^ ad 
Moftt crepidinem üto, haud prodal Qufóo Ducis, frifpeJUntibus pro mo* 
re perpluribns. 

Anonymi tWm. Duc. Brté. eum ahftrv. Anu Mmhéi pag. 135. I^orro 
Heynölauê Duit Gelrift ac Juliacenfis audiciis. tancam mukitudinemexer- 
dtus circa partes itlas congregatam timaie valde, ne propter ipfum hoc 
fiierat praéticatum, (iCut & revera pro magna parte fuit. Nam ipfe post 
inorcem fratris fui Giilielmi fine libefi$ defuncti bomagtum non fecerat 
Pranciai Daiifl^, nee Anthonio Duci de vppido Graven (f terra ad ipfum 
peftifiente. Miflt ergo qUantocyus Conüüarios fuos i& notabiles viros ad 
ipfum, A frtóantea de pace convenit inter eos, quod ipre Reynoldus fol- 
▼cret ei nmha fftillla Renenfiüm aureorum, & iniüper quod ipfe veniret 
In Brabantiam feudum fuuin recepturus ab eo. Anthonius cum oobiiibui 
& miUtibua & cum Philippo fratre fuo perrexit ad Bufcumducls, ft inde 
acceflerunc usque ad Empei fupra Mofam. . Venic ad illum locum Dux 
Oelri*Rt*jmofdus, & talde folemniter feck homagium itel de terris/u^ 
frM9iSy A ab inviteiü cum pace & carltate diibe^ferunu 
Litteras h»magH hifce verbis refert Pontanus hc,hp. ch 
Mos Reinaldua Dei gratift Dux Juliact ac Gelri» & Conies Zupth^nf» 
omnibus contlare volumus, nos ifto die In pago Empei» fupra Mofam 
accepiflTeènianlbuscognati noftrl diledi Ducis BrabantiJB noftram ci^jita- 
ttm atfue arcem Gravia: eiqu^ hoc nomine homagium prsftitffle^ ad cujut 

eer- 



120 BESCHRYVING van d£ STAD GRAVE, 

certiorem fidem figillum noftrunr kffce appendi fecimas, qase datae funt 
^ A. Ch. 1407. die dominici S. Severinl, prsfentibas ex conuliariis nodris 
nobiii domino Johanne de Arckel & Hageflein, & domino JohanneSche- 
lart de Oppendorp» raagidro Curis, & Johanne Wyenheisc eouicïbus, 
vid. Vredius geneal, amit, Fkmd. part. 2. pag. 89- Div»us rer. Èréb. lib. 
17. Harst arm. Braib. tam. i. pag. 374. Êf 375. 

(2) In den Giidenbrief van Hertog Arnouc voor die van het kleerma- 
kers ampt onder N. 39. wordt gcmentiooeert, dat de brieven daar af in 
voortyden In den brant verlooren en verwaarlooit waaren : fekerlyk fal 
het felve f/n reflexie op defen brand hebben , waar van in het reiolutie 
hoek vande Magidraat der Stad Grave beginnende met den jaare 1551. 
foi. 22. het volgende gevonden werd: Dat die Heeren van Cuyk alfulkeo 
Corpus van den banwyn der Stad erffelyk hebhen uytgegeven veur veer* 
tig ronden Pajements, daer van de Originael befcheet, met andere. brie- 
ven en fegei daer van wezende in den jaere MCCCC. en vyftien , op Sunt 
Servaes nagt, als die Stad metten Raedhinrfe, ende die Kerke af brande, 
metten brand vernield is. £dog, voor (oo veel aanbelangd het geene 
de Autheur op meer plaetfen vande anniverfaria der Canoniken vermeit; 
moet ik bekennen datnoyt heb konnen ontdekken, waar die als nu fvn, ot 
ten tyde van den auteur geweest mochten hebben, waarom men alie het 
geen, waar van geene andere preuves, buiten die foo genoemde anni- 
verfaria worden bygebracht» op het goed geloof van den Auteur fal moe- 
ten aennemen. 

(3) Tandem üh\ tarnen morte equo defcendensut nature opus expleret» 
nuilis relidtis hcredibus in LATHUM prope Areni^cum in profeilo Jo- 
hannts Baptiflae anno 1423. defecit, & in clauflroMonchufio ad latus m* 
tris WUhelmi tumulatus eft. ToflTchenmacher^^. m. 403. 

Slichtenhorst op *t gemelde jaar 1423. 8. hoek. pag. 193. n. 85. fchryft: 
Onder dit is Hertogh Reynald uytdefe na d'andere wereld verfcheyden, 
daegs na de geboorte van Jan den Dooper omtrent de driede uyre after- 
middagh, aengegreepen ^nde van een haestige krankte , die hem onvoor* 
fiens in de boerfchap ter Let by Rofendael van 't leven ter dood braght» 
Da dat hy 21. jaeren fyne landen wysfelyken had bedient. Hy is bezy- 
den fyn broeder Hertogh Willem In 't Carthuyfer Kloofler van Monikhuy* 
fen by Arnhem begraeven 't zaemen met fync helm en fchild , als wezen- 
de de laetde Heer van Gelder uyt het bloed van NafTouw. Siet Pootan» 
lih» 8. pag. 4x5. Aquilii Cbrm. Gelr, compend, pag. mibi. 35. ff in additp 
Knippenb. pag. iig. 

(4} Na de met hetamelyke pracht gehouden lykplight van Reynald , It 
Arnold van Egmond, after neve van de vorflen Willem en Reynald uyt 
bun zuster Johajme, by de Staeten des lands voor Hertogh van Gelder 
en Grave van Zntphcn binnen de Stad Nymegen in>gewiliighd. Op den 
festen van Hoymaend zwooren hem met opgedeeken vingeren Willem 
Heer van fiueren en IflTeldeyn , neffens de Prooien van Aken , ende van 
onfe L. Vrouw int Sticht van Utredït. Slicht. 9- hoek. pag. 209. 



EK LANDS VA M CU YK. 121 

By Kntppeilberffh Ufi. eedes. Buc. Gtk. werdt fag. 1x9. oyt Aqui- 
llus en Pontanus dit Schema Geneftlogicum AraolUiEgmondanigevÖDdoi: 

Cênjugis 
Maria filiaReinfddi GeUria. GuUielmus Dux 

Ducis primu Jiüim 

'-- .. .. . "-w^ ^ 

Guilieimutpux GeUriof fjf Joama nufta domino Remaldus Dttx GeUrüe £f 
Jtiiur fino ktrede decféit. ab Ercktl ad pepfrü Jtüim improHs $hik^ 

r" ^^ m. h , , ■ - , ^ 

Gfi/if /«ittm Domram ab Mariam conjugem foomds Cmkir 

Arckel ad Gmcbmfeu J^gmondard, cuipeperü. 

Gorcumiam cafum. 

. r^ . «-A^ ■ -^ 

jimMum Egmondanum ejus Gtsüiobmtm IfelJleU 
mmnis frimum » GeUntf niumBtsrmtipiaflam 
Ducim. afponit Pommus. 

OfTcbooD Knippenberg in dit Schema fchiyft: Marta Uzor Joannts Oh 
mkis Egmondani , foo noemt hem echter Aquil luc alleen : Dyrm/ia Ëgmond v 
tms>, en Pontanus : Johannes Egmonda Dommus. vid. Aquii. cinm> Gür. 
€$mp. pdg. 26- & Ponun, Ub. B. pag, 416. 

Alhpewiel de Telye Fontan. lib. 9, pag. 4Aa. ff ^2^. ad on. 1424:. fegt: 
•t Imperator Sigismundua liter is , que jJwmem. Egmondanum concemiiac , no- 
. bftlitatem imperü» quss hoc ipfum obfequio ao fide erga imperium merea- 
tttr,.altius evehi ac dignioribus honorum infignüs ornari, filii efle cordi 
ac cur» commemorat; & ideo Jobmmm EgmindoMum hac fuA regil gratil» 
prs ceteris, ob ejus erga Imperium Romanum merita» uti frui cupit» 
atqiie eum, ejusqiue ex ipfo leigitimè naum proTapiam untverfam, filios fi- 
liasque, & fi qui ex eis longii ferie exinde progenerarentur, dl, qui pol« 
« |et,.regiJlpote(late, idque animo deliberato, &. habitocum Principibus. 
Comitibus omnibusque Imperii fidelibus confilio. efle honeftafos, nobi- 
litatos altiusque eveébos* ac veros Comius ac Comüijfas E^gmondm m Dei 
oomine deciararos ac pronunciatos; atque hifce fe cbram omnibus eos- 
dem tales agnofcere, declarare ac pronunciare ceftatur: ferio omnibus 
Imperii fubditis ac fidelibus per prsfentes codicillos mandans imperans* 
que, ne qui4 adverfus hanc fuaui Imnerialem gratiam fiicianc oommittanc- 
que. Hls fubrcriptum legebatur; Ad mandatum Domini Regis Johannes 
epifcopus ZaigenbereDds, Cancellarius. 

En Slichtenhorst 9. hoek pas. 211. op 't jaar 1424. n. 5. Op Marien 
Heuieivaersdag gaf Keyfer Sigisumndus. die doen te Ofen (:Buda popu« 
laribus difla:) in Hongaryen was, verfcheyde brieven uyt, raekende onfe 
landrchap, ende desfelfs Hertogh en Ruwaerd. In den eerlten verklaer* 
de hy, Yan van Egmond^ met alle zijne echte aoonen, dochteren, ende 
hun nae&omelingen voor waere Gniven en Graovbmen van Kgmond. 

Q Vaa 



fi» BESCHRTYING ?AK M STAD laiATS 

Vao Loon Hftm/it hmjf^ *t^ Aü OrmMkf vm H$iUmi em Lm dn 
% Dwfjcbm Rjks gewent is. pÊg. ips* Vanden Kabel jaauwfchcn aanhang 
was net Geflacht van Egmand een der vooroaamfte hoofden, welken de 
maDtykeerfvolgins, zoo als wy, cemeld hebben, voorftouden, en des 
ook zoo door het innemen van y&Uteyn en Gomichem als andeis, bv 
^ leeven van Johan van Beyere ongemeen eeyverd hadc « om den zef» 
ven aan hec wak van aile die landen te hdpcn» met weiken hem Kejr* 
fer Sigismund verleyd hadt. En waarom dees Vorst, ujrt erkentenia 
tan den ongemeenen yvèr » welken het S g m miU m Hoys , cot handliaavliq^ 
van des Ryts gerechtigheden, bj dat geval hadt haten blyken, de ge* 
melde Heeren van Sfmond^ Tolsens het recht, *t gene den DuTtfchen 
Xefzeren te die nrden in Holland, om de inwooneien aldaar te konnen 
vereedeien , als dan toekwam, tot dett OmÊfijkenJUnd in 'c voorgaande 
Jaar verheft hadt 

Nochtans verhaek O o uth oieven Cbrmu vm HMmip^. lap. Heer Jo> 
in, heerevan Egmont. geboren An. I43t* Ridder gefiagen te Jeruralem, 
jin. 1465. An. r484. gekocht hebbende de beerlykheydt van Purmer- 
. «fnde van Heer Bakhazar van Wolkenftein, wert hy aldaer gheholt, en- 
de troude daer na in den Haghe Vrou Magdaieen van Waerdenborgh, 
Orave Joris Dr. An. ia86. wert hy by opene brieven van den Konfaid^ 
Mazimfliaea gemaekt den eerste Orene man Egemê. 

Simoa van Leuwen Beê. iüuh. a. flak p^. PS^. febm vm Efmenii 
foone van Willem van Egmont, en van Walburg, Grave Brederizdoch» 
ter van iieoif , geboren anno 1438. Ridder gefiagen te Jenifalem an* 

Bo 1465 Anno 1486. wert hy by opene Brieven 

vanden Koninck Maximiliaen gemaakt den eerflen G^0oe vm Mgmmt. 

Bockeiiberg&mon^. M/lor. pag. 134. Guillelmo Quarto, JoannisSecun* 
difilio, ft Amoldl Geldiia, ZupthanlMuePrindpis fratri, matrimonium 
fuit cum Valbufge FredericI Moerfenlu R^nli filla , ^itque ez ea» 
Ires Filioa; Joasmem^ PHimm Sgmmée Omkem; fyedericnm; ft Guiliel* 
mum,- Fllias quatuor; Annam, Eüfabetam, Valburgim, & MÉrgaretam. 

Hec (felve ftelt Pontus Heuter. in eperib. ^. ter. Biwg. pag. 138. Ut. iL 

Van Loon iiugemekk Infi. bewfs pag. a(f5. Het was dierhalve uyt krach» 
te van deze Leenroetigheyd van het Hollandfche GraafTchap aan 'c Duyi- 
fthe Ryk, dat de-gemelde Aartshertog Mazlmiliaan , reeds by het leeven 
van zynen Vad^r Frederik, in het jav veertien honderd fes en tachtig 
tot Roomfch Koning verkoozen en dos met een Leenheer van het Hof 
lamHohe GraafTchap geworden zijnde, (baks nog to *t zelfde jaar goed 
vondt, om den tegenwoordigen Orêof febm vm Sgmmd en alle des zelfs 
wettige zoo Man als Vrouwlijke naakomdingen op den twaalfden van 
Üagtmaand tot Ryksgreaven en Ryksgraavinnön te verheffen; met bevel» 
dat liet gemelde Bgmondfcbe Ityk^e^cbap, behalve de landen, gehuch- 
ten, bergen, Bosfchen, velden, wateren, water kxmen, Jagten, le^ 
nen, dienscmannen , Boeren, huyslieden en alle andere inwooneren» 
dm (kémf tocbehoorende, ook nog de fhid Purmereyude (rwellce thans 
ÉtttiBg in de hooge StaatsveigaderËDg van Holland beeft:) en de Oorpen 

vaD 



S» LAIIDB ITAH C UTC |1| 

fin Ilpendam en Neck zonde bevatten, en zDd van hem en van alle de 
volgende Keyzeren van Dujrtfchland , als onmiddelyk onder het Day^ 
fthe Rvk ftaande, te leen gehouden worden : Vervolgens dat de Egmond* 
fdkRyhgraovmMt rechten f gerechtigheden, waardigheden en vrydoor- 
inen bezitten zouden; welken aan aUe de andere Rvksgraaven van Duytfch- 
land eygen waaren : zoo nogtans, dat het oudis recht van den Graaf 
van Holland, zoo inopzigte van des OraawnvanEgmmidsferbon als van 
de tot dien Grêefykm rang verbefte goederen, des onaangezien oage- 
kreukt bleef. Het diptoma hier van is te fien bjr Mirsos sjir. dl^^oiii. 
im^i.fag. 46S. 

Pontanus Ub. ia jMf. 580. ad on. 1484$. Romanomm Rez, fémmm 
^Qsnominis tenhmf Dynê/hm EgmmuUmmm, aurei velleris Equitem ac 
facri Imperii Cbntoii foieniniterdeclarat: idque ob varia erga imperium 
Eomanum benefida ejus ac merita, cum togft tom bello para; additis ei- 
dem, ejusque ComicatDioppido ftcaftro Purmerends, cum pagia, Neck, 
Pnnnerlandt ft Ulpendamma. Suntqoe Dymflm Egmmdani eivumque po- 
fteri cvm in modum turn tituio ac pnsfogativji exomati: cum urnen, iU 
lis ft avo prafertim hnjtas Jébamd ejus nominis pHm»^ idem honor ft dig- 
Bilas concdEi, aut faltem deftlnata fuerit jam ante ab Imper.Stgismundo, 
quod ad annum Chrifti miikfimnm pêodringimifimmvlgefiimm fuaKmire* 
Ittlisfe fuperins nos memini. 

SHchtenhofst ia bêek.pag. 290. 9p *timur 1486. Maximlliaen trok we- 
derom naer UniTsfel, alwaerhy Ja», denderden van dien naam, t^rybeer 
im Bgnmdt om fyne meenigvovKllge dieaftcn , tot een Ridder van *tgul« 
de Vlies en Onne «m 't H. R^ verhoogde • • • • Hoewel de 
«aera van Ormm ten tyde van Keyfer Slgismond den Vry-heefm twn Bj^ 
msnd, te weeten defes grootvader Jon dm mjhn al w» verleend ofte 
immers toegedacht. 

Men vind ook in Ooidafti cotfrft. CÊiifiU. Imf$r. Mi. i. fêg. asü op de be- 
fehryvlng desSyksdags te Reeensborg, door Keyfer Frederik In den jaa- 
re 1471. gehouden* die vmn ^pmA bereyts onder de Granen befchreven* 

(5) Vid. Pontan. h^. (Mr. lib. 8. pag- 40S* alwaar hv fchryft : dat» h» lire- 
tm anno Chr: millefimo fupra quadringentefimum decimo oébivo, roenfe 
Ifaio. Btflatiméiihdeplores accefliere, qal ehlem foederadoni novis 
comlllis exaratis ftibfcribere baud neglezerunt: in his , anno pioximo» 
qui fuit fopra mllleiimmn quadringenceumum decimus nonus, die&aiuml 
post felhim Pafehatos, nomina profeffi fiint fua Wilhelmus ürDruecen, 
WUhdmus è Gale», Bercholdtts i Ghent, Tohannes I Werdenborch k 
NIenwael, Rodolphua vander Lawidr, Oisbeitus i Ranwick, Franco 
neck & Otho Hadie t Beesde« quitas. inltia deinde Maji menfls alias 
Uteras-ac chlfogiapha a^ecéle Johannes i Weerdenbufeh, ft Theodorus 
è Weerdenbnrch, éamini Zuederi 61ii , ftatres; Amoldus Cock ab Opy- 
non , Gosfiiinus > Vaadrick , Petrus i Vandrick , Theodorus è Tuyt, 
Oeibrandus i Beosde, Wilhefanus è Beeade fratres, Gèrhardus k Beesde 
dominl Oerhsurdi filios, Wilhelmus ab Heefe ft ViËlerIns Doys ab Ave- 
laet, mUiies, Similitci ft menie eodem Maji foedtcationls eisdffBi'lite- 

Q a 'ris 



124 BESCHRYVING vak db STAD GRAVE,* 

ris novas adjecére , firmatas ac communitaa* Sigillis ac fobrcrfptione fut 
^ Otho ab Hoekelom, Henricus è Niendein, notbus Arcuienfis, eques, 
Wilhelmus è Gellichem, Rudolphus ^ Gelircbeni» Winaldus abHaément 
Johannesè Bechde de Reynoye, Allardusab Ilaefften, Wilhelmus, FIo- 
ris, Jübannesi Beesde fratres, Hubertifilif, Wilhelmus èXuyl, Heori* 
cus van denRhyn, Herbernus vanden Rhyn, & ThecNdorus Tyelmanvan 
Romde Aiardi filii, milites. Inde menfe Julio ejusdem hujus aniii 1419. 
idem, quod fuperiores manu ac figillo fuo obfignatis codicillis promifit» 
ac Sacramento foedus ante didtum firniavit Hubertiis Culenburgi, Leccs 
ac Mackoyx Dominus , idque fuo & poflerorum fuorum nomine. fide On- 
€er& (& botift proceftando fe ouiverfa capita, qus literis fuperioribus diéli 
foederis babentur comprebenfa pro virili habiturum fandU fartaque, ex- 
ceptis auc refervatis femper domino GelriasDuci juribus fuis acjurisdiftio* 
ne: Qus defendere ac Cutari, ut & territoria ejusdem ac ditiones, adver- 
fiis qüoscpnque fe paratum fore perpetuo iisdem codicillis oftendit. 

Dit verbondt van Ridderfchap, Hooft en kleyne (beden des Forsten* 
doms Gelre en Graaffchap Zutpheu-, de anno 1418. op den derden dag 
in de Mey, met vjrf transiizen, waar van de vier eerfte vanden jaare 
X4I9- de leste van den jaare 1421. mitsgaders.de belivinge des verbonts 
van den jaare 1418. door de Hertoginne vaa Gelre en Graviime van Zut- 
pben d*anno 141 9. Siet by van Loon groot Gelders Plac, boek. i. app.btadz. 
I75> &M^* Welke belivinge nogtans aldaar in een notabel poinftmeC 
de copye authentiecq van den auteur onder No. 3r. niét overeendèmt, 
als werdende by de eerde gefegd : Foirtfie en fal onfa akelUffte GefeUe ind 
ünfe okegenedigfie. Heer fyne Steden^ Sloeten noch landen temttm^ terkoepen 
fiocb verandereti buiten noet. £n by de twede: Voort fio en Jol onjèn üUerlief" 
' ft^ gtf^llf M ailergenadigfien Heer fyne Stede GRAFE nog kmaen verfetten 
verkopen nog verameren buyten nood^ 

(ój Reinholdus Uxorem duxit Mariam Harecnrtiam Artheiiae comitem 
Arrchott«& Borbeeciae Dominam» ex quA tlle qiidqtte ibbolem nttllam 
fullulit. Tefichemacher am. par. 2. pag. 40%. 

Aquilii compend. Cbrau Gehr.pag. m. 3$. Reinaldi uxor erat filia Cómt 
tis Artefi». 

Pontan. lih. 8. pag. 361. Reinaldus pr« cetérls cognatam fuam, èfan- 
gutne Gallorum Regio prognatam , Mariam Harcurianam in coojugem 
afliimit, labente anno millefimo fupra quadringentefimum quinto. Hanc 
perperam alii Artefi« Comitis filiam paflim fadunt, non Aquilius modo, 
fed Hollandis quoque chronicon Heutérusque, & eos quicurique fecuti 
hucu3que. Ërror vero hiuc ortus, quod Mariam de Artoys pro Mariam 
de Arcour legüTe videantur, quomodo diferte habent» praeter Bercbemi- 
nm, etiam cabul» nuptiales vemaculè confcripts, in quibus eft> Marie 
van Harcourt Siet ook Slichten, d. L 8. pag. 176. 

(7) Slichtenhorst Geld. Gefcbied. 8. boek. pag. 189» verhaelt het gepas- 
Teerde omtrent de verklaringe van de Vorftion^ Maria In defer voegen : 
£en weynig daer 1)3 hebben de Vordin Marie, als mede de Ridderen fan 
Schelait van Obbeodorp, WiUem Heer te ZiQUicbi W^ner van Pallant 

Heel 



EK X^AKDE VAN C U Y K. I2J^ 

Heer van Bredènbende, Andries van LiefliDg Heer van TreveL 'Gooflên' 
firente van Warnich, Willeni vanVlatten, en Govert van Bungard» neP, 
fens Winand van Royc krygsmao, een yegelyk kond gedacrf, dat de 
Hertogh van Gelder de bovenftaende verbin tems niet en Ihafte oft wraek*' 
te, ende voorts op het begeeren vande RLdderichap, Knechten en Stee- 
den van 'c Vorftendom en Graeffchap had wederroepen en vaeren laetea 
ayne voorise vporwendinge , van dat by fyne onderdanige luyden en fyn ey- 
gen goed wilde gebruyken; als het fynevoor-zaeten ende hytotnu toe had- 
den gebruykt. De waerom hier van was , dat de Vorftin met de gemel*' 
de Ridderen een kiuel te voren hadde doen afiuyden, jide .de JEiertogh 
fyne Heden, floten en Landen aen niemaut geloofde te v^rkoop^» ver* 
panden ofte te vervreemden buyten de hoogde nood, ende niét dan met 
voor-kennis vande Ridderfchap en fleden; welke zoo fy alsdan den Vorst 
met raed en daed niet en konden helpen , hem niet behoorden teeen te 
. . wefen» zoo hy fyné «^Ue deed mee het geen dat hemieysen waa* , ; • 

ARNOUD van EGMONT dgter nare van de Vocften Wil* 
km en Reytiouc (i) nog heel jong, eo daarpm vooro£ onder 
de voogdye van fyn Vader Ruard van den Lande , Geworden 
Ifertog van Guliken van Gelre {i)y heeft Ao. 1423. No. 32.de 
ilad haar privile^en gecbnfirmeert. . Hy is Ao. r424. (3) gev 
trout met C^ibarina dojgcer a'Hertogs van Cleef. i,By is Ao*' 
1425. fiec No. 33.. met (yn Hertk>gdom vüa Keyfer Sig^smtindu» 
(jpcciaal begiftigt en beleent geworden (4). Hy heèfc Ae..i4id« 
liet No. 34. die vanden lande van Coyck,nede> haare.priviJ^en 
bevestigt^ die noemende in generale termen de ridderen» ^^^B'^ 
teneootderfatens^LandiCiiiyk, feAdecdie alailjraitwe laatftc 
vöotfatenr nominatim en voor een gedeeltècte fpiecifioeren *, fulfca 
niet ervaren kan welke eo ' tioedankè ky;)Dieer san:*t. lant vaa 
Cuyk aari fig gekregen heeft, dan ^tkyoox&ic ak voorfz. daar 
van gehad hebbeo» vervolgens ook niet, boe en wanheer dit 
lant tot fyn cegenwoordigl. compendiivn is gebiagt. Hy 
hefït als voorfz. Aa 1427. ..fiet No^ 8. .van; Hertog; PhilipÉ 
van Bourgondien a)s graaf van HoUanr voor' de borgers de 
confirmatie van den vrydom op de tollm in HoUant en in 
Zeelant geobtineert. Hy heeft mede Ao. 1429. dé ftad om haar 
vesten daar mede te maken en te verbeteren twaalf mergen lant 
gegeven onder Gaffel bySchobbenkamp, met permiifie om die 
te verpanden» beleenen of verkopen. iAt'^heel of ten deel tot 

Q 5 bun 



i2« BESCHRYVIKG rAV os STAD GRAVE, 

hun niit én gbetdunken. Dit heeft hy Ao. 1450. noch geooo- 
finneert, en de opponenten-, die daar tegen indragt gedaan had- 
den , gecorrigeert. Hy heeft Ao. 143 8. het fmedenampt ge- 
oAroyeert (5). Hy heett Ao. 1446. No. jf . een fray reglement 
en manier van procederen in cas yan provocatie tot behulp van 
jufticieiot lantvan Cuyk gemaekt, en daar by onder anderen ge- 
ordoniwert, dat men geen pagtgoet, thynsgoet of lyfsgewins- 
goet fal vcrkoopen f men en moet dte beerfchappen mar die 
goederen behoorcti den coop eerst bieden, en dat fcbepenen •- 
ver ly6gewinsgoederen niet mogen fegeJlen, Ao. 1448. No. 36. 
Ibeeft hy bovea confirmatie van privilegiën de borgers ook fchat, 
tol 9 bcwde ea dieBStvry gegeven door al fyn landen» ook de fel« 
ve nog haar goederen in den lande van Cuyk niet te mogen be- 
fiacfèfi of arr^eren, darf die te foeken en aan te fpreeken voor 
de bank tot Grave, 't fv in materie van erftaaU *s heeren brcn-^ 
ken of renten » en foo ly dog daarenboven geafrefieert wierden»» 
feo mag hy Ibnder te oreuken uyt fiilkcn befeitinge te gaao^ 
rovtt dai 4eigoederen der ingefettqen 's Landa van Herpen int 
land van Cuyk fchatvry fouden wefen^ en tegendeel en foo lang 
men der boTgers goeoeren int hnt van Herpen ook fchatvrji 
btelde. £a eyndelyk dat hy de ftad Grave aen niemant foude 
verfttten of verpanden, dan die te fuUen laten op de fuceesfeta- 
itn en aan den lande van Gelre. Hy beeft Aa 1450. iiet Now 
37. dit privifegle v^an ^een borgers int iant van Cnvk Ie mogen 
arrefteren aoder bevestigt, met augmentatie dat fy nun via ftot 
daar tegen mogen jfleUen fonder te breuken uycgenomen doot«« 
fl^. Hy heeft Ao. 145Ö. No. 38. de ftad haar vier jaarmark* 
ten (6) deeb geconfirmeert en deels op nieus geodoyeert. Hy 
heeft Ao« 145:0. No. 39. de fnyders ai kledermakers haar ampe 
keuren eai^rtvil^ien gegeven (7). Men wil dat hv het huya 
Macken onder Vierlingsbeek geftigt heeft, op welkers toom 
het GeldeKë wapen nog huydendaags in de vaan gezien wort (8X 
dan dat is onfeker. Hy is om fyn lang leven eyndehrk van lyii 
foon Adolphusdoor iaftigatie van fyn nuysvrou met behulp van 
die van Nymege», welke hem heel tronloos waren, benyt eq 
belaagt, en by nagt op iyn Cafted tot Gfave overvallen en ep *i 

Cas- 



t» LAHDS VAN CUYK, *%f 

Ca Aed tot Biteren gewnjBtn gebngt (9) tn bed«roagen de hm? 
><ten au (yneo fpon te icfigiieerM (10). , Siets den brief Aoa^é/^ 
No. 40. deswegen aan de remriag der flad Grave gefchreveiw 
Hy bleef tot Buerea ontrent fes jaaren in detentie (1 1). 

Voorn: ADOLPH de huiden geoccupeerc hiA^bendc <ia)^ 
iieeft Ao. 146;. Na 41» de ftad haar privilegiën bevestigt. Dan 
Carc^s tiadax hertog vM Bourgonoien en Brabant gekooren 
om de faak tusTchen vader en foon teaecomaaoderen» beefteyn^ 
del]^ Adolphus by hem ootboodea en behouden^ en wanneer 
hy fig tragte *t fix-k te maken» binnen Namen gedamn apprebeo- 
deren, en uyt vrees voor nieuwe rebellie op het cafteel van Cpr* 
tryk gevangen gehouden (13), daar by bleef tot de doot vm gtir 
lfydenHertog(i4). : 

ARNOLDUS veer aan dfe regering gikomen begaf ügtm 
dei Grave , die hem met grooie eerren rrinifchap ontfiqgefi^ 
maar fynen amptman Jan van Donk en Qaaa van mefi^n caAe- 
fcyn op den huyie tot Grave met haar adherenten refifteerdeo 
hsinkrwtélyk^ ichietende]méfci>u9(imeQ vnertn d^49li)^it:(af 
weynig fchiade dpor de l(loeke weer yande poQrtpnt en dea herto- 
gen volk 9 die een toom van(ilcfb}ik>r|QeQa<^bantbei^^ 
en wierden vier vaR4e g^a^eiis oqthabt en op raderen gcfet;, 
waer nae de andere üg mede overgax^n behoudens haar ^f eo 
leven ( 1 5). Hertog Arnoud heeft doen vooraf fiet Nö» 4a. Ao. 
1471. een pardon^ brief uytgegeven en daar op eodem dito Gct 
No. 4). de ftad haar privilegiën gereYidvëert en gearrefteert^ en 
in fpecie het poinft dat fy int la^ van Cuyk niet arreftabel fyn. 
Hv heeft naderhant fyn goederen feer bekommert, apparentuyt 
benoef om fig weer in te Hellen. Ejrndelyk heeft hy Ao. 1472» 
^n gantfche hertogdom van Gclre en *t graafTchapi^tphen mea 
de heerlycheden van Cuyck en Qrave voor o2oco. goade ryns» 

Sulden eens verko^ ' " -^:i-L^v^iir/i^._ i . » 
ieo, mits behoud 
ten daar van gemaakt, 
neert, dat die van de Grave om haar fonderliage trouwe (1 7)aa» 
bem bewefen by haar oode resten, privilegiën, vryhedeo en 
.goede gewoonte gdxoudon XbWten werden. Hy heeft fteryende 

" ■ ■' ■ '*dcfe 




itt BESCHRVVÏNG vak de STAD GRAVE, 

'defb verkopinge by Qrn teftamenr geconfirmeert, fyn róon A- 
<[óljp' geëxheredeerc, en hertog Carel tot erfgenaam geinfti* 
tueèrt (i8y. Hyis'in het vyf en lestigtte jaar Tynesouderdoms op 
Sc. Mathys avond den 14* Feb. (19) 14739 nae dat hy ongeveer 
i^èjütitcn van fyn foonsgevangieois was ontlast geweest, geftor* 
Hféfij en in *t choor van St. Eliiabeths kerk voor bet hoog altaar 
begraven, daar hem fyn broeder Willem naderbant is bygeltyt^ 
iMèn feyt hy op fyn doot bedde begeert foude hebben geopent 
te worden ^n fyn hert tot s^Boich in St. Geertruyds vrouwen 
cloofter begraven te werden (20). De tombe ia nog jegenwoor* 
xlig tot Grave te fietv en in een tamelyken flaat, hoewel in *c 
iaacfte beleg dei* Aadwi^t ^ch9|iden (ii), en het op^om« 
fchrift foo veel leesbaar van inbout en gedaante van cyferi(2:i)9ls 
¥ölgt^^ dan in plaats vande naam Aamoud fchynt de nk>et van 
^e'lj^Mam te teeke^en (^3) HIEK LETT BEGKJVEN DEN 
HOOCUGEBOOkEN mUMQGÉNDE VOKST HERTOG 
./ - ; . ' . - VjIÜGELKE EU yjNGÜUCKGKA^ 
4^&f^A» ZUTMtE» STEUiF INfT JAAR 1473. D£Jf 
cv i i^jr^g^ DIE ED.-^ lF-)rALQB^0OKE HEEk fFIL^ 
4^tUJ^JI^^EiQMOVT^0T^^AAKE^V TOT JiESSEL 
Tf^E &2r«ROÊDER>S £W STEKF INTJAAH ONS HEE^ 
JLEN 1^3. DEN 17. DAG JANNUARY {%^). 

' '\: . ^ \ -A Alt.t'E K'E NI N G'E 1^ '^ \ ' " ■ / 
j ' ' , •^. . : ■. Of 

ARNÓüD VAN EGMONT 
: rApOLlJPiksYN SpON. 

'(x).Siêtvoorhet Schema. genealof^icum jirruldi Egmondeni in de ata- 
tekenfnge op Réynoüd Öertog van Gelre en van Gulik. pag. lii. 

(2) Slichtenhorst 0»M. Gejebied. 9. boek pag. 209. j^niald was doen 
veertien jaeren oud, ende npch in levenden I^e fyn Vader Jgn vao Eg- 
mond^ een kloek; én yenmfcigh Heer. Oecs is met eendragtige ücm* 
men fcbier van alle dè Icédeh des Vorfteudoms Ovirteenofflen dat die van 

Guiic- 



g 



SK LAKDS TAN CUYK« 1x9 

CttHdierland en 't Roermondfe vierdeel het hoofd meef fcheen te han- 
jen nier Adolf van den Berge:) over Tyn minderjaerigcn zoon en 't gan** 
e Hertoghdom en Graeffchap Voogd verklaerd op zeekere voor- waar* 
den, waar van onder meer andere deefe ook was: Vermits mede de 
Stad Crnve aen den Heer van Bueren was verpand, ende te beduchten 
llonde, dac die plaets, de fchuld te diep inwortelende, metter tijd van 
*t vordere lichaem mogt worden afgefcheort, zoude het den Vorst belie- 
ven, de gedaghre Stad als een tuyn en fleutel van Gelderland, met den 
eerden vrij ce maken. vid. Pontan. Hifi. Gek. Hb. 9. pag. 419. ff 420. 
Teflchenmach. ann, Oiv. nov, edü» pag. $19. AftiUdus Egmndmus^ fub Si- 
gismundo, Wenceflai fratre Caroli iV. filio, Albertoll. & Frederico III. 
Auüriacis Impp. anno 1410, patre Wilhelmo * Egmundano , & Maria * Leei. Jo^ 
Herculea, Johannis Herculei, & Joannae Juli» fiiia, natus, Dux Gel- hanne,vi^* 
driaB anno 1423. fa^us in ordine 6. Wilhelmo & Reinholdo defun* Ditlmun 
Hls fracrlbus, Tüliae & Geldri« Ducibus, matris avunculis, facctfStt tab. gemaL 
licet Adolphus Marnainus ^ ejusque ex fratre JVtlbekm^ Ravensburgio Co- ad pag. 
wüe. nepos, Gerbardus^ JuUm & Montium Duces, vjehemeoter repiig'497. 
narent. 

Knippenburgh^T^. euïes.ducat. Geld. Ub. 3.ca^ 8. pag. xi8. Bifariam 
Reinaidi defuoéli bsreditas divifa eft: Jaliacum Adolplm Bergenfium Dux 
patris nomine fibi proxime debitum occupat : Geldria Anuddo JaamisEg* 
nmda Cmitis filio Gelrici fanguinis per matrem propiori k primatibus po- 
puloque defértur, quoob «tatis imbecillitatem rebus necdum maturo ƒ auI" . 
f]«r Pater, manu ac coniilio flrenuus Geiris prclicttur. 

(3) Slichtenhorst loc. cU. pag. 210. n. 4. Segt op betjasr 1423. Op de- 
fentyd is Amald, met der Staetenende zyner vrienden raed getrouwd met 
Catürinef gebooren uyt Hertogh Adolf van Kleve ende^ Marie, welkers 
vader was Jan de Onvertfaegde Hertogh van Burgondien. AmaU waa 
doen niet over (jn viertiende jaer, ende de bruyd nog geen negen jaeren. 
De 2elve Slichtenhorst pag.* 227. n. 34. In de houwlyx voorwaarden 
van denjaere 1423. tusfchen Amald en de Vorftin Catbarim van Kieve &c. 
vid. Pont. loc. cü.pag. 421. &* 459. Teflchenmacher. lóc.ft^. cü. Gum 
tarnen Qubarinam uttSom, Adolphl primi Ducis Aliam, duceret paftis ex 
parte fua a Joanne Egmundano, Joanne Cuilenburgio, Theodoro Wi- 
tchio, Joanne Werdenburgio, Gisberto Meckerenio, & Gisberto Piec* 
kio: ex parte Adolphi , Clivorum Duels « filias Catharinas a Prspofito 
Wisfeliö, Wilhelmo Reefio, ArnholdoHesfenio, RutgeroCuiienbureio, 
Oerlaco Rosheimio, Elberto Alpenfi, & Henrico Schienkio a Nydeg- 
gen, cum omnibus Clivi» dvitncibus initis atque fubfcriptis , admUTus, 
ipfaque Remigii anno 1423. Tegenwoordige Siaat der Veremgde Nederl. 3, 
deels i'ftukp^. 92. Voor 't emde van 't jaar 1423. trouwde Hertog 
Amoud Kïtt Katarme f Dogter van/ldolf, Hertog van Kleef. 

(4) Defe invefticure is niet aan Amma van Egnmt verleent; maar aan 
^ioi/ Graaf van den Bergen alhoewel dien felfden Roomfen Koning Si« 
gismundus het jaar te voren, te weten 1424. de week naar Marl» he- 
melvaert, by een brief» voorfcbreven Arrmit rzaEgmvnd als denpudften 

B. op 



i}o BESCHRYVING Vltf i>fe STAD ORAVE^ 

öp (Iraei, vcxymaeififtefi erfgenÉett efl régtéfi ité^r de^ H^HogddièDen 
van Gelder en Gulich met het GraefTcbap Zottihen hakr doode^^an Rey- 
nald hadde erkent vid. Pontan. kifii Gtih lib. $; ad om. 1424. ptig. 423. 
& adam. 1425* ^l^. 415* Sllchtenhorst. 9. boek. n. 5. i»(i^. 21I. &* n. 
8.^fl^. aia. 

Knippenberg biji, êccki. duetn. Gelr. pag. tig. Slgisfflundus Impefacor 
jfmakh Egmon^kmd praster Geldriaro Jullacum etlam 14I4. hébdomadepoft 
Aflumptam in coelos fi* VIrginem, datft inveflhnrft conceflehit, étl inu- 
tato bre?i confllio, utrumque Ducatum Adolpbb Bergenfi afBgnat lUteris 
1425. Ofa datia, unde perpetua poftbasc belia pallularurit. 

Welk eerde gefegde volkomen geconfirmeefc werd door het volgfende 
diploma te vinden by Poncan« Uic. ck. pag. 425. fibehalven óit het ge- 
noegfaam uyt den inhoud fbive is Af te nemen, dat defe inveHitu^e fub 
No. 33. niet aan Amoud van Egmond maar aan ^// vatideii B»gé is ver- 
leent:) 

Ifos Sigismundus Dei gratie Romanorum Rez feuiper Augufliiü, Rex 
Un|ari», Bohemiai, DélvMlm^ OtoAtm; Ogdiiicatuni volumus unii^erfis 
aclingulis, Confulibus, Scabinis» Senatoribus, civibus totique populo ci- 
vitatum Ruremunda, Góchs, Venlos, Erckelenzs, Stral», Néoi^agi, 
Grma, Bomeli», Tieiae, Amhemi», Vagendoiite, Hardei-vid, Élbur- 
gi, Zutphani», Dodecomii, Doesburgi, Groettloae, Gosveltta aliarum- 
que urbium , Mercatuum ac pagorura Duclftk Gelrie ac Comltatbs Zut- 
phanla, nollr» atque imperit cllentia dllea^é ac fideli», Ducatum Geiri» 
ac Comltatum Zutphanis po(l obitum illuftris Ftincipië ac Ducis Gelris 
ac Comitatas Zutphani» Reihaidi avuneuli nodri dtleftt, qui fine prolede- 
Ceflit, juxta Imperii leges id nos, utpote Regeih Romanum retildifle» 
Dosque ob id prihcipatüs prsdiétoa Jnliaci ac Gelris nee non Cómltfttum 
Zutphanis cuni omnibus ad eosdem fpe&ntibus territoHii ac jurisdiftio* 
»ibu9 conceffisft; ac tranfcripilsib «dilefto avunculo ac principi nodro jtdol- 
pbê JuUëd ac Gekim Dtui ac GmM Zuptbanim: unde é (erlo per prasi^ntes 
codicilios idque ex regia noflta Romana poteftate onhibus vobis ae fin- 
gulls mandamus atque imperamus, ut fecundum fidem ac Stcraihetitum 
quo nobis atque imperio tenemint obdrffti, ii&umjfdólpbumt qui verus 
ac naturalis veder edh»res, absquemora anC ulla obloquutione in Du- 
èemGêlrktzcCamitfmZuipbanUtTecipizKis, habeatls: Eique ibleimi inau- 
guratione juramentum , fidem atque obfeqaium pradetis, utpote hsredi. 
tario vedró domino; neque virum nobilem ^noUkm Êgmondamm^ qui 
übi una cum adjutoribus mia dittones GHrUt ac Zt^iphanie adverfus nos & 
imperium Imperiique jura vindicare ed conatus, quidquam fificiatisautcu- 
retis; neque ernn ut DtÊcem Geiritt aut Cmkm Zutpbunkt aenofcatis, asfu- 
matia aut eo titulo vel nomine afficiatis, nifi incurrere nodram atque Im- 
perii indignationem velitis: Vosauead hec univèrfos d fide» obfequio 
ac Sacramento, fL quodpradifto J^mondano prasditeritfs, lifoeros ac im- 
wunea pronuneiamus ac declaramus. Datum Ofè poft natum Chridum 
anno 1425 » proximft feptiitianè post Petitecodefi. 

Htoff op vervolgt Pontanat: Habetor ft altud iaveftitura exemplum 

jidolpbQ 



dMh Jh^ffi^ pet mmdem bipentoma Siginmotoi, Ofii qmNitterea 
Bumt 4lliun figBfttunuiue die Jovis «me fefum Peneecoftes cjiUdem an^ 
:m li&Si ^ed U» cum typis excufum fit» bic omifimiu* 

U^e süle het welke onwederrprekel7k proflueert, dac te regt io dere in* 
^fiflitme de naam vaa Adolpb^ en niet van ^rnout gevonden wordt, gelyk 
dé auteur by desrelA NB. agter Na 33. abufivelyk fchynt ce willen fuiti- 
n^eii. 

N0gis omtrent defe (wee diplopiata remarquabel. dat SiKtsmundus (Ich 
alleen fchryft Roomfcb Kmngh, en geen Keiier ^ weikeu J&fa«ri|yJkM tijcel 
J^rnlec eerder fclijrnit gebruikt te hebben, dan na hy int jaar 1433. te 
I^one gekrooQC was. vid. 8truvii mput ttft. Gfnwm. im, x. pag. 709. ubi : 
Romam fuit progrefliis, ibidemquea. 1433. in fello Pentecoftes abËpgenio 
ly. P^pn folennl ritu fuk coronauis in Imperatorem & pag. 684 S- 7 i* 
48- in twt. Extat apud Tolnerum n. CXLVI. datum üaOlia: Anno Dorni* 
pi iQMIefimo quadringentefimo tfigefimo quarto, die oteva menfis Mar* 
tii, Regnprwm noftronim, Anae Hungaris &c. quadragefimo feptimo, 
ILomanomm vicefimo quarto, Bohemiao quarto decimo, JmferU vero pri* 

Yerders fcbiyft Pontaausm^. 4lio. gf 46r. «d «1. 1433. üsdem circicer 
éieblia eodenuiue tempore, quo Inter Ducem Anuddwm ^ PhilippumBur* 
gmiduin Brabanciai Ducem fioiederatio Antv«pi» eft intca, de qua ad an- 
num 1432* efl roemoratum, firuxellis quoque eidem Pbiiippo bomagium» 
Hl vocaott.pfieftUisfe videtur Qranm opidt nomioe. 
^ SliclVtenbQrst p. ftieè p&g. aay. «• 35. Wanneer op *t vergangen jaar 
AfnM ilie( PhiUna van Burgondiefi iiertodi yan Brabant tot Antwerpen 
em verboQd trefce» deed hy met een te wruyfTei den gewoonlylcea leen 
oed aangfiende de Stad Qfm. 

(5) De anteuf verhaek wel, dn Hertog Amoad Ao: r4a9« de Stad 
Qfive» ofo baar vesten daaraiade te maken en te verbeteren, foude ge- 
geven h^fbben cwaelf mergen land onder €^fel by Schobbenkamp, met 
p^tmfaifieofpdioioverpandeA, beieenen of verkopen int geheel of ten 
deele tot hun nut en goecduoken» Dat fay 1450. het felve nog hadde ge« 
e^nfivmeert» en de opponenten die daas tegen indragc g^edaan hadden, 
geo^rrigeert; geiyk pïede dat Anioud 1438. het fineeieampc hadde ge- 
oéhroyeèrt, edog hy allegeert geen dofumientcn, wafii door dft fjx^ ge- 
fiigde imrdt.gepffobf&eit. 

(6) In de Otrechtfe Almanacken wordt als nogaahgetekenc cenpaerde 
ili4Kl|t to( Q^mê op donderdag naar den fondag fmmifcm. 

Offc^baon Hertog Arnm hy dtt pcivHegki heelt geftatuecrt , dat dé vry* 
k^ e(^ merSmfifat der peerde-en Cnydem^rkc foade aangaan des dinsdags 
if den CQndHg riminj/Srrff , dueren eode wederom iqrtgnen t*eyn<le vanden 
bwligen ptUffmm t«i r^nne opgang ende voor oice nae^niec langer* 

Znie dal v^n de cwee Veeten peerde markten, hy gemeide privUegie 
verleent» de ^Vito daar af weaen en fyn foude aUe jaer vier daagen voor 
JMki %vcmd ^n df ie dagen naar den anderen duer^e ende die andere 
veemerkt alle jaer vier daggn vmc &• Mvtm^aMmibi dop. winter, als 

R 2 nament- 



132 BESCHRTVIN6 van de STAD GRAVE, 

tamenthfk op ft. WlWorummi^ oek drie dagen tiaer eenen «iklereii dae« 
^ rende, en dat daar af dïe viyheyt ende merktrecfat van elcker defer 
voorfcbreve twee roerckten twee dagen te voorensaengaen ende twee 
daegen naer elkx merkte voorfz. uytgaen fulien , foo worden tegenwoor- 
dig door de poortiers volgens ouder gewoonte , gelyk fy voorgeven, de 
kruysfen aan de poorten tot Gr^vt jaariyks geflaegen, eerftelyt veertien 
dagen voor de fnymarkt (:de welke gehouden wordt op maandag, dins* 
dag en woensdag naar den fondag judkai) en blyven daar aan veertieo 
dagen na genoemde fnvmarkt. 

De twede reyfe worden voorfz. kruysfen geflagen drie dagen voor de 
Slaand Miy, en bljrven aan de poort de drie eerile üageiv vaade felve 
maand May. 

£n laeftelyk ten derden maele drie dagen voor S$. Manmf en Uyven 
drie dagen daarna. 

Noch heeft Hertog ^moud by meergemelde privilegie aan die tot de- 
fe voorfz. merkten tot Grove ter merkt komen werden , gegeven een 
goed, vry, vast en feker geleyde over al binnen fvnen I^nde vali Gelre 
te water ende te Lande met al haar goederen en haven veylich af 'ende 
aen te koomen, te vaerea ende te dryven op den gewoonlyken tholl en- 
de onraet, die vryheyt iank van elcker voorfz. merkte duerende ende 
niet langer; uvtgefcheyden die fyne openbare vyanden^, ofte tegen hem^ 
ofte fyne Stad van Gravê voorfz. breukelyken weren. 

Onaangefien Hertog Amoldj uyt eonfideratie en ter hmmli^nge der 
Vrvmarkten in de Stad Gfoive^ binnen (ynen Landenvan cfelre niét meet 
wil ge vordert hebben, dan den gevMni^ikm thU en wroet ^ hebbeo echter 
de Heeren Amptman, Scholds, Bnreemeelters , Schepenen en Raet 
der Stad Grove by de geiecolleerde ende gearresteerde ordonnantie ende 
politie op de Accynfen en gemeene middelen der voorfz. Stad de dat» 
den 31. December 1693* t<^^ bet Wecbgek, in fin. gelieven te feggen: En- 
de zy verdagt, dat ten tyde der vrye Merckten , wanneer de kruyfen aan 
de Poorten geflagen zyn, fal men de belfi meer voor noeggek Wtoeten betoe* 
kn. Slee onder de documenten Na n6. 

Waar njt dit flelleii der kruysfen op Vrye Markten fjnioorfpronkfonde 
hebben» kan gefien worden bv van Loon behu^verbóidóUnge dep kermis^ 
fin in.HoUoni pog» 49* en verfcheyde velgetide, 

(7) Hier achter fyn noch gevoegt diverfe Ihicken fpefterende tot bet 
Kleermakers gildet 

(8) In hetOverquartler van Gelderland wordt gevonden een Toomame 
Familie voerende den naam van Gelder , en het Geiderfe wapen, misfchien 
dat aan dit Geflacht het bixys Moeken eertyds heeft toebehoort, en de fel- 
ve dit wapen in de vaan op den tooren hebben doen (lellen, immers die 
is feker , dat de Ebegemaltnne van Johan Albert baron van NeeryfTche 
en Macken is af komfcig geweest uyt de voorfcbreve familie van Geiderm 
't Gezigt van ditKadeel wordt gevonden in het verbeerhki Nederland ofko- 
hnet von bedendoogfcbe geTdgten. i. deel. num. 17. alsmeob niiiii. ^i. dat van 
'a Hertogen Toren in c Land van Kuik» 

(9) Keme 



KN LAIIPE VAK CUYK. 



m 



(9) Kemp hefebryüing der Suui (krmchm eiide Ltmie vm ArM fchryft^ 
fag. 317. De Hertogin vm Gelte, en jidt^\iW[QTï (bon, even vo^herdigh 
in 't quaad tegen Man en Vader, alles vad beflooten hebbende, dat fy 
voornamen te doen, komt d*Hertogfo na Korsmis 1464. mee weynig ge- 
volg voort flot te Gremê^ begeyrende in te zyn. Den goeden Aamwa onc- 
fangt fyn Vroüvr blydelyk, korts na dertien-dag 1445. komt Aihlf ools. 
inet weynige se Gfom^ en word foo wel ontfangen als fyn moeder. Den 
7. van Loow-maaot, ^ heel HoiF-gefin is vrolyk, >#([/o{^ fcbaakt met Vre- 
derik van Egmond Heer; WiUemsSoon van Egmond ea ïflTelfieyn (:die 
Broeder was van Hertogh Aarrmti) tot mid-nacht toe, een van de Die- 
naars layflert ilcM/ heymelyk ia *t oox\ die van ^Nieumegenmet haar hul- 
pers zyn gekomen, die opllaaf, en fich vejmst eénen dans te maken met* 
te Joffrouwen, emdelyk willende Vrederik fou mffdanfen, maat die fulks 
weygerende ging \n fyn flaaap-kamer, en voort re bed, foo- ook dede 
Hertogh Aarnd. De nieuw-gekomene ^v^l gewa[)enti ^q^ goeder ea 
Soon op 't flot gelaten, flpegen ruydelvk op s*Hertogen l^amfr deur, roe- 
pende, (la op, kom by óns. Hy weer, iWe' kinden., 'Iaat idf nu met 
vreden, ken magb niet danfen, It Tal' 't op eeb ander 'tyJ v«rbeterem 
Sy breken de deur gewelddyk op, Haan* mét 't.bloocepuAt yx>ordenHer* 
togh, en roepen geeft u gevangen, hy vraaet, waar 's myn Spon, waar 
1b luyn beminde Soon', niet bet wetende of ^ waren haar beuder vyanden. 
Adolfvoi venyn in 't tert« féyd noch met (bhoóne woorqen;' beminde 
Vader (rSchorpioens aan(i<:htr> geeft u gevangen (r'tveoyn in den fleert:) 
t moei nu dus zyn. Aamijm aytbarlieode in tran^i, ue^ijm^p ontrou* 
wen Soon , by hem .foa J^gh «einpd ^ deyriyk ^n,)r|?ggende, Soon» 
myn lieve Soon, {rat doet flu? Geen antwqorc» maar al&een dief of 
moorder, half gekleér, brengen s' hem over. 'de^ gracht V datfr die van 
Nieumegen wachten, fetteii h^m op een peerd, en ryden heen, Vrouw- 
en Soon volgen., Hy roept erbermelyk, Soon, breng m^ niet te Nieu. 
megen, maar elders waar *t u belieft ^fy brochten l^em eent op 't huyr 
te Lobek, daar na op ,l Ksttlèël te Buyren. . j ' 

SUchtenhorst Geld, gejcbied\ pj'böêk. .^ajf. 455; n. PS: ip '^ i^itof 1^6$* 
Daer nae is Adolf op drie.KD&ingeifiyne moeder gevolgd; "eiide insgelyx 
als een lief en een^gh 2ooii'<)i9et ttytgeittpeckte arf^ea'vaydep goeden 
Heer ontfangep., die geen quaed altoos en wist noch qimed'en dacht. • 
.'T was op dibn tyd zoo een firenge koude ^ ende de 
graften zoo hard met ys toegevroo(èn« dat men van ^tiyten een veyligen 
toegang had tot op het flQt. Weshalven AnuUd het ys beval tft-breeken, 
en bvtten te maken, omaUoo den overgang te beletten, r- A'^olf overleg- 
gende dat met het ^s eok zyn veir^^d zoude gebreken worden, bad (^ 
vader een deel van'tys gaef en ongefcheard telaeCen, om aldaer met de 
Juffrouwen, zoo hy zeyde, ende ^ vroowengetiinmer wat te vermey- 
den. Maer dit fpel is baast in treuren veranderd. Want den vierden 
dag daar aen was tot nytwerkinge van dat opper fchelmlluk voor-be«- 
ftemd. 
, Knippenberg. IBft. Ecel. Duc. Gthr. fag. 125. Atrmldüs injiifiatium oblf^ 

^ R 3 ttt»^ 



1.34 BESCHRYVING tan db STAD GftAVE, 

^ tus neft qutdqoam hoftile mefuéns fecsme a^t , Aft filiiit in ImIhui medie«* 
turn ificentus bonum fenem I4ds« noDo Jamntpii in (Becmi cdBEi^ii Qravüe 
Gonventt» ubi Itberaliter habiios, qpera NeomagenfiiiiB paiii vim inferCt 
fltqud ex cubill raptum , ac penö nudum Bttrani usque fMsrducii. 

Defe wonderbare Gefehiedenisfe wprdt dpor Ifaac Le Long ii Rnde* 
makers Kabmet vm Nedffiian^cbe en Ckeffcbe Otabulem é. é$eL pêg^ i6o. ïf 
feqq. breedvoerlog befchreven. Alleeo fal men daar oyt. de koddige be* 
fchryvinge van Sweder vm Kuilenburg ^ die defelve Gefchiedeaisfe febyat 
beleeft te hebben, den goetgunftigen Lefer hier mede deden: 

„ God den Heer geclaeght» 
9, EndV Mof ia 4ie reync Mftegt, 
,9 Hpe een Vorat end' mogenc Heer» 
), Weder Godten weder eer, 
,, Jammerlyck wde oaverfchulit; 
,, yjt 4?!^. fyneti is, vercjpëït 

^ Een minlyck maelty t hy htdt 
^^ Mit fy^e Flirdinnen, dair hy ftt 
^ Mit Hertoch ^</^/;p Tyi^n Soep^ 
f9 AU g<}WQeplic4^ was te doeoj 
99 ]hf ic<al fo minnelyoker lale, 
9, AU Cbrijhis deed in *t Avontmaje,' 
81, Dat hy Orn Jongeren fes^ gelcert i * 
99 Hoort hoe dees MaaUyt is verkeert. 

99 Dees Mogende Furft is op^ftaeoy 
99 In iyo camer te bed geueq, 
,1 Intentlic io fyh gebcoeQ , 
99 Oip te hebben rust en vreden. 
99 Dair hebben (y die door oploópen^ 




9j En Jan van Hoffum t^felver ftoötj 
^ En lyn %'Nyme^sti op •; Hot gcfet 
99 JafivMR-Qjfumf fliisiktocatt 
99 Cost zeylen 50. Meeren 9 
99 Most 't Lant helpen regeeren. 
Il Pi? «Mm mitt^n cgriiQp) ^(^ 

» Wat 



Ahl^ndbViurCUYC. 131 

,^ Wat is duer voöirc ^fetiiet? 

,y Daet Wött geooftieo deefc Mogende Vorstp • 

jj In een koude Wintfcr en harde vorst , 

,y Bloots^-hoofts daer hien, 

9, Dat feer erbcrmelick was fe (ien. 

^ Boven die So^d, die vel gemafeckk. 

„ Heeft 't K^nt den Vader ganfch veruekt^ 

f9 iogel. Brief end Was, . 

^ Syn geworpen in d*as* 

^ rSiec hoe dées verwoede honden, 

^ ISamfon deb Reus hebben gebonden!) 

^ End' is op St. jM/4iM/-Nacht, 

,, Van dabe op *t Tol-i^ttyi gebracht. 

9, AVie quaet doet, die fcouwt het licht, 

9, 50 feyt ons die ^crife voor richt.) 

^ Van daar is hv voort-gevoert 

,9 Te Buiten^ als ghy hebt gehoert. 

n iJofiph wert in Êgypten ffebracht, ^ 

,, l5oe nem Qrn Broeders hadden veitracht.) ^ ' 

9, Der Jaren les, dees Furst daer (at, 

,9 onder die Joden^ niet vele bat. , ' ' 

„ Jan van Horst j Reyner van Dry, 

,1 Dortomvantiriel^ Peter van Éloei • 

„ ^y fongen, IV Iprongen^ fy waren vröe> 

„ Sy waenden ^c Lant dat was s^wonneo : 

„ Heer Godc 't en was nïet wel verfönnetu 

,, Wie namen dit fpel bv der hant? 

,9 Dat deden die van Byiant. 

^ Getritdi€jO€d€j JandieCockj 

,, Ende Carneks van Mcrwyek^ 

y^ ^an van kaffumy Heer van Zoekn^ 

^ Was 't Regiment mede bevoelen. 

99 Heer fFynant van Arnhem j und een van Dyl^ 

99 Hadde *t Larit van Gelre veyl, 

99 En hebben fo lange te Cunen gejaecbt. &c 



i^6 BESCHRYVING van db STAD GRAVE 

En om den Lefer hetgropce onderfchqrdt der Dicht-kande, tusrchea 
^ ^ dien^tydc en nu, cecoonen, volgt hier defclve Gercbiedenisfe door deo 
Pufk-Digter Claas Bruin in Dichtmaat gebragt: 

y^ Dit is het Slot, waarop twee Eeuwen ruim geleéa^ 
„ Een Treurfpel is gefpeek, 20 vol afgryfly kheên , 
^ Als ooit een Dichter uit de Griekfvbe Schriften haalde, 
,, Een wreede Zoon, niet waard dat hem de 2^on beftraalde^ 
,, Een monfter der Natuur, dte dobr eeh flinkfe trek ; 
„ Zyn' Heer en Vader zelfde voet zette op den nek, 
yj En 't Gelders Hgrtogdoni door list zich eigen maakte:* 
99 De goede Vorst, men denk hoe dit hem trof en raakte, 
,, Wierd van dien beul halfnaakt , bloodshoofds , in ftrenge kou^ 
„ Gebracht naar Lobék^ daar hy fmolt byhaar van rouw^ 
„ Tot dat hy eindlyk hier zes jaaren bleef gevangen, 
jy Eer hy zyn vrybeid door bemidMing kon erlangen. 
yj Wat ziel word niet door fchrik van zulk een* hoon bezwaart? 
I, De wilde dieren zyn meedogener van aart. 
^ Garfias^ di^n *t my luste eens op 't Toneel te voeren^* 
^ Was zo aflbltüwlyk niet, hij liet zyn bloer ontroeren 
^ Door lofle wulpsheid in het opgaan van zyn Jeugd; * 
,y Maar deeze, in ryper tyd, ontbloot van eer en deugd, 
jy Met 's Mooiers wreeden wrok, o gruwel! aang^fpannen^ 
,, Liet Vader-liefde, o fmaadi uit zynen boezem bannen j 
,, Een Moeder ttyft, helaas! d'ontaarden Zoon te fnood^ 
,, In *t ftreng mishandelen van haaren bedgenoot. 
^ Kan 't moog'Iyk zyn? ik beef. Ai houd het my ten goede ^ 
^ Reisbroeders^ dat ik niet meer fchryf van zulk een wo^de. 

(ïo) Slichtenh.fta^. 256.11.97. H7 ribzackte en dreygdefyn gevangen 
vader zoo lang, dat hy/c zaemen met de. Votftin de landen van haeren 
eed ontfloegen, en last gaeven aen den onderfaecen jidolf als hun Heer 
te gehoorfaemen, b^cuygende, dit baer ongeveynsde en uytterfte wille 
te wefen. Siet ooI^Pontan. bijl. Gelr. Itb, 9. pag. S'^^ alwaar een dierge* 
]yken brief aan de regering der Had Nymegen op dien feifden 14. JanrL 
of Poii^ianus 4|ig gelcfareven, gevonden wordt. 

(xi) Kemp. hejcifr. vaa Gmnchcm$ag. 318. Daar hfójaofen gevangen 
• was. 

Knippenberg* <^. dr.^ Totosque fae omoi carcere condudit. 



- ynlano£vanCUYK. 137 

Teflcfaeomacher ^rt. 2. pag. 521. Adolpïm urbem Ncomag^nfem dono# 
acceplt, cujusope carcerempatripofteamolituseft anno 1465. quo Gravue 
eum coepic, annisque 'oBo Lobitbis & Burena captum dednuk: en kort 
hierna: Hoc tantum addentcs, quod ex Septermalibus filü compedlbus II* 
beratus , cum rogaretur pius & fanélus Princeps : Quidnam toto hoc cap- 
tlvitatis tempore intolerabiliusfiblvifum? refpondic: Nihil, quampravum 
proprii filli facinus. 

Aquilius in cbron. Gelr. compend, pag. 3<S. jirnoldus hic Ducatum tenuic 
quadraginta o6to annós, in quibus inclufi ÏMXiiquinque aimi^ quibus in vin- 
culis i iilio Adffipbo detentus e(l, & duo anni, quibus regnavit post cap* 
turn a Duce Burgundiic filium jidolphum. 

(12) SUchtenhorst. 9. boeck. pag. 254. op 't jaar 1463. Korts daar na 
fchiep hem fyn oom Ridder van 'c gulde vlies, door wiens aanraeden en 
vooripraeck hy daer na binnen Brusfel houwelyk aanging met de dochter van 
Karel van Bourbon Catharine, welkers zuster aen den zoon van Philips, 
Karel den Stouten te vooren was getrouwd. De bruylofc wierd zpoder 
zyn vader den Hertogh van Gelder, dan in \ bywezen (:zoo men gist O 
van fyn moeder Catharine« aldaer Int Iiof , geheeten den Koudenbergh, 
gehouden. 

Eain de aanukmngen in fine i Sommige willen, dat Adoif haer eerst 
beeft ter kerken geleyt in het jaer 1465. na de gevangenis van fyn vader. 

Pontan. Ub. 9* pag- 5^2. ad. d, m. 24^3. Uude & illud intelIiEere (it, 
tumquidem paétas, fed necdum confummatas eas nuptias fuisle, cum 
praeiertimfponfem fperatam ejus, ac futuram adhuc filio thori fociam, ap- 
pellat. 'Sub finemigirur anni, celebratis iliis nuptiis, aimjzmjidolpbus do^ 
mum rcdiisfet, nee iram adhuc patris micigasfet, omnem movere lapidem 
coepit, & imprimis Gulielmum Egmondanum patruum fuum follicitare 
inClitlt; ut ejus praefertim interceslione atque operè, parente uteretur 
pacatiore. 

Aquilius d.traB. pag. 37. Adolphus^ capto patre, regnum invatit anno 
Chriili MCCCC LX^. Duxit Catbarinam Borbortenjem, cujus foror Caro« 
lo Duci Burgundis tradita fuerat. Liberos ex illa habulc Carolum , qui 
natus e(l Gravia anno falutis MCCCC. LXVil. & Pbilippam^ qus in ma- 
trimonium ceflit Rmato Duci Lotharingls. 

SUchtenhorst pag. 239. n. X02. op 't jaar 1^67. Dit jaer was vermaerd 
door de geboorte van dien grooten en ontzaghelyken held Karel van Eg- 
nrnd^ den achtften Hertogh naderhand van Gelder, van wien Adolfs ge- 
maelin Catbarine van Bourbon op den 9. van de flagbtmaend ten tien uy- 
ren voor noens binnen de Graeve in de kraem beviel. 

Teflchenmacher ann. Oiv. part. 2. pag. 525. Carolus Adolpbi filius anno 
Chrifli 1467. 10. Novembr. horanona antemeridiana Grot/Mr natus. 

De genoemde Slichtenhorst getuygt i. Boek. pag. 36. n. 6%. Tot 
Nymegen in de Stevenskerk ziet men het prachtigh graf van Catharine 
van Borbon , dochter van Karel van Valois Hertogh van Borbon in haer 
leeven eegemael vznAdolfdtrx zevenden Hertogh van Gelder, ende moe- 
dex vanden Geldersfen Hercules Karel van Egmmd, Defe hoogh geboore- 

6 ne 



13» BESCHRYVlfïé tAï^ DÊ STAD SRAVK 

• I! e o 200 lujrd t het ópfóhilft :) dföorhi Atk'e en ^êmóegenééVotltih Is gc- 
ilörvefl in 't jaïr 1469. op den 21. Mey-Sdgh, ende legt ta iöper rra het 
lefen^ojtgebeeM, hcbl^nde de. handen *t aaemen gevouwen, ende. 17. 
wapens zoo van vaders als moeders zyd fontom haef grrf,* met naenien, 
lïoarbon, Anvergne, Braband en Litnbtifgh, Vranktyk, litiga, Viloys. 
Keyfer LodctK^k Hertogh tot Beycren , Henegöflw en Holland. Alsme- 
de Bourgogne, Boheemen, Forest in Delfinact, Aovergne, Armaigftac, 
Vlaertderen, Vrankryk en Bcny. Ziet dcftt fêlren p. büek. jn^. 262. 
Poman. lib. g-pag. 534* 

(iS) Meyer. annal, FkmlfoU 34Ö. ad an. X470. verhaelt dit n(»rvo!èen. 
de: Adulpbus Geldrius ingratus & rebeflis 6lia$ jpdretitem ^vaaAmddum 
Ducetn Geldrias capCum tenebat in arce fiiurénfl, ducafamqu» Oeldrias 
& Comitatum Zutphani«pet tyrannidem invaferat. Hortanturaütem Ca* 
tditm Princfpem Paulus Pon. Roraanus & Friderlcus Imp. ut pücem Intcr ' 
patrem ütfumque componat. Eo In negotió ita agit Carolus üt cam pa- 
tte Adüphus cum fide pubHca ad fe concedat Hisdinum: Sed Adulpbus 
quom minus folito iibi videt haberl honoris, fu(|}ieatus nefcio quid mali, 
mm fifus Carolo dam Hisdtno aufugtt cum diiobus tantommodo equis, 
qui tarnen ubi Namurcum pervenisfet ex itinereretrahitur, & Vüfordiae 
primam , inde Curtraci ad osque Carotl öbitum cufloditur. Hahebat A* 
dolpbus in matrimonio Qaeritiam förorem Ifdbellds fiöfbonte defunftas nzo« 
ris Caroll Dacis , indeque liberös Cardum & Caterinam. Erat & eques 
aurei Telleris Carolo admodum charirs. Itaque Carolus mandato turn Pa* 
ps turn Imp. arbiter & dirceptator conftitucüs aAjadlc.it filio pesfeslionem 
Oeldrias, praeterfolam Gravkm Moffi oppidum, quod patrl afügnat^fr- 
mldo In vita cnm feni^ florenonnn millbus annuU. Defert inruper Adulpbo 
procurationemBurgundiae: Sed focors& contumaxfillus refpondit (.-inquit 
Comiuius qui interfuit:) fe malle prscipitem dare parentem fn puceum , 
& fe ipfum deinde eodem conjicere potius quam ejusmodicondidones ac* 
cipere. Jufte ergo incuftodiamrejefhts e(l, ad mifetamque poftea moi- 
tem jufte penrenit. 

Sh'chtenhorst. 9. boékpag. 264. ^Je^. n. xi2. Xarel was hu van Hes- 
din op Dorlens gereysd, alwaar uch Ook Hertogh AmaUl en AMf be- 
vonden, en beyde haer recht hi 't aanhoorèn van de doorluchtige ver- 
gaedering voor Karel met de mond zochten ftaende te houden 

• Karel, hoewel hy ze zocht een vrede opteleggen, 
was -/^<iW^ nochtans meer goedgunftig, dienhy de Stad houderfchap vaa 
Burgondienen 't bezit van Gelderland aanbood, uytgenoomenvande Stad 
Crave aen de Maes, welke hy den vader had toebefoheyden met noch 
6000. goudguldens jaerlyx, ende dan den bynaem van Hertog van GeU 
der. Wanneer Comines neffens eenige andere defc voorwaerden uyt last 
van Karel Adolf voordroegen, gaf Adólf dit uytzinnig antwoord, Dat hy 
liever fyn vader van boven neder in een put wildéf werpen » ende bea nafprin* 
gen , dan zulk een voorflag aannemen. Syn Vader had nu heele 44* j^c* 
ren aen 't roer gezeeten: liet was hoog ryd en blllyk, dat hy mede een 
beurt hadde, Hy mogt wel lyden dat hy jaarlfK 3^0. goudgulden? ge- 

flOO^ 



:m<ift, 4offitfn^4i| im^Sng^mm iirtJMdetiiHidtr vMthofkn, Qodh oyt 
I dflur v«der in Deiumsiu Deft 4HI meer on^ivasfcheiift wootrdeD liet A^ 
idtff. üth mt^allm» Bk gcboude^ (en tjrdo de Koning den Burgondier 
dit $(tt4 Aimom ontmoL» die docQ met de «ader en sood te Dorieos was, 
£0dAop /defe k<M)dficluip dit gekyf liet vaeran, ende fich naer Hesdin be- 
p& Afhif gis^de, éai Kurd op defea CchielyiEen dondefflag meer den- 
keo.^COdn Aaq «|»/Z|ii)e yeffe^iiien^ packte fich by geiegentheyd in een 
Skai^fe Ueodïngfi wegh iqrc Hesdui, siet gevolg alleenf van t^^Qe van fy- 
Bfi {JcmeUlUQML . iAtiLcr aooiiyr by Nai^en de l4aos dacbc over te Idiepen 
om onvooruens weder in Gelderlmid cè treeden « wierd hjr eer ^aaderuy- 
t» van fek«r Pxie&pr gek«nt ea verracdeu.. Oegreepen zynde is door den 
BiMreh^grave vjm.Naoifln, uytbeftej vaii-ICarel; aldaer op bet flocverzee- 
kero, van^ABim i^uur Vilvordea ende ^ndelyk naer Korcryk ffew>erd, 
jdaer J^r tot d« dood van Kurel, als ^«yi dood-eeter, ki een eenyke ge« 
MttigeiHS wierd Mregji geflooten. Slet ooIl Pomao. Ub» i^p&g* 539* ' 

'Potttua Heuter. r»r. J3ur^^ /i6. s- «^ 7- pog- 134- Cm>kis Pugnax 
fifién ddibftratïoaeBi adhibita üjentonciam hoc t«i)ore proDmciatt Amol' 
dm quamdiu vix^iat» foius Ducis.tic«Io luetur, aiqpe axcepta arce, oppi- 
doqu^CrwM, OMMaïbus rdiquls Ducjittti urbil^us, oppidis, cafWUis, ac 
mufii^Qoibus, ülip Adullb cedet, Qumerabun^iurqiMi ei ilngulis annis è 
OeUrin üu^attMis r«ditUHis, qHO Ikiaiiiafn pro digoicate {b(^emet, tria 
ataneotiim iittorum mcUia. Adêlfa cedent reliqui Ducatus Oetdri» reditus» 
oonaèutiOiiuc tk^ Gubernacoijs BargunOls, eo profkéhis ad morcem us« 
qutfattts btbkabit Auó\mAdo^us fènteiitia, in haic vteba prortiUipit: 
l^jiiis iiPtatrem eaiMca pionum puteo injioi conQ>lciam, mequ^ deAiper im* 
]a!ttifinaui,.qiiara ha^ üare fenteatia, Concentus fum patri mtlle qiün- 
fleptaJUtmeraGe aurealilia fingulis donec vlxerit annis, modo Dudstitu- 
fo aïxllinere» ac tGddris posfeflione in Mpiverfum cedere velk, cum plus 
a)uam JiquAin fif , me jam tandem Docis ferod titulo or^nari, atque emo- 
JtimQPtCQmm iruAn^ ^flare^ «qiios ipfe per'quadraginla qualuor continuos 
devoravit annos, 
TtfÜflbensiacberiv». CUv. mn.Mt. pan, «. pag. 523. Itaque re cam 
, fuiadtlibtt-^ta, :furb feutentia dixic : Almboléuifpskter toivs t4tuk> Ducfsuta- 
.Wt, M filio Appida ar^s^ue toc*u8 Gddric cedant, fola Giravta fibi ac* 
MfttSL, aodpiatfitiam in aiimoniam de manu fHii tria quocaonls^aureorum 
miUU. 

Et infia: At ilüs refpond^t in ip(li verba : malle fe preedpitem daee pa- 
HOt^a in ptttcom/re.dea^de Giperjfcece, qiiam ut bas conditiones pacis* 
iCatur; iquid maluin? s^qvét, pa«cr alibi imperet, qui totos 40. annósom- 
QÜHI&tpisfMit; «qitiun «ft, vt notère quoque jam vices fint, -rjec dind ad- 
onlfeiOt jguavi de pcnfioné trium miUium , fic quoque, ut pater tota Gel- 
*d£ia £fidat, atqtie adeo.«j(cedat, nee unquani pedem in eam rejfèrat. 

Pfagip d« Cdinines dmufismmoir. Hv, 4. ebap. i. Le Duc de iBour- 
gogne dificok foit tes appolnter; & favorifbk le jeune: & luv oiFroit le 
tihm i1b. Gouyiexni^r eaBouitgongne. Lè pais de Gueldres luy dómou* 
reroit avêfiXóif Je revom , ikm tm fMie »fll\9 , asflTe. aupres de Bi^bant 

S 2 (:qul 



I40 BESCHRYVING van de STAD ORAVE 

(:quia hom Grauei) qui debuotc demaurer aupere, avec Ie revenu de 
troismiüe Florins ^c autantde penfion. Ainfile toucluy euflvahiiix mille 
Florins, avec Ie cilcre de Duc^ cemme raifon efloic* Avec d'autres plus 
fages je fu commis è porter cette parolle è ce jeune Duc: lequel feit ref* 
poRce, qu'il avmcroic mieulx avoir jetté fon pere la tefte devaut, en un 
puis, & de s'eilre jetté apres, que d*avoir fait eed appointement: & qu*il 
y avoit quarante & quatre ans que fon pere eftott Duc, & qu'il efloic bicn 
teropsqu'il Ie fud: mais tresvolontiers illuy laiflerolt trois mille Flo- 
rins par an» par conditlon qu'il n'entrieroit jamais dedans la Duché: & 
aiTez d'autres f aroiles tresmai fages. 

(14) Terwyl de auteur niets aanhaalt Yan't geene na de dood van 
Karcl den Stouten, Hertog Adolf is wedervaren, hebbe niet ondienftig 
geoordeeld hier by te voegen het geene de fchryvers daarvan vermelden : 

Bockenbergh £^mo;ki ^. j^. 126. Scribit: AdolpbuSj Amoldi Egmm- 
dm GtldtUo& Zütphanfs principis filius Geldri» tjnrannide fex circiter, 
annós potitus, Anno MiltelBmo Quadringenteflmo feptuagefimo in cuflo- 
diam traditus, 4 morteCaroli Burguadi, Maris filias ejus & Gandaven- 
fium potiiEmum opera, medium jam circtter amium ècarcere emüru8,mox 
propris recuperands ditionis fpe, duxit Flandrorum exercitum ia Ludo- 
vicum Gallias Regem. Is enim Bellicofo Carolo, Anno Millefimo Qua» 
dringenteümo feptuagefimo feptimo ad Nancium csefo, Mariam unican^ 
ejus filiam, Carolo fiUo Gallic Delphino. in matrimonium nequicquam ex- 
pofcens, cum primiua Maximiliano 3. Frederici Imperatoris filio defpon« 
Jfatam intellexit» intolerantiflimè Provinciasejuslnvadens, non ita prideni' 
Tornacum fraude occupaverat : Hucque fedinans AtMpbus^ circa undeci* 
mum Cal. Augudi» incendiis atque rapinis, proxima Urbis infedans^ 
crumpentes in fe Gallos accerdt, longfufque in £os peneerans, csfus» 
trans verfusque impofitus equo, hinc capke fparfisque crinibus, illinc pe« 
dibus miferabiliter pendens, in Urbem vedus, inque Augudiflimo ibi- 
dem Templo humatus, Deo tandem fumms impietatls ultore, judas in 
patrem rebellionis poenas luide creditur. 

Comines liv. eit. Molf ed deraouré prifonnier, jufques au trespas dur 
Duc de Bourgongne, que les Gandois Ie mirent dehors, & avoyent vou- 
loir luy faire efpoufer celle out depuis a edé Düchefle d'Autriche, par 
force: & ie menerent avec eulx devant Tournay: ou il fut tué mefcbam- 
ment, & mal accompaigné: comme d Dieu n'eud pas edé faoul de ven- 
ger eed oultraee, qu*ü avoit fai6k d fon pere. 

PoiKus Heucer. Uc. cU. pag, 13$. Carolo ad Nancaeum caefo, Adolpbus 
a Gandenfibus liberatus praencitur militibus, quos Flandri contra Regeia 
Ludovicum fcribebant, qui ditiones Pugnacis occupare, ac filium fuum 
Carolum cum Maria unic^Pugnacis baerede matrimoniojungere datuerat. 
Profedtus Tornacum Adolpbus^ quod tum primum Fraoci perinfldiasoccu* 
parant, ante urhis moenia ab erumpentibus Francis levi in pugna-cafu lU' 
terficitur, puniente Judiffimo Deo ferinam ingratitudtnem , inhumanara 
crudelitatem, & impietatem abominabiiem, longi carceris judiffimi talio- 
^ ae, GeldrisqueDucatus» quamimpie ambierat» eteptione. 

JohÉDt 



EKLAMDE VAM CUYK. I4I 

Johan Bérthaut van Loo befcbryvinge der Forejiiers ende Graven van Vlaatu 
éeren. Ui. O. 4. ^fdbZ/fat eeni^e tyt Ce Cortrycke in Vlaenderen gevangen, 
ende ontfiagen fynde, quam in 'c Gilde ofc Ambacht van de Gomfmeden 
te Ghen4t, die hem haren Capiceyn maeckcen, ende trocken daermede 
in 'cBelegh voor Doomlclie, daer defen ^^/o// van Geldre in een fcher- 
mutfel tegen de Francoifen doot geflagen wert, meteenen Jan vander 
Gracht van Ghendt, die hem gaerne foude ontfet hebben, den t6. 
Juny 1477. 

Chronyke van Vlaanderen s. deel, XKFL eap, pag. 514. Hun eerfle be- 
fiuvc was (:namentlyk van de Qaau vergaederinge tot Gent by een geroepen:) 
Aaolf\2Xï Gelderen, dte nu over de s.jaeren in Echtenis binnen Corcryck 
hadde geweeft, in vryheyc te herftelleny om allen onheyl te voorko- 
nen 9 het welke konde gevreeft worden. 

P^* S3S- Gedeurendeailede vyandfchappen en Oorlogheir in Artois, 
hebben de Hovelingen van de PrincefTe Maria, maer aldermeeftjan Hertog 
van Clevea niet konnende verdraeghen, dat ^d!»^ van Gelderen, fooveel 
heymelycke Vrienden hadde, diehemdagelyxquaemen toefprekeu, en be- 
fonderlyk uyt Geideren verfcheyde nieuwe faekeo aenfe^en , foo veel 
ghemaekt in den geheymen Raed, datdefen wederom veroordeelt wieidc 
naer iyn voorige Vangenis geleyt te worden. 

De Gentenaers, die geen kleyn agtinge en hadden voor Adolf^ beda^- 
ten alle mogelycke middels, om hem te verloifen, en venden eyndelyk 
een foodaenighen middel, die g'heel het Hof nieten konde wedervae- 
ren. Hy nu in Vangenis zynde, door het ingeven van fyn getrouwAe 
Vrienden van Gendt , verfoekt te mogen aengefthreven worden als Poor- 
ter en Goud-fmit van Gendt. Een diepe vemederinge voor eenen wel- 
gheboren Edelman: Deken en Eedtzyn vergaedert; hy wort aenveirdt, 
en als Poorter vande Stade van Gendt uyt de Vanghenis verlost, tot fpyc 
en fmert van f/n vervolgers en benyders. 

P*^* S3<S* Soo haest>f</o//van Gelderen binnen Geudt was ghekomen, 
heeft hy alle teekens van dankbaerheydtghethoont aen de Gentenaers, die 
hem mogelyk waeren , mecopdragt van fynen Dienst, ook niet fullende fpae- 
rengoedt en leven, mits nochtans altydt de toedeinminghe van de Her- 
coginne, dewelke hy (:foo hy feyde:) met alle haere Landen en goede- 
len wilde bcfchermcn en bewaeren, jae vergrooten en vermeerderen , in- 
dien fy hem hier toe wilde gelegeutheydc geven. 

-P^j?' 537- Waar naar [j befluyten een Legher te Velde te brengen , en on- 
der het beleydt van Adol/vzn Gelderen uyt te fenden om de woedende Fran- 
fche te bethoomen , en weder te drijven naer hun Rykxpaelen. Sy (lellen 
defe faek voor aen Maria, die- haeren (landaert felfs in d*haudes geeft van 
Adolfj hem bevelende, dat hy als eenen vroomen en getrouwen Crygs- 
heldt, haere Landen en deden ibude befchermen , den Vyandt vroome- 
Ivk aenvallen, en aVkn onheyl foo haeflig foude afweireu, als Godt hem 
de magt foude geven. 

^og' 54a- Nu hadde MoI/vèxï Geldeien fyne Ger.tfche foldaeten van d'an- 
dergeicheyden, en geplantopideBrugghe van S. Pierre ontrent twee mijlen 

S 3 «Q^ 



142 BESCHRYVING fak m STAD CEAVE, 

en half vandeStadtBoomyk; bet wtlte'de Franficbe (oUtmm^ Dom- 
nvk bewaerende, ook feer ^t\ wetende, en hebben daerom hmnc dae- 
gheiykfche uytloopiiighen 0|) de Ylaemfcbe en Henegauw&hi» pfatte Lan- 
den niet gefpaeit, maer in cegendeei metgiooter getal dageijrx aloin 
roovende, vonden fy éentge gcwae{>ende Vlacniagen» de welke fy mee 
het fweirdt aemasten, foo dat 'erdikwiU kkfne cogten wierden geboort. 
Op eenen nacht hecfc Adolfook fyn Volk uyxgeleyt tot onder de Stade 
Doornyk , alwaer hy g*heel de Voorgeborgten heeft in vuur geü^* ende 
des fmorgens 7erwagcende de uytvalbnide Foorche* de wdke niet en 
icheenen te willen komen « h hy wedër-gekeeit oaer éyn Veldt plaetfe. 
£dog alsdan zyn de Franfcbe uytgevalJen , en hebben oiet alk vreedtheyt 
geQirongen op de leste benden van Adolf deo weickea wiUende tydt ge- 
ven aen de fyne ofte van te vioj^ten, one van eeaen flagb te bannen 
xietweynig Volk, Hg vroomeJ^it beeft tegen-feftek. en de «endringen- 
de Franfcbe voor eenig^n tfdt op^ondeo, cot dat by van het meefte 
4eel van de^oe veriaecen zyode, wiert doorAeken, en van fyn peirdt 
geworpes. No vogt hy te voet, en meteen doodefycke wonde e equetst; 
tnaer vaa veele aangerande zynde, wiert by noch mtt twee ^iefto door- 
boon, en k vol glorie al vechtende terpHuetfe gebleven « ai roepende 
twee-mael, GELDERLANDT, GELDERLANDT. &yn iicha^fliwierdt 
op een peir^ binnen Doornyk ^brogt, ende naer dat het fel v« met on* 
fedekt hooft «enigen tydc (^ S. }acoks Kefke hadde tea thooo.gfheflelc 
geweest, wiert bet mee groote Lyi:^pragt hegmeven in de Gapdk van 
S. Lodtvfjk binnen de ICerke van O. L. Vxanwe. Met fy» Huys- 
vfauweCachadfie van Bourbon, Moye ivaa onfe Gnwviaae^ heeft bynae- 
feiaeteii twee Klnders, Carel ende Pbilifpme, 

Knippenbergh bift. eccles. Duc. Gelr. pag. 127. beweeet, quod Caêbama 
Adol^cm^m prcter Cantum, FbitipjHm & Ostlorjnmi Adolpbo filias pe- 
perat. En vervolgt pag 130. aldos : fi virdmi debeatur lans, «ainque ve- 
lut nmbra fequatnr gloria, haud comntttendum duxi, ü PèïUppam ac 
Qabarinam Adolfè» Ceidriés Duee natas tadtuspnetereamj utpote virtute, 
quam fanguine clariores, proinde eamm encouiia acviitutes nb aliis ne- 
gle6cM hic ad calcem Jibri tercii narrads me» infenere placniL Daar hy 
aan de levensbefchryvingai harer beyden op laat volgen , de welke ter 
aangehaalde piaatfe door de nieuwsglenge konnen^elefen wofdee. Ver- 
ders kan nopende het gepasfeerde federt de dood van Karel van Bourgon- 
die, rakende Hertog Mo^ van Gelder, worden naargeiien Slichtenh. 
9. bê^. pag. 274. ft. 128. op U jêor X477* alwaar hy {Uvyft: Het Ikhaem 
wierd op een paerd vande Fransfen maar Doon^^k gevoerd , en aldaer 
<:alsoo het niemant quaai foeken ofte hisfen:) in de Marienkeck (:ali{ 
divl Elentherii aodeao, alii Capeilam divi Ludovlci appeilant:) doch fon- 
der VosAelyketi pracht, begraeven, in t negen en dertigflie jaer vanfyn 
ouderdom, vid. <etian Fontan. pag, 557. iiquilias. pag. 37* Harsus. 
mtnal. Brab. torn. 2. pag. 451. 

(15) Sliühtenhorst. 9. boek. pag. 265. «. jï^ op 't jaar 1471. AmoU^ 
tegen «Gcildediiid optneolseade, wieid op l^nde voet van die van de 

Crat!» 



SN LAllDft tah GUYJL 141 

Üraoe hóSéfitn blilflen gdNfeld* Oiii df e op bet flot , lUddn }kn van 
Donk ende öftes v«i Hmetteiit tergh4>ewteraer, wilden hem noch kecP 
nen noch In heten, ende «iet fWter eerchot ongentedelyken op de Stad 
^eeleüde, toonden anders van beraed ende over defe daed misnoegt te 
wefen. Maer de burgeni des Heftogs Kryg»*volfc te baet noemende , heb* 
betl fich ten taetflen tot bet ftonnen tervaerdight, ende bet vemaemfte 
boUwerk van den Borght gewipender hand ingenoomen* Doen beval de 
Vorst aen vier vande belegerde de hoofden voor de voeten ende hun Ikhae- 
men op een rad te leggen, om de andere alzoo verraemia aen te Jaegen. 
Die httbinnenfte flot noch in hadden, dit Schou\v-fpel ter herten crec* 
kende, leverden, mids het teven bedingende, 2ich ende het flot in han- 
den vanden Hertogh. Siet Snippenbergh Uft. Dm. GcU. pBg. xaS. Pon- 
tan, lib. 9, pag. S40- 

(16) Dit zelfde, voor eo veel het verkopen aanbelangt, affirmeert 
Meyertis in arm. FiaikLfri. 356. vórs. ad om, 1472. Septimo Idus Septem- 
bris prfdie natalis Virginis Deipara emit Garoius iXeAtnéldo DuceOeldrias 
jus Ducatns Oeldrid & comitatus Zutphaniae xcii. miiibus anreorum rhe- 
nenüum, & certis annüia redhibtis deccmannorom, prsfentibus Joanne 
DuceCHvenfi, Guilleluio Egmondano fratre ejus cum aliis nobilibus. 

Fontus Heuter. ter. Burg. IW. 5. ctf. 7. pég. 135. Dux Amalius in li- 
bertatem acDucatum refiituitor, qui menfe Septembri hujusanni GeldrisB 
Ducatum, Cotnitatnmqne 2^tphanis Pi^aci tendtdit » acceptis nonagin- 
ta duobus aureorum florenonnn milllbus, certoque fibl loco annuia donec 
viveret ailignatia reditibns. 

Bockenbetgh Egmmd. tifi. póg. 125* AtvMut Geldri» Zutphaniteque 
fanperium, cam dfvlni httmanique Joris vloiatione, ab impüflixno filionc 
fariê & intempeftive iuvaftim Carolo BelHcofo de fe optime uierito, prs- 
fentibus inter Telles Alios Joanne Cüvin Regulo Fratreque Guiiielmo 
EgmondsK DToafta» nonaglnta dttobtts Florenomm aureorum Rhenenflura 
tniilbus, certlaqoe decem annotf continuandis reditibus vindidit. 

Insgelyks fchrjrven Harseus ^mmdI. Btéb. ttm, a^ pkg. 437. Aquil. emp. 
ehran. Oeld.pag. %6. mfin, Chfen. van Vioend. a. deeLpóg. 433* Tcs- 
fchenmacher.^it* £. pêg. $ai. 

Jani^on Ripubl. der Vtreemgde Ntdertanden 3. deel. png. 39« AmOd uit 
2)rne gevangenis omfl^en en door dien Prins (.'Catel deti Stouten:; in^ne 
Staten herf&lt zynde, dan (Hep In fehulden ftekende, verkoft in denfae- 
re 1472. aan dien Hertog het hertogdom Gelderland, het GraafTchap 
Zutphen, en de beertykheid van Otave en den Lande van Kuyk, voorde 
ibmme van tv/ee en negaitigduieend llbynfche goudguldens, met beding 
dat hy de Inkomfien van alie ayne ftaten zoude genieten, zoo lang als 
by leefde. 

De Schfvver t^m den tegemxmrdigen Staat der Vereefdgde NederUmdm 2. 
deeU derde jMje pêg. 153. Afnmtdf wederom in zyne Staaten herileld 
zynde, flak zo diep In fehulden, dat hy zig genoodzaakt zag, alle zy- 
ne Heerlykheden, en onder die ook het land van Kuik en de Stad Grove 
aan Hertog Karel te verkoopeny onder voorwaafden 9 dat by er de in- 
kompilen, zyn levenlang van zou genieten. Hitr 



i44c BESCHRYVING van d? STAD GRAVE 

Hiertegens fegt dfe felve Schryver vanden tegervuooord. Staai der Phreen. 
^ NederL derde deels eerjiejhdi.pag. loó.op'tiaar 1472. Hertog -^rwottrfzat 20 die» 
in fchulden, en hadc zo weinig in te komen, dat by eindiyk befloot, al- 
le zyne Landen nan Hertog Karel den Scouten, voor twee en negentig 
duizend. Rynfche Goudguldens, te verpanden, mits dat hy gedurende 
zyn leven, de inkomften der zelven trekken, en *t bewind over de zei- 
ven behouden zou. 't Verdrag wert» teS. Omer, omtrent Jiet einde des 
jaars 1472. geHooten. 

Dithmarus in ndt, ad Teffcbenmacberi amt» loc. cU, n. 3. Vel potius op- 
pignoravit jure antichretico. 

Slichtenhorst q, boek. pag. 267. n. 116. op *t jaar 1472. Hertogh Ar» 
nald fpeurende boe langer hoe meer de groote driedigbeyd en onverwin* 
nelyke Jiardigbeyd van fyne öproerige onderzaeten, ende nauwiyz heb- 
bende waerv^n langer te leeven , ofte zyne houwbare dochter Catbarine 
aen een man te helpen , volbraght op defen tyd zyne vorige dreygemen- 
ten, ende ginghaen Karel van Burgondien (:ten overdaen van (yn broe* 
der Willem vanEgmond, J)n Vorst van Kieve en andere deftige luy* 
den:) te S. Omer voor 92000. Rbynfe goud guldens niet verkoopen (:ge- 
lyk tot nu toe alle fcbryvers zich zelve en anderen wys maeken:) maar 
blootelyken bezwaeren en verpandfchappen het Vorftendom van Gelder 
en Graeffchap Zutveen» mids behoudende fyn leven lang de lyftocht» 
het bewind ende den naem der gedachter landen, ende laetende aen 
Karel uyt yeder Vierdeel (:indien zulx in zyne macht was:) een (lerk- 
te ofte flot tot keur van Karel om by des zelfs Ampt-luyden bewaerd . 
te worden; op gelyke ende geen hooger belooninge dan Amalds voor- 
gaende Ampt-Iuyden tot nu toe daar hadden genooten, fchoon genoo- 
men ook de Burgondier goed vond op yedere (lerkte meer dan eenen 
. Voogd te beflellen; die effen wel den Hercogh van Gelder, zoo dik- 
maete en Ung als 't hem beliefde, aldaer onbefpeerd met zijne Hof-hou- 
dinge zouden laeten koemen, verkeeren en blyven: uytgezondert dat Ka- 
rel de Stad en 't flot vande Graive buyten de keur zoude laeten , ende bey- 
de aen ArtuUd voor fyn leeven vergunnen; die na 't afzetten ofte verder- 
ven van Frederik van Egmond ook een anderen Slotwaerder, doch niet 
buyten voorkennis van Karel, daer over mogt Hellen, onder eed noch- 
tans vande gezeyde Vefling, na dood van Arnald, in KareJs ofce zijner 
erven handen te leveren. Hy liet Amald mede vry, om zyne overige 
ervenis en roerende goederen na fyne geliefte wegh te fchenken ofte te 
vermaekcn. Vorder wierd 'er befproken • dat Karel , zoo haeft hy de lan- 
den van Gelder en Zutveen weder aen fyn neve zoude hebben gebraght 
Ogelyk hy op het fpoediglte gehouden was te doen;) aldaer een beede 
van 50000. goud-guldens, ten minden tien jaeren after een, zoude uyt- 
2etten, onder beyde Vorflen gelykelyken te verdeelen, zoo hngh Atnald 
in levende lyve was; zullende m Amalds overlyden de over- entdge jaeren 
in 't geheel tot nut koemen van Karel, voorbehoudens dat Arnald, be- 
halven de voor^^aende after-dallen, fyne helfte vande twee jaren ende 
ület meer na fyn dood mogt gunneu en wegh maeken aen wienby wilde. 

Ende 



^ ; *H LA.KD£ VAN CUYK^ 145 

; Efiden. 117. Kftel Vei^ond zich mefle, 'depoofteii, toorens en veftefl 
^er deden Nymegen en Venloe, ais zynde de eepHe oorzaekea en baker- 
moeders van defe- bloedige oorlogen en zijdigheeden (:zoo wanneer hy 
daer van Meefter v/ierd:) tot den grond tóe tedechten, tot flraffe van 
haer oproerigheyd en' tot fpiegehvan andere, zónder daer van in ge- 

, breek te blyyeq om menige bedenkelyke oorzaeken.. Ende alzoo i^rmld 
aen fyn nave den Burgondier opdraght gedaen hadde van alle vertsetirtea 

.) van goederen ,(*gaeoae»o'yer de odderzaetien in de df ie Vier-deelen van 

. . JMymegen, Katv«en^ en Aftiheoi., doch acht Uiyden alleeik toe fyne'Slraf- 
fe voor hem uytbedodgeu; «oo>vergDSt hem Kard) wtederora , om. noch 
acht van de vedmaemfle tegen-ftreevers en dwars^drijvers daer bij te doen, 
te yfPfittn Gysbert van Bronkhorst Heer van Batenbuigh , Oswald Heer ten 
Be^, Ëvert van Wilp» Jan van Hemert, krygs-luyden; Jan van Kei, 
Herman van Wye vali Arnhem , Wolter vaii &eppei van Vervulde, .ende 

' Claes. van AU^tr v^ji S|X(ute^bui;gh; voor zoo* ved hun iichaemen en ge* 
rede goederen aenglngh; blyvende haerc erfgronden en.alle"wlisten 

. aea Kaïei, verbonden i die .aen d« VQprrz.;fesiiene .ook geen: vry^eleyde 
ofte zêekerheyd helQofd^.te hondea, ofte toftlaeten gegeven te woxUen , 
tot dat fy met jimnld waren gezoend. Karel Hond mede toe, dat in de 
landen yaQ Gelder en Zutveen,voor J^nmlrfr leeven, een R»ed«kamer 

; zoude worden opgericht» on vermindert nochtana in alle andere doelen 

\' het yerdrag(i v^n S^Omr^ Kveltinagelyx. bericht zynde, hocftaecs en 
' onrédelyken Catharine Vorftlii van GeMer fich ceg6ns haer mtn^ zoo in 

. f jfne -gyaeïin^h^fkls.fmd^r^ had. anpgeftelt» • ende* het geheete land : in roer 

qj€ti erg<rBisg?hVlj^br«t1B^«- Vergoai aien.^«iA(J, oJnmer zyne^ viWuws 
got^deren zyne w|lle fse doen. 

Poncan. fnji. Gek. lib. 9. fag. S42. Ac ultimo animadvertens 'Armldiu 

' SiUL foorom,^ q^t 0dMnm fuspiciebfint, pervicaciam ac animi Sndura- 

tamobflinafionem;qii0a ipfisjam ante, niQ faniora^fequiindituerent, in- 

,, «t^^iaatos par JüWM^AlMCi i{»atv^j>frANativitadsMaric , ^iïbit fep* 

timus feptembris, cum Carolo Burgundi» Duce- dciOfipiignonitidb'.Gel- 

' f 44^ Puca(u- ^cComlMM "iAHthimml et^ue.tranfcribendié agere in oppido 

; jptiyi Audonari iriïiiih jAyftumqii» ^^Jakkk modnm^. pra^&ritibos'i'ratré.ufmai- 
dfDucisGuIielmoÊgtnondano, Johanne ClivenriamDuce*, eiüsóem Ahmldi 
T affincvaliisqu» p^Uu(faribU9 Vlris/ur aoceptisnonaginta duobus aureorum 
RhenenlUun oiyu^ua, ac ^ertis tetpnt»6.feditibii6 amiius, Bnrgundo ditio- 
•nes rii^9«««^ma^ttx.c^deret, i(ique oosaGode, Jmpjgnórationis ütt titulo ac 
^ juie Qpp%%o^%ti«p • ut .habei); . ipfihis tClKoli Du^is^ hdc. dc)? e codiciili , 
.quo^ 64dem,\ q^il^I^tinp iforipilt funti )e)bt:aic]fofmali hia próximé üib* 

Hier pp- volgen fcven- brieven of codicilleo alle', dpor Kar d Hertog van 
Bourgondien, gegeven in* dc Stad Bruggen :0p den 30. vaadeWinter'. 
iiiaand.1472. te fien vjan genjelje ^^^i 54^, tot 549. inf/n^. 

In het Privilegie van Heriogb Carel de dato 27. Martii 1473. on- 
der de Documenten fub No. 46. te viqden, ^wordt het volgend» gefegd : 
Cumqu'e étlam praefatus Diix AmoUus confanguineus nofter pridemJo hu* 

T ' maais 



Mi6 BESCHRYVING vak ob STAD GRAVE, 

• nianis adfeuc viveos pattCas te Ducatum Geltienfem ft Ckmiicatam Zut* 
phanis cum eonim perttnenciis nobis impignoravenc a^^Tcripferit ft trans- 
portaverlc, juxta contentum Htceraiutn fttarum, quas defuper ab eo rece- 
pimus & poenes nes habemus manu fua propria fublignacas, quarum pne- 
cextu illi de Oppido prcdiAo de Oravia tiovUSmis diebus benevole ot 11- 
beraltcer fidelitatem a jaramenta fvsltitierim ad opus noflr» impignora* 
tianifi, in qiio nobis \^ide complaoKranc. 
/ ,. En in de midive aan die. van de •Gcttve den a?. Feb. 1473. gefchreven: 
En want dan hier voocen en luonen fyn leven feelbere dedingegemaaikt en 
gefiooten fyn tnsCchea hem en ons, overmitfi de welke enfen lieven Ne- 
ve Heer Amoud Hertog van Géxt ons Terfet, opgedngen en overgege- 
ven heeft pant^vrijs die landen en flertogdom van Gelre en <}raaflchap 
van Zutpbeu met ai haar toebehooren voor een merkelyice groote fom« 
me vian penningen, ziet No. 45. 

Knippenbergh. bifi. EccUs, duc GéU. fug, fi9. ArvMiLS Burgundo Gel- 
ffiam, Zutphaniamque oi^gnoravit. 

fit 'in&a: Enim verö baec oppignorado <:id enim «ominis Codicilli 
fenint:) ait aniam prébvic titm A&tpbi xfkpitXÉi^ turn Geldrorum rebel- 
iio, ingentia in Geldriam mala invexit, ab profêntl namque anno naca 
esinde bella Egmondanos inter ft Aufcriacos Surgundi teredes ad an- 
ouro usqne 1543. tenuerunt, donec fubnifto Ouilielmo JulhKi^nfknn Duce 
Odria omnis Carolo V. lnu)eratori apud Venlonam pacfficc cederet, 

(17) Ziet het document 'No. 44. ; • < * 

<i8} Dit geoofgen^ieer Teetefcbrjrv^ré^ts, Mej^enis (f 'de mo¥oengehaeU 
dk fkuÈi ki< V6rbl$4 , AmMus Dftx 'CeidriA^^ium dtom 'AdÊO^bm contuma- 
cem atque rebellem jureoptiroo exhsredivit» foa^de, omnta Carolo turn 
vendkione, turn jure teflamenti afllgnavit. 

Bockenbergh. /of. cit. Scripficqae quó prorfcis juflai^ifoZ/pètim poenamnl- 
jdarct, Carohraiexaffehwcdcni. '^'V -' • 

Hareus 9n mm. Btab. tam. a. i^« 437^' AMMué ifiidem tdftamentól ven* 
4iafaniem n 50U # Mmi vit. > V 1 v ■■ l .'oi'''!.'j ^•' ^ ' '- 

^ Jatii^n Jfè. ^dti pag: 40. i^j boven^igklè dM Itoqp by* eynen laatftea 
mitte, onterfde zyoqn'soon iMi(^^ tm Wi^kèe den Hertog van Bbui^gon- 
^iezyneo erfeenaam. ••• ''Ü'^ • •'"' '•- ' ■'• <* **-*>-' 

De fdiryver vandm tegenwind, Staêtdet Vèreèn. tüftkrl. 2. deels der^ftuk" 
je pag. 253. Hf bevestiade óeezen affland) hf zynên oiteHtoi wiK 

Phil. de GoAimines , (^nde een fchtyver , de wdlk<bp rtien^ geleeft 
liecft , verhaalt in iiynen mennirienTit;. 4» '^^>« r.pagMitk^iii. omtrent de 
foccesfie van Carel Hertog van Bourgóndien op --dfr^rf^Heric^ valn.Gel- 
der, dit volgende: Le Pere (:Amml:) eftoit mort avant Ie trespas du Duc 
de Bonrgongne, eftaht eticores fon fUtiiAdolfi) en prifori: ft i fon tres- 
pas laisfa au Duc de Bourgongne fa fuccesfion , ê caufe de Tiogratitudede 
fon 6Ix. Sonder echter daar by te melden , of Hert<^ Carel van Boutgon- 
dien de fuccesfie in de nalatenfohap van Hertog AmoU van Gelder pre- 
«endeende uyt kraclite vkn leftament, of getpaakcp dcdinge, dan wd uyt 
iwoifile ^n beyde. ^" . 

Nö«|. 



IpKLande^vanCUYK. 14.^ 

Kochtana \VDvdt in die vooramgebaaide docutiienijeH onderde Nomnie» 
4$. en 46. geen de minfte inentle gemaèkc van eenige tdlameacaire dis- 
poficic , maar alleen gefprooken van en Hertog Cards regt geftiiKléert op 
de dedli^ tu^dien gemdde twee Hertogen gemaakt en gefJooten. 

(i9>> Dit moet bf inadverteotie foo gefchreven Cyn; (:Hoewel Jarti^on 
op de geciteerde pag, 40. insgelyks den 14. Februari 'f!elt, fondernogtans 
mr by té voegisn, gelyk de auteur, St. Matthys avont:) aangefien hec 
Xenneiyk is« dat St. Mactbys avond niet kan vallen op den 14. Febry » en 
de Cchfjrvers eenpvrig verhalen f dat Hettog Amoud den 23. Febry. is 
cyveriedeir, als tmder meet anderen Mefer. hc. cU. ubl : fqjtimö Calend. 
Martias pridie ierianim divi Mattbi^ Apoftali GroMm oppido Gddris o* 
liiit Armléu Dtw Geidrta», condito prius teflamentp» in quo prsterito 
Aiolpba contWDact filio Carolum Principem Icripfit ex afle haeredem. ?ou- 
tan. lUh 9. pag, 549» Amolêas ipfa divi Mattbiae ve(per&, qut fint Fbbrua* 
lil 23. ex faunams ertpicur, In opnido GrmAm. ano. 1473. cam ultra non 
nihil biennit tempus é carcere ac vinculisdimisfiisfuisret. enSlïchtenhorst. 
}^gf.t<SB. Bü^ïtog Afn»ld^ word op Matthysavond, zynde des 23. Van- 
de Schrlkelmaand 1473. fcbieiyken binnen de Stad órteve^ uyt defe na 
dtandere wereld^ geroepen, na dat hy nu een wejrnig bov^m de twee jae- 
zen van zpne banden was ontHagen, etide 51. jaereit 200 in fyn bewind 
als in de gevangenis» ende 65. in ouderdom had to^eèragt. 

AqutUus èi «BM^ cbron. Gek, pag. 36. Schryft ter contrarie, voor foo 
veel de jaaren der befictinge des Hertogdoms als ouderdoms van Anudd 
au&etaB^m, dat Amêiduf hec Hertogdom acht en veertig jaren heeft be- 
iéten géfandt:,. w«ar ondifi begrepen fyn de vyf jaaren » welke hewi fyn 
foon .^Mi^ heeft gevangen gehouden, en de twee jaren, die hy na het 
gevangen nemen vao fyn foon Adolféoor den Hertog van Bourgondien* 
geregeert heeft. 

E$ infra: Quum inchoaflet annum fmperii quadragefimum fecundum, 
attatis qoinqwgefiBam quhmim, in oppido Grtnié ab Molpbo filio captus 
eft. Sed pose qutnqaenniun» priftin» dignitati reiUtotus» duos adhuc am- 
nos imperavit, fepultus GranUt. 

Gouthoeven Cbrnv^fk hyvoegfei pag.^ 128. Ehde hebbende de Landen 
van Gheider ende Zutphen verkofe aan èen voorfz. Hertoge, ende (ynen 
fone voorfz. onterft, is hyAn. 1473. op S. Mattbys avont, op 'tSIodt in 
der ftede van de Gfooe op de Mafe overleden, out 62. jaren, en aldaer 
begraven. 

(20) Slichtenhorst mddl hier van defe rede op de voorfss. phets: Het 
hert is op lyme begeecte naar s^Hertogenbos in t Geertruden Beggyne 
Kloofler bedeld.ende met een zilveren Kofferken in deerde gefleeken: 
vyt ocNrfaeke hem voor dezen hi fyne hechtenis te Ihiereu een Beggyne 
uyt dit Kloofler t'elkens hadkoemen^ verzoekenen troosten, daer nevens 
op aeekeren tyd aengebooden en geraeden haere kfeederen aen te tree- 
ken, ende zyne wachters alaoo met defen vreemden dragtte verbyfleren, 
om wegh tekoemcn: 't wdke de vroome Hertogh,, vreefènde dat de 
onoüoTekr vswm^ Kitt getagh meghtbeeaden ende daer over ht* 't lyden 

T 2 koe* 



i4S BESCHRYVING van de STAD GRAVE 

^ koemen, alsdoen weygerde, ende echter in fyn uytterfte op dere trouw- 
hertigheU aenfchouv/ ocemende, fyn kert binnen den Bos beval te be« 
graeven. 

Poncanus hc, cü. Sub extrema tarnen memorem hujus monialis ejusque 
crea fe fidei atque afFeélus » teftamento cavisfe , ut cor fuum in eodem apud 
Sifvsducenres coenobio Gertrudenfi conderetur 

(iz) De tombe van Hertoe jimoiid en fyn Broeder is, naar dat de Hr. 
. Paringet dit memoriael gefcbfeven heeft, al vry wat geföhonden, dog 
wanneer de Heer Gerard Torfiuck» tegenwoordig Raadeu Renttneefter 
dei Domeinen en geeltelyke goederen over de Stad Grave eo den Landen 
van Oiyk, was Kerkmeefter gewerden, heeft gemelde Heer in den 
jaare 1733. daarom een houte heckentje doen maken, en daar door de 
verdere fchendinge geprsvenieert; Die felfde Heer heeft in fyn voorfz. 
Gualiteyt anno 1739. de gevel van de Kerk, door de belegering feer ge- 
fchonden geweest, foo fraai laeten berflelleu, dat dieer misfchien nieuw 
foo wel met beeft uytgefien, fynde hét felve door genoemden Heer Tor- 
ilnck ozKrent den tooren insgelyx gedaan effeétueren. Siet Tegenw.fiaai 
der Fenenigde NederL 2. deeU 3. Stukje, pag, 27». 

(22) Doordien de drukker de gedaante vande vtfr niet konde fetten, 
gelyk die in 't omfchrift ftaet, is het tegenwoordig in gebruyk fynde cy« 
fer daar toe geemploieert moeten worden. 

(23) Om de felve reden heeft men de moet van de letters insgelyks uyt* 
gelaten. 

(24) Of wel in het ömfcbrift vande tombe volgens dit memoriael fou« 
de gevonden worden den 17. dag van January, foofchryft nochtans Slich* 
borst. 10. boek, pag, 287. n. 20. Te vooren te weeten op den i^i vande 
Louwmaand was geftorven fViUefn van Egmond, ende binnen de Grave 
begraeven bezyden zyn lieven broeder Heru>gh Artudd^ van wienhy zelfs 
na den dood niet en beeft willen vericbeyden. 

Pontan. lib. jo. pag. 576. in fin. Ëundem hunc annum fataleoï ac ul« 
timum habuit, fed anniflatim initio, qui fuit decimus nonus Januarii^r- 
fki/Jf Duels frater, Gulielmus Egmonóznus. 

Bockenbergh Egm. bijl. pag. 137. Guilielmus moritur anno Millefimo 
quadringentefimo Oóluagefimo tertio , decimo nono die Januari!. Hu* 
maturque Grava ad Arnoldtan fratrem Geldri» Principem. 
• Gouthoeven loc.fup.cit. Segt dat Arem Hertboge van Ghelder gewon- 
nen hadde een fone ende 3. dochters als. 

Adolp^ met tyrannyen Hercogc van Gelder. 

Vrou Maria van Egnmt^ die troude An. 1448. Jac^b Stuart, de2.dier 
namen, Koning van Schotlant overleden An. 1460. 

Vrou M(^r griet van Ëgmont, had te man, de PaltzgraefFredieryc, Her- 
. toge van Simmeren, Grave van Spanheym. 

Joufir. Catba^ina\2jï Egmont, diedeGeldezfchengeeme gehout fouden 
hebben aen Hertogh Fredcryc van Brunswyk^, maer fy Qerf onbeilaet. 
Aquil. 1^. pag, 36. Amoldus Conjugem tenutt Oubarinam CHvenfem, ex 
Qui genuit, filiós; Eduardump qui obiic puer» & Adolfkimf fiiias. Ma- 

riam^ 



KK LANDB VAN CUYK. 



H9 



rtoM, qaamtradidttRcgiScotis, Margaretam^ qusonnpüt'Düci Bavariae^ 
& Catbariium , quae manfic coelebs. Ziet ook Slichtenhorst 9. ^o£i^, pag. 
222. en Pontan. pa^. 444- 

Na Hertog -/fmoW zyn van zyne kinderen overgebleven fyn zoon Adolf^ 
CMarina die ongebouwd gedorven is, hoewel het eens in de penne was 
dat fy met Frederick Hertogh van Brunswyk zoude trouwen ,• ende Mar- 
griet , bed-gei20ote van ^ Frederick Palts-grave aen den Rhyn , en 
Grave van Obrink. Slicht, g^ioek.pag, 268, in fin. Tonizn. pag, 549. in 
fin» 

CAROLUS V ALESIUS CO^^^^^g ^^Q Bourgondien had bo* 
reets den 30. Decemb. 1472. uet No. 44. op begeeren van her- 
tog Arnoud ingevolge yande traébaten de (lad Grave haare pri« 
vilegien geconhrmcert, en naedoode van hertog Arnoud lond 
hy naar met heer Frederik van Egmont heer van Ysfelftejn en 
den heer van Perwys met den heer van Gemert lyne raaden en 
kamerlingen een miifive dato 27. Feb. 1473. üetNo. 45,en is 
daar op in de perfoon vande felve heeren gehult geworden als 
heer der ftad Grave en lande van Cuvk. Den 27. Meert daar 
^an (iet .No. 46. (z) heeft hy boven naqer confirmatie van privi- 
legiën de ftad noch verleent, dat men in den lande van Cuyk 
géén bier tappen fal dan dat tot Grave gebrouwen is, by poene 
vanden hoogftcn penningbreuk op elke ton foo dikmael dat ge- 
fehiede: waar door de itad heel florifant geworden is, en veel 
brouweryen aaogetimroert fyn: maai dit voorregt is 't facnen te 
niet en onderkomen, meeft by tyde vande beroerte en oorlogen 
met Spangien. In dit privilegie gaf hy haar ook nog, dat de 
borgers vande Grave int land van Cuvk voor befating, panding, 
ilyting) conden &c: niet meer fulleo betalen dan men in de 
ftadt Grave gewoon is, de quo latios. Hy is Ao. 1477. (3) voor 
Nancy dootgebleven en aldaar begraven. Hem is gefucccdeert 
Maria Valefia eenige erfdogter van gefyden Carolus (4)* 

Nae doode van hertog Carel (5) waaren fyn landen alom in 
groote beroerten, want die van Gelder knt tragten Imn territoir 
te maintineren voor de kinderen van hertog Adolp onder de 
voogdye van hertog Frederik van Bronswyk, die fig qualifice- 
rende Voorftander des hestogdams Gelre Ao. 1478. de Üad Gra- 
ve haar privilegiën heeft beveftigt fiet No. 47. en oac hem Ao. 

T j 1480.. 



ijo BESCHRYVING vak db STAD GRAVE, 

1480. heer Heoderik Bisfchop vao Munfter in de voorf2.^1i« 

teyt fict No. 48. (6). 

AANTEKENINGEN 

Op 

CAROLÜS VALESIUS- 

Hertog van Bourgondéin. 

(i) Cirolus Aüdax erat ex Regia famtlla qus i Phiitppo Johamiis VL^ 
^gls fiiio natu mMmo defcemitt. Coring. 0^. tam. 4. p^. 169. iet. F. 

De tytel voor PontusHeutenialuydt aldus: Poott Heoteri, Delfii» ie» 
fttoi Burgiiadicanii» libri fex, in quibus defcribunmr res ^Qs Regum « 
Ducum, Coimturoque ucriusque Burgundis; nempe PblUppi Audacis, Jo« 
annis Intrepid!, Philippi boni, Imperii Belgici condicoris» CaroU Pugnx- 
€%s; qui è Véefia Fraocoram Regum famiiia ap«d liurguadoi ae iMgiM 
imperarunr. 

VeMi D*a été autrcfois aiie Gomtè, ocdkiaire apiiage des enfans de 
France » deputs Charles de Vdns frere de Phiüppe Ie Bel , & pere 
de Phiüppe de raiois Rol de France ; Moreri mi9iy b^. VM. n^ 
Mi* 

(2; Na. dat Hertog Carel van BDurgoodieB ds gemeiitlooeeide mU&m 
de dato 27. Fehruarii aan die vande Graoe hadt gefonden en op den 
27. Maert 1473. het aangehaalde privilegie verleent, is hy naar Valen- 
chien getrocken en heeft aldaar op den 2. May daar aan volgende, de 
ordre van 't gulden Vlies gehouden. 

In his comiciis, fcribit Meyerus in mmaL Fiand» fiA. 357.' ad amu 1473» 
jidolpbo Gelrenfi fratri ordinis perpetuus decretus carcer, quia patiem 
fuum annos fex tenuiflet captivuin lllumque fpolialTet principatu. 

Slichtenhorst Geld, Gefcbied, 9. bftek fag. 269. Waar heen by met een 
Ado^vzxi Gelder liet verdagvaerden, ende (:om fyn doen met een. eer- 

5rken fchyn van recht te bemantelen:) in den vollen NederlandsfenRaed 
oor fyn Momber aenklaegen, dat hy fyn vader t'zaemen uyt fyn eer en 
goederen had verllooten, ende tegen het aengehooren en aller volken 
recht fes jaeren gevangen gehouden r t^en welke befchtridingen Adolf 
door zyn voorlbraek alle uioeg^lyke middelen van vervreeringea te werk 
ftelde, om in oefen (Irick niet gevangen te worden. De Richters vand« 
zaek {:ó\t alle door voordeel eed en outzagb aen den aenlegger waren 
gehouden:) weefen na een wyl cyds eendraghtelvken , dat de handellhge 
tuffchen de Vorften KarH en Armld^ aengaende het Hertoghdom van 
Gelder en GraafTchap Zutveen, duchtigh en beftendigh was« ende Karet. 
de gemelte landen niet alleen en moght beftryden , ende het beait daer. 
van aenvaerden, maer ook Jd%lf^ om de godloosheyd tegen fyn vader 

ge* 



.EKX.AND£VAMCUYK. 151 

(epTeeghd , (braffen niet een eeuwige gevangenis. Vid. edam Fontaa. bi/k 
Gek. Ub. 9- P^» 552- 

Pontas Hemerus.rer. Bufg.lSb. 5. cap. l-pag* I35- Cum Pugnax men* 
fe Majo CollegiaiR Equimni anret Velieris Valencenisfapplerec, citauis efl 
^fl^^Geldrius«d Ortlegttidbunal, accufatusque i Pugnacis procurato- 
re» qiiod patrem boóis «c honore fpóUatum contra natura leges tetro in 
carcere per fexenBiom impie dednamet. Defendit fe Ado^ per fuum, 
m peMk, procvaiorem. Oiun dlu mukumque res esfetijudkibus traébi- 
ta, tandem ad houc modum fententia pronuntiatur ; Venditio Ducatus 
Geldrla ac Comitatus ZutphanlB, teftamentumque Ducis Amoldi juflum, 
tatuinque cenfetur. Fugnax Ducatiis Geldria ac G>mitatus Za4)isani''e 
posfemoneni omni ten^wre adire jure noterit. AtMfus Geldrius propter 
inhumanam erga proprium patrem tmpteutem in carcere vitamfiniet. 

Hkitia vemigt gemelde Heucerus; Gerwrdus Juiiacenfium Dux, qui 
lusllbi in Geidri» GkieaMm effe dfcdiat , non dubitana, quin vi aot vo- 
luntate brevi règionem esfec red^urus in poteftacem, quamquam Iinp. 
FreëeiicttB accept<» cHentelari Sacrament^ in pdsfeffionem Geldrie ac 
' ZuQAiattfiD ipAiih (tatui^ec, exidraians tarnen non efle noftra, que defen- 
dere non pos^oM, onm Fiugnace poceneiam ejus verltus, conTendente 
fillosiuoGittlieliito, traniigit, aftionemque omnem, quam in Geldria ac 
Ztttpbania allegare pot'Crac, pfomïslk fibi oteginca aureorum florenorum 
miilibus, vendidit, Imp. Frederico venditionem ratam babente. 

S)lchieidiorsti.üft. dt. ^. 1270. GMrutfrif Hertogh van Gulicht die fich 
«etven mede «enig «echt (:*t welk «obter gctn en wis:) op Gelderland 
W4>ttdeïa-beelden'ofte«enniaetieen, beeft, uyt ontzag v«n zoo een hard 
' vf9KA tonde on fich en de zyne in geen verderf te brengen, het zeeic^ 
voor het onaeker gekoolen , «nde op dien tyd aen den Bwrgwidier ai (yn 
op%nMk «oor ^0000. goud-guldens overgezet. 

Pooiamisi^. Ub^'ffpÊg. GerW^ur JuHacenfiumDiix, «ui jnsetiamaliquod 
'in Oekto DacMim ühS efie memorat (^quod ttsien uilfle nuilum ad an- 
num 14.29. liqaldó ofii&ifuqi:j pvomiüifitfibi odogista ^atneonim mlUibus» 
cqm Pugtiaee tranfegit. 

Aie^eitts ek.fii. 95?. fub Cerias corporii Obrifti Qefméks Duz fuUacen- 
fis & 6iii ejiis Gdüelinns 8i jiMplms quod intelIlgerenc^bMvi totain fu- 
baflum iri Geldriam, ad Q^'^/fMiconcedurtt: ülique omne jus fuum ^od 
habebant in Geldriam & Zutpbaniain pvobante & coofirmance iVederico 
k^racore LKXJK. n^thaa fiorenorum nbenenüum viendunt* Fama quip-^ 
f e erat opcimo Juliacenfetn jure Geldrw Oaoatun pecere: cratase ab 
Imperatore ndmiflus fitiaveftiUis: quanvisqfclfcancHursCSeirlis-paflcflBQncrtl 
nun^tam potuit obtinere. 

(9) Slichceiïliorst fag. 272. in fin, (f 279. ^j) 'tjcmr 4477. D^e door de 
vii^ich niet bergen en konden, zpalie dfte gevangen ofte nedergehou- 
wen, ende onder anderen Hertogh Karel^ zoo een goed Veld4>eer als 
krijgsman, wiens (ichaem onder de fneeuw tang iagh veiborgen. Hier 
liebt gy het lattfte bedryf van Xtrel, Vorst van Burgpndien «n (Nederland, 
die op defen tyd by de nabuerige Koningen en volken hec boogfte ontzag 

had. 



151 BESCHRYYING van db STAD GRAVE 

• had. De eergierighè7d was hem een flrik en mtxyCe'nl; alzoohy naer 
een vors visfende een prik heeft verlooren, na dat hy negen jaerenenfeven 
maendeh heeft geheerfcbt, ende in altes43. geleeft. 

Gouchoeven Cbron. van HoU, pag. soa. Als Hertogh Karel voor Nancy 
verflagen werd, was hij noch gbeen XLIII. jaien out. Want hy is gebo- 
ren int jaar M. CCCC. XXXIÜI. op S. Martyns fchuddekorfs avont. dac 
is op den lo. dagh van November, en hy bleef int veld op den s.January 
des jaers M. CCCC. LXXVIL foo dat hy doe effen geleeft. hadde XLU. 
jarien, een maend ende XVI. daghen. 

Chrónyke van Vlaenderen 2. deel pag. 507, Onfen Hertogh Qif^/,- vol- 
gens, het gevoelen van het nieelle deel der fcbryvers, is aldus gedorvea 
naer geleeft te hebben den tyd van 44. jaeren i. Maend, eti 25. dlagen, van 
fyne Regeringe in het 9. jaer 6. maenden en 20. dagen, 

Pontus Heuterus rer. Burg. lib. 5. eire. fin. Dimicotum eft^. propse Nan- 
caeuih Nonis Januarü anno J[4?7* Natua orac F'Ugnax cum interficeretur, 
annos quadragifOa quatufir, nienfem unum^ dies vigimi.fuinfue. 

Idem d. üb. cap. i. pag. 122. Carolw Buigunuus k Qulbusdam audas^^ ab 
lis PffgTiaxcognominatus» ülius haeresque i^nicus Pbifippi boni atque Ifa- 
bellae Lufitan«» natus eil Dlvione, Metropoli Ducatus Burgundi», IV. 
Idus Noveuibrls anno 1433. vid. Harael omi. Brab. tem. 2. pag. 4^8. Meyer 
am. Fltmd. foL l%o^ vers* Byvoegfei tot 't oude Goudfche Kronyksken. 
pag' Ï5S- I " 

Hier omtrent flaet aan te merken , dat int vooHz. byvoc^el wordt ver- 
meldt het kort verhael van 't Leven, Daden en deDoot van HertogJusrW 
vanBourgongien» dieflrydbareTnyt hetrBoecxkengheintitulecrt: Befcbry» 
vinge van wt Batavien door P.ficriverius, en dat daar hy geftelt wordt de 
geboorte-dag van Hert. Karel int jaar M. CCCC. XXXIIL £nde dat hy 
Gouthoeven pag. 501. het felve kort verhael gevonden wordt, waarinhec 
Jd^r M. CCCC XXKUll Is vermeldt, gelyk ik dan ook In de Befchry vin- 
ge van oiK Batavien gedrukt 16/^6. in o^vo*c Amderdamby Broer Jtfnfz. 
Hertog CifY/f geboorte* dag vhide geft^It op 't jaar r434. 

Idem Meyer ƒ0/. 372. verTo ad ann, 1476. Dies erat Dominicus pridie 
Epipjhaniae Domini. Apud Jarvi^Iam ptaédiUin ruflicum confertapugna efl 
in^qua Cdfff/ufoccttbuit.. Quem nemopoterat vinceve Regum, fua fömet 
^fum temeritate & cscltate vicit ie extinxit. 

Staat te letten dat Meyerus fyn jaar eefsc begint, met Paesfchen inore 
GalHco, ziet voor de aantekeningen op Wilhelmus Hertog van Gulick en 
vznCQlrepag. 116^ en Gouthoeven cbrm. pag. 504. wegens, het verlchil 
r ; detihistorie-Schryvexsin den tyd van Hertogs Karele dood. 

De Gèlderfche Gefch leden isfen als onder. meer atnderen Slichtenhorst 
g, boek, pag, 270. n. itu eire. fin: Keggen wel, dat Karel de Stoute van 
. de 't zamentlyke Staeten , voor Hertogh van Gelder en Grave van Zutveen 
ising^buldt, des onaangesien rekenen die fcbryvers onder haare Hertogen 
BocbteXARBL vaïiBourgondien, nochieMAXlMlLIAENjofte PHILIP- 
FUS van Ooftenryk, maar Hellen na ADOLPHUS EgmMidauus den 
Vil.HertQgU 

VIU. CAr 



BK LANDE TAN CU YK. IJS 

Vm. CAROLUS Egmondanus. ^ 

IX. GUILIELMUS Qivius. 

X. CAROLUS V. Imperator. && vid. Knippenberg Hi/f . Ëccles, Due. 
Gelr.pag. IS* Slichtenhorsc ii. boek.pag. 301. 12. boekpag, 44.5- X3* ^* 
pÊg.Al^' Poncan. bijl. Gelr.lib. lupag. S95* '«'^- i^ f ag. 807. /t^. 13* 
pag, 847* AquiL G^. Ge/r. comfetid. püg. 37. Cf /tfff. 

(4) Mcver. ann. FlawL Ub. 17./0/. 374. in fin. Prima Cbro/i uxor erac 
filiaCaroli Sepcimi Regis Fraiicis Catharina: altera Elifa Ducis Borbc- 
nii Carolt filia ex amita ejus Agne progenica: tertraMargarita Ducis Ebo- 
racenfis Rtchafdl filta, fororque Anglorum regis Eduardi. Unicam relU 
qttit filiam Mariam principatuum fuorum omnium hsredem ex Elifa Bor- 
Donienfi. 

Ponttts Heuter. ftr. au/triae. Uh. t. eap. 1. pag. 43. Csfo igitur idNan* 
ccum Carölq Pugnace, copiisque ejus profltgatis, filla Maria, Ditionu» 
omnium hêres unica, annum agens vigefiinum prtmum, Gandavicum 
noverca Marguita Sboracenfi habitabat. Nata enim eft Bruxelte Bel- 
garumUrbeRc^ia, Idibus February anno 1457. 

Haneus am. Brab. torn. 2. pag. 424. Anno 1457. 4uoiicma Fébmmi nata 
€ft Mairia filia & heres unica CafoU Philippi Boni filii. 

Jehan BertbottC vaa Loo. befibrjmnge der Foreftiers ende GravenvanFlaen» 
«b*^* ^s^- Q; 4* De tweede was Ifabelle Dochter van Charles van Bour- 
bon» daerby by een Dochter precreSerde, genaemt Marie ^ te Brugge 
geboren den 11. Sprcckel anno X4s5. 

(5) Watter na doode van Hertog Carel van Bourgondien tot het om« 
koomen van Hertog jidolfvBn Rgmont is voorgevallen kan in de aante* 
keilingen op de Hertogen Amoud en Adolf hier voor pag* 140. (ffeq. 
n. 14. gefien werden, gelyk mede by SI ichtenhorst pog. 273. (^ 274. 
Fontan. pag. 556. ff SI7« Aquilius^. 37. Harsus torn. %'pag. 451. 

Ais jido^m een korte vreugd alzoo fyn nieuw bewind, ende fchter te 
g^ïü de wereld had verlaten, is Tyne «enige nodi ongetrouwde zuster 
Ca^harhie door de Staeten van Gelder, in gevolgh van fyne uytterde be- 
geerte, als Momberfle aen*t roer geilolt, me voor alle dingen de Burgon- 
disfe Stadhouders en bearapte afRelde, ende haere neve Karel, hoewel 
die in 't Hof van Burgondien nochbewaert wierd, van yeder een liet 
befweeren. Slichtenhorst. ló. boekpag. i-jj» 

HaraBus loc. cit. Exinde Catharina interfeébi jldolfi foror, pulfis tota 
Gelria Praefefbis ah Audace cohftitutis, adjuvante Borbonio Leodienfium 
AntUlite, CaroU pueri Adolfi filii avanouloy'omnes in verba pueri Car$li^ 
etfi apud Mirjam deteuti, adiglc, diiBmulante his difficillimis temporibus 
Maria; atqueadeo manfit exinde dlfla Catharina in Geldrisgubernatio* 
ne, donec Corpus multo post, amitam eo onere liberaret. 

(6) Toen de Hertog van Brunswyk en de Bisfchop van Munfler. zich 
qualificereude als Voorftanders des Hertogdoms van Gelre en des 
Graaffchaj>s van Zutphen, defe privilegiën aan die vande Grove confir- 
meerden, was Maria dogter van Cdrcl den Scouten bereycs aan Maxfifit/iam 
ifertog van Ooftenryk getrouwe 

▼ MiJde- 



if4 BESCHaYVING van t>z STAD GR AVE 

• Middelerwylcn is MAXIM IL IAËN hertog van Ooften- 
ryk (i) aan voorn: MARIA (2) Caroli aitdacis dogter getrout (j) 
en fyn Schoonvader gefuccedeert : Hy had veel moeycen enoor* 
log mee de voorfz. voogden en voorftanders en haar adherenten 
om Gelderlant te bemagtigen. Voor af heeft hy haar A0.1478. 
de Stad Grave ontweldigt, die belegert door gebrek van vidalie 
èn mede door oproer van binnen hun opgaven (4), dog kort daar 
nae van de Gelderfe by verrasfinge weder verovert (5). Maar 
naderhant peys gemaakt heeft hy ingevolge vande craftaten fiet 
No. 49. gedateert tot s^Bofch in de maant Mey 14.81. met defic- 
den van Nymegen en Grave, mitsgaders de RiddeHcbap, on* 
derfaten en inwoonders van de landen in den Ryke en in Over- 
betuwe aangegaan, onder anderen belooft die vande Grave te 
houden en laten by haar privilegiën en vryheden, item dat hy 
hun het eerfte jaar Burgemeefteren , Schepenen en Raad fetten 
foude, dan dat daar nae en in toekomende te gefchieden volgens 
de gewoonte der voorn : fteden , mits dat de (èlve ftedén den 
Hertog of fyn gedeputeerde door den rentmeefter reeckeningen 
bewys fouden doen van de fiatsincomften, nevens meer andere 
poinden en conditien hier van te lange infertie, dog relatief tot 
het voorfz. produft. Hier uy t blykc ook dat de ftad Grave nog 
dies tyts onder Gelderlant is gefort.eert eèweest. Hy heeft den 
1 6. Juny 1 48 1 . de Stad nader en fpeciaelder confirmatie van pri- 
vilegiën gegeven , fiet No. 50. Hy heeft haar den i8. dito No. 51. 
verwilligt haar accynfe te verhogen om te vinden de kosten van 
de voorige troublen, en haar aanpart of quotingent *t geenfy 
den hertog ten (bene belooft hadden, tot dat 't telve foude fyn 
bybetaalt en niet langer, hy heeft by brieven van den 26. No- 
vemb. daar aanvolgende fiet No. 52. contrarie de voorfz. trafta- 
ten van Mey 148 1 . (6) de itad Grave met het lant van Cuyk en 
Oyen geannexeert aan het hertogdom van Brabant , met belofte die 
nimmermeer daarvan te fcheyden, maar altyt in de dagvaerden 
en vergaderine van de drie Staten van Brabant verfchreven te fullen 
werden, foo hy Ao, 1477. (7) item Carolus audax Ao. 1467. (8) 
en Philippus bonus Ao. 1430. (9) den Brabanders bevooren be* 
looft had. Hy heeft voorts haar hof of appellations gerigt geftelc 

- aan 



£11 LA ND£ VAK CU YKL tgS 

aan fchef^nen vMi s'Bofch, on hün beioait dat fy foudeaprofit%- 
ten de prterogaciven van fyn vootié. bljrde inkomfte aan die van 
Brabant gjCgeven, item dat haar officieren beide van juftitie en 
optfang (oude wefcn geboore Br^anders. By ordre vantjaar 
1482. No. 5)* moet bier tusfchcn voegen een kleyne ordonnan* 
tïe.op hef fluk van coftuyine beraamt. Den 19. Augufti 14854 
fiet No* 54^ he^ den hertog de flad Grave en lande v^n Cuyk 
foo wel van Brabant als vaa Gelderland t gefepareert, en neuy* 
traal aan fig gehouden , met interdiAie van geen dagvaarden aan 
d*eenofd*anderfydete refpeéteren ofte bekoltige tot nader ordre 
en dispoficie. Maximiliaan Ao. 1 486. Roomfch Koning ge wor* 
den (10), heeft den t. Meert 1488. fiet No. 55. de borgers het 
privilegie gegeven ^ dat het gemaal van graanen binnen de felve 
ilad niet een of te famén aan een man verpagt foude werden ^ 
maar altyd gefcheyden en aan twee, op dat de gemeente te be- 
ter en opregter gediend fdüde fyn. Dit heeft foo gecontinuecrt 
tot Ao. 1674. wanneer int beleg van de ftad de moolens feer ge- 
ruineert, en den eene met buskruyteefprongen was, doen heeft 
men eerst noothaiven weer eendeney gemaal /;gebruy kt , en 
fchoon nae meer molens aangetimmert, nu nog foo gebleveB> 
fonder dat het met eenigerhande reftionftrantien of foUidtatien 

§;eremedfeert heeft konne werden, de reden is om dat het een- 
erlcy gemaal meer rendeert of duurder verpagt wort, alfoo die 
maar een kar een peert en een enkel getal knegts houden, dat in 
tweederley gemaal dubbelt is. In tweederley gemaal is ieder 
pagter tegen den anderen even trouw en gedienftig, en in een- 
derley gemaal dient men haar wel te bidden, gefwegen dat men 
niet kan haefien of fy meer dan haar behoorlyk molffter nemen 
(:want ook de molewaag by de Lantkaert van Keyfer Carel No. 
^3. aftieulo 53. geordonneert foo binnen de ftad als buyten in 'C 
La;nt van Cuyk al mdde geabrogeert is:) en moet men nog al te 
vreden fyn, Ichoon men het koorn fomtyds foo (lordig gebroo- 
fcen *t huis krygt, dat het tot backen en brouwen niet al te be« 
quaam, vervolgens den eyeenaar hoog fchadelyk is. Daar by 
want defe pagcinge na veelby een getal van 5. k 6. hackers en 
brouwers aU medeftanders wort aangeftaan, foo volgt ook dat 

Y z (j 



1 5tf BESCHRYVING van uk STAD GRAVX, 

{f hun by tyde van ftilte voor af fegenen, terwyl de andere moe* 
ten wagcen en tociien &a Of nu dit weynig profyc van den 
Heer het nadeel van fyn gemeente en haer deugdelyk verkrege 
privilegiën overwegen kan, fal ik my niet onderwinden. Ma« 
ximiliaan nae doode van fyn huysvrou (ii) overmits de minder* 
)arigheyt van fyn foon Philippus een tyt lang seregeert hebben* 
de 9 isdenfelven Philippus Ao. 1492. door aifyn Lwdea voor 
ten Prins en Heer erkent geworden* 

AANTEKENINGEN 

Op 

MAX1MILIA£N 

JwrtsH€ftogvanOofi€wrik 

En 

MARIAVALESIA. 

(x^ Scrlverius wdt GcudJcU kron. t^. x8i. Mmmilimms Asrts-Bartogb 
van Ooftenryck , en Man van Vrou Maria van Borjgonje was geboorea 
te Nieuwftadt in Ooflenryck op den ia. Maert 1459. Syn Vader was 
Keyfer Frederick de derde; fyn Moeder Leonora, Dochter van Koninck 
Eduardvan Portugael: van fyn kintsheytaf, tot fyn negen jaeren toe , wat 
hy Tonder fpraeck, foo dat veele bem voor (lom oordeelden ^ en mei 
groote befwaerlykheyt begon hy te fpreecken. 

Struvius in corp. bifi. Germ. torn. 2. pag. 922. Friderici III. filius ertt 
Maximlianus I. natns, XX Ü. Martisdie Viridium Neofladti a. I4S9* vii^ 
iiÊt. n. r. alwaar verfcheyde fchryyers aangehaalt worden, dewelke om* 
trent den geboorten dag van Maxlmiliaen diflentiéeren. 

(2) Hec is defe Vrouw Maria van liourgonjen, die het berugte groot 
privilegie gegeven heeft inde (leede van Gent, op den veerthienden dag 
in Maerte , -m 't jaar ons Neeren , dtHzend vier honderd fes^en-fevenHg. Welk 
Privilegie de Heer Frofeilbr Trotz achter deszelfs Tbes.jur. ptm. adLL. 
ftteder. Belg. ftuidam pag. i. ftelt, als de eerfte grond- wel vande Veree- 
ilgde Nederlanden vid. eund. in d. tifes. pag- ii. Éf fin* 

(3) Harcia/m. Brab. torn, 2. pag. 4.52. adann. 1477. Tandem 17. men« 
lis Aogufli Gandavum perveniens , Satutata defiderattffima fponfa omnibus- 
que aulicis, poOiidk iS. AuguQi, piseunte AntUUte Toinaceafl, «am 
ik u&orem duxit. 

Van 



SN LA1I0K TAN CUYC IgJ 

Tan Loo h^brfv. tkr tkifikrs m Gngo. vm Fhenier. Hi* Q. 4. veri.% 
Daar nae trouwde fy (iMaria:) op den 18. Augujii 1477. binntn de flad 
Ghendc metten £rts*Herto^ Maximiliaen van Oofteorycke. ziel «wk 
Goud. Krmhtag. 177, in fin. 

Stmv. In c(A. bifi. Germ. tm. I. f. s^* P^* 77<)- Pos(quam igttur d. 
jyilL ^ngi4*' 1477* P^^ dotalia GandavT fuisfent concluia, ad XI. 
Augujii S477. fiunt nuptis, Gandavi , facra operante Tornacenfi anc^ 
ftite* & pisTente ioter alios Legato Pontificis , JuIianoCardin^le Oflienfi. 

El in no^n. 19. Roo equidem pajg. 376. habet decimum tertium Kl^ Seth- 
Êembris. Aft» Heuterus rer. Auftr. lib. cap. VIL tandem 17. nunfisAugufll 
Candavum per/enlens, falucata fponfa, omnibusque Aul ids, eam pr«- 
cunte Ferrio Ciugniano» AntUlite Tornacenfi, iS. Augi^i in uzorem 
ducit. Misfo raaificiom a Legato fummi Pontificis fiiit perafbim. Eua- 
dem diem profert Fu^er lih. V. c. XXKL 

(4) Siicfatenhont. io.bo9kpag. 280. n. 7. Terwvl dan de Gelderffeop 
hoop van buyt ce wyd van honk verdwaeldet^ hadden fich de Brabanders 
by defe gelegentheyd met alle magt om de Grave nedergeflaegen. Eer 
nu de Geldersfe volk daer binnen konden brengen, ofte de beleggers 
op-flaen, had fich de vyand met meerder Vul-benden uyt Braband al 
verfterkt. Ondertusfehen was alle toevoer na de Had afgefneeden, en* 
de deaenkomften te land en op de ftroom degelyken bezet. Deftad van 
alles gebreck en mede op-roer lydende van eenige van een verkeerde ge- 
findhqfd, heeft op billyke voorwaerden baere poorten vooi de Burgon- 
diers ontflooten. 

(5) Idem d, lib. pag. 282* n. 10 ad ann» 148a Jn den aenvangfa des 
folgenden jaers verfochtcn die vande Grave aen die van Nymegen totby- 
ftand loa vuyr-roers» op detydïnge die fy hadden, dat de Brabanders 
en Klevenaars daer rondom aich badden 't zaemen gerotted , ende een 
op-zet genoomen van haere ftad te overrompelen, ofte te beleggen; zoa 
dat ie Graiue doen ter ryd, na de vorige inneeminge, door verrasfinge 
ofte anders weder aen Gelderland is gekoemen. Andere willen, dat die 
ftad door de Burgoensfe met drie Block-huyfen rondom zy benauwd 
geweest. 

Tonttn. Ub. 10. pag. S7a in fin. Hinc, qni proxime excepk, anni ftatim 
millefimi fupra quadrlngente&num oAuagefimum initio misfs è Gravia ad 
Neomagenies liters, quibns fubfidio fibi tradi fclopetarios numero cen- 
tum i fenatuoppidani efflagitabant, ouod accepisfent, Brabancos unicum 
Clivenfibus circum circa militem colU^ere, deque invadenda five etiam 
obfidenda urbe agitare; ade^ ut coUigendum inde videatur, receptam 
tum temporis è manu Brabantinorum aut liberatam ab eorum infeftatione 
Craviam, quam Itivafam jam modo ab iisdem aut infeftatam dizimu». vid. 
t^g* S^^Ain. 31. 

(6) My Is in de conventie van Mey 1481. niets voorgekomen > waar* 
om bet land en ftad van de Grave met het land van Cuyck en Oyen met 
hun toebehooren niet aan het Hertogdom van Brabant hadt vermogen 
eeanneMCit worden. 

Ya (7) De 



158 BESCHRYVING vand» STAD GRAVE, 

C * (7) De blyde inkompfle vaivVfoiwé M&ia tanBoü^ignitois Verleent 
ende gegevetï tot Lovèfn den eip. May 147;^. err.jde confirmatie van.dieq 
hy Maximilianus verleent in de ü^d ^n Lo^en den 5. December daaraan 
volgende. Ziet Anfelmo Cod. Belg, in deplac. tnediSt. pag. 138. ÊP 162. 

(8) Mieris HiH^ der Nedefl. Forsten i. deeL pag. ps. op bet jaar 1457. 
Hertog Karel is in de meede (leden van Brabant, met ongemeene fxeug- 
de en zóndbrlinge eerbied, voor wettigen Landsheer aangenoonhm en 
plechtiglyk gehuldigd, inzonderheid tt Loven, Brusfei en /Vntwerpe. 
en allegeerc hier by MeyetiAnnal. Fiand.fd, 34i.t;Agfb.alv7aar hy fchryft: 
Caroius Matfhlinia9, Lovanii, Bruccen», Andovcrpiasqoe honorifice ac- 
ceptus eft. 

(9; Harsospa^. 415. PH///^«i Burgundus, cognomento Bonus, Joao- 
nis Intrepidi Glius, Philippi Audacis nepos , Joannis Valefii Franciie Re« 
gis pronepps, cnm ditionibos patemis Burgundi», FlandriaB & altis aban* 
no X419. per annos undecftf^ prsfaisfet, Inaugurams eft quoque Braban* 
ti«, utdiétom eft, tamquam prozirlus heres aqno 1430. quarto Ifonas 
Oétobris. 

(10) Sttuvius in corp. bift, Germ. tm, i. pag. 775. Itaque ab omnibus 
iimul Ele6tori!3Us Maximilianus , die Jovis post Dovninicam invocavit, 
confors Imperii declaratus, & d. XVL Februarii in »de fumma D. Bar* 
tholomaei, recepto titulo Romanorum Rex proclamatus eft Ao. 1486. 

Pom. Heuterus. rer. Auftr. lib. IL cap. IX. Inde XIV. Kal. Martii an- 
no 1486. Maximilianus Aultri» Archidox Frtncofnrriad Moenum, com* 
muni Germani» feptemvirum asfenfione in Romanorum Regen eligitur, 
coronaturquê Aquisgrani, die nonO menik Apritis. 

(11) Sanderus Fcrbeerljkt Flaandre i. deel ft. boek pag. gft. Maria h^d 
den ouderdom van vyf en twintig jaaren en drie maanden bereikt, en 
vyfjaaren geheerfcht. wanneer zy met haaren Gemaal op de vogel vangst 
uytrydende, het ongeluk had van het Paard, wiens zadel niet vast ge- 
noeg was, te ftorten, en tegens den Tronk van een Boom te vallen. Z7 
was. gelyk fommlge gefchreeven hebben, zwanger, en had zich van 
binnen bezeert , doch zulks, om haaren Man niet te bedroeven, of, oin 
dat zy het niet v/ist, verzweegen. Daar uitontftond een doodelyk ge- 
2wel in het lichaam, en vermits de Koorts daartoe floeg, wierd zy drie 
weekén daarna in Lentemaand 1482 tot overgroote droefheid van haa« 
ren Gemaal en alle haare onderdanen, uit dit Leeven gerukt, en in on« 
ze L. Vrouwe Kerk te Bru;?ge begraven. 

Ziet ook Seri ver. Gmd* Kron. pag. 180. Van Loo hejcbr. der fbreJHerê 
Lit. R, Slichtenhorst. lo. boek. pag a86. n. 17, in fin. die ieder dit ge*» 
val op een differente manier verhalen, vid. d Harsus torn, 2. pag. 458. 
Pontus Heuter. rer. jluftr. lib. 1 cap. 10. in fin. 

SUchtenhorst fchryft 11. Boek. pag. 305. n. 8. Van Maeftricht trok 
Maximiliaan naar de Grove, nu een ftad in Brabant ende v/el eer in Gel- 
derland; op welke plaets hem Hertog Karel, door tusfcben-fpreeken 
vande koningin, gingh verwellekoemen , toonende uytterlyk wel een 
vroolyk gelaet doen een mis-trouwend en vyandlyk gemoed verbergende: 



eklandxvanCUYK* 159 

En n. 9. Eer de Keyfer zoo wyd was gekoemen, had Karel verrcbey-^ 
de htndcliogen fn-gegaeu, ende inec Cornells van Bergen, Heer ce 
£\vilein, Sevenbergen en Grevenbrock, Hof-Maerfchalk van den Key- 
fer en fyn zoon, ende Ruwaerd der ftad Grave en 't land van Kuyk af- 
gefprooken , dat hy met fyne Amptluyden alles iu Gelderland onbefpeerd 
en zonder leed zoude bezitten» hoewel de Keyfer, fyn zoon ofte Stad- 
houder Gelderland moghte beoorlogen, zoo 't maer bleek, dat noch de 
Ruwaerd noch (yne onder- dienaers ofte yemant der inzaten vande Grave 
of 't Land van Kuyk daer van hadden geweecen. vid. Pontan. Hb. lo. pag, 
(Soi. ad am. 1494. 

Font, Heuter. rer. jiuftr, Hb. 5. cap. 2 ad. diS. ann. 1494. Gum Graviam 
perveniflent, obviam habent Carolum Egmondium, Geldrias Duceni, ut 
fe ferebat, fperans oper& Alberti Saxonis i Gsfare ducatus poifeifionein 
fe impetraturum , fecl fruflra. vid. Harsus. torn. 2. pag. 492. 

(i2) ]zniqonRepitbL der Fereenigde Nederland. 2- deel. pag. j^3*(chTyfCt waar* 
fchynelyk hier in den auteur hebbende naargevolgt : Maximiliaen in den 
jare 1486. na dood van zyne gemalin Roomfch koning verkozen , voerde 
nog lang de regering over dit land, ter oorzake vande mindcrjarigheyd 
van Philips, haren eenigen zoon, die eerst in den jaare 1492. fouverein 
verklaart wierd van alle de Staten van zyne moeder. Aft fcribunt alii, 
ut Dlvsus rer. Brab» lib, 19. pag. 247. .Pbilifpus Audriacus III. ejus 
noroinis Lotharingi», Brabantisocc. Dux, ex matema hereditate Bel- 
garum Princeps, a£ta Gandavi pueriti4, anno Domini 1494. quindecitn 
annorum cum eiïet, Princeps antmi & corporis dotibus fpeciollllxmus , 
Lovanii inauguracus Belgarum ditiones fufcepit. 

Het GoudËhe Krön. pi^. 1H4. Phüippus van Ooftenryck door de doodt 
van fyn Moeder Maria van Borgonje, wort de negen-en twintichfle, an« 
ders de Vier en dertichHe, defes naems de tweede Graef van Holiandt, 
Zeelandt en Heer van Vriefllandt, en Krfgenaem van al haere andere 
Landen, en Heerlickheden, nuoudt vier jaeren, om fyne onmondigheyt 
onder voogdye fyns Vaoders Maximïliaens gedelt, die vande felve af- 
> itandtdeede, int jaer 1404* toen Pbilippus feltiijn jaeren pudt was, die 
daer op te Geertruydshberglx den 12. vi^n Wintermaendt des fel ven jaers, 
van wegen 't Graeffchap van Hollandt, en Korts dae^ aen te RÓmer^wael 
van weegen Zeelandt, voor Erf-beer gehuk is,. 

Harsus d. libr.pag. 493. Ca^ar cum uxore, filia, filia, Antillite Mo* 

«ntino, Ftederico Saxonis Quce, roulcaque alla nobilitate Mechliniam, 

indeque Antverpiam venit, necefFaria parans, ut filius Pbilippus Lovanii 

« in Ducem Brabantfs inai%iiraretur. Decreverat.enim filijum annum deci- 

nium féptimufrt agentem emadcipare. vid.Fonti Heuter. lec.Jup.eü. iidann. 

• X49f>2g. 123. &Jeq, t . 

PHILIPPUS (i) Eertshertog vanOoftenrykis Ao. i^i^p fiet 
No. 56. overmits fyn abfentie in den perfoon vande Hr. Cornelis 
yan Seveabcrgen Oouverneqr en Droilard der Stad Grave en 

lande 



i6o BESCHRYVING vjlk de STAD GRAVE, 

•lande van Cuyk als Heer gehnlt en ontfangea. H7 heefc Ao. 
1 496. No. $7. de ftad baar privilegiën geconfirmeert. Hy 19 ge- 
trout met de dogter vanden Koninjg van Spangien (2) en gewor- 
den Koningvan Caftilien (3). Hy is Ao. 1 505. in Spangien o ver « 
leden (4), nalatende vier onmondige kinderen (5}, te weten 
Carolus, Ferdinandus, Maria en Margriet. Den 20. Augufti 
I f o6. heefc men het gebouw van het hoog Choor der hooge en 
cathedrale St. Elifabets kerk tot Grave Mgonnen, en nae tien 
jaaren, te weten op den lesten July 151Ó. voltrocken,, waar aan 
men houdt, dat de kerk doenmaals het voornaamfte van haar 
goederen geconiumeert heeft, want baar revenues lyn nu heel 
gering. 

A A NT E KENIN GEN 
Op 
PHILIPPUS 
Aertsbcrtog van Oqflemyh 

\ (i) Sanderas PMeerlyh Flaend. x. deeL IL boek. pag. 8a. PhiKpi^kti 
den twee en Pvointigjlen van Zmnermaand 1478» gebooren. 

Het felfde fchryven Mieris bifi. der NederL V^fien L deel. lil. hoek. pagi 
147. in fin. Gouchoeven Cbmu ft^. mikt 514. 

Maar Harasus ftelc pag. 453. Ao. 1478. none Kalend. JuUU natus eft Bro* 
^18 MaximlioM filias; het welk is den. 23. Juny. 

iDsgelyks Pontus Heuter. fer> jhtfir. Hh. i. cep. 9. pag. 60. Nono KaL 
July. hora tertia pomeridiana natas ettBmgisMtximüiandSim, cuieft 
nomen inditum FbUippus. 

Het eude Gwts. Kr(m.fegtpag, i8i. int Leven van Maximilaen van Ooften* 
rvk: Int jaar 1478. is he» gel»ooren fynen eerden foon PbiHppus^ ten 
ielven daaghe dat hfcmtrentTerowane, met een kleyne macht, twiatigh 
disyfent Francoyfen verfloegh, of op de vlucht dreef, en f^n Leegeringl^ 
die vande Vjandt bcmachticht was, gheweidiger handt weder ia Kreech* 
en voorts met eenen grooten roof verwinnaar net veld behiel. 

En by Siruvius in corp. bi/l. ^erm. tem. wpag. 77i« wordt bet volgende 
gevonden : Poft induciarum exitum Maximilianus proelio ad Guinegatom 
Arteli» pagum VIL Augufti de Gallis iilijgnem quidem, fed cruentan 
reportavit vidtoriam. Et in not. wm* 3i- Maximilianus prima belli aufpU 
ciaorGis, Ludovicum bello aggresfus, fortunam habens propiciam, ad 
Terbonam ano die vigtnti millia miiitam Francorom cuip parvo exercittf 
. . proftra* 



EN LAHDK TAM C UTK» idl 

proftittvit» fttdit, fugaritq^e. Et cum caftra ejos, qoibus ofto millia 
inilitum tenebantur, ab holle esfentcapta, ccfique milites, ea forti manu 
recuperavicdeouohoflemqueroiscaftrisexuic» acviftoreo die maxima pre- 
da abaéba triumphavic, quo primogenitus PhUippus ei natus eft, anno oo* 
üre falutfs millefimo quadringentefimo feptuagefimo o^vo, cum paucis 
wite menfibus coca GeLdria in ejus ditionem venisfet, cum capto Duce 
per ipüus inilites. bac Cutpimmms p. 486. Want wanneer men den cexc 
wel infiec^ bl/kc» dac, aldaar hecjaar 1479* wordcgeftelt. Toen deFran- 
^oyfen hjr Teroane verflagen en verjaagt (ouden fyi. Het felfde jaar 1479. 
vindt men by Har«us. pag. 4SS* Pont Heut. rtr. jiuftr. lib. -i. cap. xo. en 
meer anderen. 

(a) Anno 1496. duodecimo Kal. Odtobns in Zelandiam Hispanica c1as« 
fis centum triginta quinque navium appulic, qua vebebatur Joanna Arra- 

§ona Ferdinandi ac ElifabechaB Hispanis Regum filia» defponfau Arcbi- 
uci Pbüippo ac non ittL dudum per Legatum ilii nupta. ArchiduK vix è 
Germaoia reverfus, Lire Brabanti» oppido fponfam Antverpii veniencem 
excipit ac duodecimo Kal. Novembris in uxorem ducic » jungente eos 
Henrico Bergio Anciftice CameracenlL Har«us om, Brab. tam. 2. pag, 

49S- 

(i) Idem lib. eU. pag. 5x2. Poftridie Idus Januarü anno isoj.celebrat 
Princeps Pbilippus Bruxells Brabanclain (emplo D. Gudils exequias EU- 
labechs Regina Hispania, & podea folemui ritu ipfe ejusque uxor 4 Le- 
gato Caftrenfl, in eodem templo ter Reges Caftellas, Legionis, Toletl» 
Granads» &c. acclamantur, usufque e(t deinceps P^ppitf in fuis Diplo* 
matibus hoc ticulo: Pbilippus Dei Gratia Rex Caftdle» Legtonis, &c. 
Princeps Arragoni», Sicihs, &c. Archidui Auflria, DuxBurgundia, &c. 

Pontanus bifl, Gelr. lib. ti>p»g» 6%9' in fin. ad ann. XS05. Rex Caftellaa 
PMippus contraflo apud Belgas non contemnendo exerdtu, Gelris fe in- 
tulit: Heuterus primam omnium portas el aperuisre Ormom injkit vid. 
r$r. auftr. lib. Vt eap. VIH. SHchtenhorst Oeid. Grfcbied. 11. froeLpag. 321. 

C4) Hier in heeft Jani^on tepuhL.dn Fereen. Nedirl. .3. deel. pag. 4|* 
den Auteur foo wel, als int (lellen der vier onmondige nagelaten kinde* 
ren, qpgevolgt, daar nogtans Mariana de rebus Hisp. tem. 3. Hb. t9- pag, 
326. fcliryfc; PbiHppus adjeptimm Kalendas OSobris decesfic prima* bon 
post meridiem stacis anno o&avo & vigefimo. 

Haraus. diB. lib. pag- Si 8. Morcuus Pbil^pus fe^imo Kalend. OBabrif 
anno stacis aS. reli& uxore Joanua gravida» qua postbumam paulo 
post peperic Catharlnam. . '' 

Commelin bejcbryuing vanAmfierdam 2, deeLfag.9%%^ FbilipSf een zeer 
zachtmoedig en goecaardig Vorst, die. Tyn landen in rust en vrede befe- 
ten had, is na een twalefjarige regering inden jare vyftien benden en fei, 
int Rfk van Granada, nalatende cwée Zoonen Karel en fèrdmand overle* 
den : en tot Amersloor in '( Kathufrer Kloofter begraven. Keyfer Maxi- 
milaen zyn Vader, (lierf in den jaare vyftien hondert en negentien te 
meuwftad , alwaar hy ook begraven wiert. ziet Sauder. verbeerl. Vlaend. 
I. dea. pag. 8é. aMiar hf fi^: f M% wiert door een« swaare heels 

X koorti 



i6% BESCHRTVING van u STAD GRAVS 



koorts aanigetast, en nat eeae siekte vw zeven dagen In Mtrfhmaani 
1506' te Burgos « eene ftad van Saftiiiet utc deze werreld genikt. Z711 
]yk wierd in het nabygele Karthuyfer Kioofter» geoaamc Miraflons, in 
de pracbcige Albade Grafflcde van Koning loan bygezec, en zyn Hart 
na Brugge overgezonden om 'er in de Graf-kefder van zjme moeder gelegi 
te worden, vid. ^ Marimm ioc.Jup. dt. ubi: GranaOB coipos fepeliriman- 
davit. Dmn id fieret, tranflatitio funere ad Miraflores Carthdianorum 
Burgenfe monalteriiun tumuio compofituiu eft. ziet. OwL Gmsd. Kfm.pag. 
j87> Scriverii Botaa. Uk^. icmu com. £f kifi. pëg. mibi 147. Font. Heo- 
ter. nr, Jufir. Wl 6 et^ to> tn in. 

(S) Emanuel de Meieren PHifi. des Pays^bas Uv, i.fiL 9. dit; dt Ma* 
dame Jeanne nasifait l'an 1500. Ie 24. de Pebvrier en la Villc de Gand 
Cbarles ciocqaiesme qui dqNiis Sol Empereur, & apres lujr Ferdinaod, 
ft quatre filles. 

Saoderus op de vooraangehaalde plaats: Pbilê^ had bv Jwinê zyne 
Echtgenoot, verwekt de volgende kinderen; namelfk: LeSma^ Karel^ 
bahelk^ Ferdkumd^ hSèria^ en Katfyn^ welke laatstgemelde eerst na zy- 
ne Dood ter Werreid quam. 

Letmora wierd aan Emanuel, Koning van Portugal (.-by wien zf eene 
Dochter ter Werreld bracht:) en, na dat die dezer Werreld was overle» 
den aan Fran^ls den 1. Koning van Vrankryk uitgehttwefykt. 

£arei en Ferdirumd hebben heide den Keizerlyken Throon beklommen» 
en zyn groote en machtige Koningen geweest, hebbende de laastgtmet- 
dh: uit hoofde van de oude overeenkomften , en van het Rechc tyner 
Bntavrottwe Anna, de Koningryken van Hongarye en Bohème bekoo- 
Aen. 

Mafm trarlmet Lodewyk, Koning van Hongarye en Bohene, cnBroe* 
der van Anna voorfz. in den Echt, doch was onvruchtbaar, en volgde na 
deszelfs Dood, Margreet haare Moe! In het bedier der Nederlanden. 

babelk wierd aan Chriftiem Koning van Denemarke, en Miaryn aaa 
}pan den UI. Koning van Portqgal, ren Huwelyk gegeven, en baar Hu« 
welk was gezegffnt. vid. Scrfver. Baun. iihêfir. ic$n. com. (f bifi. «n to Oud 
Gmds Mron. iêc, fup. dr. en inzonderJieid Hnbacrs Ckmêkg^ckê TétlUru 
1. dtü. 4a. 'Rfil. 

PHILIPPUS ak £eiq(t oyerledcn fjmde, heefc moi oytlaac 
vanden Stadhouder ueneraal (i) Ao. 1506. No. 58. desfeln erf* 
ttnanièn in den perfoon vanden Hr. van Sevenbergen vreder ge« 
Aulty en ^n de eeden op St. Nicolaas dag Ao. ifg;. (2) op de 
«larkt uycgeAvoorcQy oodsr anderen op beding van generale re- 
alisme van den Roomfeh Koning en confimatie van privilegiën. 
9y tyde van Hr. Cornelis van Sevenbergen 1$ nog een Cafteel 

fei)o«iw(i3l)im4«i«9Q«dfy4ey4B^ weer- 

der 



«MXAlfDB VAN GUYK. itf) 

èet verfterking en verfekering van de (blve, overtnitk de cont^ 
miele oorlogen tosfchen Gélderlant eti Brabant. 

Heer Comelis van Sevenbergen overleden , is hem van wegen 
de erfgenamen des konings van Caftilien Ao. 1 508. iiec No. 59. 
in het Goavernement en Drostampt vande Stad Grave en lande 
fan CuyiL gefoccedeert Heer Floris van Egmont gra&f van Bue* 
ren {\) heer van Ysfelfteyn , St. Maertensdyk &c. en is daar op 
den 2. April 1509. den eed wederfyts nae gewoonten uytgefwoo- 
ren* 

CAROLUS outfte foon van Philippus Koning van Caftilien 
&c. (5) hertog van Bourgondien heer der ftad Grave en lande van 
Cayk heeft Ao. 1 5 t6.No.tfo. deftad volgens(yneneedby^ynebly- 
deinkomfte(ó)en httldinge gedaan al haar regceh geconfirméert, 
en in fpecie die (y hadden van wyleo Carel vsn Bourgondien , Maxi- 
liaen en Philippas. Carólus Roomfch Keyfer geworden (7) heeft 
iiyn Stad Grave met den knde van Cuyk, foo men feyt, voor 
lOooo.gul. verpant aan voorn : graafFloris vaBBueren(8), wplke 
dienvolgens daar voor ook is aangenomen en gehult geworden. 

AANTEKENINGEN 

Op 

CAHOLUS OMfiefMnvan PHILIPPUS* 

(O Mteris IM. éif Nédèfl Vfftfim.- 1. J>r/ Pt hoek. pag. ^tS. fegt, dtC 
dealgemeene (tedehouder der. Nederlanden was Willem van Ctay. Ha- 
neus in arm. Brab. -tvm, 2.p^g: 518. 'dailiehnas Chevera ac Arfcbóti Do* 
ttinos, turn temporis Üelgirttm ac ftiegforum libetorum Gubemator. 

(2) Gelove dat het Ao. iso6. fal moeten weefen, aaogefien de Lait« 
brief, aan Burgemeederen, Schepenen en Aiad der Stad Gnve gefchre* 
▼ca, is gedateert Mechlen den 9. November 15O0. en het niet prsfum* 
tief is, dat het naarkomen van dosdanl^ bevel ovet hét jaar ül uytge- 

' fielt fjm. 

(3) Dat *er binnen de ftad Ófavetv^etttööttn öt Cafteelea hebben ge* 

Aaen, bhfkt i^ de brieven van pantfdiap 'v&n kohing Philippus den U. ^ 4- 

van Spanje ten behoeve van Willem éetk i. tiint Hn Orai^je dén 6. 
Mejr 155^' geêxpedieert, en hi^r onder In d6 lantekeninge op dien Ko- 
ning te vinden. 
Uy lil defe foo genaemde mf^five fiib Nb. $0. Httat tileea: Flériê vm 
^ ^mi^ijpè, Utirnt&i Monèhsé^ 

Z • (S) Sdirl* 



i64 BESCHRYVING vaw db STAD GRAVE, 

C (s^ Schriver. BMr. vêh ma, BoUkü. pag. 430. Karet, die men den 

Vyfden hiet van men naem, int aenfien van het Roomfch Keyferdom» 
ende de Derden int aenfien van 't Hertochdom van Brabant occ. ende 
den tweeden int aenfien van 't Graeffcbap van Hollant ende Zeelandt, 
foon van Hertogh Philips van Ooftenryck, ende Vrou Joanna van Spaen- 
gien • de fuster van Don Jan van Caftilien , is gheboren tot Gent in Vlaen- 
deren ii>'tiaar 1500. op S. Matbysdag, wztr na dat (yn Vader noch fes 
jaren leefde, foo dat de fuster van Hertogh Philips Coninginne Marga^ 
reta, Moeve van Karel voorfz. , gefteit is geweest ais Regent vande Lan- 
den, die ly negen jaersn mee aller biliyckheyt gehouden heeft in rust. 
De jonghe Prins Karel « na vyftien jaren out fynde « is in alle de Rycken 
ende Landen fyns Vaders, verklaart Erf heer, ende is ook geworden de 
50. Gracf van Hollant, Zeelant, ende Heer van Vriesflandt in 'c iaer 

1515- 

Sandems Ferbeerlykt Flaandre i. deel IL boek. pag. 87 Karel wierd den 
fnerentmniigfien van SprMeimaand 1500. te Gent, de edeJfte en vooi- 
aaamfle Stad van Nederland, geboren. 

Mieris Hifk. der Nederl. Fwften X. deel 5. ïjoekpag. 317. De Neder- 
landfche Vordin Johanna baarde te Gent, den vierentwimigflenvzn Sfrok" 
keimaand ^ den dag van Si. Matbias, tot groot genoegen der Landzaaten, 
eenen Zoon, welke, den zevenden van Lentemaand» van het Hof tot ia 
de Kerk van St. Jan, eene langte van drie duizend vyf honderd voeten, 
hngs eene galery met ontallyke pylaaren en veertig zeegeboogen, dié 
met zinnebeelden en wapens pronkten, geleid en op de armen van Mar« 
garita van Jork, Weduwe van Karel den Stouten, ten doop geheven 
wierdt 

Hoogdraten veeordenboek ep bet vmrd Karel de F. ender de Romfcbe Kei- 
fifofipag. ao. Karel» de V. van dien naam onder de Roomfche Keize* 
ren en deL onder de koningen vanSpanie, wierdt te Gent in Vlaanderen 
•den 24. February des Jaars 1500. geboren. 

Het felve werdt gevonden by Emaouel van Meteren op de vooraan- 
gehaalde plaats. 

En in iiubners Geneal. tabellen i. deel de 42. Tafel 

Struv. corp. bift. German. tom* il. periód. 10. f^. 4. (. i./Mse. 976. Primo 
Carelus V. patre natus Philippó, CafUHsRege, matre Johanna, Ferdi- 
nandi Catholici filia unica & nsrede, nepos Maximiliani, hicem adfpesit 
Gandavi XXIF. Febtuarii 1500. quem diem etiam femper pro felicLhabuit 
& in nol. n. i. Fu^ger lib. FL c. IF. n. 2. Gerh. i Roo iüf KI p. 54^. 
circa idem fere tempus vj^efimo ^uïnroOlegendum vigefime quarto, quldies 
Mattbut eft Sacer :) die ^bruefy qui D. MrnbUe Apoftolo confecratns eft, 
natus eft Pbllippo Belgajrum principl filius Gandavi in Fiandria, cui Ci- 
relo nomen ab avó'parentis materno , poft ad Imperü faftigium -eve- 
Ho, Quinto cognomen datum» Hier tegen fchryven pet Fuggrr en G. a 
Roo. 
. .?QntxuHc^t9t.ur.J^u/^r.lib. F.cap. lX.pqg.iZ3*9danM^ Xiioo^ Sexte 
Kal. Martil, qui D. JUutUm Apoftolo turn erat.&^i^qyod «Amis eflet 
. . . .' bilfex- 



KX LANDB VAM C U Y K. 165 

biffextitb, alioqui V. KaX. fuisfet* Jiatin eft Oandavi Archtdoci Philippo # 
filius natu maximus Orolust poftea CaTar nonnnis Quintus. 

Berthautvan Loo befcbryv. der Foreftiers en Grav. van flaend. Ut. R. vers. 
Carolus foone van Konuick Philips van OoftenrfckCt ende van Vrouwe 

Johanna van Spaignien , is te Ghenc gebooren op den 25. Febmam fynde 
Vmte Mtabysdag ende ten fcbrickel-jaer anno 1500. 

Mudzaert Kerckelyke hifi. 2. deel pag. 550. §p 't jaar 1500. Op den 
Scbrkkeldag den vyfen twintigjlen Febrttary is te Ghent in Vlaenderen ghe* 
boren Carolus den vyfdeu. 

Harstts. Ub. cit. pag, 503. Hoc anno fecalari 1500. Sexta KaUnd. Mar* 
Q, qui D. Maubiat turn facer erat, quod annus esTet bUfextüUf natus eft 
Gandavi Flandris Archiduci Philippo filius Garo/Mj. 

Idem pag. 520. ad am. 1507. Promittit Caefar, quamprimumpofik, fe 
in Relgium vencurum, interim commisfaProvlnciarum Belgicarumcurafi- 
lis Margarit» Principis Cafielle* ac deinde Ducis Sabaudia vidua, ami* 
ta CaroTi Aaftriaci; cui ex Ordinum Centencia GoBÜliarios Belgas dedit 
Cbeura Dominum ac alios, Qtrolum puernm latiiiis lloeris veraqae piëta- 
te ImlHiendda trandens Adriano Florentio Ultrafeftiuo, qui |K>(leafum- 
mus Pontifex fuit ejus nottinis fextus* Jniit MagBritagubernadonem Bel- 
giearumtDidonum die 28. May. 

{6)I>t blyde inkompfte van Karel Prince vau Spatgnien is gegeven 
in deftad van Lovene XXliUicb daghen in lanuarioin 't jaer onsHeeren 
Duyfent vyfhondert, ende veerthien: Endè d'additie totcer incompfte 
* voorfchreven, in de ftadt van Bnig^ei, den fes-en- twtntichden dach der 
Maehdt van Aptü, in *t jaer ons Ueeren^dayfent, vyf-hondert, ende 
" ivyfthien* ziet Anfelmo CmL Belg. in de. bygevoegde Fiaec. pag. 178. en 
182. 

(7) ^dariana de rdt. HUp. torn. 4. Ub. x. pag, xi. Post qutnque men* 
(iuÓ) interregnum Francofarti ad Moentim JV. Kal. (^inéliiis anni mii* 
lefimi qoingenteiitoi undevicelimi è Mogumino mtiftite rite pronuntiatur 
ele^s Carelus inter «jus dominis Cafares V. .niagna Gemanla populo* 

.< <Tum latitia vicém fuam gratulantium. 

Mieris bifk der NederL Ferften .%. deekz* boekpag^ 90. ep *t jam xsij»- 

. Den 28. van Wiedemaand* is Karel Aartshertog van Ooftenryk» Koning 
Van Spanje en van Napels door eehdragtige ftemmen der Keurvonten in de 
plaats vanden gellorven Keifer Maxinullaen tot ILoomfch Koning en aan- 
ftaaude Keifer verkoozen» 

O. de Vf ree /egel. der Grdv. van Flaend. pag. X24« Karel is op den 28» 
Jitny van 't jaar i%i9. te Frankforten de Meyne^ by; toeftemming van 
alle Keur vorfkn^ bebdvendievanTriefy gekoteq Aoomfeh KoniDgb, en- 
de toekomende Keyfer. Wtfgens defe verkféfing konnen naaigefieo wor* 
den Struvii «rjöw W/È» Gewm. tem. «• fag. 270. ffjeq. Harsei mt-JBra^. 
twn. %. pag. 54S* ende de verdere aangenaaide fcbryvers. / 

(8) Ditverhaelen ook Janifon Refubi der Fereen. NederL 3. d^ifc pag. 
43. en 44. en den fchryver van dentegem». 6tan der Vereen. NecM. 2. deel 
%*ftu^}epag,%Uk. ^ ». . . j 

X I Kdog, 



t66 BESCHRTTING vak di STAD ORAVE, 

l Rdog, lodien nen confldereert^ dat Floifs van BcnMmt tereldi den 4. 

Oél. I5i7.(:zi«t onder de dociBikientenNo.éi:)niet ijntn Ampcman Arnc 
vanBocholteeD dTdotmande, om dac Ampcvatide Graaf eo* 's Lands van 
Cuyk te bedienen, gemaakt heeft, en dat Karel eerst op den a^. Juny 
1519- tt>t Roomfch Koning ende toekomende Keyfer is rerkooren, dat 
ook boven dien blfkt oyt de blyde imkompfte vaniCire/Princevan Sj^aig- 
nfen gegeven in de ftadt van Lovene XXIii tich daghen in Janoario in 
't jaer ons Heeren Di^fent vyf-hondert, ende veerthien, art. 14. dat ter 
dier tyd de üad Grove al uyt des Prinfen handen wu.; vid. Anfelm* eod^ 
Belg. mder de Pkec. pag. 170. fchynt dit gefegde vanden autiieur £ch fel- 
ven tegen te Tpreeken. 

Wanneer, door en aan wien na eygentlyk de ftad Grove met den Lan- 
de van Cuyk het eerfte verpant zy» daar omtrent is my niets feker voor- 
Sekonen ; alleen viode ik by Siichtenborst. Geld. Gefcb. 9. beek. pag. 209. 
at onder de voorwaerden , waar op Heer Jan van Egmond over fyn 
minderjarigen feon Amald en 't gantfcbe Hertogdom en Graafichap 
Voogd verklaard wierdt, ookdefe was, dat, vennits mede de ütBi^Grave 
aen den Heer van Bneren w» veipand, ende té bedsthten üaau^e^ dat 
Aleplaeti, de fehald te diep inwortelende» metter tyd van *t vordere 
licbaem mogt worden afgefcheurt, het den Vorst zoude. believen, de 
gedagte (tad ais een tuyn en fleutel van Gelderland , met de» «erften viy 
te maken. 

>MogeIylc Tonde men hier uyt (:fiilvo tamen mdiori:) konnen opmaken, 
te die veiyandinge kuige voor Keyfer Karels tyd aan den Heer van Bue- 
fengefchlet It , en wel door Kevnoud Hertog vao Gelre.en van Gulick» na 
ém I. Febniavii 1419* Geconudereevt, da ia het document fub No. 31. 
(:ziet hier over egter d*Aancekeoingen op voorfz. Reynoudn. 5. in fin; pag. 
aa4:) weltiytdrukkelyk befpvooken wordt, datctte Hertog fyne (lodeGra- 
«iTRog landen verfetten, verkopen nog veranderen fal boyten noot, in- 
voege daii^ruyt fbade moeten volgen, dat de (bad Graiüe op den voorfz* 
< %. f^. 1419^ nog niet verpand was» Ende, terwyl uyt alle voorkomen- 
de omdandigheden niet aenkeSyk Is, dat vooriz. ftad Gratie van*gem: 

■<' pandfcbap fal vry gemairtLrCyn geweest, Tioinangezicn Hertog Afnoücby 
ffti^ confirmatie van privilegiën de dato den %. Juny 1448. ziet ondfer de 

-' ëconmenten No. 36. aan die van de Qrmm gelooft eotoefegc de llad Gra* 
ve niet te verlenen, noch aan egeen anderen Heeren ofte Landen te 
brengen nu tot eeuwigen dage, dan die als fyner niet ^eer en waere aen 
fynen (bone ênde bmden van Gëlre te lalen, gelet in die i^d gemelde 

it Hertog' Amout 'het Mnt van Suyren denvoorigen Heer Willem béreida 
bad a%enomen en hem vei^aagd, folx de Hertog van Gelder Tal ge* 
oordeelt hebben, dat dé.ftad GrA« da«r door genoegftam buyten de 
pandfchap was:} foo fulien dit vooriacen^vao Ketier Carel de btievtii van 
verfchryviage d^ar van misfchtcn ook wel fomtyds hebben uytgnevent 
maar fal waèrfcbyiielyk de A^nti^tt^g Garet , na dat hy in ^t jaar 
^515. in alle de Ryken énde Landen ^s Vaders was Erf heer verklaart; 
die felve brieven van verfcbryvinge ten behoeve MAflOirë Y«i£(niooc 
't ' ' ala 



EK LAVBS VAM CUYC 16; 

•b Otóve 1PID Bnetw ia fyn voltomeii t^^^fMkihfft veraleuwt hcM 

beo, het wqlke ook. rdet A%j^tt Is af te lyenieD uyt het geene gemelde 
Keyfer Carel !n proaèmio van de Cöftuymen of foo genaamde Laudkaarte 
stands vaii'Q^ onder anderen in deler voege fegc: Alfoo vrj vooroni 
leste vertrek xxyi defe oofe Brf Nederlanden geoidonoeert ende bevolen 
ItebbeB den Luyden van onfeo finantien eer loeslen heen te brengen cyi 
te vereenizen aen onfci^ dotiinen fekere parthyen van dien in vorige tef- 
den hy onjin 'vohrfaeten verjit^ ende onder andere onfé /lad^ Jbt endt Heer» 
kykbeyt vanden Gnave en lenden van Ceejk met henren coebehoorcn endb d«« 
peiulentieo , dieiiy wyldtden Osove van Btiereft ^eenigen tyd van janm 
io ^DCfchap behouden ende befften fyn geweest* uyt cracbte vaade brie- 
ven van verfchryvioge, die fy van mbn voorfaeten ende ook van ens aft 
Hertogc van Brabant daar van gdiad nebben* Siet om^er de docuinen* 
^' ten No. 79. en Chrlftyn Q/f. van Brabani ft. deeL pag. gêi. ziet ook NOb 

$nde dat hc( recht van dft bepancUoge, (edett dq eerde verf^ttiagc^ 
ik sehegt en gestfxrocheert is gebleven aan de Heerlykheid^ nadeihand 
üraefQ:hap, Baf*ren, fonde uyt het felve prooeinhim hisgtlyks genoeg- 
fteni te eikieren fjn, als «lede uyt Haat Hoogt Mo: reMuCie vaodeD 
S. November inu waar by geanefieert wordea de uiflrufiien voor den 
Amptnaa vaode ftad Crave en Lande van C^, en Schout der flad Gra* 
ve^. by welker eerd^, art. 4. geflarueert wordt: Dat aen den (êtven, 
tfi weten den Anu>tisan, fbo als van ouds toekomt de dfreéHe over da 
OoveniePB» oTfdhvitwria bkiden deüad (TrottSv In 'gevolde het oéhroy, 
mda ordono. van Graat Star 19^ ^an Ggma«t N3* ai^ Groef van BUUJi£;N^ 
Qver de felve ichutterye i&dor cyd gcigeven» en gereguleerd in dato den 
I. September 1527. ziet groot Holl. Place boek. 6. deel. pag. 735. Ge- 
tjt ook uyt de boven aangehaalde brieven- van pantlchap. 

Ofkhoon Floris van Egmant als Graef vaa Batiren Pandbeer was , is 
hy echter noch aaagedeU geweefst als Gouverneur , waaromne hy dan 
ook int Ofkroy onder No* 64* in Jioe fchryfc: Wy Floris vad Egmont^ 
Grav^ van Bvren &c. Pandbeer und Gmtemeür der (bad vande Grove uné 
's Lands van Cuyk, hebhen ahfus van Keyferlyke Maju. weg|t:n geoa» 
^bonaef t te. en int Regicinent fob Nd 66^ ficb aooOt Captteyn Gen» 
f ael des Km. Majts. Nederlanden , Gouveaoeus des Sud Orat» en % 
laads van CbjEk 

FLQRIS graaf ^an Buercn ( 1 >als )0aqtheer bl jkt fig dat de ftad 
CD ^t lant 10 agiing en liefde gehad heeft) en haar vervatle faken 
SDet veel goede ordfonnantien op *t ftuck vin politie coftojrmen 
icn juftitie verbetert. Hy heeft voor af Aa 1517. No. 6t. fyn 
amptman Arnt van Bbchoit een réglemeot lix aenfien van ik 
breuken gegqven, en daar by onder anderen geftek^ dat den 
jfmj^moï niemant bréükei^ fal 'aïnémeD^ dSe aig* tea regten bc* 

rpepty 



i6S BESCHaVVlNG VAN dk STAD ORAVE 

^ roept , iriaar daar in ftaait tot vonnis yati (cbepencti : Dat hyook 
voor fig in *t lant Van Coyk geen dienften lal mogen beveelen 
dan alleen tér beede en cot gelieven vande ingefetenen» Dat hjr 
geen jagt van conynen of veltboenderen fal hebben dan in *t O* 
verampr, mits houdende de waraiKle in.behoorlyk gerak en be- 
fcherminge. Ao. 1510. No. 61, heeft de Kon: Majt. een plac* 
caet uytgegeven, verbiedende de geeftelykheyt meer goederen 
aan te koopen erven of verkrygen in:^eeniger maniere, item geen 
kerken kloofters godshuyfen en fundatien meer te lligten ofte 
erigeren (2); dat alle onlosbare renten op de leenen losbaar (ui- 
len fvn, en geen onlosbaare meer gemaakt mogen werden. Dat 
alle leenen die verkogt worden by den leenheer fuUen mogen 
befchut of genadett worden, nogtans met praeferentie van des 
verkopers bloetverwanten of erfgenamen. Ao. if 25. is de wa« 
terput op de markt tot Grave met vier blauwfteene pilaren om- 
fet en met een cierlyck leydak overdekt, foo noch te fien. » Op 
defe pilaren (laan de wapens van de Keyferlyke Majt., vande 
graaf en graafinne van Bueren en vande ftad. Dit is een vande 
overige aotiquiteyten vande voorfs. ftad , behalven noch het 
vrouwen clooftei' vande Augufttner ordre (3), 't geen men wil 
dat wel eer de wooninge van heer Willem van Egmont broeder 
van Hertog Arnoud van Gelre geweest is* Item men vind nog 

- onder de huyfen ten fuyden vande markt een groot gewuKTel of 
keldcrwerk, daar op veel defcr huyfe nu onder reverentie haar 
privaten hebben^ wat en waar toe dat wel eer gemaekt is, kan 
ik niet gisfen nog vinden. By tyden van de(en graaf Floris is 
tegen den aanftoot vande Maas aan *t boveneynde vande ftad een 
blauw fteenen hooh of punt gemaakt, genaamt het blau hooft, 
foo nog in wefen is} waar toe hy behalven de verhooging op 
cenige accynfen de ftad Ao. 1526. No. 6}. ook g^oftroyeerc 
|beefi bet verkoopen van fes mergen lant op den Ham neven Cal« 
dcnoort Hy heeft Aó. i §%?• No. 64^. de cleveniers (4) offchur- 
tcrye tot Grave geregüleert en gebeneficiecrt. Hy heeft Ao. 
if 28. No. 65. aan bet gerigt tot Grave een fraije ordre en regle- 
ment vóorgefc breven, dat nu al mede in duygen en buyten ge- 
biruykis(j), Aq.ï^JJ* No.66. heeft hy tot Gwvc een paderregTc- 

* ment 



kkland£VanCUYK. 169 

mentuytgegeren, disponerende dat de langstlevende van egte^ 
luyden geen voordeel meer beuren falj item vande manier van 
togt en repreïentatie (6), en eyndelyk conform *t placcaec van 
de Keyferl. Majt. de anno 1520. Aib No. 62. aangetogen, dat 
de geeftelykheyt geen meer goederen foucle mogen verkrygen 
erven of aankopen. Hy beeft in den fel ven jaare 153$. fiet No. 
67. de gerigtsbanken int land van Cuyk haar manier van proce- 
deren voorgefchreven, en van gelyken Ao. 1536. No. 68. aan 
(die vande fud Grave, eod. Ao. Num. 6g. & Ao. 1538. No. 70. 
heeft hy nog twee andere reglementen van politie en juftitie» 
welken allen aangaande immer voor *t meerendeel wenfchelyk 
en wel noodig waare^ dat als nog in obfervantie gehoaden wicr« 
den. 

AANTEKENINGEN 

Op 

F L O R I S 

Graaf van Buren. 

(i) De gerchlchlfchryvers fyn het niet eens, wanneer, e,n in 'wat voo- 
gen de Heerlykheid, nu GraafTcbap Buren aan 't huis van Egmora ge^' 
raakt 27, feggendeTesfchenmacherdmia/. Qivktpag, ^So. Burenus Comi" 
tatus, è quoD^naUis ejusdem nomen, ab bis partim mortuis, partim 
dicione exucis ad Egmondanos pervenit. Et Dithmarus in not. n. 7. Gb 
crimen felonisB, in /Vmoldum , Geldriae Ducem Egmondanum , 1427. 
commisfuni, qui Ordinum Geldris confenfu D/nastiam illam fracri fuo 
/Tft/Ar/fM tune dedit. 

Halma t9neel der Fereenigde Neikrl x« deeU pag. 183. Willem Heer van 
Buren en Beufscom heeft met Z7nen broeder, in het j^ar 1427. op de Hadt 
Tiel eenen behendigen aanflag ondernemen : hy fpande te gelyk aan met 
Hertog Adolpfa van den Bergh , nevens den Bisfchop Diepholt van U- 
trecfat, en deed z^nen Leenheer, Vorst Arnold van Gelder, eenen 
hevigen oorlog aan , die, om 'er wraak van te neem en , en hem te (Iraf- 
fen, het fleedtjen Bueren^ in *t jaar 1430. met gewelt innam, begiftigende 
\ daarmede zynen^ broeder HeetH^Uem van £^moni;' en dus raakte deHeer- 
Ifkheit van Buren 9 jn 't voorfchreven jaar 1430. aan 't huis van EgmortU 
Willem, de voorigê Heer, ftorf in ballingfcbap. vid. Pontan. kift, Gelr. 
Ub. 9. pag, 446* ad mt. 1429* en Sllchtcnhorst. x. b0ek.pag. $i,en 9. hoek. 

Y fog. 



170 BESCHRYVING vak m STAD GRAVE, 

^ ug. fti3. n. 24. óp 'tjaat 143a Htlma vervolgt aldus? Uit WiHem van 
Kgmont, eerite Heer van dien ftan, zyn gefproten Heer Jan van Eg«^ 
mont» eèrfte Grave van E^raonc; en Heer Frederik vau Egmonc, cvtree* 
ie Heer uit de Egmontfthe familie, en eerde Grave vaa Jiuren, daar 
to* door Koning, en naderliindt Kdftt Maximiiaen den I. in t jaar 
I49t. verlieven, en te gelfk ook Grave van Leerdam geworden; ajm 
toon Florls van Sgmonc, Grave van J9«rm eo Leerdam, wierd, na de 
doodt van :qrnen broeder Wemmer van Egmont/ ook Heer van TflTel- 
Retn, van St. Martensd^rk In Zeelandt, Cortgeen, Cranendonk, Ja^. 
vek; hjr wat Ridder van 'tGuide VHels» en Scadthoilder van Hollandc, 
wivtd geneenljrk Fltunje Duabier gellecen. 

Hy hadde te wyve Viou Margriete van Aer&hen, fuster van Maximl- 
tUienendeHeer G)rnelis, Heeren van Sevenberghen , ende vai^ Vrou 
Matta» vrouwe van Barbant^n» en liet naer een Sone en twee Doch^ 
ten Goüthoeven Cbron. pêg. xst|. 

Slicbtenkorsc Geld. GefcB. j. boehpag. 52. Zoo dat naderhand Vorst Ar* 
nald, vermits de blykefyke ontrouwigheyd van fyn fmalheer en open- 
baer Vyand Heer Willem, bet land van Bvyren in den grond heeft be- 
dorven, ende de Had ^ve hem afgenoomen; daer na aen Geeraert^ 
oudften zoon van Kuyienburgb, te leen ende in pantfcbap ujrtgegeven, 
ende in *t jaer 1449. de vryhedeo van Buren en Boficbem geftand gedaen. 

De felfde 9. jBoei^. pag, 237. op ^tjaar 1444. in die daegen over-quam 
Amald met Geeraert oudften aoon van KuMburgb, dat hy onder plicht 
van manfcbap de beheeiHinge van *t (lot en gebied van Bueren zoude 
ontfangen, doch daer voor aen den Hertogh tellen 6000. Rhynsfe goad- 

Suldens, ende aen Walrtvei) van Haeften ^tad-houder in der tyd 7500. 
er zelver guldens, welke hy aen de Heerlykheyd van Bueren ten afteren 
was. In'tgefcbrift flond roede «ircgednickt, hoe ver de Vorst ofce Vor- 
üin alcber huyzende, de fnkomilen, visferyen, neffens den gamfchen 
bnys-racd van 't ilót, ais mede de vor<iere baeten van 't koorn, fchae- 
pen, hoorn-beesten, en van ander gevoegek en vee loaéen genieten, 
vid. Pontan. Ub, 9. pap 4S6. 

Bockenbergh biji. Mmd, pt^. 139. Frekticns Guiltefoii qnarti filius 
lecendus, Ifleilleyni & Lederdami Dominus, ob damna è Gewis caufa 
Arnoidi Patrui accepta anno MUUjme quadringent^fimoj^tmigifim kcundQf 
Domioatu Bure^fi ab eo eft aodus. 

SUcbcenhorst. 9. boek. peg. 266. fi. u$. ep 't Jaar 1472. Amald over- 
weegende de moeyelyke gevangenis van fyns broeders zoon J^ederik van 
Egmaiu Vry-heer van Yilelsfteyn^ daer na fyne kommerlykeoorloesdien- 
ften, ook de merkelfke onkosten welke hy by de fes jaeren om $nen 't 
kalven bad geleeden, vereerde hem voor altoos met het Ast en de (lad 
VQin jBtttffv», 't zalmen met qrne tollen, dorpen, in-koemllen en aen- 
kleevende gerechtigbey d. Syn broeder II^UImi v«i Egmond beiponde hy 
éaer behalveh om z|rne veel^voudigt troawighcyd OMt de tollen van Ys- 
ftl-K}or4 en Arnhem, vid. Ponten. f«g>. 542. 

4^ucbeevea ^ dr vmnm^elmMt ^ulqgt : Heet Fnikruk van Egmont, 

Heer 



bklakdsvanCUTK. 171 

Heer v»n Vtfelfteyn tnde Leer4km (:dcn welcken die vin Nieamcgen sf 
jaren gevingen bieidenQ vas jongher broeder van Heer Jan den eerden 
Orave van S§mM^ by oadde te wfvt Vroa jilyê van dtknburgh^ Hee- 
ren Geerics dochter, Vrouwe van Èuenn^ ende S. Maertensdyc in Zee- 
lanc Sy fterf Janse voor liem An. 1471. 26. Jaly , begraven in de Paro« 
cbie-kercke tot Yul'lfteyn: hy wert 1492. vanden Koniuc Mazimiüaen 
ghemaeckt d'eerflc Qrave van Bünen en van Leerdam, en (larf An. 1500. 
begraven by fynen Wyve» ende wan twee fonen: Heer Floris, Grave 
vanBuif»!, endejonck Wemmer van Egmn$t Heere van Yflelfteyn» 
die Jongman derf. Het felfde vind men by Sim. van Leeuwen Bêtav. il* 
tuftf, t.ftuckfêg.9So. Hier on foude het wel fchynen, als of dxe fchry' 
vers wilden (eggen, dat door het houwelyk van Fniertk van EÊmmt met 
Mfi van Qumbwgb de Heerlykheyt Buirm aan *t fauys van Ëgmmii ge* 
taekt was. 

En in Mirsi ^per. diplm, tm. x. Ai oiUH. pêg. 4SS. wordt het fdldege- 
noegfaam gefegt met dele woorden : Uxor UU (.'fcHicet FrediHcö Mimoa- 
doHo:) fükj^Mdis'Qtimlmrglea^ qam in dotem 'attulit ditionem Buranam 
cum oppido diéto Sint^Mertensdyk in Zelandia. 

TefTchenmacher. wm. CUv. edü. u/l. pag. 481. Oêrhêrdus efus nomlnts 
CuUenbwgüTegalus^ duéla in uxorem Elifal^etha, Burm^ Borfelil, Zuls, 
Slnt*Mart4sdidiii, Swlckii acDodendaleDomina, magn^ ditiones cum 
jpfa acceplt. £1 bis natus Casparus, Cullenborgit, Zui«» Hoghdrats 
rcgttltts, & ^iiWêidiSt quse patrls tellamento Sur0 & 8antis«Martensdyc« 
kil Domlna, Friderico Égmundam, Ifelfttfinii Dynada nupfit. 

FkrU van Egmênt is In den jaare 151$. door den Prins Carel naar Fries- 
tand geibnden, vid. ¥Urm\is in amu Brêb, tm. a. pag. S36. ad..ttn. 1515. 
iibi:Princep6€arolMS in Friflam Fiênmium Egmondium Bum Comicem 
mlttlt, out Saxo (latim Letfwafdam, franican, HarKngam, ac alias ali- 
^iiot mvnltionet oppidaqae aperlc; perfohKisque SaxonIcU militibus (11- 
l>endiis, omnes dimictit. Dux vero Georgius, ejusoue frater Henricus 
in perpetuum Frilis valedlcentes, in Thuringiam ac Misniam revertuntur. 
Menie Junio Bur« Coiaes, nomioe Principis Caroli difto acccptoque Sa- 
eramento, primum Leuwards, deinde Franlcs, Hariinge, ac alii^ locis 
quaboftesDon habebanc, in Prtto DominiMi inauguratus eft. 

Schotanus O^bM. van FfUskmd. 17. beek. pag. 573. De Ar^kelen 
vande Huldioge ayn in volle vergaderinge der Saten begrepen, den 22. 
JiMiy, en op de ntalgende biadn. Men floot de Huldkige ce doen op den 
I, Juty. Op dien dach giadt flfof^(:voor he^i henen gaeadeeen He- 
raut, gekloet In (blemneel babyt, nameiyk >me( een Wapen-rock, be- 
banghen ende ghefchildeit met de wapenen van Carel Ovan Spaenjen, 
Oouenryck» Borgoenieo ende «ndete fyii# Prlneelyke Landen;) ende een 
fRreert dragemle nae S. Vyts Kerke «e Oldehoof. 'Het ferin0en ge- 
liooit bebbende, ftondt by voor 'c grooce Choor der Keroke, om 't ont- 
éingben van de Priefen, ende «e doen den Eed, van Cerels weghen. 
tiet ook Ubbon^ Emnrii ter. FHSe. bijt, léb. 48. ai an. 1515. JW. m. 745- 
fffoq. WioTemU (Mw^vanVrksfimd^. 14. b<Mk.fH. 430. &/ff. Ock« 

Y 2 Schar- 



171 BESCHRYVTING van de STAD GRAVE 

^ Scharlen& Cbren.van Friefiand nov. Edü. pag. 404. By welke fcbryvera 
feer veele der kloeke daaden, en vcrrigtingea door Graaf Fioris vau£^- 
mant Graaf van Busrm &c. uytgevoert, door de Liefhebbers konntn 
naargeden v/orden. 

(2) Die Placcaet is ook te iien iat Groot HolU Place. boek. 90/. 3. /o/. 

39^. 

(3) Rnippenbergh. bijl. Ecclefiaft, duc. Geld. pa^. 290. Fuit in oppido 
Gravienfi olim Beginazium, vulgo fiegynhof, cujus forores afTumpieranc 
Regttlam tertiam S. Francifci aano I459« die 13. Aprilis die Veneris 
fao^. 

Anno 1475. die x8. Menfis Augufti Lndovicus Borbonius Epifcopus 
Leodieolis didis Sororibus concesfit, ut Oratorium, Altaria, Coemite- 
rium erigant , habitumque Ordinis S. Francifci de TertiA Reguli ad ia- 
Har forms & habitus fororum diéli Ordinis asfumere valeant, aliaque Or- 
dinis congrua, ac fub ejusdem Ordinis regiilA tri^ fubflantiah'a vota 
profiterl. Qua etiam privilegia con6rmavit Lucas Epifcopus Sibilenfis 
SIxti Quarti ad Maximillanum Auftris ac Burgundias Ducem Legarus, 
quo tempore Gertrudis Loyen memoratis fororibus praeerat» Pailor vcro 
erat D. Theodoricus vander Voirt. Eandem reformationem ratihabuit 
Adolphus Geldris Dux anno 1469. Dominicè Cantate» qui & addldit 
privilegia, aliasque fororibus gratias, qus in asfunipta vivendi regula ha* 
fbenusDeo famulantur: faxitDeus, ut in ea ita conflanter perfeverent, 
Deoque placeant,* ut&gratiam, pro ut haftenus, apud fupremos ditio- 
nis fus Dominos inveniremereantur. ,, 

(4) Alkemade en vander Schelling Befchr, vande Stad BrieU en deti Lan^ 
de van Feom i. deeLpag, 376: Coleveriers, of gelyk ze ook anders genaamd, 
en gefchreven zyn Kioveriers^ of Kkwniers^ zyii zoo genaamd naar hec 
fchieten met eeu gelade Klaver na het wit in een zwarte fcbyf : Waar in 
de Burgers in de Stede-Doelen zig wei eer oefenden, te weten, na het 
jaar 1380, In 't welke de Mmmik , Bartholt Zv/art van Fryburg, het 
Buskruid had uitgevonden. 

Brouerius van Nldek op bet Kabinet van Nederl. en Kleeffcbe etabeden in 
frinttafereekn vertoont door Abr. Rademaker i. deel. pag. 32. Veel is er 
van outs her al over de eigentlyke benaminge van dit gebouw (:nament« 
lyk der Rloveniers doelen toren te Amflerdam:) gercdentwist, wyl fom* 
migen voorgeven, dat men klaveniers moet zeggen, op voorwendfel dat 
deeze fchxitters In het vierde artykel der oprechtinge alzoo genoemt zou* 
denflaen, waer by komt, dat men^nogh in latere dagen een klaeuw 
jn hunne glazen gefchildert, en op hun tin en zilver werk gefnedenzagb, 
als het wapen hunnes broederfchaps ; maer de zake wel overwogen en 
de oude brieven naerfligh lyigezien wordende, bevintmen, dat deeze 
fchutters doorgaens en beter kloveniers geheten werden uaer eene hand- 
busfe of roer, dat de franfchen Coltvre noemen, en eenen, die daer 
mede omgaet , een Coluvrier, in welke betekenisfe dit woort dikwyis 
in de oude Hollandfche Kronyk ons voorkomt, voornamentlyk daer die 
(pbryver van Philip van BourgOQdie handelt , alwaer deeze woorden 

* ge- 



SN LANDS VAN CU Y C. 



«73 



'gevonden Verden: fyvemigmben vmbmfen» bogen, Kolovren, menden 
inftrumenten. 

Wat nu deze Kloventers belangt, welke men hedendaegfch meest* EoU 
veniers hoort noemen , om de gemakkelyker ultfprake des woords, vin- 
de ik m7 genoopt, om der zeiver herkomlle, inHeilinge, Kledinge en 
bedryf kortelyk wat hooger op te halen* De geleerde Dirk Vellus (lelt 
in zyne befchryvinge der Stadt Hoorn de eerfte opkomfte der oefFeninge 
van den kruis-eu hand-hoge in de HoUandfche en Weftfriefche (leden , 
waer uit naderhant dé Kloveniers of Busfchieters voortgekomen zjm, op 
het jaeri440, maer die geleerde man tast daer geweldigh mis, nadien 
men eene oude ordonnantie der lladt Delft, en zelfs van den jare 1347. 
vint by den naeukeurigcn Dirk van Bleiswyk in zyne weergalooze be- 
fchryvinge dier (ladt voor dusdanige fchucters, als ook een gunstbrief 
van Schout, Schepenen en Raden der fladt Amfterdam ten behoeve der 
oude fchutters van den vyfden September des jaers 1394. en nogheen an- 
deren van den vierden April des jaers 141 3. Het buskruit naderhant 
uitgevonden en netter tvdt in meerder gebruik gekomen zynde,. zoo 
hettftmen hier te Amfterdam omtrent den jare 1521. de Kloveniersichut- 
tersopgerecht ten getale van twee houdert uytwyzens den voorrechtbrief 
vaB Keizer Karel den V., op den 21. maert des zei ven jaers verleent op 
het verzoek van BurgermeeCteren en Schepenen van Amfterdam tot zeker- 
heiten bewaemisfe der zelve ftadtmetdievoorwaerde, dat, of 't gebeur- 
de, dat gemelde fchutters als mede die van den hantboge en voetboge 
uamaels fchietende in hunne hoven, na dat zy den gewoonelyken roep 
gedaen zouden hebben zoo hooge, dat men zal mogen hooren, of fchie- 
tende naer de papegaie (:dat fomcyts om het jaer, fomtyds om de twee 
of. drie jaren gefchicidde:) iemant by ongeval zonder doel of ergenlist 
quetften, minkten, of dootfchoten . die (chutter of fchutters, Gildebroe- 
dcrs en andere aldaar wezende perfoonen van de voorfchreve quetfure of 
doot vnr en ongebonden zouden wezen tegens den grave en tegens de 
gequet(te of dootgefchoote perfoonen en hunne magen , vrinden en erf- 
genaraen, ja zelfs in geene pene of amende, lyflyke of burgerlyke, val- 
len noch tot eenige vergocdiuge gehouden zoude zyn. Welke voor- 
rechten van tydt tot tydt by de ftads Overheid merkelyk uitgebreidt en 
vermeerdert zyn geworden, zynde den fchutteren alhier jaerlyx elf gou* 
de HoUandfche fchilden gegeven nevens het vrye visfcben in de ftads 
graghten en tien dagen vry wyn op drie gezette ly den. Deeze Klove- 
niers traden ook vervolgens naar den inhoude van het vierde arrykel 
hunner Icftellinge in het bezit van het altaer der oude fchutters in de 
oude of Nlkolaes kerk* en voerden een klaeu tot hun blazoen, die ook 
in hunne glazen en op hun tin en zilverwerk verbeeldt is geworden. Zy 
waren niet alleen in Kaptteinen, Luitenants, Vendrigs, Serjanten, Adel- 
borflen en gemeene fchutters verdeelt , maer ftonden ook onder vier 
Doelheeren of Overluiden, gelyk ook de bant- en voet-boog fchutters 
ieder uit de aenzienelykfteu over zich hadden , die over alles 't bewindt 
voerden, en op deeze als de anderen op de haut« en voetboog doelens 

y 3 teerden. 



174 BESCHRYVING vak de STAD GRAVE, 

^ toefden , 70ornamend7k cveenael 's jaen ; op welke maelcyden nteC 
alleen de O verluiden en Schutters, maer ook Schout, Treforieren, de 
oude Overluidei), de tweeKapitehieii, de huurders vaoder fcbutcers vis- 
fcherye, Fabrykmeefter, Mr. Timmerman en Metaelaer, Ongeilst, Zang- 
ineeder en Paüoor met hunne knechten en gevoJge verfchenen. Hunne 
verdere keuren belangende, W|r koonen niet afwezen van de eige woor- 
den der infteUinge, veeie zaken bevattende , welker men tegeowoor- 
dtgb geheel onkundigh Is, hkr ter neder te (lellen, luidend^»: „ Alzoa 
H «70 Heeren van den Gerechte gaeme zien zouden, dat de fchutters» 
„ die nu z}m, ofnamads ichutters worden zullen, geen onnutte kollen 
„ deden tot laste van de Schntterjeu, op dat de gezellen lichielyker de 
I, lasten vande fchutterfen zouden mogen dragen, zoo ordonneeren w/, 
M ende willekeuren dezelve mync Heereu vanden Gerechte, éii van na 
«, voortaen geene fcbutten van fcbutteryen , die mi z/n en namaels ge- 
«» koren of gemaekt zullen worden , tenige mikqfien ziükn m»gm doen^ 
., daif de gemene fcbuuers in gebeudeu tuüen tyn te gelden , ep Heiligen 
M Sacnments dêgb^ m de vajlm^ web m den wmer^ meer dan de koning een 
^ dubbelde Jiwner voor zyn moeite , die deftammen vm der kaernen draegt be* 
„ ven zyne bendfcbeeneneen dMeide fiwiver^ die 't voenke dra^ een dubbelde 
^ ftuiver^ ende eiken van den anderen^ eÜe hem heffen dragen ^ beven bunne 
M ban^fiiéeenen eenftiwoer^ ende of die O vcrioidoi metten voorfchreve Offi- 
^ oranten neer kostsen wonden doen, die xnllen zelclmldigh tfn zelve te 
^ betalen. Jdem of eenige fcliuKerB van eenige fchnnteiye tot e^nige ty- 
,, den Jm eeek n efu Zwanen wouden ^i6JBt»i« dat zullen die geemen mogen 
. ,, doen , die willigh daer toe zfm , en de koate» , die xj daer in doen zul- 
^ Jen, en znllea zjr over geenca onwiil^en fcbncoeren Bm^en omflaeny 
« maer alleen over die jgoetwilligh in heur gefelftiiap tomen, ap de 
. f^ correftie van de üede*'« 

Van ftadswege wierden iden Kloveniers ook drie ponden gezuivert Sal- 
peter, zes ponden loot en een r^rzd toegefcbikt, op dat een iegelfk zyn 
eigen kruit zoude naken , min dat ieder Klovenier dtydt eenlialf pont 
Jirtiit en loot tot fiads behoefte gerect biel, op ét vecbeorte van vyf 
Auiv.ers ieder reize voor bet Gildt. Tweemaei ter weke moesten ze 
.Ook de maendfcbttlt fchteten » en die maandfchnlt fchoot een ftoop wyns 
k 't gelagh geven , zynde van den beginne af tot heden toe in gebruik 
geweest* dat by het fchleten met bet roer naer de Ooeipen in bet bof van 
deeze lUoveniers doelen een Wyzer op *t getal der icfanoten past , belo- 
onde hy , alvorens In zyn amttreed, aen handen van een derOverluideu 
hj eede, dat hy oprecbtdyk en vechtv^enielyk wycen zal zoo wel vande 
iÓiotenals van de getalen, dte^gdcboien werden, rechtvaerddyk by 't 
bekken gefhgen^ of anders naer ouder gewoirate te kennen gei'/en zal, 
om aeagetekent te werden, en «lat hy, twyfelende van 4e édbmtn en 
haer getaU die gedaen zouden zyn 'Of niet, 't zelve den ficbietendefchut- 
fiers volgende de kaerte bekent zal maken, en troorts doen dat een goet 
en oprecht Wyzer -behoort te doe» zonder zuiz om eenigerhande.inzicb- 
ten te laten* Docfa Aarfterdani geduiigb in oea^ie vin inwmnecen acn- 

gegroeit 



EU LAN0E VAK CU YK. Ijg 


(egroeit tynde » heeft men de bnrgerye In vaendelen Ycrdeelt » de gewoon* 
ces en gebruiken der Hanc-en Voetboog doelens in den jare zóso; ver* 
ftietigt, en selft de Overiaiden en alle de oude keuren !n de jaren 1672. 
dl 1673. afgefchaft, verordende lubden hof van den Ktoveniers doelen al- 
leen tot nogh toe het Doelfchieten by eenige liefhebberen jaerl^ on- 
derhooden. 

I>eeze Kfoveniers dienden wyders soo wel als de Hant- en Voet^boog- 
fchfitters niet alleen tot l>erchuttfnge en hefcherminse hunner (leden» 
maer ook toceeneeerlykeenftatelykewachttn^evailede Graefin te halen 
of te huldigen ware, en was hun dagelyxeoefieningzoo geacht , dat- men 
ze in verfcbeide opentlyke ftads gefchriften Ridder^ exercitie^ tnoeffe" 
nmg éerjcbutterje genoemt ziet. Z7 gebruikten behai ven een zilver blazoen, 
certyts mede tweeverwige klederen , zoo van rokken, boneti, ais broe- 
ken en verderen aenhang, die men Pa//«^eii noemde, volgens het zesde 
arcykel van zekere oude ordonnantie voor de Ichutters van Delft; 't 'geen 
zoomisfefyke vertoninge maekte, dat in 't jaeri474.tent7devanhertogh 
Karel van Dourgondië in die groote heyrvaert de Hollandfche Üedeo voor 
de (tadt Nuis zendende btter volk van TBapenm , pmrtert mfwdenUrm inet 
diverfe kkdingey elk van zyneftede, over "t barms: 4e belegerden deswegen 
^ttende uitriepen : de vrifOer konU; woM die bontekraien komen in *t lant. 

Hier tegens fchryft de Heer van Loon in de verbandeling der Kermisfen 
in HoUmd, Mufe. 91. aldus: Hoe het zy, dit zoo verflindend moordge* 
weer is aandonds door geheel Enropa en bygevolge ook in Holland eer* 
tang zoodanig in gebruik geraakt, dat üraks voor des zelfs behandelaars 
oök zekere oeffenplaatfen , onder den naam van Kolvemers Doelen in alle 
fteden zyn opgerecht en deezen wederom dus alleen genaamd geworden 
naar de Kolven, welken achter de loopen, om de zelven by het afichle- 
ten met meerer gemak tegens de borst te ptaatlen , gehecht waaren. 

£n haalt op de kant op Kolveniers Doelen aanCommeiyn BeftA.vtm Amjl. 
fil, 66^. en Ampzing B^cbr, vmt Hodtiem pag. 302. 

Wel is waar dat op de plaat hy Commelyn bhdz. 665. gevonden werd 
KoPoerners Doelen-i Maar fegtdie fchryver pog*. 664. wederom het vol- 
eende: De derde ofte Klaveniers doelen, is gdegen ten eynde deOude 

VesC ofte Kleufeniers-BTOg-wal , na den Binnen Amftel . 

Enige willen , dat defe Doelen niet Klaveniers , als of *t woord van Klaeuw 
^ooifprong zoude liebben , maar Hoveniers, of, om beter het Franji 
woord Coluvre {rdat een bosfe of roer betekend:) uyt te drukken, Qduvries 
Doelen behoorde genoemd te worden; want, een busfeof roer, seggen- 
fe, wferd by onfe Voor*ooders, Coluvre ^ en eenen, die met de bos. of 
foer ompat. Co/suri^eenoemt; blykende i^ d*ond Chronyk van Hol- 
land, daar dit woord dikwils in die beteken mg gelefen word; en voor- 
n8mel7k daar gefproken word van FbiHps van Bottrgonfe^ leest men de 
moorQeniJyveffi^enhenvanbusJtnf boogen^ hAovren ^ tn andere infifumenUn* 
Wiet onwaarfcHynlyk , iïoewei de genen, die defe Doei met de naam van 
KUivemers noemen , foo hed ongerymt niet fprekcn , en ook ee^igfins 
aeéen vsn defe iaatfte benaming konnen ^ven* Want ukt aSeen fiet 

men 



176 BESCHRYVING vak m STAD GRAVE, 



• 



men öoch tch buydigen dage een klauw In haarglazcn gefchildcrt. maer 
voeren die mede op al haar lin en zilverwerk , eu wierden Klavemers < 
fchutcerengenaamt, doenfeecrstopgerechtzyn; mecbe\villigingede*/aaöw 
voor hun wapen te mogen voex^i als blykt uyt het vierde pmift, dat 
aldus luydt. Item dat de voorfibreve twee bmiert Kiaveniers zullen bebben 
d'Altaêr van doude fcbutters, in Sinte Niklaas Kerke, en voeren de Klaauwe; 
énde voorts bruten en bezigen, Omamentenn, Kelken, Juweelen, en ander, 
die d'oüde fcbutters pleegen te gebruiken. N iet te min , gely k gefegt is , vind 
men doorgaans in d'oude Brieven, de naam van Kleveniers, en met iOa- 

veniers gefpelt. , . . . i > j^ 

Ende belangende Ampzing op de ceciteerde pag. 302. Aldaar wordt 
alleen eefegf Den 6. Sept. hebben de Heren Scbuiiers wederom m twee 
Doelens gebeld, de Oude Scbuts in S. Michiels Klooder, nu de Nieuwe 
Dof/(?«genaemd, in den jare 159a. grootly^x vermeerderd, ende yerbe- 
terd ' alzo hun Doelen by de Ramen in den grooten Brand ook in der 
asfche geleyd was; ende de KlovenUrs in hunnen Doelen, nu de Oude 
Doelen geheten, gefticht in den jare. 1562. 
Men vind ook Khveniersof Klaventers Sebutteren by Dapper befcbr. van 

• • In ^eTegenw(K>rdigen Staat der Vereenigde Neder!. 5. deel. i.Jluk. 
bladz. S2. De derde oï Kloveniers • Doele. « „ ^. 

By Balen befcbr. van Dordrecbt. bladz. 66$. S. Bartholomcus, S. Se- 
baftiaens, Handboogs, oï Klovemers. — — — — 

Die van S. Se!>afliaen &c. gebruykten Hand-bogen, en Klovers — 
. De Kloveniers'doele: ^ . , 

By Walvis befcbr. van der Goude i. deel. pag. 150. De nieuwe, aader» 
t\e Cioveniers of St Sebaftiaens doele. 

En pag. 151. in 't Oftroy van Keyfcr Kaerle: Een Schutterye van Bus- 
eefchut ofte Cloveniers. _ . ^ . . ^ . . . ^ . 

In de Befchryving van Delft gedrukt by Reinier Boitet m fo . pag. 515. 
ên K16 In een gedrukte willekeur vande fcbuttery dezer ftad van den 
jare 1580., werden behalven de genoemde, ook die van Haex en Cleve- 
fiieri vermeld, ziet ook bladz. 522. « ^ •* 

liv De Riemer Befcbr. vanïGravenbage i. deels. 2.Jtuk. pas. 69$. Maar 
de Schutters , daar wy ou van handelen, waren vande Hand- of Ciove- 
«icrsbusfe, en werden derhalven in de^neergemelde afte van den jaare 
1538. en het opgevolgde Oftrooi van Philips genaemt CUmemers- Scbm- 
tets. ziet ook bladz. 659- «« <583« » r w nu 

(*>) Nog heeft Graaf Floris Anno 1533- aan die van Eesfcharen een ftuk 
- uvtterdyks land vergunt met magt om te verkopen tot onderhout van de 
Eeflchaarfe brugh , als blykt uyt het volgende : j , „ , 

Wv Floris van Egmont, Grave tot Bueren en te Leerdam Heer te 
Ysfelïtevn tot Cranendonk tot Sinte Martensdyck tot ScherpenisfeGuber- 
nator des Landts en Heerlyckheyt van Kuyck ende der Stadt van den 
Grave &c doen coadt, foo als de onderfaten en gemcyn naebuercn van 
Eeffcharcn figh beclaaght ende ons te kennen gegeven bebben de gro^te 



EK LANDS ▼ AH CU YK. tjy 

iasten, moeTenisre en oocoffén tis ff\ïf nae. alle Aktt hebben én lyden 
moeten van cimmeringen ende reparatien der hroggen over den Raem of 
Weteringen tot Eesfcharen vooriz. weicke brugge fy tot nogh toe fonder 
hulpe van ymandcn hebben moeten onderhalden en repareren laten , als des 
daer aen van nooden \& geweest, t'weick f/ doch voortaen fonder vor- 
der hulpe en byftant geen macbt en hebben by figh felven flaende te hal« 
den, ons hertelyken gebeden hen luyden hier ione byreedieh en behul* 
pelyken fyn wolden, waer hy de vooriz. brugge in nootdruftiger repara- 
tien gehalden en nietverganckelvcken en worde, want des fonderltngen 
vangrooten noode ware; Soo iu , dat wy die ootmoedige begeerte en 
laste der gemeynen naebueren van Eesfchairen aengeuierckt en overleyt 
hebbai » ook foo den gemeynen Lantwegh en Heerftraet over defe brug- 

Se gelegen is, ende die geuieyne famentlyke naebueren van Eesfcharen 
es niet derven noch ontbeeYen en mogen; Soo hebben wy van wegen 
' de Alderdeurlughtigften Grootmaghrigftèn Farften ende Heeren Heeren 
Karie RoomfchKeyferalIe tyt Meerder desRyks Koninck van Germanien, 
van Caftilien , van Leon , Ertshertogh van Oodryck , Hertógh van Bourgoni- 
genvan Lotryck, van Brabant Grave van Vlaenderen van Tyrolt&confen 
Aldergenadigften Heeren ter ootmoediger beeden der famentlycker ouder- 
fatenen naebueren van Eesfcharen, ook mede om des gemeynen oirbairs 
wHIe den voorfz. onderfatenvan Eesfcharen ende haren nacomelingen ge- 
confenteert ende erffelyken gegeven, ende mitsdien confenteeren en ge- 
▼en <ot onderhaldmgen en timmeragien defer voorfz. bruggen een fluck 
Brfs oyt der gemejrnten van Eesfcharen, halden anderhaiven Uollanu 
mergen Lantrweynigh min of meer ter goeder maeten, gelegen buytens 
dycks ter Maefenwart neven Erve^ der Jufferen van Steenhuys van Op* 
loo, metter eene zyde, metter ander zyde neven den Maesdyck, met- 
ten eenen eynde fchietende op Johan Hagen en Jacob van den Broecks 
camp, metten anderen eynde fpits uytfchietende op de gemeynte buytens 
dycks, gelyck de Naebueren van Eeflcharen 't feive Erve aldaer aenge- 
vangen, uytgeteykent, bepaelt en opgegraven hebhen , welck voorfz. 
Erii^nlire fy eeuwelycken en eriFelvcken hebben ende gebruycken fullen 
tot onderbaldtngen en reparatien der fel ver bruggen voorfz. oock fullen 
de voorfz. naebueren van Eeflcharen met alderhaude holt mogen bepotea 
die voordycken neven der felver bruggen , mee oock de heyden ten bey- 
den zyden van den wegen, tot Krcytenüaak toe,- allet tot onderhaldinge 
der felver bruggen , beholtlyckenden Heer e van den Lande aen den 
voorfz. houtgev/as fynen houtfchat, gelyck men in der Meyeryen vao 
den BolFche fuicks gewoonelycken is te halden; Ende of het faken ware 
den vooriz. naebueren.. van Eeflchttren van nooden fyn wurde, op dit 
vooriz. Erve ecnigen kommer te doen , penningen tot de timmeringe ea 
reparatie defer bruggen te werven en op te brengen, of dat ïj dat felre 
Erve verhanttierden» opdroegen en Ertteiyckeri overgeven eenigen feke- 
ren perfoonen, daer aen fy wel gehalden waeren, die den lafl en forge 
van der felver bruggen te- timmeren en te repareren aen te nemen te on- 
dczhal(|eo, diesaebueren dacr van ontltftea ea vrye baidea wildon , dat 

Z fullea 



i7t BESCHRTTIIffO van dé STAD GBJiVEi 

fuHeaif ^MogttKkMi, cnde ives If aUbo teiMeti entocmjdetbatdinge 
der voorfik bmngea dodi cnde o?c»eveii werden» Tai faDcnt, onlen 
naskomd^ogcfi «n vm alremalck va&elyckea en onverbreeckel|rcken in 
veerilea en in auichten gehalden ffn en Upen» geifdL en in atter mae- 
ten, offtticks hier mtde in defen Meve gefthreten en Ipecifioeeit (ton- 
de, bcfaaldfoken den fleer van Cayck» ayt den vooifa. Erve fjman be- 
hoorlydien Thjrns «et namen ecnen aidcn Kroocen rJama op Martini nae 
thyns regc te bealen, ende al londer angeHit, Oiroonde der WacrheTC 
ioo hebbett Wf Floris van fiamont Oravc tut Bueren voocia. onfen fegel 
aen ileTen qa^ncn èrief doen hangen, en daer beneven oaa gewoMirl/ck 
faanttrfcken nm om felfii haat hier onder gefdireven, gegeven in den 
jaer ons Heeren duffent vjfhonderc drie en dartich op ten vvf en twin- 
tigften dagh det naenta Odoher , teax fittJbm», FLORTS, miar mu faU 
ten Fkjjbtnfiwt mytbrnfiméi een gn>oC fegel in rooc wafich geprent. 

Waar naar die van Eesfcharen het geiaentioneerde fiak Eftfttebben 
«pgcdragen en overgegeven aan Johan megen Trojiidcfcii ffoe £ehee havs- 
woowe en teren Srven om de voorfs. taiggeii van Eefichann ae balaeo 
«n ie timasereii , invoegen ali bv defe veat of nanspnrtbrief ae icn ia. 

Wf Gcnaevne ScbeptSieo» Gcuvorens ende ütaientlycke Natenen van 
Beflcbarco doen kondt, alfoo de Wel Gebooicn Edele « Veraaoigende 
Heer, Heer Fiorla van SgnxMK Orave tot Baeraien aot Leerdam, tieer e 
tot Y£«9tfteyn, tor Kraoendonck coc Siore Manenadvck, Q o a v a e ncM r dea 
Landta en HeerlyMim van Cufdk en der (ladt midea Omvs loofe gena« 
alge iief fieer overfiende en overleggende oaa semejare mbamren laat 
«n den ^rooten oost en awefeniflb Wf jaerlyx gehadt hebben en tedden 
aneiren ibmggen te ILeifcharen liggende, t«tuniner«n,ae bvooAigen, te 
maiktn ^ en ooadaeiiom t'onfer ooctaoedige becdea ge«>e yg | a fyndevan we- 
gen des AileedoorlugtigAen Gioottnagtighften Furlieo en Heeren, Heer 
Kaïie Roomfch Ktpét altft Venneerder des Rjfka, Eoninck aan Gep- 
ttianien, van Cadiiien , van Leon, Enaherto^ vsn OoAqrck, Hertogh 
vaiQ Aoargonglea, van Loctryck , van 9rabant Ac. ons aldeiceoadigite 
Heer genade^ tot onderhak an oanksHnge der iPoorfiE. biugge «egont 
^ gegeven heeft anpderhalven mergen Lama genMyma^ «en<w«yaégh min 
of oeer^ k»o cWt «o l a ig e g raacn ende bepoot is, gelegen iMpena d7cks 
daar voonnaala een fteenoven geftacn hoeft, flyettet eene jfde teneven 
Erve der fitferen van Saeenfaoys wedue, aaetae andere ayde be ne ao n dea 
dfck, mdtse een cy^ule fchieaende op ]ohan Hagena en Jaool> van den 
Haoecka EitfenNTe, meite andere eynde aen die dyck Mie en gemeynte, 
n L^^ mom dm datons jgeaaeiie lieve Heere voorfa. hcief ona van ^ Aenade 
* De brief ^^hier ef op den ^Menden dogh van November ^ toe woaaieden hut jaer 
is gedateerd mis ifoerea dn^feat i^fffacmdaft drie en éaiaigh verttenc, dar inholt en 
den as. Oo hégrfj^^ den wdcken brief met fyu alti^n tegryp mMaen andeitalvei» 
têber. ater anogea Laatt amirik. 4Mao mf dat «gegraven , an aaene cynde a«|r daer 
oae «dtier iby ea aeneeaefokenc hébben , en aaocte bepadhige 4ea iaoka en 
gtnoBafc jqp ter^ey io n van de Imigge larea aot Kfeytenftaeck> oMes nae 
Éiliili iaa mÊ aMaaiÉhIiia f liifr jfcaian haiiift wmmt\ W^éanaMlvcke 

Scbepe. 



KN uxit9m VAN CUYJL 179 



'j 'i 



$cbqpeiwi» acfwporèii vtMM g^mtfn ntaim kig^fainifii en Kerspels- 
luycien van EcOch^rcm ge? ig tdyek opgsdf agsn, InhntPffc vertegen , over- 
gegeven en gevest hebben, opdragen, overgeven, vertbfmen vesten aUs regt 
is mAt ^cn •»» biie£i Jobta HaegeitTfQjMiien 4me Bdite biqrMTOUwe en 
haren Erven» Cm dst wy SGhepcmn, Gefwoertn mene» gmne^rncfn na- 
bur^ lAgefeceaeo ci> Keff|MHuf4c» vtn Bcfldiaren vMrfa. mei oordeel 
ca voonisfe id aaghi defei jege n wooadiggn. ba iaf ons fislfs betoygende fa- 
mentlycK daer vaik oiHerft enonigoet^ fiii, ftedr en erffefyck, ende 
lieea reebt^iogb coef<^en daea meer aant» hebben nog en hehalden, 
laeenig/er vi^ vm ifigbl» en dja Johaa Baegens Truydcien f^fff Echt» 
lïoysvrouw vooib, w hare Erven faiKOCiydi daer aen ge€rft, gereac en- , 
de gegpet fr»» vaic ftcite e» eriFeigrdi ten ecawigen dage toe te heb- 
bea,^ te beü(t«n en te gebanjefcen, char voor fy en hare Erven halden 
gn timmeren falicA de vo^ria. brugge van Bcflbharen foe groot die nu is 
ongeveeilyck. vao hoU ^ van Aaeiz,. ala den vioorfe Jan Haegens dat be- 
Ifeven Tal, waer voor oock dat voorgemelte Lant aHeen te weerborge 
lta«o. &1, inbali de keleveit daer aC mèftnde , Mei M men* over dat 
voorfz* Laq(die leflFr- vao Sieenhuy» wedae, Jaeo^ van den Broeck en 
Jan Hagens en naren. Ervcft in faaarc kempen in entmwegen, afs van 
aits gewoonelyck Ts, ende isehooren M, Wh ehiJ y e k dogh, dat wjrge- 
meyne naburen en Ingeietenen van Eesfcharen voorfz. metten gemeynen 
dienst» als gewoonlyck is, baldfu m maken fulien de voorfleegh en 
hoofdens van de voorfz. brugge fen heyden eynde van de felve brugge 
mette eerd^ by te vueren » en tot ful^e repamUc eo wercken als van 
•oóden fyn moghte, fbo tiat Jan Haegens voorla, en fyne erven, da er 
geen fchade of hinder by en crifge» Tonder alle argeHst in kennisfe der 
waerheijt foo hebben wij Schepenen voorfz. ons gemeijn Schependoms 
Segel aen defen open brief gehi^iigep int jaer ons Heere duyfent vijf hon<> 
dert vier en dartigh op dft« vïei en tvhK%(len dagh vande Maant Mar- 
til, onderwas aen een fleffinen Hart uijthangcnde het gemeen Schepen- 
doms Ze^el ia giKH»& wifth gefircBt. 

C6} Ik vermeeoe attiiea 4e iHaet$ te fy» om am te toonen hoe noódfa- 
helyk het zy, dat defr lUditen, PliaMegien , Ceftn^en en Ufantien 
der Stad Grave en den iandeti imn Gayfc werelAuadfg gemaekt worden, 
np dat» difihy da Prafti^ ildaaf io» aast geftelde axioma, namelyk, 
dat iiiallea. waai va» d» girwooaae niet ai t» klaar is, ofte die ftatmen, 
volgens banne meeaingt, fmea, het joa ftomaottm ofte de befcfrreve 
ILechcen au>etQn gipv^^ «moen , foinks daa fy vich alvorens genoeg- 
(aem gdegi: hebben» qm de oade Seuuaeiv en gewecmcen? dier Stad en 
Lande na«9r t^ v^fiffi^h^an,. taena ekiddyk lii' ongebruyk mag raken, en 
4aar tegeoa és, qfad# VMkiiaitdfiKhet laemn wederom herleven. 

Waoneei: ik gerifirfohrtert was nys^oanlcMin» hhnren de gemeMe Stad 

Grave te ne«)|aK m flUaar die praAyh ae exerceren, heyverde mr fbo 

. veel doenelyk. ^m d# Coangpmea: nn Uimrien dier ((ad en Landt van 

Cufk kondig te. umdm^ dog kaaéa^ in éen heginne niets daar van, ala 

^fi ^ gM|e^i|iiClNri<^im<le»43osa, et Ptat, vin Brahrant, eo 

Z a la 



i8o BESCHRYVING van ds STAD GRAVE 

* in eenige weinige confiikatien In de Nederl. Adv. van Vanden Bergh ge. 
vonden wordt» ontdekken, waarmede mj dan ook by provifie alleen 
mode behelpen. 

Het geval wilde in den jaart 1717. dat tot Grave inteftatus over- 
leedt eene Jan Buys, wiens broeder Goduard Boys en fwager Jacob 
de Haen , ais in huwelyk hebbende Geertruy Bu/s » meenden alleen 
geregtigt cc fyn tot desrelfs nalatenfchap mee uytfluytinge van de oniuim« 
dige dochter van des overledcnes broeder Peter Buys. 

Welke broeder en fwager niy ten dien eynde kwamen confuleren. 

Ende ddftr dien mv dit Reglement alstoen nog onbdcent was, geloof* 
de dat die lieden in naare meening gefundeert waren , do£ daar niet op 
durvende voorteaen perfuadeerde die menfcben een fchrirtelyk advys te 
doen halen by den Advocaat Antb; Vander Gronde, als fyndfe een Heer» 
die de pratyk lange jaaren binnen de (lad Grave geëxerceert had, waar* 
•m ik niet twyfelde of foude uyt dat advys genoegfaam ücht krygen ra- 
kende defe qiuBllie. 

Vervolgens (lelde ik dé cafus-pofitie op en liet de felve door een onbe- 
kende hand affchryven, en door een buytenman by gemelden Advocaat 
Vander Gronde ten einde voorfchreve brengen; 

Waar op dit navolgende werdt geadvifeert: 

Cafui'pofitic: 

A. ab intedato binnen de Stad Grave géflorven fyndefonder afcenden- 
leti of defcendenten naar te laten » maar alleenlyk fusters of broeders,, 
ende fullers of broeders kinderen. 

Soo is de Vragt. 

Of in de naargelaten meubile en immeubile goederen Yan A.« alle bin» 
nen gemelde Stad Gra^'e gekfgen, met de fusters ofte broeders, de fus- 
ters ofte broeders kinderen van A. in ftirpes door het regt van repr«fei> 
utie deu overleden A comen te fuccederen? 

Geilen by my ondergefz. prafkiferende Regtsgepromoveerde binnen de 
Stade Grave ende Lande van Cttyck de bovenitaende cafus'^pofitie ende 
de vrage daar uyt geformeert , gedraegt het advies (:falvo tamen reftius 
fectientium judicio:) dat in de voorfs. goederen van A. , alhier binnen dd 
Stadt Grave geleeen. met de fusters ofte broeders, de fusters ofte broe- 
ders kinderen in Uirpes door het recht van repraefentatle den overleden 
comen te fuccederen; alfoo naer bekende gemeyne Reghten de'reprèfen- 
; tatie in fusters ofte broeders kinderen met iionne oomen ofte moejen^con- 
currerende in htkn overleden oomen ofte moejen verllerf, ten ecnemael 
plaetfe heeft, en verder niet can geixtendeert worden» juxta novell. ii8. 
cap. 3., 'ft welk alfoo by eene latere weth ofte eenige municipale fl[attt- 
t^n «fte (coftyyo^eii dtfei itfuU niec word( bevósdtD-gederogeert te fyn » 
... • • * . .a' fba 



oomoet dte foorfz. cUre decifie Yande bedfchrcTeii reghten dien ten« > 
gtende als noch alhiei plaetfe grypen ende geobferveen worden, quod 
tutem non eft fflutatum» non eft probibeodum fbire; 

Aldus, falvomeliori, geadvifeer binnen de Stadt Grave den i.Sfpcenn- 
bei 1717. (jswês getelum:) 

Aura : vürou Giokds J: U: Dr* 

Welkad?ys my niet konde roldoen» insgelykaület die twedeTandeai 
. Advocaet Vander Gheest. 

A. ende fii echte man ende Vrouwe fyn deTer. werdt tBJOcn re over^ 
hfden achterlatende. C D. £. & F. C D. & E. hebben haer ten huwelyke 
.Itate begeven» F. alleenelyk jonghman blyvende; waer naer £• mede 
defer werelt is comen te overlyden» achterlatende een kinc^ F. nuon* 
langa jonghman geftorven 9 beeft eenen tamelyken boedel naergelaeten. 

Quanruur hoedanighlyk de naeigeiaetene goederen van F. naer der Stadt 
Graeffche regte moeten gedqrit -worden ende iNPie lot defe feife naeiaten- 
fthafi geitchtigt.ls., 

Cefien de bovenftacndé cafiis^pofitle met den qaiwkur daeruyt gefor- 
BMert, (oude vau gevoelen ïyn, dat de. goederen van F. Hidrie«gaie 
deelen foude moeten geleyt worden, ende dat C: D. ende hetnaergelate* 
nekint by E. tlFen hoogbe» eqde ieder een derde deel der vooria. naer- 
latenfchap van F. foude moeten volgen» geconfidereert f. cum.lgitur de- 
fun^us novella uB. claerlyk ende diUincktelyk is (brekende, dat in foo 
ver broeder ofte flister komende te fterveo fooderlyfaerven, dat in 'dien 
gevallen (ynnen naerlatenfthap «quis portiooibus tusfchen jde bloeders^ 
fusterSf ofte fuscera endé broeders kindeten ais itniefenterende hunne 
ouders moet geproiceert woiden, ende da^r ione. benoren te fiiccederen» 
ende vermits Jelandcaerte, rechte, ofte cofhiyme der ifaidt Grave vaD 
defen cas «ene mentie is maeckende, hec felve te houden is pro cafu 
omisfo enoe |e laeten aen de dbpofuie det gemeyne rechten dcw: in de- 
fen. nog: 4ó«f andere naedere genieyne. rechten ofte Goftuyiae iocael ge- 
contrafieeri oft« vennden fyn: waaromine men by de gemelte dispofi. 
tie der gemeyqe rechten gehwdeo is te blyven^ cum quaa expresfe ma* 
tata Bon fvot, flare non prohibeattur. , ' 

Aldus geadvtfeert den i. Novemb. 2717. binnen Velp feivo femper 
neliori (vmas g€$eim:) 

F. VAiman Gausr. 

Wtaromme ik de voorfcfarevemenfchen raadde, teneinde de Mreboy^ 
ten proces tetl^oedeiii dit vozende requeit ee prefiBtitercn: ' - 

^eii den Ed: jlcbtb: Gcrkbte der 
Stadt Grave. 

Oeven met onderdanigh rei^iea te kennen Godeard Biiys, Ja6)b de 

Baea: als ia hmelyk; hebbeade Oecxtrtiyt Buys, ea .Hcimaaaes van de 

:: Z a Ididde* 



lil BESCHIIYVING wjm m STAD QftAVE, 

^ MicUesicl atB nmiibotT én 'voogd wèr Aam Mtfit WÊf$^ oaimodige 
.naergekcenc cbchcer van wylen Peter Boft. koe dac de cafijt is komeii 
te exieren , dar alhier Mnnen defe Sfiad Grsure fbndcr ttftanent^ en ab 
ipiccftaco is oreHeden Jan B117», tot velkera DatatenfclMip den eeiften en 
tweeden ftippHanc qqa. als fynde broeder en fwiq^er van den geiMlden 
Jan Bofs salr.y met ufflfiujrckige vande voorfz. Anna Maria Buys als 
Dkhce alleen vermeinen gerechtigC te ffn, om reden » dat de coftuyme 
élefer (hd tot et%enpe9i roepen écn wittige naefte, m dat alèt blykt 
of confleert, dac alhier het recht van reprefismatie in Kraea cottAerali 
loods welen geintrodttceerc ofte gerWcipleerti^ Dat tet contrari aen fyde 
' vande meeigcneide Ani» Maria Boy» word geCaftüMcrt, dat fy mgëvol- 

5e de dvile wetten door bet recht vsm repretenutte van bieren ov^rle- 
en oom mede foude moeccn ecven en foecedercf» in haer overleden vae* 
deis piaetfe, oye wdk dfffneiitdwi tonden co reyfen ooefticn en moe* 
idykfttilen, ende want fy ittn>Uancen niet genegeo fyn den eeo den an- 
' . éatwo «et koAolyke procesfen te iscoivmodereo eti tUiverftikn» Maer 
ter contrarie gerefol veert goedwiliig de cafus.ln qawMe adi U£d: 

• 1 Aohtbr ts vc»W)r^n;» en alfoo 'to'wwiebtew, wet dicna oengaende 

rechtene eé gcbroykelyk by UEd:. Acbib: fal geoordeeM en vefftaen 
. worden, foo vinden fy fupplianten haar genootlkekr ce keeren toe U£d: 
• Acbdix feer odtmoedelyk verfoekeode , dat U£d : Acteb: dit beer different 
fMidér ftnme van proces gnlii^vcn te decideren en tcrmineren » T welk 
doende èicz (nras getckeoc:) Godewan Buys, Jaieob de Heen en H: V: 
]diddcg9eL(s» nwrghie ftond geappoInftecvtO de Bd: Aehtb; Heeren die 
vanden Eds Gerichte gefien defe roquefté, aivorens te dtooneren» or- 
donneren de fiffliaMen wederfyts haaf vecht naader te adttrueren. X:l«- 
, ger Hond:) Ter ord. van de fe4ve (.vos get:) D: Rtgay (:iiog tager Acind:) 
d'Ed: Aehcb: Heren die vanden Bde Gerichte defer Stadi geilen de cafus- 
pofirfeo fier i*oldoeningb van het boven üaende «ppoMtseieer overleyt, 
olvuieiis oyteeriyk te disponeren, oidenneren parcbvente pioduoenra de 
toeken In hneee advirb vcmelt, $ls nanNtl{|rk eeo Orionn«ntis> van Heer 
: f^leria ven £gmom OriPPe coi Jtaoven ki Auo dei> 4. ]én: 1535. tér re* 
- qnifiik; van B^rgom: Sohenenen , en gt^vboiens deftr Hadt geconfirmèert, 
het declaratoir van A. de Pesftf'in den jaare 1035. gedaen, alt olede 
het ndvys vfinden ottden Advocaat Johen de Meyer , Hops en Bemmel ter 
requfitie van deMagiflraet defer Stadt gegeven a^bier toüGrave op din 2. 
}noy ïéfdit diitsgaders de verclaringe van de Advocaten Diemers, An- 
thont van der Gronde , Aalbert de Meyer en van de procureurs Loefde 

• M Hete;, Joten Tborpotcn, jobénKamrbkDlni ewBevmanntte'Swnrt op den 

8« Decembet lépTLaifiia' ^^gv^en» OfgvrdflB i.|anii?st. (tbuje tood^ 
ter ordonnantie (:«mj geukent:) 

D. Raoat. 

dn^NNViidiA dk eeito appoinflhpaiHif firir dtft twee advyfen tan de 
. M è0bltl»UÊ»m \m^Jkn Q mobk u. deeiMKai^ve^wtBeieven^ 

C4- 



SU I.A1ISB TAK C UTK; Jt| 

Cëfmfêfitk 

K. Sterf endie binoen de Had Grave naerlatende meéblle en immaibile 
foederen, alle gelegen binnen de geoield Stad Ora?c» ionder tedamenCt 
en fiiIlM ab inceaacoy 

VTordgcvraegd. ! 

Of neef of nkht met baar nog in leven /ynde Ooeaen en Moe jen mftlr^ 
nes fuccederen inde goedrren bf baar overleden Oom of mo«ena«rgel<^* 
Wen » eo alfoo bet m rqirxtenwipoa aldaar plaats beeft , ouie niet 7 

CeSen bjr den ondemOe. de boveoftaande cafiia polkie, eade gekt op 
de vr^ge daar ufc gefonnefic* 

Dunkt (aouder xrorreftie:} dajt in de gem : (lad Cf a vf neef of nicht met 
haarn^cb in leven ffode povieo ênde noejen niet en fiiC9pderen in de 
goederen byliaar overleden oom of moeje naergelatenj «Q da^ f^rvo^gena 
becios itpi»fi»ta<ioniaaU«Mrfe«n pbiett beeft »4>arAllpi¥Mi dat deColtuy- 
men der Scad Cave tot de erff«0ifle roepen dm vAtigên fiénlimk vid. 
CMJlya Ofitm. m üfmt. non Au^en» ^ q^S»ml dr fkoè GrwinA. van 
dtfitisfi m Jmnltü u kntrm» f. !• doar welk wo«rd van no^ 4ioe* 
len verflaeo svarden^ geJyk men vaa OW AaJi wii^i«ec/b> fuii dat 
geen plaaavuHingb «f jreprefeotacie kap nrerdfffto^geigten» Crvi^. in- 
l^dinj^ itf di HdL Sé^^L m. %.^t. ^.,i, fU gWH^avwl rmsjsifregf 
isr gefyk bet felv^ x>Qk is qimv een l^mef)dft cnm ^ ciwii ^ dModecim 
tabuhtiMn lege, nbi proxïmtor incer collaterales etciufk rcmotiores nulla 
i»pr«reotatione admiila. i.f. In^. 4. kgU» s&m- ^4^» l ft. C. d, UgtHm. 
bind, ndtsgadem ni«;t de SaxUehe weaea; bm smJffr dc^ifiomt ioifindcr 
ds êfjfudjile. Stryd. d^h^ tSbhé$ê. üiffm^ %. $^. %. %.%, 'Car^ Mr^. 3. 
fon^. i8.en metverfcheyde fted<m4n£ipagnii?n> Vfankrvk ^n Br^Mt als 
i^eu, Oootnikf, den Bofcfa A(,. bi iiHe fre^ laAdeo ^9 A^^en het 
^echc i^an r^steiu^cie mede tot Mocb tpeg^mi p Uet^ b#<?ft. viiL J^«6. d 

Dat urel wAer as^ ^iipd Imper^uof JuAmjanua f^omre nótninm iret^rum 
^rls confiiboiwn fennentiasnepoMsper ,ni9dMf> piivJiJegii \i» cum picruia 
ad défundi h aii;e d fcati e j » ia ftirpep irpe9v«rjc. 4pylA* ^^ffaim C diUgüim. 
iered, tm- iit^ oip. 3. J^ai. i Smmnmd- ttr^* ^. 3* S- '• 

SpQ 13 4acr4M«imaic^nste wefifa, in t^mipn/^^ ia de iSeyt of 
p>ltaiê^le Unie aieit wc dn di^poficAe der geffKsyne rfSfch^ea ailUen kan 
ingevoert, auer dat 4e felsw nymcb^wefiea w^^Ê(di^dM>rjiFi9rt(e wttteo 
iKao d^n $ouvjQrain A ^uj babujt ,pot^fta(^ni condenfli {««es» gfsintiodtS- 
4fiecd ofte iv«l door «en notoire cpftanne fa cobrnyk def v^^rep g^recl- 
f ieeix ie SfsiLp%.ff.d. JLL. i«m 4bi«iren.d #s«r. ««)• 1* |. 9. wa^coai dao 
aük« foo Jan^h de fpuaqraisen 4oor ^ciale vetten aet seipbt vfn re^ 
pr«(enuUeAiet JvMldiea a^ev^grdj bet Mw » HMi9#d.» -fiieideyiland» 
Uuccbt &c. in geen gebruyk is geweest, , m»er JkU^aUa^ tot 4^0 tyd 

toe 



iS4 BESCHRYVING van de STAD «RAVE, 

^ toe, de oomen en moejen de neven èa dichten van de fuccesfie geSxcIa* 
deert volgens den regel: bet mejfe bloed beurt bet goed. Grot. irur(3. adjiê* 
fispnul.kc.fup.cit. 

Dat als nu niet conderende dat volgens de cofluyme der Stad Grave fo- 
danigen wet werd geobferveert, de welke het recht van reprsfentatie 
invoertj dat ook niet blykt door de wettige fouverainen der felver ftad 
diergelyke wetten eemaekt en in obfervantie gebracht te fyn , (oo kan 
alhier in genen delen plaets grypen qaafi'pro cafu omisfo de m^. jig. 
^ef, 3. , 

Eerftelyk om dat dé coftuymeh def felvei' (lad, als voren gefèyt, tot 
de crffeniiTe alleèniyk roepen den voettigen naijlen^ fonder daer by van 

• éenigh recht van reprsfentatie te fpreken ofte te melden, ende daerenbo. 
ven om dat de Keyferlyke rechten in materia fucceflionum ab intedato 
}ój d^ Nederlanden noyt pro jure. comumni fyn aengenomen, maer (vn 
iltyt defelvc fucceifien géreguleert geweest naer de coftumen van idfer 
Datie. H. de Oróot H^li. conf. 3. deei cmf. 196. n. 16. &cenf. 197. n. 14. 
van Sfmeren ko,J^. cU* . 

Wyders en kan, higevalle de repnefentatie niet genoegfaem 'by een 
' gefchreven coduyme mochte bewefen worden geïntroduceerd te fyn, 
geen explicatie genomen werden uyt de naburige wetten, maer moét ter 
contrarie het recht van repraefentatie in fuiken geval geheel venvorpen 
Werden, eti aHho oomen of moejen «^ederoiA de neven of nichten exclu- 
der^n Vande erffevlfle vtii haere overlede oomen of moejen, als alleen 

* ' de mttige miftmffnde, fMrozlmior entm exclndit remotiores d. f. f. Infi. 
- ' i. leg. ogtfét.Jiuceff. L 3. C. tf. iegU. btrtélb. Smeren d. jur. tepr. ^A. 14. 
' -• f 1. *'^ 

Soo dat hier ïn geen coniideratie kan komen het geen de wetten van 

Gelderland of vanden Landen van Cuyk wegens het jus reprsfentationis 

mochte komen 'te difponeren ofte aldaér nïbc;ht geobfcrveert worden, 

niet alleen propter tmtb èit: a Someren let, rö.' ' 

3 «Maar ook doordien 'de (lad varrde'Grave in materie van qu«ftleöfe en 

* ' andere -ftiCceffien feeëft crt obifcrveert eeri ander recht en couftumep met 

de KuyKfe rechten en coduifoen ni^t over eeh komende, maar daar van 
' ' gèhe'elyk vekfchlllendè. ji(hys iwfi vonden Bergb indeel, éonf. 146. 147. 
ff feqq, waer uyt dan'knmt te volgen, dat, dewyl bet recht van reprae* 
fcntatre in den Landen van Cuyk is geintroduceert en geobferveert word» 
het felve onmogelyk geen plaets kan hebben in de ftnd van de Grave. 

Derhalven indien niét ^oegfaem kan bewefen wórftn-, dat het recht 
van reprafetrtütle door- 'den Souverain, die macht heeft wetten te maeken 
binnen de (lad is ingevbert, en het felve moribtts & confuetudine alfoo 
werd onderhouden , kan het felve reóht vah repraefentatie aldaer geen 
plaets grvpen , maar fullen de oomen en moejen met uytfluytinge vjfn ne-. 
ven of nicht buonen broeder in defleifs rvaerlaetenfchap alleen fuccede- 
ren-, en de nicht of neef daer van excluderen, quae enim ftitutum noa 

• determinavit Jtiri veteil reprsfentationis exclüfivo fubjefta manent. Some* 
tui déjün ftpr'.eê^. 14* f* 3^ 



. «M LAHDX;VAN CUYK. iSg 

Aldas Ofalvo neUork) geadviTeeit tot Grtve den 9* Novemb. 17x7, 

(;wds £9tckM:) 

PAUL vAir ALEN. 

Cafiitpofttic 

A. alhier tot Grave ab Intedato geeoe afcendenten of defcendenten , 
maar alleenlyk broeders , fufters • ende bloeders of fafters iinderen 
naerlaeceBde gelloxven Qrnde: 

ïFordgcvraagi 

Ofte alledenaergelaten gerede en ongerede goedeieii van A. binnen de 
«emelte Had Grave gelegen de broeders of fosters kinderen van A. door 
Eet recbt vafi reprefentade aet de broeders en fusters van A. in ftirp^s 
den overleden A. connen fuccederen? 

Gefien by ons ondergdz. tot Grave en in den Lande van Ciiyck prac- 
dferende advocaten de voorilaande cafus pofitie ende de vrage daar uvc 
gemaakt, gedraagt ons advjrs (:falvo meliori:) dat alhier tot Grave de 
broeders of fullers kinderen met de broeders en fufters van A. door het 
rat van reprefentatie in (llrpes den overleden A. connen en moeten fuc- 
cederen» om redenen dat by de Caarte der ftad Grave over bet regt van 
reprefentatie foo in de regte als coUaterale Knie niet bevonden wort letwes 
«xpreiTelyk geftatueert* maar ftilswjrgende gelaten te fyn aan de gemee- 
ne befchreven regcen, alfoo int elfde capittel der voorfa. Caarte van erffe* 
tdlTe en voordeeUe beuren art. i. alleenlyk word gefegt» dat, die erfgenaam 
van imaodc wefen wil, moet bewyfen, dat hy (:qaod notandum:) den 
IViktigm naaflen is, dat is, die hy de wetten voor den naaften is geftelt 
eo daar voor gebonden wort, want onder bet woord naaften, en vervoU 
gens des te meer onder de woorden nneuigen naaften, ibnder uytfotade* 
ringe gerekent worden die teu opfigte van befterfregt, en niet ten op- 
figte van naarderheyt in leden, de naaften is. Peregrin. de fidei com- 
miir. art 21. n. 9* & f<SQq- Soto major. p. 3* cap. 19. n. 304. ft 313. Fu- 
far. de fideicomm. fubftit. qusft. 485. n. 3. 8t n. 37* ft feqq. nu worden 
de broeders en fufters kinderen by befterfrecht door de reprefentatie in 
.nov. zi8* cap. 3-^ foo nae geftelt, gehouden en geroepen tot de erffenis- 
fe van haren overleden Oom of moeje,, als der felver nog in leven fyn- 
de omen en moejeri, en 'vervolgens moeten fy met hare omen en moejea 
concurrerende ip ftiipes haren overleden oom of moeje fuccederen. d. nov. 
1x8. cap. 3. &i wet des te meer om dat- die befchreven regten door 
geene latere weth, municipael Itetuet, coftuyme of ufantie defer ftad 
'Grave f^ gederogeert, maar ter comrarie door de Ordonnantie en Con- 
fticutie van Heer Floris van Eghmont Grave tot Uuren &c. in dato den 4« 
]^ i$3S*terreqoifiaievan Burgwaeefteren Scbepeoen en.Gefworens 

Aa -defer 



i86 B£SCHRTVING vak bb STAD 6RAVE, 

itfet lUdGrave geeonftrmeettt vn^rbf onvttbrektlfk eeuwidi, en erf- 
felyk in terminis is geflameert. Dat kintskhuierm in laren Men Vêders rf 
moeders plaat/e ftaan in der Erftakn en naar^ekuen gwderen ujt eenderbmuU me* 
de partenen diylenfuUen^ gelyk of boer vader en moeder y ten tyden die goede- 
ren verfierven en vallen Jmen^ negb inden levenden lyven loaeren, eme dat 
dfoo wel in beuren regten oemen en mofjen ver/ierf^ als in bet verjlerf van beu* 
ren alden vader en Me moeder ^ dat is te verftaen in den tweeden gtaat en niet 
voerders : Het welke federt die tyt alhier tot Grave ook aityt gepradifeerc 
is geworden, en in een notoire ufancie geraakt, gelyk wy bevinden uyc 
bet declaratoir van A. de Pefler in den jaare 1635. gedaan; alsmede oyt 
het advys vanden ouden advocaet Johah de Meyer, Haps en Bemmel ter 
requifitie vande Magiftraat alhier tot Grave op den 2. Juny 1676. gege* 
ven, Mirgaders uyt de verkltringen vande advocaten Dimers, Anth. 
▼ander Gronde, Aibert de Meyer, ende vande Procureurs Loef de Haen, 

{ohan Therportceo, Johan KanteitMom en Henna&mis Swarc op den 8. 
)eceob. xd97* ^bier verleden en gepafleen; fuli dac die nramie federt 
den jare i53s* per corbu & nubes telUom van tyt tot tyt bewefen, cu ons 
tot dato defes ook noyt anders voorgecomen fynde, niet anders hebben 
Gonnen advfferen, cum confoetodo vim legbhabeat. L 31.35, 36. &38. 
ff. de Legib. Senat. confalt. & long. conruet. & fi fit coniraria, ft pode- 
rior abr<^are legem poffic. f. 11. ln(t & I. 92. f. x. in fin. eod ende wel 
infonderheyt als wy boven alle het voorft« nogb confidereren , dat het in Gel- 
derlant ook alfoo is geflaoieert , en word geobferveert, ende datdclladt 
Orave eerft een gedeelte van Oetderlandt geweeft , en met fync oude 
regten en privilegiën nuderhandt aan Brabant geannexeen is. 

Aldus by ons oodergefa. geadvifeert tot Grave den 31. Oftob. 17x7. 
Qmai get^iM:) 

Htim: VAimsR Gsonds J. U. D. 
Wflh. Almmèt nE Grbvb. 17x7. 

En ingevolge bet tw^e appolnftement de oaarvolgeDde ftocken, ia 
het advys van den Jongen Advocaat Hendr. Vander Gronde en den Ad- 
focatt Wtth. Aibert de Greve vermeit: 

ExtraR wjtfckcre eonfiitutie ofordonman^ 
tU va9% Flêris vanEgmom Grave tot Jtsie- 
ren &c. t^G, Cs^c. waeriniK ender meer 
anderen ftaet ais v^lgt, 

CLJÜSÜLJ CONCEËJiEttS. 

Wy Fioris van Egmont Graef tot Boren ende Leerdasi , Heer cor Tflel- 

fieyn , (inte Martensdyck ende tot Craaendonck, Caplteyn gcnctael der 

. KqrftdykcMaiL van fyndcr Mi^cfteyts fiicdcslaDdai ftc» ende 6o«ver- 



KM LAtiXK» TAK CUYE» it/ 

neorder Stad Gnef ende des Linds nn Kvfdc» doenoondt tflen tegen-^ 
genwoordlgeD ende toecomende, dat wv met goeden, typen vooibedagh- 
cea raede by eenerael wit , weten ende toedoen van Burgemeefteren , 
Schepenen ende geTworen der Stadt Gnef» jende ook der ikmentlvcker 
Hoefiayden ende gemeynen Lantfchepeoen des Overampts ende Neer- 
«mpcs s'Lancs van Cufck,<oc (ïinderiiDgen dik, welvaren en proüffyt 
vande gemeyne Burgeren onderfaeten ende inwoenderen der felver, nae 
dat OM by goeden onderfiieck ende infonuacie deuchdelyk gebleken is 
vander onredelykheyden ende gebreken der abufelvker ConCluyinen ende 
tndere qaaede gewoenien naebefcbreven, ons biddende beyde daerinne 
te wtllen remedieren ende verfien , geordineert geAatueert ende ver- 
<lttrt hebben , ordineren , ftatueren ende verclaeren by defen onver- 
%reeekelyk euvielyk ende erffeiycken t'onderbalden ende c'achtervolgen 
die voergeconOumecrde poIntteD ende arttculen foo ende in der manie- 
ren als hier naer vol^t &e. 

leen oock dat van nu voirtaen kintskinderen in haeren doodenvaedera 
of moeders plaetfen ftaen in der erftaelcn ende naergelaeten goederen 
uyt eenderhandt mede parten ende deylen fullen, gefyk of haervaeder 
ende moeder then tyde die guederen verderven ende vallen fullen nogh 
in den levenden lieve weeren, endedatalfoowaelin beuren rechten Omen 
ende Moyen verftcrf, aJiin'c verfierf van beuren alden vaeder ende alde 
jDocMlers, dat is te verftaen in den tweeden graet ende niet voorders &c: 

Sonder alle argeiist in oiroondt ende regte wetentheyt van defen foo 
hebben wv Florfe van Egmonc Graef tot Bueren ende Leerdam , Heere 
«dt YffeUteyn &c ende Goovemenr der Stadt Graef ende s'Lands van 
Cuyck voorfz. onfen grooten fegei voor aen defen brief doen hangen, 
ende want wy Borgemeefterai Scbepened ende gefVoerene der Sudt 
Graef, en wy famentfyke Haefluyden ende gemeyne Lantfchepenen des 
Overampts ende Neerampts s'lAndts van Cuyck voorfz. certincersn be- 
leyen ende bekennen dat alle defe vooriz. mmften ende articulen bv ons 
G. Lyeve Heere Graeve tot Bueren en Leerdam Heer tot Yifemeyn 
&c. mtt generael wil, weten, raec toedoen en confent van ons aldus ge- 
ordineert ende geftatneert (yn in allen manieren als hier boven gefi^hre- 
ven flaet, des tot meerder oirconde ende veftenis wDIen , foo hebben 
wy Schout Schepenen ende gefwoerens der Stadt Graef, want wy geen 
Stadts fegel en gebrayken van ons en onfer (ladt wegen gebeden ende 
bidden mits defen Johan van Aecken, enife Jan die Leuwe onfe Burge- 
meefters hi der tyt» ende wy 'c &mentelyc|e haefluyden voorfz. foo wy 
geen gemeyn fegel en gebniycken, hebben gebeden ende bidden mits de- 
fen jSt& van Erp ende Wouter van Meer onfe mede Haefluyden, ende 
wy eemeyne Lantfchepenen des Overampts. en Neerampts voorfz. want 
WY fiunemlyke geen generad fegel en gebruycken hebben gebeden ende 
bidden mits deiai die Schepenen van Vferllaibeke ende die Schepenen 
van Mil en Wanray defen brief mede voor ons met haeren gemeynen 
Schependoms fegefen te willen befegelen, dat wv Johan van /^ken ende 
Jan die Lcnare fimtgmctümim Ito.ddr tyt» )ooft van Erp endeWoIter 

Aa 1 van 



i8t BCSCHRYVING vam db STAD GRAVE, 

* van Meer mede Haeflayden en wjr Schepenen van Vierlinxbeedc ende 
van MU ende Wanray vooigenoerot om- bede ende begeerten, wilie als 
voor geeme gedaen hebben , ende hebben daaromme tot vader fekerheyt 
ende getuygenifTc wille onfe fegelen over hen ende mede over ons fel- 
ven aen delen brief gehangen tenen O irconde gegeven int jaer ons Hee- 
xen duyfcnt vyf bondert vyf ende dartich den vierden dagb January. 

Naif gedaene $idlaUe is defi hewmien te aceordt* 
tm ma een fimptle eofye gefebreven door do hard 
vanie Mr, procurew Coebergb ÏMr. dk dojehiejoi^ 
do gefcbreve bebbo ufi oen copyo -ombonHocq vanden 
$r%g^lon froncynon brieft geaytbontifeert by Como» 
lis Mevfter Aatbonisfen NoLmus en ^cretamu der 
Stadt Grove manu- poopria. aShm Grovo don lU 
.^ Fcbry 1718. {:vf(u gotokonk) 

IX Raoat. Secrets. 

ExiraS Uyt felere annotitie over de 
tegten en Cojiuymen der Stadi Grave 
en Lande van Cuyck by Antboni da 
Pejfer loco Seeretarii gehouden enge^ 
atubensifeen in deniaere 163c. tuaer* 
inne onder meer andere ftaet als voigbu 

CLAÜSÜLA CONCEKNENS: 

Cófhime van d*Lant van Cliycl^ ende Q'ave,. waor nae- 
Aften fleh regureert. 

Of fiifters ende broeders kynderen alhier tot Grave met henne Qomen< 
ende Moeven piek fuccederen in de naegelateu goeden van hunnen O* 
verleden Oem óf moej e? gedraegt die notoire ufaotie jae. 

Noer gedaene collatie is defe met fynorigineelbevonden 
U accorderen voor foo veel bet geixtrSbeerdo betreft 9. 
Grovo dai i u Féb. 171 i.{:was getekem,) 

D; Raoat« Secrets, 

Vïfu ft ezamfaiatis fepeem feqiientibns qucftionlbus de 
inveterata confuetudine urbis Gravtenfls &de moribas ibi- 
dem in viridi obfervantia* 

ReQ^ondeomi ooi infira fiiblpripii ad quarflioneiB griman» 



rK LANDS Van CU YK. 1S9 

As tffUmentt olographa, feil. mans tèftttbris Icripu» & ab ipfo^ 
ifanpliciter fiibfcripCa, fine Mis folemnltatibtts valeant in urbe Gravin ? 

Refpondecur non valere nifi indispofitione privilegiata patris inter filios 
aut llbefoa. 

Secundo qa» folemnitates reqalrantor in ceftamento condito in dtfia ur- 
be, ut ibi valeat? 

Rei^Knidecur quod in teftamenti faAione in urbe Gravla locum babet 
>us fcriptum fe» commune » excepto quod non reqnirantur 7. tefles de re 
mobili vel immobili, fed quod teftamentum bic fecunduo» jus canonicum 
coramNocario & duobus teftlbus eredam validum^ eft, auc alias judiciali- 
eer coram duobus fcabinis & Secretario » teftamenium enim veio obvo- 
lucum vel claufum propria teftaioriS' manu fcripcum eoofici poteft coram 
teftibus ignoraniibus tenorem ordlnadonis apud nos valet , fi modo a 
cergo indrumenü apponicur Qita efle ultimam voluntatem; teftato^is:) & hoc 
a Nourio in prsTenda duorum ceftium» 

Quod daufumceftamentum eo modo quo flcconfeOum id efiinpraefentia 
Nocarii & ceftium debet poft teftatoris obitum aperiri, 

Tertio. 

Quomodo regttlantur fiicceffiones cpUaterales » & an avunculi& ami- 
t» excludani aepotes f 

Datur refponuo quod in urbe Gravia inter conjuges inito&legidmecele- 
brato matrimonio communio bonorum locum capit ^ quod probatur ex tabulia 
civitatis Gravieniis&ex autborlcate do&UfimivirilCtiLaraberttGorisadv. 
cap. 10. in annoc. n. a6. cujua verba fe ita habent, generalis confuetudo 
totius fere Gelrï», huic Gelri» confuecudini quod omnium bonoitim iii- 
ter coujuges commnnionem nifi paélis matrimonialibus aliud convenerit» 
confonant mores civitatis Graviss in ditione Kuyckiana tefte ejusdem. Ma* 
giftratu Ao. 1Ó41. 17» feb. & verofimiie eft hoc a Gelris adbuc retiauifle 
quia olim partium QelrlsB Zutphaniiaque fuere» 

S tantum ad jus.repr«rentati(»iis huju» urbis Gravis attinee» dicitur 
fecundum mores Gelris & conftiqitionem Car. Quïnti Imp: nepotes 
reprxfentanc parentes defunéfcos ita ut 'avunculi & amits.nepote»nt)ü ex- 
dudant, fedex piarfcripco beneficio reprsfencationis iubsreditatefuorum 
defiméoruiaayunculorum &c. in ftirpe fuccedunt. 

Quod jus reprsefenutionis etiam in linea afcendenti apud nos locun» 
babet. 

Quarto» 

In qua Piovfncia & fub qua ditione urbs Gravia fit & i quo Judice vet 
magiftratu regatur? 

Refpondetur urbem Graviam ftare fub ditione Provinci» Brabantic» 
tanquani feuüum Brabanticum» cujus dpminus fundi eft Ceififlimus & fua 
Celutudo Princeps Auriacus, qut ibidem eleftionis magiftracus jus ha- 
bet » è cujus magiltratus promulgatis fententiis non datur appcjlatlo 
ftd folummodo refórmatio ad Hagam Comicis & ibidem coram caila Bra- 
bantica. 

Q«i«o. ' ..< ^ 

Aa 3: Aa 



ij>o BESCHRYVING van db STAD GKAYR 

* An in nnedifta arbe fervetiir jus fcriptam « vei au fit tIMuli lifus vel 

cottfuetttdo parttcalaris circa confe^onem teftamencoram ft lucceffioneia 
collateraliiun? 

Prorefponfone bujus qusftionis refertur ad refolutionem fecuDd«qua- 
ftiottis. 

Sexto. 

Ao noi fiot piores fpeciea bofioniin ftib uvbe ft ^risdtftkme ejusdem 
fdlicet boDa cenfiialia, allodialia ft fettdaiia (:ft cafa quod fic.) an non 
fit dtfferenda ioter ea, qooad difpofitionem tellamentariani & facceffio^ 
nem ab inteftato live in linea dircfta five onllacerali, 

fift rubrcriptonini advocatonim refoliicio refponfionis magnnm effe di* 
ücrimen iu punfto tdtamemi ftaionla inter bona cenfuaiia, allodialia ft 
feodalia, fcilicetquod bona cenfaalia vel allodialia teftamenti faftione 
poflüm i teftaiore daiiari ft iegari eo piodo ut fuperim diftum efl, fed' 
quod attinet ad bona feudalia hmc fine peraiflioiie domini feudalis nulia 
teftameiici diQiofitioae alienari poffune* 

Septimo. 

Ec cafii quo diOa urbs non utitur jure fcripto fed babeat confuetudl- 
non partkulaiem^ uaaaaiccere (xum adjovamenco dooniin advocatonim 
fuperprsdiétis punélis:) artlculos didbe confuetudinii faciemea mentfoneoi 
ft di«K>nence8 circa focceflbnes collateiralea ft edam drca folemnttatet 
reqmuut m vakcudine teltameattNroiii debice collationatos per Graphia- 
rium vel icabinos did» mrbisftatceftadohemeonindeDi ooncinentemquod 
difta confiietudo ft nouncer difti aniculi fint ibi in uTa ft viridi obfer- 
vantia. ' 

InfpeOa bene faitentione qucrentla circa lequifitas fokmnitaces jmdlc- 
tm urbia Ontvl» in cafo generali leftamentonim valetodinis , affinnant 
fubfcripd advocaci Grevienres pragmatici nullas habere particvlares con« 
fuebdines vel fpeciales sores nifl praalittaces» Êc ut In coetens & in 
tcltamend faftione ft in collaterali fiicceffione fequlmur jus annmone 
aftum Gravis die ia. Juny Ié76. 

Pet: vaw Hak. J: ü: IX 
Th: BaaniEL. J: U: L: 

Gejien m getxamhteert bébhenie ie Sevm 
naerwdgende vraegbftucken ep de oude 
gewoeme der Stmb Graoe en de man^ 
nieren aUaer ttgmmrdkh eofluymelykf 

Antwoorden Wf onderg^z. op de eerfte vraee. 

Of de teftamenten gefcbreven hy de eygen handt vandenteftateur» en 
van den felven fitopelyk ondertekent Tonder eenige andere fuleoiniteytea 
binnen de'Stadt Grave connen beftaenf 

Wort geantwoort van neen ten fy in een geprivlIegieertteOauient van 
cea vader over fyiie foonen of kinderen. 

Teo 



^- 



EK LANDS TAN CU YK« I9I 

TcQ tweeden* 

Wat folemniteyten gereqitireert wordeo tol een teftament gemtekt ia 
de voorüi. iUdt. 't welck voor weicich gehoaden wort? 

Wort geantwoort, dut in het maeckcn van een teftament binnen de 
Stadt Orave plaeti beeft het gefchreven of gemeyne Recht, ujrtgeno- 
nen datter over roerende ofte onroerende goederen geen feven getuy« 
gen van node fyn. maer dat een teftamcnt alhier volgens het canonyc- 
qu9 of priefterlyke recht voor eeo Notaria en twee getuygen gepaifeert 
canbeftaen en van weerden is, of anders gerichtelyk in prefentie van 
twee Schepenen en den Secrearla, is oock een befloten teltameot met 
de eygene handt vinden Teftateur befchreven valyd als het is gepafleert 
voor getu]^n nochtans onkundtch den inhoodt van de dispoütie» edoch 
dat op <ien ni^e van 't felve geftelt werden (idit ia den uytterften wille 
vanden teltateur:} 't welk moet jgefchreven werden van een Noaria ter 
prefentie van twee getuygen , 

Item dat een beOoten teftament in prefentie van notaris en getoygen 
Daer het overlyden vanden Teftatevr moet werden geopent. 

Ten derden. 
< Op wat manieren de collaterale (:dat Is van eene fyde den overleden 
beftaende:) fuccederen» cnde of de omen en moeyen escfaideren de kints- 
kinderen? 

Is het gevoelen dat in de Stadt Ora^ onder edtteloydeb gemeeofchap 
van goederen f die nochtans een wettich hooweiyk gecelebreert hebben » 
plaets grypt, 't welk wort geprobeert nytte Statuyten der Stadt Orave, 
«nd^ door d*Heere ijambt. Goris adv. cap. i. in annot. n. 26* welcke 
woorden aldus luyden, de generale gewoonte van by nae geheel Gelder* 
kndt» met deefe gewoonte van Gelderlandt over de gemeynfchap van 
goederen onder ecbtel : (:ten fy by luiwelyxe voorwaerde anders waere 
gecontraheert:) accorderen de mannieren vande Stadt Grave in het i.andt 
van Coyck velceos defièlfe magifhaet Anno i54r. 17. feb: en *t Is waar- 
fcbynelyk dat dit van de Gelderfche noch is overgehouden» doordien de 
Stadt Orave voor defen onder Gelderlandt heeft gehoort. 

Aangaande het recht van reprefentatie der Stadt Grave wordt gefecht, 
dat volgens de manieren van Gelderlandt en de Infettinge van Keyfer 
Sarei de vyfde de kintskinderen reprefenteren of de plaetfe bededen 
van haerc overledene ouders, oock foo dat de oomen en moeyen de 
kintskinderen niet ezcluderen» maer uyt het voorfz. beneficie vao repre* 
ftntatie in de erffenSsfe van hare overledene oomen &c. in ftirpe of ge* 
fiacbte fiiccederen. 

Welck recht van reprefentatie ook by ons in de opgaende linie plaett 



f en vierden. 

In welcke Provincie ende onder wat Ryck de Stadt vande Grave fy, 
M van welcke Richter ofie Magtftraet defelve werde geregeert? 

Daer op fecht men dat de Stadt Grave gehoort ouder de Provmtie 
«an BtabaoC) fynde eea finAaiitt iceo, waar vao Heer is fyn Hoochc. 

de 



x^t BESCHRYVING van de STAD GRAVE, 

de Heere Prince van Orange die aldaar het recht van eleAie over de 
Lf agiftraat heeft , van welke Tentenden niet en wordt geappelleert» 
maar alleen gerdorineeot naer den Hage voor den Rade van BralMUit, 

Ten vyfden. 

Of in de voorfz. (ladt oock het gefchrevea recht wort geobferveeit, en 
, of aldaer ook iy een ufantie of particuliere gewoonte over bet maeken 
van tedamenten en collaterale fuccelfie? 

Wort alhier gerefereert tot 't geene op de tweede vrage geantwoorc 

Ten fesden of oock eenige differentien worden gemaekt ah over cen- 
fuale^ illodialè, fjrnde die goederen de weicke van de ouders heeigeco- 
men fyh^., feudale of, leengoederen gemaeckt worden wat de tedamencai- 
re dispof!(ie aengaet* ende de facceiBe ab inteftato 't fy ia de rechte li* 
Die of, die.^ van ter fyde cont? 

Is net gevoelen van de ondergefz. advocaten een groot onderfcheyt 
tufichen'de voorfs. goederen te wefen» namentlyk dat de allodiale goe- 
deren by testament vanden telbiteurals voorengefeyt connen geleeateert 
of gegeven worden, maer de leengoederen cunnen Tonder conient of 
toeSaen vanden Leenheer niet veralieneert ofte vervreemt worden , 

Ten levende» 

Ingevalle de voorfz. ftadt het gefchreven Recht niet engebruykt, maer 
' <laer over heeft een particuliere gewoonte, om over te fetten (:inet hui- 
pe van twee advocacen over de voorfcyde ooinéfcen;) de articalen V4nde 
vooriz. gewoonte » mentie maeckende ende disponerende omtrent de 
collaterale fucceflien ende op over de 'gerequireerde folemniteyteo tot 
een valyd teftament behoorlyk gecoUationeertdoordenSecreurisof Sche«^ : 
penen vande voorfz. Stadt ende haerluyder attedatie continereude dat* 
de voorfeyde gewoonte en notanter de voorfz. articalen aldacurlo ge- 
bruyck en dagelyxen treyn fyn. 

Gefien en overwogen de meyninge vande vjrage over de gerequireerd^ 
folemniteyten vande voorCz. Stadt Grave in cas vande validiteyt der tes- 
tamenten verclaeren de ondergefz. advocaten Graeffcbe praélifyias , dat- 
ter geen particuliere ufantien öf fpeciale maniere als de voorftaende ea 
fyn , gelyk in uytterfte. dispofitien en op het poinéb van collaterale fuc- 
ceffie het gemene recht gevoicht wort, AOuro Grave den ia. Juny 
167^. 

was $€t^ 

Pbt: van Haps J: U; D; 
Th: BfiMMEi.. J: U: rL: 

Ayant edé demandé quelles folemnités font requifes, affin qu'ua«Te€« 
tament fait dans la viile de Grave» (bit valiable? 

£t fi dans h ville fusditte il e(i auffi ea prattique, qne cum defundi 
fratribus & fororibus» ettam adhcreditatem vocemur fratris ac fororispr«« 
. mortuorum filü? 

Ladvls des lurisconlulces & Fratticieos de ia Ville de Graye foiisfi|« 



enlande?akCUYK. 1^3 

nés porte, & en vertu d'iceluy eft attefté pour pure verké que felon les ^ 
couflunes de Ia ville de Grave tous Teftameots» qui quo ad roateriam, 
n'ont poiot de deffaocs internes, ou ne font fubjeéb a aucunes fauces es- 
fentielles «ontra jus commune, font valiablesA fubfiftenc quo adformam, 
ft font tenupour iegitimement folemnifés, lors qu'ils font palTés parde- 
vanene (ecrenaire & deux Efchevins de la ville, ou pardevanc un Noccai- 
re tegalftadmis& deux tesmoins dignes de foy; ce qui efl journelle- 
ment ufité ainii» & (aivj en effec é yienc a avoir lieu» roais tous las tes« 
taroents fiiits fans les folemnirés fusditces font dans Grave notoiremenc 
nnis, quand mesme Ie tefhteur auroit de fa propre main ercric & fouifig* 
oé Ie teftaroent, ou l'auroic paiTé en prefence de Tesmoins. 

Et que dans la Ville de Qttve fusditte efl auffi en uTage & eft toujoura 
prattiqué, que cum defnndi fratribus & fororibus etiam ad licredicacem 
vocentur fratris aut fororis prcmortuomm filii , en quoy Ie droit de Gra* 
ve eft conforme a la nouveHe ii8. cap. 3. de forte que Ie droit de repre« 
fentation a la dedans lieu auffi avant que cela. 

Ainfl advifé & fait dedans Grave Ie quatuiesme d* Aouft ZVJc. fois* 
fante & quattorze. Signé« 

♦ ToRAN ni MiYER J; U: Da. ♦ Deji drie 
Dit mofte dotr iTadvoeaten A. na Grbve J: U: Da, namen waa- 

fehfif ^etfkent werden W* F. 16^6. ren doerge- 

noaareiminmynmijfivever' dagen. 

figt beb dat bet wederom 
€p een eleyn Zegel pompier 
efgefcbrevenme^bwerden. 

Nous Bourgmaiftres & efchevins de la ville de Grave certffions par la 
prefente qu' ayanr examiné Tadvis de cy deflus trouvons qu' iceluy efl 
conforme aux droits & couftumes de cette ville, en tesmoignage de ve- 
rite Ie feau fecret de cette ville a eft^ applicqué qr deflbus. fait a Grave 
Ie quattriesme d'aoust XVJc. Soixante a Seiae. 

t Par Ordmumce des fusdits 
En di$ doef VE met het flgne t ^^ cur- 

groet Zegel geh/k bet W. de Grxve fecrets. Jyfen de 

^oorgaendem naem^ was 

insgelyks 
Naar gedaane collatie is defe met eenfimdonr gejtê- 
ple copye bev<mden te accorderen , Grave gen. 
4en II. Feb. 1718. {:was geukem:) 

D. RiGAT, fecrets. 

Wy ondergefz. Praftifyns der Stadt Grave, ende des Lants van Cuyck, 
foo Advocaten als Procureurs refpcftive, getuygen ende verctaeren mits 
defen (:fulx doende ter ioftantie ende requificie van Octo Geuru:) voor 

• Bb . de 



IP4 BKSCHRTVING tak m STAD 6RAVE, 

ie dpreghte wterheyt, dtc het in deit gtnrchen Lande van Cayek eene 
onfeylbare gewoonte is , die altyt^naeuwkenrigh worde naergekomen» 
int in de Krffeniflen, die op fydelyke vrinden by verderf vervallen, de 
fiaeftbeftaende aen den overledene in deflTelfs goederen als Erfgenamen 
CMmen, fondcr dic daar omtrent achtgenonien wort op tweederley vrin- 
den» namentifk op d1^, die van s'vaeden^ en die, die van s'noeders 
^de mochten coomen, maer ailcenlfk op die geene, die, bet fy van 
i'vaders, bet ff van s'moedexs [y<le aan den overleden in bloede het 
naede bedaen , tm wam de kMerm vm mnen broedn rftefufter in é$ trWt'- 
nlffe vm harêi Veders êfu mMésrs vwHedme btmkr üfiejusur^ di plaitf$ Sim- 
mr ifuderen vefheelden^ ende idf» hy nfreftnMii tri di erffenijfe brnmer mierk» 
dm om» ofte moiyint fMmm, emU nkt urder^ bet welck van tyt tot tyt 
foo openbaer is naergeoomen, dat het felve door de gedurige gewoonte 
tot een gcbmykelyk fpreekwoort is geworden , den naeden in het hloet 
beClfft het goedt« ende den naefie op den grave den naefle in het goet» 
ten ware dat door eenig huwelyks c^ntraék, tellamemaire dispofide, of 
cetugh ander diergelyke Imftrument anders verilaen ofte geordonneert 
ware; Aldus gedaen tot Grave ende Cuyck refpefbive den 29* November 
1697* code in des waerheyts oirconde hebben wy ondergefz. Praaifyna 
ëefen eygenhandigh ondertekent, en was getekent» G: Graus AdL J* 
V.Bodinckhuyfentanquam procurator» Diependael Procureur, Rutg: de 
Haen nots: publ: & procr., onderftont verte, en aan de andere fyd« 
ftont, in des waerheyts oirconde van die aen de andere fyde ilaendc ver* 
claringe hebben wy ondergefz. verdere prafbifyns der Stadt Grave ende 
des Landts van Cuyck de felve eygenhandigh mede ondertekent, aftuoi 
Grave den 8. December 1697. verclarende voor als nogb ons dienaan- 
gaande geen andere coftwme bmncn de Stadt Grave cnd^ Lande van Cuyck 
contrarierende in diepoinaen aen de befchreven regten bekent te fyn, in 
oirconde defe op dato voorfz. geteyckent; ende was getekent, Anth: 
vander Qronde J: U: Dn, A. Diemers }: U: Lfcent. Alb. de Meyer Adt. 
L* D. Haene, Jocs: Tbeirpomeo» J9haa Kantersblom procur: £L Swart 
procur. 

Naar gedaane eoüatieit defemujyn erigi* 
f teel bevonden te accorderen. Grave den II* 
Feb: 1718. {:was getekem:) 

D. Raoat fecrets» 

ïTatr df 4ün ektithfl def^ v^rldaringe en dispofitie is gevolgd: 

De Edelen en Agthaare Heren die vanden Gerichte der Stadt Grave 
gefien de requefte van Goduard Buys, Jacob de Haan als in huv/elyk 
hebbende Geertruy Buys, en HermaVtnus van Middegael als momboir en 
yoogt over Anna Maria Boys onmondige naergelatene dogter van wylc 
Peter JBuys, te kenn^ gevende , hoe dat de cafus is coomen te exfleren 

dal 



4it alhier bione defe Sud fonder tefttment en ab inteltato wts ovtrledoR ^ 
|an Bufs, tot wekkers naalaten/chap deneerften en tweeden fuppltanc 
^a. als fynde broeder en fv/ager van den gem. Jan Boys Zalr. , met 
UftfluytlDge van de voorfz. Anna Maria Buys als nichte» alleen vernef- 
aen gerechtigt te fyn, om redenen dat de coftuymen defer Stadt tot erf- 

Senaam roepen den wettigen naaften , en dat niet bleek of confteerde» 
at alhier het regt van repraefentatie in linea collaterali foudewefen gein- 
trodiiceeit of gerecipieert , Snde dat ter contrarie aen fyde vande 
neer gem. Anna Maria Boys wierd gefiiftineert , dat fy ingevolge de 
civile wetten door het regt van repraefentatie van haaren overledenen Oom 
mede foude moeten erven en fuccederen in haaren overledene vaaders 
plaatfe, Verfoekende dat het den voorCc. Cerigte gelieven wilde hec 
voorlz. different fonder forma van proces te termineren; mitsgaders ge« 
tiamineert de beygevoegde advyfen, ftukken en documenten; verclaa- 
ten dat het recht van reprafenutie in de collaterale iinie binnen defe 
fiadt plaats heeft, dat is, dat fusters ende broeders kinderen alhier toc 
Grave met hmine oomen en moejen ook fuccederen in de naargelatene 
goederen van hunnen overleden oom of moeyen engevolgelyk dat volgens 
de coftuymen defer ftadt de voorfz. Anna Maria Buys neffens de twee 
eerftefupplianten mede geregtigtis tot de naalatenfchap van haaren oom 
Tan Buys Zalr. en tot de felve ook moet werde geadmitteert; Adtum 
Orave den vyftienden Feb: feventien hondert en aghtlen. 

Ter ordonnantie vtmde felve 
(.tw get:) 

D. &A6Ar. Secrets. 

Wie kan hier nyt niet duydelyk fien? dat, ingeval by het eerfte ad- 
rvs vtndeu ouden Advocaat Anth : vander Gronde dit Regleaent van 
Grave Flor is van Buren was aangehadt geworden» de Aak aanftonts 
ms gedecidecrt geweest, (bader dat hier over foo veel onnaodige kos* 
ten Int vervolg hadden behoeven gemaakt cev/orden: Ende van watnut- 
t^heidhctftl wvfen, dat defe Rechten, Privilegiën, O^men en U- 
ftntien alomme bekent worden, en in dnik te vinden Qm; fullende als- 
dan eenygelyk konnen afmeeten, hoe veel de voorde: verklaringe vande 
PraftUyns der &ad Grave en des Lands van Cuyk, lbo Advocaten als 
Procureurs, verfcheele vande korte Remonftramie , by den Scholtus 
PaedjSen in ptaetle des Heeren Amptsmans s'Lands van Cvyk nomine 
«ficü gedaan, over de materie van fuc^effie aan den Geri^e van St. 
Janibeek raakende de nalatenfchop van eenen Coenraat Petri aldaar 11- 
tigiens den 6. Mey Kttf. te vinden onder de docummtea f«b No. 109* 

Dcfen fraaf Floris van Bueren A«. 1538. overleden {i)» is 
llMii indcpanticbapgefuccedeert fynfoonMAXIMILIAÉN (2). 

Sb 2 Defe 



iptf BESCHRYVING van de STAD GRAVE» 

Defe hat bevoorén op aller kinderen dag Ao. 15; 36. aen de ftac 
Grave een (il ver keteltie of watervat gefchonken^ wegende nae 
myn gisiing ruyoi twee ponc^ dat nog het eenigfle kleynood is 
*t geen fy hebben, met begeeren *c felve tot fyn gedagcenis te 
bewaren en te gebruyken om de ftads gaften daar met te tracte- 
ren. Defe ketel had bij *t vorige jaer tot Tunis ^ antea, foo 
men feyt, Carthago ()), in dienst ran Keyfer Carel vande Sara- 
cencn gewonnen. Midden om dit keteltie is in letters uytge» 
fneden: DIT KLEYNOOD IS BY MAXIMILIAAN JONG 
GRAAF VAN BUEREN VANDE ONGELOVIGE IN 
AFRICA GEWONNEN EN DEN 28. DECEMB. icjó^ 
DE STAD GRAVE GEGONNEN. Ik vinde niet dat defeo 
Maximiliaen de Stad Grave of *t land van Cuyk eenige voorre^ 
ten coufirmatien of regten gegeven heeft (4.). 

AANTEKENINGEN 

Op 

MAXIMILIAEN. 

Graaf van Buren. 

(1) Slichecnhorst Geld. gefeb. 7. hoekpag. 131. Fhris van Kgnmê k gp^ 
fiorven int jaar 1528. Het felve fteld Hubner Gtne<d. TabelL 68. tafcL 
en Dtthmar. f» nor. ad TeJJcbenmacberi ann. Cliv.pag. 481. Mogelyk dat 
dit voor een drukfout moet gerekent, en 2538. geleefen worden. 

Doordien uyt de Documenten onder No. 66. 67. 68. en 69 en* Het 
Reglement bj fvne HoogheTt genaakt op de Policie ende maniere va» 
Procederen In den Lande van Cuycq m dato den een en dertigflen Au* 
gufti 1683. an. 30. Jub No. 96. klaer te fien Is, dat Floiis van Egmont 
nog al eenigen ^dna bet jaar 1528. geleeft heeft. 

Edog fchryft rontus Heuter. rer. Aufir. Hb. 11. ccf. 12. Jog. 26%. «f 
mm. 1539. ÓSobris die vigefimo fuafto huxm oh'iU Fhrentms £gm9ndiusBii^ 
rae Comes, Dominusifelfteinii, Leerdaini &c; vir confilio manuqaeprofiir 
tas, quique in rebus magnisósfari non exiguam prsQUit operam. 

Ubbo Emmlus in rer. Fris. hifi. Itb. 48. m mm. 1539. pag. 902. m finC 
Sed nuptlarum gaudium minult mors FlorentU Egmondani, princlplspa- 
ce & bello eximii, inter eos, qui res Belgicas curabapt, ^ pfurimis annU 
cum primis illuflris, in Edfardum & lib^ros ej«s fempcr ftudii fingularü». 



BK LAKDft ViCM C U Y K« 



«97 



qul Bom fuo in oppido res bumanas rdiquem die IX. CaUni. Novemb. ' 
Cujus locum Maxim ilianus ezcepic. 

Gouthoeven Cbron. pag. 132. Heer Ftoris van Egfimêt derf An. 1539. 
out in de 70. jaren. 

(2) Maximiliaen (terf te Bruflei fcbiertyk van 't halszeer ofte fquiuan- 
cy, fittende op een doel Kersmis avont IS43. Hy badde te wyve Vrou- 
we Francoyfe, erfdochter van heer Hugo van Lannoyt, in Vlaenderen» 
fy derf 1562. ende badden maer een erfdochter Vrouwe Anna van £g- 
mont. Gouthoeven cbtim.pêg. 132. 

(3) Vid. Orcelii Tbefaur. öeogra^. verb, Tunei^ übi: Errat Pachymerius, 
qut tradit Carthaginem hodie Tunifi appellari. Tunes Africae Propri» 
urbs: qus hodie Tunes , & Tunifi, voc^tur « è Carolo V. I?np. anno 
1535. expugnata» Barbarofla erepta, ItR^i fuo reflituta. Ziet d*Alge- 
meene Hifiorie befchreven door een Gefelfchap van Geleerde mannen in 
Engeland XIV. deel bladz. 776. de kaart, vertoonende de aloude Stand- 
plaats 'van Aarr^&a^o, Utika^ Tunes, en den Karthagifchen Zeeboeaera , en 
bladz. 786. De befcbryving van Tunes of Twieta; zynde bethedéndaag- 
fche Tunis t alsmede XV. deel bladz. 135. aluraar men vindt: In hunnen 
optocht namenze TwUs in, een (tad dicht by Kartbage. bladz 203. Tunis, 
«en dad van aanzien, dicht by Kartbage, en bladz. 313. ütika werd on- 
der anderen genoodzaakt zich overtegeven ; en Tunis ^ binnen de^negen 
mylen van Kartbage gelegen , bejegende wel baad het zelfde noodlot 
Kortom, niets was 'er nu overig, dan Kartbage zelf te belegeren* 

(4) Gelyk de ongenoemde fchryver van het leven van Willem den 
I. Print van Oranje. Graef van Nafiau* Stadhouder en Capitein Gene* 
nel van Holland, Zeeland, Utrecht en Vriefiand &c: &c: &c: in to /• 
deel L beekpag. 47. &feqq. het de moeite wel waardig geagt heeft, ter 
gelegentheyt van het houwelyk van Prins Willem den I. met Anna van 
Egmont, dochter van Maximilaen Graef van Bueren iets vanden felven 
te melden, te meer, om dat hy te recht onder de doorluchtige Mannen 
van Nederland kan worden gerekent, foo vermeene ik dat hetfelve Inge* 
Jyks alhier wel mag geplaatst worden, luydende het verbael aldus: 

Hywas Ridder van hetgulde Vlies, en Stadhouder over Vriefland» 
ten dapper en Vroom Krygsman, en byfonder aengenaem aea Keyfer 
Carel Y. die hy in verfcheide Oorlogen en aendaegen getrouwelvk heeft 
gedient, en byfonder in den Oorlog tegen de Protedantfe Vorden, die 
xh het Smalcaldifche Verbond waeren getreden. Hy lichte met groote 
vlyt, op bevel van den Keyfer, in de Nederlanden, een Leger van tien 
duyfent Voetknegten, en van vyf duyfent Ruyters, dat hy als Opper- 
Bevelhebber gebood, en aen den Keyier tot Regensburg te hulp bragt, 
dat geen klein gewigtaen de faeken van den Keyfer Indien Oorlog heeft 
toegebragt. Het gebeurde , dat de Keyfer, tefaemenmet den Hertog 
van AIba, een voordelige gelegentheit verfu^de, om aen den vyand ' 
flag te leveren , en dat fy nae den raed van den Graef van Bueren niet 
en wilden luyderen, waer door hy foodaenig wiert geSelgt, dat hy o- 
yentlyk veikUerde, als dat by in toekomende ophaer bevelen niet en 

Sb 3 fottv 



1^8 BESCHaTVING vak di STAD G&AVE 

* foiiw letten, fireerende, dat hy den Keyrer, nog den Hettog vtn AIba 
in de tyd van veertien daegen niet en Toude eaen fien» maer dat hy fig al- 
leen met drinken en vrolyk fyn, béfig wilde houden. Men verhaelc 
ook , dat de Keyfer op feekere tyd mee hem gemeenfaem en in vriend- 
fchap praetende, hem tot erkentenis vao fyn goede dienflen aengeboden 
foude hebben » om fyn Graeffchap Bueren tot een Hertogdom op te rech- 
ten, dé Graef daer op aen de Keyfer foude hebben gevraegt: wat inko- 
men fyn Keyferl. Maj. daer by foude doen^ om fyn nieuwe waerdigheic 
te konnen onderfteunen? dat de Keyfer daerop geantwoort foude heb* 
ben, gv zvt ryk genoeg, en de Graef daer en tesen aen de Keyfer te ge- 
moet foude hebben gevoert, dat hy fyn KeyferT. Maj. voor die eer be- 
dankte, dat hy liever een ryke Graef, als een arme Hertog wilde wefen* 
Een fonderltngegemaetigheid, die men In andere Groote niet ligt fal 
vinden, die altytnae hooger eemaemen fbaen, en fig tot grooter Itaec 
tragten te verheffen , dan fv door haer inkomften konnen uytvoeren» 
waer door het niet felden gebeurt, dat fy fig in fchulden moeten inwic* 
kelen, en haer waerdigheld op het laetst aen verachtinge bloot fleilen. 

Hy overleed tot Brusfel aen defquinancie, ofte het halsfeer, feerfchie- 
iyk en genoegfaem op fyn (loei fittende , en op het uytterfte van fyn le- 
ven , deed hy op een feldfaeme wyfe fyn onbefweeke edele moed blyken. 
Als hy fiek was geworden, ea de geneesmiddelen, die men aenwende^^ 
te vergeejfs waeren, quam Vefalius, Geneesmeefter van den Keyfer, foo 
men verhaelt, by hem, om hem te fien, en .hem de pols setast, en de 
ftaet van Qrn fiekte overwogen hebbende, maekte hy aen de Graef rond 
«yt bekent, dat hy binnen de tyd van vyf ofte fes ueren moest fterven, 
foo de regels van fyn kunst vast gingen , hem tegelyk vermaenende, dat 
hy In de korte tyd, die hy nog overig had, op het bedellen van fyn fae- 
ten foude letten. De Graervan Bueren fcheen fig over die boodfchap 
niet veel te ontfetten , maer verfogt ten eerden, dat de Bisfchop van A« 
trecht, naederhand Cardinaei Granvelle, en de Graef van Aremberg, 
(yn tweeboeferavrlenden, by hem wilden komen om fyn lacste affcheic 
van haer te nemen. Vervolgens maekte by fyn uyterfte wil, biegte fig, 
en ontfing de rechten van de Kerk, 't welk gedaen fynde, liet hy fyn 
bede en rykfte kleederen brengen, om die aen te trecken; voortsmede 
fyn fchoonde wapenen, waer mede hy fig, tot de fporen aen de voeten 
toe, deed waepenen: nog liet hy fig omhangen met de groote mantel en 
telken vande Ridder Ordre van 't Gulde Vlies, en met de degen aen 
• de (yde, deed hy fig in de groote fael van fyn Hof in een armftoel ne« 
derfetten. Aldaer gezeten fynde, en voor hem op een taefel hebbende 
doen dellen fvn heimet, verciert met pluymen, met fyn yfere handfirboe^ 
een, gaf hy lad, dat men alle luyden van aenfien, en die by hem be- 
kent waeren, tot hem foude toelaeten, en dat die van fyn huys ên be- 
diende voor hem fonden verfchynen. Het gerucht onderti^ea tot Brua- 
fel verfpreid ffnie, dat de Graef van Bueren op fyn uyterde was, en dac 
by vqI^s het gevoelen van Vefalius, binnen weinige ueren mod der- 
ven, ibo waeren vexftheide hooge ea k«ge Bevelhebbers^ van it Ne* 

der* 



SK LAKOB VAM CUYK. .1^9 

dlirisiidfe» Heög Duftfche en Spaenfche Benden, begeerig om hem voor 
fyn overladen te fien, eo haer afTcheic van hem te nemen: hy liet defel- 
ve, de een nae de ander binnen komen, hj Tprak met haer, en ontfing 
fé met de evenmoedfgheit, ais of hy maer een reys van 'huys ging doen. 
Dat gedaen fynde, liet hy alle de Bediende van fyn Huys mede vont 
hem verfcbynen: daer qoaeroen fyn Hofmeeder, Edellieden, Edeljon- 
gens, Camerdienaers, Dlenflknecbten en alle andere tot fyn Stalknegts 
toe, die hy feer minnelyk ont6ng, defelve aen den Disfchop van Atrechc 
bevelende, om haer, nae derfeTver dienden te beloonen, cf ftlfs aen 
haer gefchenken doende : welke alle met de traenen in de oogen, en 
met de grootlle teederheit, haer aflcheid op haer knven leggende van 
hem quaemen te nemen. Ondertuflen bemerkte hy onaer den hoop een 
oude en arme Valkenier, diejiem lang had gedient» en die door het ge- 
drang tot hem niet efHtonf naederen» ondertuflTcn de aendaende doo4 
van iyn goede Meefter met heete traenen befchreyeade; hy deed hem 
naeder komen, fprak hem minnelyk aen, en vertroofte hem, vraegende 
tuflen beyden, hoe defe en gene vogels, die hy onder fyn opfigt had» 
het al maekten, even eens, als of hy in fyn huyflyke faeken befig was» 
en dg de dood niet eens en bekreande. Vervolgens fiende nae des 
Biifchop van Atrecht, feyde hy: Myn Broeder» ik beveie uw defe Val- 
kenier , hy heeft my en myn Vaeder alcyt wel gedient, en heeft ^een 
loon genoeg nae fyn dienib ontfangen: ik bidde uw, draegtdog for?» 
dat hy fyn leven lang geduerende fyn onderhoud in myn Hof moge heb- 
ben. Die mededoogende en gemeenfaeme aenfpraek van fi>o een groot 
Heer, met een van de minde van fyn bediende, in *t laetde oogenblil^ 
van fyn leven, perde de traenen iivt de oogen van alle de omdanders* 
Vervolgens eyfcnte hy fyn kodelykde beeker, en gcliet fig, als of hy de 
gefontheit vande Keyfer fyn Meeder dronk, doende daer benevens een 
creffelyke aenfpraek, den Keyfer bedankende, voor de eer engiind van 
hem ontfangen, en betuygende altyd aen hem getrouw te (yn geweest: 
daer en boven nam hy het Ridderlyk Cieraed van het Gulde Vlies, bc- 
handigde dat aen den örave van Aremberg , om het felve aen den Key* 
fer over te geven. Ondertuflen liet hy het oog mede vallen op Vefalioi, 
die wederom in de fael was gekomen, hy vertogt hem naeder te koroea, 
en omhelsde hem, met dankfegging over fyn getrouwe raed en waer- 
fchouwing. JElindeling gevoelende, dat de dood hemgenaekce, feyde 
hy het laede vaerwel aen den Biflchop van Atrecht , en aen den Grave 
van Aremberg, roitsgaeders aen de andere Edellieden en Bevelhebbers 
daer nog tegenwoordig fynde, deed fig vervolgens op fyn bedde drae- 
gen, en aldaer nedergelegt IVnde, quam hy te gelyk den geest te geven» 
Men moet bekennen, dat defe derfv^ys van den Graeve van Buerea 
voor die van de vermaerde Petronius niet en behoeft te wyken. 

Ao- if49. dcdc Keyfer CAREL fyn foon PHILlPPUSdoor 
al de Nederldt>dcn als erf beer inhulden (i), waar van fyn b]yde 

inr 



^^^ BESCHRYVING van m STAD GRAVE, 



inkomfte (i) onnodig geagt heb hier by te infereren om dat de 
Scad Grave doen noch in de pantfchap van de Grave van Sneren 
was ( j). vinde daar in ook niet fonderlings als dat art: 49. en 1 2. 
belooft v/ort de Stad Grave met den lande van Cuyk KeiTel en 
Oyen werom te annexeren aan het hertogdom Brabant. 

Ten dcfen bereyke heeft Keyfer Carel kort daar aan de pant- 
fchap vande Grave en den lande van Cuyk /weder ingelost, en is 
voor hem en fynen foon in den perfoon van Johan Hanneton 
proofl: van Deventer (4) en Mr. Hieronimus van Ham ais com« 
fnüTariiTen aldaar gehult. Die van 't lant vanCayk contribueer- 
de tot redemptie van defe pantfchap 16000. gul. fiet No. 71. 
welke en hoedanig om te ilacn hy gereguleert heeft No. 72. en 
hier op verkregen fy haar lantkaart üet No. 73. onder anderen in 
fine van dien haar privilegerende met het beneficie van reforma- 
tie. De Stad Grave contribueerde daartegen maar 4000. gul. 
onder anderen op conditie dat fy in de grativiteyt van die van *c 
lant van Cuyk niet mede gefchat fouden werden, fiet daar van 
No. 74. Hy heeft de felve voort No. 7$. boven confirmatien van 
privilegiën gegeven, dat fy feparaat, van niemant dependent, 
en onder hem alleen fouden blijven, foo fy bevoorens onder de 
heeren van Cuyk geweeft waeren, vergunnende hun daer by het 
beneficium reformationis loco appel, foo en in voeden de vier 
hoofftcden van Brabant (;) gebruyken, en eyndelyk m foecie de 
continuatie in de vrydom op de tollen vanNbllant en Gelderlant, 
& quod nota van Brabant of andere wert niet gemelt. Ao. 1556. 
onder de regering van Coning PhiUppus fiet No. 76. vinde ik 
een mandement en citatie geimpetreert op de klaste vande ma* 
giftraat tot Grave, over dat de Cuyklanders, foo oevooren ver* 
Ichult foude fyo geweeft , niet meer wilden contribueren tot de 
fortificatien derièlver Stad, *t geen ook luyt annex relaes geëx« 
ploideert is geweeft, maar of daar verdere proceduren en fenten- 
tien opgevolgt fyn vind ik niet, dan inhouts het aangehegte re- 
laas hebben die van Maeshees en Vierlingsbeeck apparent de 
eenigfte opponenten fig gefubmitteert. Kroning Philijppus nae 
Spangien vertreckende (ö) heeft Ao. JSS9' fy^ ^^^ Grave en 
Unde van Cuyk voor 60000. gul. (7) verpant aan Wilhelmus 

Prince 



. , «H 't ▲ Ki>:& V A N. C U-Y K. aei 

Prince van Ortoge, eo de Telve fiet No. 77- van haaren eed ten * 
behoeve van deivgcfeydeii Prince ontflagen. De tra&aten vaii 
idefe pantfchap (8) heb ik copyelyk ^eüen^ maar niet konnen 
bemagtigeo^ onder wylen Noorbeek in leven contrerolleur van 
de touen, die my bekende, dat bec fyn fchoonvader Coevenho-. 
ven hier van 't Stadhuys met genomen had. 

AANTEKENINGEN 

Op 

KEYSER CARÉL en fyn Saon PHILIPPUI 

(i) Pontus Heater. nr. Anfir. IW. 13. e€p. 2. p^. 305. êd. êntu I549. 
Eiinde Gaftr, pmmonltis Betgicarum Provinciarum Ordinibos, neceila- 
m ptrmjobec» ucfilius Pbiiippi» ab omnibus in Principem inaugura* 
recur. Cefar cum fororibtts Leooora ac Maria filium comicatus, iogenti 
Pracemm Nobilianqué fubfequenie oirbè, Bniselli Lovanium, Urben 
Brabantls vemftifimam ac vaftilEmam, hodie Mufantm bonarumque lice- 
rarum domicUium ac prompcuaftum» veoit* ubi Prlnceps PbiliBpua quin* 
todie Juliae in Dttcem Brabanti»» Limburgi Domtnum» Valkcnburgi, 
. acDalemi, accepto prsfticoque Sacraiuento , ihauguratur. ziet ook Mie- 
tlstyi. dtr Nederl. Finfien. 3. tUek 4* ^^ pog* ^^^' & M» Alwaar d^ 
inbuldinge des Priocen van Spaa^i^ int breede verhaalt werd. 

(a) Dfife bi/de. inkomfte is fegeven in de flad van Leuven den V. 
dach van Julio, in 't jaer ons Heeren. M« D. XLIX. en getekent bjr den 
Keyrer ende myn Heere den Prince. 

(3) Uyt de brieven der pantfchap door Koning PHIUPPUS den II. 
ten behoeve van WILLEM den L Prince van Oranje den 6. Mey ISS9^ 
iiytgegeven» en hier onder woordelyk gévoegt , vergeleken met het 
proaemium der Landkaarte des Lands van Qtyk fub No. 73. en de con« 
] firmatie der privilegiën aen die vande Grove onder No. 75. blykt? dac 
de loiBnge der voorgaande pantfchap aan de MtttMnn van Jonckvrouir 
Anna van Egvmt, Gravinne van i^tKr^berefts gefchiedtwas in de maend 
vznFebruêrié XVc. mgmmveenicbt enfulxal voor de huldingeen het te- 
kenen der blyde fnkomfte. 

Alhoewel men hier tegens ook foude konnen onderftellen , dat» den 
datum der losfinge vande voorgaande pantfchap, te weten de maend 
Ftlfruary vyfiUn bmukrd negm en veenko » werdende gerekent naar de 
Fren/ebe ftyl, of den lepe van den Hove^ volgens welken het jaar begon 
met Paaflchen. Ziet de Heer en Mr. Kaspar Burman Utreebtfcbe Jaarbee- 
kfn L ëeek hadz, S3i vi nu, n. i. en hladz. 224. m imi. 9» x« de felve los- 

Cc 'finge 



\ 



101 fi£SCHIlYVING vah o» STAD GRAVE, 

finge 'mar de huldipge en bet tékeoen der bijde lakomfte wts geTchfet: 

Doch wat hier van zyn moge , foo vervalt echter alcyd het verhaelde 
van fommfge fchrijvcreny namelyk. dat Kevfer Karel de V. int jaar 1549. 
de gemeldepantfchapvande Sizd Graveert den Lande van Cbytr aan MutA 
mükum van Egmortt\ Gratis uan Buêiin* wederom a^dosc ieode hebhen i 
mfnipdtrs.vaBAOdérent (efgende, ilat bet jrei(;|i(.dQr frï^ van Ormh 
gien^ op de Stad Gtffce eH landen van Qéi^k van gen^elae Maximiliafln 
Graaf van Ruren fodde heen gekomen f/n. ^*lk hebbe nfet bnliodig gé- 
agt, gelyk de auteur, de meermalen vermelde blyde inkomfle hier by 
te iniereren, maer in tegended geoordeeld ^ dat bet felye zommige Le> 
zers niet onaangenaem foude wefên. Luvdende atdus: 

^KAERLE byder gratiën Godts RoomfchKeyfer, altydt vermeerder des 
Rycx, ConiBck van Germanien , iram Caftilien, van Leon, van Granade» 
van Arragon, van Navarre, van Napels» van Mailliorijue, van Sardey* 
ne, van d^ E^latiden indien , ende.vaOèi: Aerdes 4^x JSee Ocea* 
ne: Eertshertoghe van Ooftenryck : Hertoge van Bourgoignien, vanLo- 
tryck, van Brabant, van Limbourgh, vanLuxembourgh,endevanGhelre: 
Grai>e van Vlaenderen t van Artoys, van Bonrgoignïen , Palsgrave, ende 
van Henegoitwe, van BoUandt» van Zeèlandt, vanFerrette, vanHague- 
nault, van Namen, ende van Zutphen: Prince van Zoave: Atarcgrave, 
dt^s- heylichs Rycx: Heere ^n Vtieflandc, van 2alins, v^ Mechelen, 
' vander Scadt Steden ende Landen vap Ulerecht, Orieryfièl, en van Groe- 
«inghem Ende Döininatear iftMAflsn, ende Afikken. finde wy Phi- 
. lippos hyder felver Genaden, Prldce van Spaengnien , van beyde Sici* 
Hen, van Jerufalem, &c. Eertsbcrtoghe van Oouenryck, Hertoghe van 
Bonrgoinenien, &c. Grave van Uabsburgh, van Vlaenderen, && Al* 
]en denghenendie defe, jegenwoordkge fallen iién , Saluyt. Alfeo, om 
fp veel te meer Onfen Erfil^defléaden van herwaertfover, endeden goe- 
den ende gebrouwen Otfder faden* van dieiï te tboonen endebewyfen die 
goede ende oprechte lfeld« , gunfte ende aiFeftle , die wy Keyfer 
hun altyts gedragen hebben, ende hocb dragende zjpn: Niet anders be* 
gbeerende, dan cgheene datheurfiederghemeyn welvaren» ruften vrede, 
ende verfeeckertheyt aengaet ende concerneert. Wy onfen feer lieven 
endefeer beminden Sone, den Prince van Spaengnien, hebben herwaerts* 
^over ontboden ende doen eomen, een eynde dat hy de felve Onfe Erf- 
*])eder landen lien, befoecken, vifiteren, ende kennen mochte; endeden 
Onderfaren van dfen insgéfycx bethoonen de goede ende fonderlhige op- 
rechte liefde ende affedie, die hybun draghendets. Opdat fyiieden 
dies te meer tot hem, als haren toecomenden Heere ende Prince, ghene- 
ghen ghéafFeétfoncert ende verbonden blyven moghen. Ende om de fel- 
ve ende andere merckelycke redenen, hebben wy gerefolveert ende ge- 
floten, hem te doen ontfangen, hulden endefweren hy den Staten ende 
Leden van allen onfer yooifrbreven Erfnederlanden. Ride onder ande* 
ten by den Prelaten, Edelen, evtèc vier Hooftfteden van ëefto Onfea 
Hertochdomme, ='ende Lande van Btabandt, Voor haren toecomenden 
Bamerlyckeh overften frtnce ende^ Heere. Om by hem «ude fyn Erven 

ende 



•ode naèonndiDghen 9 me oofe tfyVidMyr, out vüoKchreveii Her-^ 
toocfadom ende Lande van Brabant net fyne tocbehooitcn» ah oprecht 
eide iirarachtich Heeré mo den felrea te gebrayi±en« Alle d*weick wf 
düi'vooigefeyden drie Staten vanBrebandt hebhen doen voorbonden en- 
4l8proponerett iotonfe jsghcmroosdidKft, ende inde jegeiiwoordicheyt 
inmc»nfer Mr lieve end&bcuriiKle Softere ends: Mocye v*n ons JPrince, 
noowe-Mdrie^ GbiiiiiBÉine Dotagiaie.vatfHön^irten, van Béhemien» 
Ac. in orifen- afwefea Regénte ende <voiivemante! van onren vooribyden 
Erfnederlanden. Ende dat onfe wille ende meninge is geweclbende 
noch is, dat onfe voorfchreven Sone, de Prince, als onfe toecomende 
cenithiErfJih'enaeni» üon ooèk gnnne, beloove ende fweer de BLYDE 
INCOMSTfi na der <wder maniere ende coftqrine. Maer want inde 
BLYDE INCX>MSTS. dlelw7 ende onfe Vborvadereo gefw^ren. heb* 
ben/ eettigépunlSten endefaecken fynaireedtesendegefaecifdcen volbracht: 



-andere' dié nfec onderKóodeiytrk nodt^geveuchffiik en zni, ter wtieaert» 
vrede ende vribe deiftlfs Landts. Ende aetieiklc, dat onfe voorghe« 
noemde Sone denckt ènde begheert, altgene. dat bjrhun gunnen, be- 
loven ende fweeren ISilpondeiycken t'ondertiooden ende te velbrenghen. 
<^ dat ff felfs mochten aenmercken (gene dat daer inne ibade behooren 
gemodereen ofte verenëef t «a wendeije ende ^om te reformeren d'Articu- 
lén, diemen bevinden frad^ nier ebferveèiiyck. ende onderteMtlelyck 
t(! ayife. AchtêrvoIgbende« d*«élck dfvérfelsetergadef4n|licn énde Com- 
Bvui^cfl^len metten (èhren State» ^gbehöaden apQ igiieweeftf fbo idat ejrnt* 
lyck, nae veel ende diverfche vertrecken, Advyfen, Opinien ende Rap- 
porten, refpeélkvelyck deen den anderen gedaen; fy tiiyden dien aen* 
* gaefide, geconfen teert ende hun gewllUcht hebben nae uytwyfen der 
A^en, by hun bier op geaiaeckt.ende getéeckendt. Sndè nae dien 
r^ wy Prlnkre allé de voerfbhfevenvBLYDE INKOMSTE; van otifen Hee- 
i' \ reende Vilder^ «lltÈffiidei^dletiioebPlcvenrendevtiieeidnglkte vanden 
^•^ ^ voörfcbtévén • tvyt^ emfirnioiveibiilden VaderUnden lefliëi artyiQkel vander 
•"l Morft. BLYDER lN0aM9T£ geioeit'in' (Spaenfdhertfalcft 'treuwe- 
' ' lycken getranflateert) hébt^en- hdönni tefen\ gheüen^vnüer^wei vetftaen, 
• mksgaders die versiideiinge' ende mdderatie vah dfen, -ende des toege* 
Veecht is, nae Inhouden- vandefrV«k>riebreven Ate. Willende ende hè- 
' • gerende, navolgende de ' goede geltefte van enïen voorgenoemden Hce- 
'^ re Vader iet géme)^en {«and^ van llrabandcx^nde den goeden Loyden , 
' • Inghefttenen ende Otiéérfóteiï dëtf^fi^ ^hdef Rekhtin r-t^ifilieglmv^ Vry- 
•> ', Mden, lieiduyMefl^ Oë^^ntéto V ' efide bbck H^eróonefi, Mderbbuden 

< ' errdeobfi^rveten^' 9éhi^e¥Hngegfietfiercktdfegrooteei:de>meai^ 

•»^ ge dïenfteft,'gtinftcn èüdtttouwe^i^Re^ty onfeirvoorvoideresa,- Hertogen 
' ^ «wfé Hettogijmeö vatiBrabantfiCftligêt gedadiien) ende ewder anderen, 

< önfen gedachten Heerc, den Keyfcr, onfen tieere Vadere dickwils ghe- 
daen hebben , ghWyek goede ooderfaten haren gherechtighen H eerfchap- 

' '^^^fi'fcholdibh wa^ëWfe doene, ende ïb wy betrouwen, dat fy ons hy 
'^^^ 'X^étërhttiié t^de bdcR' tióen fuflfón •:' Se heWen v^ (byweeteende 
■*^ ' ebhfehee ♦ta onfefl^voorftfcrevenTieere ende'¥4der*ideft««nftn te- 
•^-^ .Cc 2 gen- 



204 BESCHRT7ING:vAM n STAD GRAV£ 

genwoordigen ontfanck ende hüldinge binnen der Stadt van Loewn i En- 
de ttyt onfer rechter wetentheyt ende wille hun oock verleent, gheghe- 
ven ende geconfenteert, verlenen, geven ende confen teren, faicken Pri* 
vilegien, PunAen ende vafticheden van rechte, als hier nae volgen. 
Hun geloovende ende fweerénde, voor ons, onfe Erfghenamen ende 
naecomelinghen , nae die aflyvicheyt van onfen voorfchreven Heere en- 
de Vadere (dien €rodt almachtich een goet lanck falich leven verleene) 
die te houden ende te doen houden, vafte ende gheftadich Tonder hceec- 
ken tot eeuwtghen daghen. 

I. 

Inden eertien dat wy hun goede gherecfate ende ghetrouwe Heefen 
xyn fulien. Ende geen cracht oft uille aen hun doenbaren oft gedoogea 
te gefcbieden , in eenigfhsr manieren. Ende dat wy die buyten vonoiuen 
ende rechten niet handelen én fulien, noch laten handelen: Maer alle 
onfe Prelaten, Godtshuyren, Baenroetien, Edele en goede luyden «nde 
onderfaten van onfen Steden ende vrybeden, ende Lande van Brabandt^ 
ende van Overmafe, handelen ende doen handelen in alle faken met 
Vonnifle ende met rechte, na den Rechten van den Steden ende Banc- 
ken daer dat behooren ende fchuldich zyn fal te gliefchieden. Ende dat 
die Rechteren van onfen voorik* Lande, haer ghenechten fulien moeten 
houden fonder eenich middel van uytfetten , by haren verfuyme, ghebre- 
ke oft toedoene. Behoudetyck dat die vqorfchxeven Rechteren haer 
ghenechte van beerlyckbeydt wei eens fulien mogben oycfetten. ende niet 
meer. 

I z. 

Item, dat die Privilegiën ende Charteren; defen voorfchreven Lande 
ende goeden Luyden aengaende, die fy nu hebben ende naemaels ver- 
crygen fulien , tot beuren ende tvsK)rfchreven lants behoef, fulien blvven 
int Slot van Vilvoorden; Ter bewaring» van cenen eeriydcen weerdtgen 
ende gequalificeerden Perfoon, gheboren in^Brabandt, ende inBrabandt 
rcfiderende , byden Prince daer toe gb^commltteert oft te commttterene, 
Beboudelyck dat die fetve gecommitteerde fal den Prince Eedt doen In 
prefentien vanden Staten , oft haren ghedeputeerden : Waer toe die Pre- 
iaten ende Edelen gcdeputeert hebben, twee Prelaten ende twee Ede- 
len, die weicke de Prince oft zynen gecommitteerden, gheveuchlycks (al 
moghen vinden ten tyde als die voorfchreven Ghecommiueerde avnen 
eedt doen ial. Ende fal den .derden Staet te vetene; de vier Hoottfte- 
dén (des verfocht zyade) by den Prince deputeren uit elcker Hooftftadc 
eenen, die weicke daer toe gheroepen ende befchreven fulien worden» 
om oock over den vcKirichreven Eedt te zyne: Weicken Eedt wefen en- 
de inhouden fal, den felven Prince ende Lande goet ende getrouwe te 
wefen, ende de feive Charteren ende privilegiën niet te alieneeren, te 
vervreemden noch te verdonckeren, by hem felven, noch by anderen in 
eenlgher marren: Ende dat die felve Ghecpmmitteeide fal den Saten 
geven end^overlcveren Inventaris gheneral van den Privilegiën ende 
Cbarttreo^ den. vaerfchrcven La&de eiMlc goede Luyden vaa Bzabnndc 



XN I.A KDX TAN CUTK. 205 

tengaende, die weicke ghemaeckt fal worden hj den felven Ohecom« 
miueerde ende bewaerdere, ter prefenden vanden Cancellier van Bra* 
bande : Sulcx geezcendeert . dat een yeeelyck vanden Staten daer tiyt 
weten ende kennen fal mogen» tgbene üat hem concerneert ende aen- 
gaet: Om den felven Inventaris byden felven Staten in haerlieden Coffe- 
re bewaert ce wordene, ende niemandt int particulier daer of copye te 
leveren. Maer nochtans ëat den felven Staten ende eicken van hun» 
ende vanden vier Hooftfteden tot heorlieden verfoecke, ende ter Ordi- 
nantie vanden voorfchreven Cancelier» vanden felve Vifie ende infpeftie 
gegeven fal worden. Ende daer en boven» dat die voorfchreven Ver- 
waerdere vanden Charteren fal gehouden zyn, wanneer hy des fal ver* 
focht worden» vanden felvei) Suten» oft yemanden van hun lieden te 
ghevene Vlfie ende Copye autenr^cke van alfuicl^e originale brieven, 
als den felven Staten» Sudt. oft Steden, ofte yemandt van hunlieden 
fouden moghen behoeven» ofit hem nootlyck weren: ende dat ter Ordl« 
nantie vanden Prince oft zynen Rade van Brabandt. 

I I X* 

Item» dat wy ons nemmermeer ais Hertoge van Brabandt, énde Lan^' 
de van Limborch ende om faken wille der Heerlickhevdt den felven 
Lande aengaende» verbinden en fuUen roet vemande Oorloge aen te ne- 
men. Noch pandinghe te doene, oft te cfoen doene op yemande» het 
en fy bv Rade» wille, ende confente onfer Steden» ende t'Slants van 
Brabandt. Ende dat wy geen ander faken gelooven noch befegelen en 
.fuUetif daer onfe Landen, Palen oft Steden» oft eenige van hun, van- 
den Lande voorfchreven oft den Rechten» Vryheden» ende Privilegiën» 
ghecrenckt^ vermindert, oft daer onfe Landen ende Onder faten der fel- 
ver» mede befchadicht fouden moghen worden in eenigher manieren. 

I V. 

Item , dat wy aennemea fullen den Tytel ende Wapenen van Lothryck, 
van Brabandt» van Limborch» ende Marckgrave des heylichs rycx, al« 
lö dat behoort. Ende dat vff naedcn voorieyden Tytel ende Wapenen 
«enen Seghel fuUeu doen maecken ende fteken met een merckelyck 
teecken, verfcheyden van onfen anderen S^ele. Den wekken wy niet 
en fullen mogen doen veranderen» ofte eenighe andere daer op ott nae 
laten fteken» confent ofc willen diaer toe geven in eeniger manieren» 
het en wareomredelyke faken: D'welck wy dan doen fouden by confen* 
U vanden drie Staten des voorfchreven ons Landts van Brabandt. Welc- 
ken Segel altyt inden felven onfen Lande van Brabandt Cü moeten blyven, 
fcnder daer uytgbevoert te worden. • Ende men fal daer mede Seghelen 
alle faken onfen voorfeyden Lande van Brabandt» ende van Overmafe, 
ende den Onderfaten der felver aengaende» ende gheen ander befegelen. 
Dat oock de brieven die daer af fullen zyn» fullen ghemaèckt worden by 
cenigen van onfen Seaetarifen, die totten Brabantien Saken fullen wefen 
gheordineert 

V. 

Item, dat wy onderhouden fullen feven weerdJghe Ferlbonen, daer 
; Ces af 



2ó5 BESCDrVVING: yaH 0c STAD GRAVE 

tf die een Ctncellier endé Seghéleere wefen fa! , ghelioreii vtn onfen toot- 
fefde Lande van Brabandt, ende kunnende drie Talen: te weten Latyn» 
Walfch , ende Duytrdi. Dit welcke onfen voorTeyden Segele bewaren 
fal. Ende dte viere gheboren , woooende ende ghegoeyt in onfen voor- 
fejden Lande f<an Brobandt, of dtebaetiroetdamroe, In onfen voot-fthre- 
ven Lande van Brabandt van haer fdfs , oft van houwelycr wegen befit- 
ten» ende die andere twee van onfent weghen van onfen Rade falcx ab 
ons ghenoeghen fal, kunnende die duytfche tale: Met welcke fevene 
ende andere nu iegenwoordelycken daer toe ghevoecht zynde, oft die 
gene die in toecomenden tyde ons gelieven fal, totten ièlve Rade te voe- 
ghen: Wy oft onfe Gouverneur oft Gouvernante generael fullen doea 
handelen ende bedrjryen alle faken vanden felven Landen ende inghefe- 
tene dellèlfs der Juititien aengaende , ende tghene des daer af dependerende 
is. Het ware van Provffien, ordinaris van JufUcien oft van Statuyten» 
Placcaten , Edióben , Ordonnancien , Bevelen , öft anderfints by rade 
ende Advyfe vanden felven, ende den voorfchreven Brabantfchen Rade: 
Soader hen by yemande daerinne eenich belet oft fwaernifle ghedaen te 
mogen worden, noch dat fy daer af tot yemandts ordinande ftaen fuU 
len , dan van ons oft onfen Gouverneur , oft Gouvernante generael. Ea* 
de fullen alle de gene die onfe oftonfer nacomelingen Raden oft Secre- 
tarffen zyn ftiHen , eer fy hen van hcuren Raetfchappe oft ofBcf en on- 
derwinden (bllen moghen , byfulcken hulde, trouwe ende Eedt, als fy 
ons oft onfen NacdmeHnghes gedaen fullen hebben: Onfen drie Staten» 
'tot ons. gemeyns Lands behoef» gbeloven ende toefeggen, dat ly ^em- 
mermeer daer by oft daer over comèn en fullen , brieven fchryven, teec- 
kenen , noch befegelen, daereenige van onfen Landen» Steden, Slo- 
ten, Lieden, Renten, oft Heerlycheden , te water oft te Lande in deea 
zyde oft in geen.zyde der Mafe liggende, verfedt, beleent, vercocht, 
verVrcemt, vcrcort, befwaerr, noen eenlchflns beconimert, wechghe- 
geven, oft rjuytgefchouden fullen worden In eenigher manieren, tieten 
fy by confente der drie Staten voorfchreven, ende bevintmen, thi hier 
tegen eenige onfe Raedtsluyden, Segeleren oft Secretarisfcn', in haren 
Rade, Officien, oft diende, hem misdroeghe oftmtsgrepe, die fullen 

Sdaer af corrigeren, by Rade der Edelen endt goeden Steden onshfoor- 
reven Landts van Brabandt, oft van den meeftendeel van hen. 

VI.' 

• Item , dat wy voortane niemanden tot önfe» ghefworen Rade van 
Brabandt nemen en fullen , noch ontholldeu , het en zyn goede Itiyden 
binnen onfen Lande van Brabkndt, geboren vanivettighcn bedde.' En- 
: . de in onfen voorfeyden Lande woonende. Ende gegoeyt oft baenroet- 
ftanimen : In den felven onfen Lande befittende van heurs felfs , oft vaa 
houwelycks weghen uytghenomen de twee van onfen Rade, die de voor* 
feyde doytfche tale ktranen. 

VII. •' - 

Item, datwy goede Mannen fan onfen Brabantfchen Radefetten fiil. 
ten, om een Raedtcamer van onfea wegen te faoudène^ eer i^a^tfen , 

daer 



SU LAMPK VAM C U YK. %tfj 

daer wy bionen oafen Lande refidentfe doen fuUen* Ende oft oot ghe» 
beurde daer buTceo te wefen, fo fulleo wy die ordineren, te houdene 
binnen den felven onfen Lande tot eender gerieffelycker plaetfen: die 
welcke volcomen macht hebben, fiillen, eenen yegh^lycken te ontcom* 
neren van onfen weghen. Ende dat desgdycks onfe Reeckeacamer ghe» 
bonden fol worden, foo die tot oocbtoe gbeweeft beeft. 

VIII.. 

Item, dat alle brieven» opene ende befloiene, dieaien voortaene in 
onfen Rade van Brabandt van onfen wegen verleenen ende UTtfeynden 
fal, het fy voor ona , oft ten verfoecke van partjren: maken, expedië- 
ren ende uytfeynden fal, infulcker Talen, alamen (preeckt ter plaetfen ^ 
daer diis ghcfonden fuilen worden» 

I z. 

Item, dat wy gheenen Cancelkier oftSegheler in onfen Lande van 
Biabandt fetten en fuilen,. by en fy van wettighen bedde binnen onfen 
Lande van Brabandt gbdioren. Êndc aldaer woonende ende ghegoeyt: 
Oft baenroetfiammen inden felven onfen Lande beiittende van (ynafelfs, 
oft van bouwelycks w^en, kunnende drie Talen als vore: Ende an- 
derÜHU totter ter fel ver officien nut endebequaemzynde, endeden Lan- 
de oorboorlyck. Welcke Cancellier den Eedttotter felverofficien ftaen- 
de doen fal , in preüentien van ons • ende van de drie Staten , tot ons ende 
ons-ghemeyns Landts behoef: inder maten als dat voor in een punét be* 
grepen is, roerende vandex geloften ende toefeggfaen, die onfe Raden , 
Segelere, ende Secretarifen, den voorfeyden drie Sotten doen fiillen: 
Ende dat onfe Brabantfche Seaetaris ende Clerck van onfen Leenboeck, 
geboren Brabanders zyn lullen.' Behoudelyck dat W]r twee SecretarüTen 
fuilen moghen fetten, al en waren die in Brabandt niet gbeboren. 

z. 

Item, dat onfe Cancellier ende Luydeo vanden Rade, Secretaijflen, 
dtéLuyden vander Rekencamer in Brabandt» ende Qercken, Droflaten, 
Warantmeeftere, Woutmeeftere,ende aUe andere dieeenigbe groote Am- 
bachten oft officien hebben: Ende desghelycz mede alle officieren , op 't 
plat Landt ghefeteu: Ende oock dieBurgemeefteren ende Schepenen van 
onfen Steden , ende alle andere die Jufticie ende recht doen oft voeren, 
van onsoft van onfen Vaffiden wegben, Sweeren fuilen ten beyllgben, 
dat fy defe onfe BLYDE INCOMSTE fuilen onderhouden in allen ha- 
ren Panden, fb verre alft eickeii van hen aengaet: fonder daer tegfaten 
te doene, met Rade oft met dade, in eeniger manieren. 

z I. * 

Item, dat die van onfen Rade ende alle andere oofe Dienaren, Reeb- 
cerei), Borgbemeefteren , Schepenen, Raetfloyden, Mannen van Lee- 
ne, laten, ende alle andere die macht hebben te manen oft te wyfen, 
ende desgelycz die dienden oft ofBcien houden in onfen Lande van Bra- 
brandt, van wat officie dat fy, niemandt daerfmie nytgefcheyden, bey- 
de inde Steden , Vryheden, ende Dorpen, fuilen Sv/èeren,. doende beu- 
ren Eedt, dat fy geit, goet, ghifte, mydenocb^eidgheibaadegoetdoen 

nemen 



2ot BESCmiYriNG VAK Dl STAD GRAVE, 

nemen en rullen, hén doen noch Itten geloven oft nemen, by hen fel- 
ven oft by yemanden anders, om yemanden inden Rechte te vorderen 
oft (e verachteren: Maer dat Tyeenen yegelycken, Arme ende Rycke» 
recht en vonnifTe, even gelyc doen fuüen. Tonder anders inne te tree- 
kene oft eenigherhande werve daer tegen te foeckcne» oft voorts te kee- 
rene. Ende voorts dat fy om Borghemeefterfchap , Scha>etjdommep 
ende Raedtfchap, goet geit, gifte, myde noch eeuigerhande dienden » 
noch goet doen. ghegeven, gelooft, noch geboden en hebben, noch 
doen geloven, geven, noch bieden vemanden van beuren wegen, noch 
daeromme gebeden, noch doen bidden, in eeniger manieren. £ndefo 
wie hier tegen dede, dac hy aemmermrer in oufen Rade, diende, noch 
In cenighen Rechte oft Regimente van onfen Steden, Vryheden, oft 
Dorpen wefen en fal moghen in gheenre wys. 

III. 
' Item, datonfe Landen van Limhorch, ende van Overmafe, tot eeu- 
wigen daghen blyven fullen aen onfen voorfeyden Lande van Brabandt : 
ende dat die daer af neoAnermeer en fullen gefcheyden worden. Dat 
Oock wy onfe andere Landen van Ovennafe lofien fullen, foowy ghevoe- 
ghelicxt fullen mogen, ende die aen ons voorfchreven Landt van Bra* 
bandt brengen, om daer ane te blyven fonder fcheyden. Dat voorts tot- 
ten felven onfen Lande van Brabandt, fullen verfaemt blyven, den Gra« 
ve , ende dien met beuren toebebuorten , ende anderen die daer af ver- 
vreemt zyn. Ende bcfondere foo veel doen, dat, hoe wel de voorfchre- 
ven plaetfe van dien nu uyt onfen handen fv» dat nochtans de felve plaet- 
fe fal wederomme inden felven onfen hancien ghebracht ende geftelt wor- 
den ende blyven verfaamt, foo die te vooren gheweed heeft: fo vcrrb 
alft nae Recht ghebeuren mach. Ende dat wy onfen Landen ende Slo- 
ten van Overmafe ghemeynichiyck met allen beuren, toebehoorten, niet 
meer oft voordere belasten, becommeren, noch befwaren en fullen dan 
die op ten tydt van nu becommert oft befwaart zyn. Ende foo wanneer 
die In onfen handen ende machte comen fullen zyn, dat wy dan die on- 
fe voorfchreven Lande van Brabandt, fonder vertreck fullen doen ver- 
fekeren, met goeden horgen op dees zyde der Mafen, die huyfen daar 
^af te leveren onfe Landen, als te doen zyn fal, ende die voorfchreven 
^Huyfen ende Steden te befettene met Brabanderen, oft met den genen 
die daer inden Lande gefeten zyn: Ende die ons ende onfe Landen alfo 
verfekeren fullen, met goeden iiorgen op dees zyde der Mafen ghefe- 
ten. Soo dat wy ende onfe Landt des wel verfekert fullen zyn , dat fy 
van onfen Lande vaif Drabandt niet gefcheyden en fullen worden in ee« 
jiiger manieren. Ende dat wy dan oe voorfeyde Landen , Sloten, ende 
Steden van Overmafe, voortaen niet mter verpanden noch verfetten en 
fullen in eeniger manieren. Dat voorts wy de onderfaten ons voor- 
feyden Landen van Overmafe, die Wetten ende Vonnisfen houden ful- 
len, nader Bancken Recht daer fy behooren. 

XIII. 

Item, datwy alle onfe onderfaten ende goede Itqrdèn, onfen Lande 

ende 



EKLAMB£TAKCUYK. S09 

cnde Steden van Brabandc, ende van Overmafe peyfTelyck ende vredetfc 
inden Lande van Hollandc, Zeelandt, ende alle andere Landen, fuUen 
houden , varende ende vlietende, los ende vry op beuren gerechten Tol, 
Ib ff fan ouflts eheplogen hebben. Dat voorts wy alle onfe onderfaten 
ende goede luyden onfer Steden ende Landen voorfchreven fuUen hos* 
den in allen Landen, Varende ende vlietende» ende wederom keeren- 
de, los 'ende vry van alle fchulden ende gelooften, die wy ofc onfe voor- 
laten fchaldich mogen zyn -oft gelooft hebben» oft die wy namaels fchui* 
dich rullen tjn ende- geloo ven. Voorts meer hebben wj den Poorteren 
^nier Stadt vanden Boflche geconfirmeertendeghevedicht, confirmeren 
endeireft(geo, fulcke Brieven als fy hebben van wylen Hertoge Jan van 
Brabrant, ende van vrouwe Jacoben, Hertoehiune inBeyeren, fstligher 
gheiflachten« roarende van heuren Coopmantehappen ende goeden. Tol 
vry te wefen. Varende ende Viietende inden Lande van Hollandt ende 
Zefclandc: Ende sollen onfen Brieve daer af bevelen volcomen te we- 
fen, na inhoudt heurer Brieven» Ende als vanden Lande van Ghelre, 
dat fy met beuren Coopmanfchappen oock Tol vry fulien wefen , Varen- 
rende ende Vlietende inden voorfchreven Lande van Ghelre, nae inhoudt 
der Brieven die fy insgelycx daer af hebbeu. Ende al waert foo dat 7e- 
mandt van onfen onderfaten ende^oede iujrden voorfchreven ten ocfuyne 
van Schutdé oft gbeloofte van' onfen voorfchreven voorfaten oft van ons, 
ghevanghen oft befcbadtcht worde , dat wy die daer af ontheffen ende 
fchaddoos houden futlen, ghelyck den walichen 'Brief oft Chartere« daer 
af ghemaeckt, inhoudt ende begrypt. 

XIV. 

Item dat wy alle onfe vrye ftraten open ende vry houden, fulien » al- 
foo wy die fchuldich zyn te hondene fonder argelist: om elckermalcken 
'daer over ende deur te mogen Varen ende keéren , op 2/nen gerechten 
Thol. UtghenomeR van Schulden oft Ghelooften die hy fchuTdicb wa« 
re, oft foude moghen gelooft hebben, oft breucken oft Mesdaden, die 
hy mocht misdaed hebben. 

X v. 

Item , dat wy de ghenen , die uyt faecken vsn heoren erven oft goeden, 
eenighe wegen, Bruggen oft paiTagien in onfen voorfbhreven Lande 
fchuldich zyn te hondene, bedwinghen fulien oft doen bedwinghen, en- 
de indien hebben dat (y de voorfchreven weghen, Brugghen énde fas- 
fagien wd ende kuysbaer van tyde te tyde fulien houden , repareren en- 
de verwaren. Ende oft daer inne gebreck viele, dat die Hooftftadc 
daer onder dat fulcke wegen, Bruggen, oft paifagien gelegen zja^ dat 
lal mogen doen doene, op des gheens coft ende last , die daer mne ge- 
houden fal wefen. Ende d^er tegen, ende om alle ghebeurlyck Recht 
Cepteghen, en fal niemant verantwoort werden. 

XVI. 

Item, dat van nu voortane deghene die onfe tollen, fo waer die in 
onfe landen gelegen zyn, verpachten fulien oft daer aené dey len, den 
tyt van ^uere pacbcingne oftaeylinge denreode: desgelycx de gbcnedie 

Dd mede 



aio BESCHRYVING tak ds STAD GRAVE, 

snede ^ende Mmte deelen, mk Steden Rechte, sket ea iUlen mcshcfi 
g^Oek, gheooreoy noch oocfanghen wordeo. 

XVII. 

Iten, dtc fo wtc perToon binnen ooren Ltnde vtn Brabtndt» fade 
Tan Overaiafe ghevangben wort, dat wy dien nkc en follen doen voe- 
ten, aocb iacen voeren gbevangben bufcen onfen voorlchfeven Lande» 

X V I I !• 

Iten, dac wf gheenen Penninck en fiiUea doen flten binnen onfen 
Lande van Brabwdc, hec en fy bf Rade, wille, ende oonfente va» on« 
ien ghemeynen Lande voorfchreven. Ende datmen dien Penninck nim* 
mermeer lichten en (al moghen: Ende worde hy gelicht, dat wy dat fol- 
len moghen nemen m^ dei Miintmeefters Ivf ende goet » (onder verdrach » 
eode fimder verletten i Ende datmen dien Pennteck ilaen lal In eeniger 
van onfen vryen Steden. Ende den felven waranderen, gelyck die wat- 
fche Charte oft Brief» voortyden gemaeckt, inhoudt ende begrypt.: 

X I z. 

Item, dat gheen man, die van geenen getrouden bedde en is, Raet» 
DroOaert» noch Richtere in Brabandc wefen ea fal: noch Ambacht, 
hebben van onfen wegen. 

s X. 

Item, waert dat ikke, dat eenige twHlen of ghevecht viefe binnen 
onfen voorfeyden Lande, dat dan alle die ontfchuldighe vanden voot'^ 
feyden twist oft ghevechte, vafte ende fekere vrede hebben fullen, van« 
der ttren dat dien twift ofc gevecht voorfcbreven foude gefchiet syn , ^ee» 
entwintich uren lanck: Bnde wie daei en binnen yet oede, dat hy Vre- 
debreeckerzynM. 

XXI. 

Item, dat wy van dootflaghe niemanden d'Landt gbeve» en fullen» 
hy en hebbe eerft gbefoent teghen die Maeghen. 

X X I.I. 

Item, dat alle die gene die wy van nu voortaene gevea foHen, Meye* 
Tien, Vorflerlen» oft dte wy Meyeren oü Vorderen maken fullen: Ende 
oock, de ghene die Meyerien oft Vorfterien ten tydë van na voortae- 
ne in Ilrabandt hebben ende houdende zijn, aliulcende indien hebben 
fullen , dat fy die Meyerien oft Vofterien voorCs. felve fullen houden 
ende bedienen: Ende dat (V die niemanden voorts en fullen moghen 
, overgheven , vercoope» , noch verboeren. Dat oock die Meyersoft Vbr • 
fters die Vrunten houden , ende oock andere Ambachteren opten platten 
Lande, die macht hebben den Luyden Recht te doen gefdileden, goede 
iBkere borghe ioHen moeien feiten , ibnder vertreck, eer fy haei Am- 
bachteren fullen moghen aen veerden: Ende dat in banden vander Wetlï 
daer fy dienen: Ende fiot behoef van eenen yegbdycken, die daer inne 
eenich gbebreck foude moghen hebben. 

X X i I i. 
. Item < dat die Ambachten ende Offiden van onfea Lande van Braband^ 
dei Jofticien aencteade» aiet verpacht ca foUea wosdca noch bekent r 

Maer 



SM t AND E VAM Cl/7 £. fU 

Maer (hfleii (ffevoórfcbreven Ambtebeéfl ettie Officied» becHéneivotden, 
Khetsrckmettvan ouden tfjden In onren voorfchreven Lande die ghe^oon- 
}fck is te hemden gheweeft, ende te bedienen: Ende öft eenige daier af 
veipacht worden, dat alfiicke pachtinge ?an geender weerden zyn noch 
bljrven en TaL/ 

X X T r. 
Item» dat wf niet en fallen ghedooghen, dat ]remant van onfen voor- 
fchreven Landen^, den anderen haften sXandts fat mc^hen Arrederen » 
' Gbmmeren, noch dagen, hy en ware voore vhichtich « Tonder trgeliftt 
van eenighen faken , hoedanich die oock waren : Desghelyor oock foo 
urie van onfen onderfaten, den anderen boytens Limdts te Qimpe beyfch- 
te, te Campe heyflchen oft roepen dede, die fullen verbeuren tweehon- 
den Marckenluyter Goudts: Oft anderfints gfaecorrigeert worden termo- 
deratle ende arbitragie van die vanden Rade van Brabandt. 

XXV. 

Item, oft yemandt van onfen onderfaten ons, onfen Lande van Bra« 
bandt, oft van Overmafé, oft d*Ingefetene der felver, ontfeyde, Roof- 
de Pande: oft voortane ons als Ilertoghe van Brabandt, Limbourgh, 
ende Fleer onfer Landen van Ovennafe , ende der felver onfer Landen 
van Brabandt, van Limbourgh, ende van* Overmafe\7anden, wettosfe* 
cours dedó, huysde, oft hoofde, dat die fal verbeuren lyf ende goet:' 
Ende wy en fullen hem ooc nemmeitneer ons voorfchreven Landt van 
Brabandt mogen wedergbeven, fonder confent vanden drie Staten des* 
felft ons Landts: Ende oft wy dien gracie deden, dat fulcke gracie van 
geender weerden zyn en faL 

XXVI. 

Item, vaert dat eenighe Vrouwe oft Jonfrouwe ontfchneckt worde» 
die crete: oft datmen metter waerheyt bevonde dat tegen haren danck 
ware, ende dat fybyden Nfan fittende bleef, fo (tillenv/yheur Haven int 
geheel hebben, ende heure erve alfb lange als fy leeft: Ende nae beur 
dbot, fo fal heur erve weder gaen daer iy fchuldich is tb gane: Ende fo 
verre fy byden Man niet fittende en bleve, ibo en fullen wy heur have, 
noch heur erve, niet hebben: Ende fal dien Man die füicken Schaeck 
dede,. ende alle zyn hulperenr, endedeigelycx de gene die hem wetens 
binnen onfen voorfchreven Landen fecours dede, nuysde hoofde, ver- 
beuren heur lyf ende goet tot eewigen daghen, fo verre als fy dat ver- 
beuren moghen. Ende waert dat yemant eenich ombejaert kindf, het 
ware knechtken oft meysken; ontfoiaecte oft ontleyde, foo fullen die 
ende heur helperen verbeurt hebbei^haer lyf ende goet, fohdér verdrach: 
ende daer tegen en fal niemant verantwoorden hebben met fibVe ^eter- 
manfcbappe, porterien. Schepenen, brieven, oft anders, maer dte fal- 
men handelen nae den rechten vanden L'andè. 

r r V I I. 

Item, datmeis niemant bedragen en fal , noch beAagen mogen dat 
bem onüade doen ibudè moghen van quetibte noch van doottlage, in- 
dien bybem dtft*waetb^t gheorooften dtfit!:,'tnde tof sy^def öhfcbult 

Dd a co* 



• 



»i2 BESCHRYVING vam dk STAD GRAVE 

* . cotnen wille, toitcrtyt toe, dat hsrirerwonnen- fy^ bebondelfe dat d'Ofl^ 
cier vander plaetTen, den felven &l mogen Apprehenderen« ende hou* 
den indes gevanckenUTe, ende die goeden vanden (elven houden in be* 
waerder hant, ende cegien den (elven Procederen tot Dlffinitiven^ het 
wate van Condemnatfen oft Abfotutien. 

X X V X I. I. 

Item, dat alle onfe goede luyden. ende onderfaten van ottfen* Steden 
ende Landen van Brabandt ende van Overmafe , van allen kennelycke» 
onghevallen, die hen aen beuren perfoon, oft van heuren kinderen, die- 
naren,. Boden, oft huysgefin, foude mogen gebeuren, hoe eude in wat 
manieren dat ware,, daer af fy oft eenizke van hen, van lijve tec doot 
qpamen, fonder eeni^he voorg^ende fcbuit, fullenftaen ende blijven vrij 
ende onbelaft vaneenigen verbeurten oft conOicatlen van beuren goeden t 
Van welcken onghevalle, die Weihouderenvandet plaetfen» ten verfoec* 
kèn van den Officier aldaer, die faken fullen aenlien ende Vi&eren : En- 
de dat eedaen verdeeren oft dat voor ongbeval (al behooren ghehoudea 
te worden oft niet: Ende tgene dat fy dien aengaende verdeeren fullen,. 
falmen fcluildich ayn tachtervolghene : Ende fo v^rre daer eenige voor- 
gaende Gebult bevonden worde, fullen die Wethouderen vander piaetfei» 
den fchulibatighen mogen punieren expcaozdinarelyck, naer ^elegbent» 
beydt vander uecken. 

XXIX. 

Item, foa wat Steden» Vryheden, heerlcbappyen oft Fortre(ren, die 
wy winnen (uilen met gemeynen oorloge oft met gemeynen Heere uyt on« 
fen voorfchreven Lande van Brabandt, op wat Heeren dat fy.,.dat die 
blyven fullen ende toebebooren onfen gemeynen Lande van Brabandt; 
Toorlchreven : fonder wederkeeren. Ende dat die plegen fullen desgeen»^^ 
dat onfen gemeynen Lande fcbuldlcb iate plegen, fonder fcbeyden: ghe- 
lyck den voorfchreven onfen Lande van Brabandt. 

X X z. 

Item, (bo wie Meeringhe oft palinge begeert hihnea onfen voorfcbre» 
ven Lande van Brabandt oft Overmafe, dat wy die hem fiillen doen ge* 
fcbieden teghen on», ende eenen y^belycken. 

X X X X. 

Item, dntmen (inte Petecsmannen, ende die gene die van finte Peter- 
manfchappe zp , handelen ende houden fal, ghelydunen die van zechti' 
weghen Ichulaich is te handelen ende te hondene. 

X X X I x« 

Item, waert (a dateenige twee partyen, Leeckernyden.zyndè,. ding* 
bende worden van eenige goeden binnen onfen voorfchreven Lande ge- 
legen: Ende die voorfchreven parcyven daer afin vonniiTe comen warenr. 
Soo dat dte eene metten vonnifle vertore, oft tgtiene daeriiuedie om. 
waer, hem ontwyd worde: Ebde hy.dan voorts overgave eenighenPrie- 
ftere,. Clerck oft anderen T?ee(telycken perfoonen, oftoock yemanden* 
anders, om den genen buyten s^Lants te creyien oft te Itfoeyeiv, die 
voorfdbscyen vcamUEp voot bea bebben.fiiude: Oft o^dt jrenondjl bin- 



BK L AUDE V A N C U TK. 21} 

Ben oiifên voorfchreven Lande ghereten» die faecken te vorderen haddt 
ofc yemandt ooc binnen onfen voorfz. LanHe gefecen die faken overgave 
aen yemanden andess, om zynen wederman buyt^n s*Landt$ te creytene^ 
oft te moeyene: dat de gene des eenich deden, fullen verbeuren twee 
hondert Mareken goudts: x>ft andesfins .ghecorrfgeert worden ter arbi« 
traglen ende moderatiea van die van onbn voorfchceven R»le van 
Brabandt- 

X X X I S 1. 

Item, dat elekennalc zyn felft goet fal mogen- Koeden e»dle doen- hoe- 
den , eude daer toe honden houden , die voeten ongecort , ronder Qiien* 
gieren: Ende waert ïb dat eenich wilt den hals brake, oft geqiiecft ware 
van den- honden r datmen allo M laten ligghen: Ende eten dat der luy- 
den honden, dat fy daer af onbefchadhrht zyn fullen. Ende dat voorts 
elck man fal moghen jagen Uafen ende VoflTen , alle Brabandt deure^ fon- 
der Caicngieren: Ende dêsghelycx Conynen buyten vrye waranden: En* 
4t oock met voghelen over ai viieghen, fouder Calenglercn. 

X X X » V» 

Teem,, dar vooTtaene • alle Ridderen, Knapen, ende goede Luyden 
binnen onfen Steden ende Landen van Brabandt ghefeten, fullen mogen 
jagen alle Brabandt deure in zynen faeyfoene allerhande groot wildt fon- 
der Calengieren : aytghefcheyden inden waranden , wouden ende boflchen, 
van Zonien van Zaventerloo, van Grootheyft, van Meerdale ende van 
Gfooten Houte. Sude om dit punct vaft ende wel gbehoudente worde- 
ne, ib hebbeB wy gjelooft ende geRvoKn, gelooven ende fweeren als 
voore, dat wy daer tegen nemmermeen^ebodt,verbodt, noch bede-doeu 
noch dichten en fullen, noch laten gefcnieden in eeniger voegen oft ma- 
nieren^: Daer mede defen felven punélen, eenigherhande* ftoOt oft let&b 
ghefchieden foude moghen^ oft gnedaea worden» 

XXXV». 

hem, dat voortaene binnen onfeu vooHchreven Lande van Sraband» 
gheen waranden zyn en (tiUeo, noch gehouden worden, *dan die vrye 
waranden gheweed hebben , van datmen fchreef M. Dtiehondert ende- 
fevenentfeltich,, ende diemen te leene fi> l^nge ontfanghen heeft vanden 
gheenen daer dat behoort: behoodelyck^ dat den gpeden Luyden. daer af 
geen onredelycke fchade gedaen en wotde. 

XXXVI, 

Jtem„ datmen gheen.fcheldt te woudtrecfit oft bofcb- rechte ttecken en: 
Mé Omfchuldt comende van G>opmanfchappen van Houte, ende vat» 
Boifche, van Ouden BoflTcben ende Wouden ües Fr ineen vanden Lande,, 
•ft van anderen Bofichea ende Wouden^ die van ouden tyde te Wot*- 
zechte gheftaen hebben. 

X XX V X I., 

Item, datmen in onfén Walfchen Lande van Frabandt Rebben (aleenetv 

goede eerfamen Batllyu, gheboren in onfén Lande yan Brabandt: Ende 

daczyne Clerck ende ouder Ambachteren, ende desgelycx onfe Ambacb«^ 

. lesea ende Kei^eiea ven ooien anderen feffe gjtoote AiBUachcuk, fullen- 

Dd a ap^ 



• 



»i4 DESCHRYVING van db STAD GRAV£ 

2yn van onfen Lande van Brabandc geboren. Ende dat het Hof van Oe« 
nepien fal gehouden z]rn gelyck dat plach hier voortjrdts te wefen : Soo 
dat ntemandt die daer te doene heelt, en worde ghehandelt buyceA 
weghen van Rechte. 

Z X Z V I I I. 

Item, dat oock mede voortane, onfe Smaelreheeren, Ambachteren, 
Rechteren ende Rentmeefteren , particulieren van binnen onfen 'Lande 
van Brabandt voorfchreven geboren fullen moeten zyn > focder dat (f 
fuflen moghen doen, oft laten bedienen, die voorfchreven heurlieder 
officien, met oft by eenige uytlanders, van wat gualiteyt dat fy fouden 
moghen zyn. Ende desghelycx (lillen oock die Cftdelleynen van onfen 
Sloten des voorfchreven ons Landts van Brabandt, zyn eheboren Bra- 
banders : Het en ware, dat fy Ihmmen inden felven onfen Lande befaten 
van beurs felft oft van houweiycx weghen. 

X Z X I X. 

Item, dat wy onfe gereformeerde banckeil van Sandthoven ende van 
Vecle, in (late fullen houden, fo als die nu zyn, ende het behoort: En- 
de dat onfe Schepenen van Vecle heur Refidentie houden fullen binnen 
onfer Stadt van Bruffeie. 

X L. 

kern, dat onfe Stadt van Antwerpen , metten bewyfeniile daer toebe- 
hoorende, tot eewigen dagen vergadert fal blyven tot onfen goeden Ste- 
den ende Lande van Brabandt, in alder voegen ende manieren, die was 
ten tyde, doen fy van Brabandt gefcheyden worde : Ende desgelycx onfe 
Stadt van Nivelle: ghelyck die tot hier toe gheweeft heeft. 

X L I. 

Item , dat wy onfe dachvaerden , die wy voortane onfe Staten ende 
Lande van Brabandt ende van Overmafe befchryven fufleo^ltydt veer- 
thien dagen voor den dach dat die dachvaert gehouden fal worden, onfe 
voorfz. Staten ende Landen fullen doen befchrijven. Het en fy dat die 
faken (daeromme wy die dachvaerden houden wouden) groote haede 
beyfchten om nntcommcrt te wordene : Ende dat wy die dachvaerden 
lUtien doen legghen tot fukrker ghdegender plaetfen binnen onfen Lande 
van Brabandt, daer onfe voorfchreven Staten vryelycR ende onbelbrcht 
comende zyn ende keeren moghen.. Ende dat eenen yegélycken vanden 
Prelaten, Baenroet(ren, Edele, Steden, ende vryheden, onfe voorfz. 
. Landen van Brabandt ende van Overmafe, voor onsoft elfwaert, daer 
dat behoort, te famen oft befonder, beuren last fnlfen mogen fegghen 
oft opdoen, ende daer mede ghedaen, fonder eenige indignatie oft ver- 
' voich van ons oft van yemanden aDders daer af te gecrygene: Ende fon* 
der daeromme van ons wederfien té wordene in eeniger wys. Ende oft 
hen> oft eenige van hen daeromme van yemanden yet wedervoere, dat 
gheloven wy te neemen aen dfes geens, ore der geenre, die dat doen ful- 
leD, lyf ende 'goet fonder verdracb. 

X L I r. 

Item, dat wyaltyt die ghedfngen Tav onfen leenen eofc die genech- 
'.. ten 



tv LAMOB VAM C U Y K. 215 

ttn dier toe dienende» ordineren ende Tetten fulten, fer plaetfen,' daer 
wy binnen onfen Lande onfe refidencie^ doen Tullen : Allo dat partyen 
van den felvenghedinghe, met beuren getuygen ende andere gereetfchap 
lien dienende, aldaer gbeveugelyck comeil moghen: Ende fo wanneer 
ons ghebeuren fal, buyten onfen Lande van Brabant te wefene fo Tullen 
wy Mecbtighen eeoen eerbaren man, het (j onfen Droffaert van Bra- 
bandt, oft eenen anderen die Raedt in Brabandt ayn mach, die weicke 
in onfer abTemie» ende alTo lange onsgelieveti Tal, ontfangen Tal die 
leenen van ons roerende: Ende in abfentien van ons, die eenechtefi van 
onTen leenrechten houden,- ter plaetTen daermen die refidentfe houden 
ftl van onTen raetcamerenr Ende Tal alle tghene dat aen die leenen de- 
ven mach, mogen doen, ghelyck dat wy Telve fouden mogen doen, ofe 
ateghenwoordich waien Tonder emmer yet te geven, ofc quyt te 
eiden. 

Z L X I I. 

Item, dat wy onië vsVe Isermarckten , binnen onfer Sudt van Anr- 
werpen. Tullen vryen ende doen vryen te water ende te Lande van ptr- 
foonen ende goeden, binnen allen onTen Landen, Heerlycheden, mach- 
ten ende gebieden : Ende oft by onTen Schouteren ende Wethöuderen 
onfer Stadt van Antwerpen ten tyde synde de voorTchreven Marckt^n om 
eenighe Taken, eenen redelycken tyt verlingt worden, van xiiii. nachten 
oft daer onder: So gelooven wv die felve Mardcten, inden voorfchre- 
ven veriinghe» alfbo vry te houaene ende te doen houdene, ghelyck wy 
binnen den tyde vander principaelder Marckt fehuldich ayn te doene. 

X t 1 V. 

Item, dat wy onTe vrye Jaermerckten van onfen Steden van Rreufiéle 
ende Antwerpen, ende desgelyca de vrye laermarckt vander Stadt van 
Bergen opten Zoom niet en Tullen doen noch laten turberen oft quecTen, 
by eenige executxen% bevelen oft verboden : Het fy met brieven van 
. aiercken, Contremercken, Arreüen oft diergeJvcke» die wy ter contra- 
rien fouden moghenverieenen:In defen uytghefcnqrden onfe propre fchut- 
den: Ende ook mede die ordinantie by ons ghemaeckt oft^te makeneopt 
ftuck vander Munten, welckeordinantte wy willen onderhouden hebben^ 
foo wel inde voorfchreven Jaermarcktea , als daer buytea, om die oves» 
treders van dien gefbaft ende gepunieert te zyne. 

'*! h V. 

Item , dat wy (Se natiea in onfen Lande tan Vlaenderen^ heuf ftatüe 
houdende van nU voortane geen privilegiën oft vrjicfaeden geven noch ver« 
leenen en fullen, die eentchflns ten achterdeele oft prejudicie comcq; 
aecbte» onfen Lande oft ingefetenen van Brabandt. 

X L V I. 

Item, dat wy den Ingefetenen ons voorfe. Landts van Brabandt, heure 
goeden die fy in een^e van onfen andereu Landen oft ghebieden heb- 
ben oft namaels vercrygen fullen ende daer vrucbteir daer af fullen doen,. 
en laten gebruycken, peyfelyc ende vredelycr niet tegenftaende eenige 
gfebodea oft verboden die daer op tes contsasics gedaan rftochten wor- 
den: 



2f6 BESCHRYVING van ot STAD GRAVE, 

den ': £nde desgelycz dat die Cooplufden ende ingefetene vto allen on« 
fen Landen ende heerikkheden , machten ende ghebieden «ec heuren 
goeden ende commenfchappen onder inalcandereA fullen moghen wande- 
len., verkeereq , coopllagen : £nde heiire goeden brenghen ter marcktea 
ende venten» daer hun dat beft Tal gheHeven, op heuren gherechten Tol 
tnde onghek. 

X 1. V I I. 

kem , dat wy itillen 4oeR houden ende bifven acn onfen Lande van 
Srabandt, ende in handen deflelfsona Landts onverfcheyideu, die Lan- 
den, Sloten ende Steden van Heusden ende S. Geertriijrden Berge, met 
allen heuren Toebehojoren : In dien wy dat met rechte ende befchede 
doen moghen. Oft ten minden fullen die houden oft doen houden aen 
onfe. voorfz. Landt van.lirabandt, fo lange dat het geit datmen rcdelyck 
daer af fchuldich is, bcyde om die coften cndefchaden wille gedaen en- 
de geleden, om Sinte Geertruvt Berge te beleggene, ende Heusden inne 
te nemene ende te befettene als anders, deachdelyck gheheelfck betaek 
eode wederghegeveo fai worden. 

X f. V I I x« 

Item, oft gheviele dat die Steden van Hollandt ende van Zedandt, 
fulcken traótaet als t^isfchen ben ende den penfionarifen van Brabaok ge- 
maea en overdragen is niet en onderhielden oft navolgich en waren: 
Dat wy dan den PenfidnarilTen inghefetenen ons Landtt van Brabandt, 
I/fpenfien, opte voorfchreven Steden van Hollandt ende Zeelandt heb- 
bende, in allen onfen Landen, 'Heerlickheden ende gebieden, over die 
inghefetenen vanden voorfchreven Steden van Hollandt ende Zeelandt 
voLcomen Recht fullen doen ende laten ghefchiedengbelTck ófc van eenighe 
«ndere fchult ware. 

X c I X. 

Item, voorts hebben wy defen voorfchreven vanden Staten onsLandts 
van Brabandt ende van Overmafe voorfchreven gebaft ende geloovea 
met defen dat onir Landt endeStadt vanden Orave, metten Lande van 
Cuyck, Keffd ende Oyen (fo verre aift nae recht gebeuren mach) altyt 
hlyycn ghetnnexeert ende geincorporeert fullen zyn, aen ende tot onfen 
voorfchreven Lande van Brabandt : Etide dat die inghefetene vanden 
voorfchreven Lande ende Stadt vanden Grave metten voorfchseven Lan- 
de van Cuyck, Keifel ende Oy-en, beur Refort hebben fullen aen onfen 
Rade van Brabandt, fonder daer af eenicbfins gtfcheyden'te wordene. 

. Item, dat /alle Coopluyden van wat Lande oft natiën die^m, alfao 
wel van buyten ^'landts als van binnen, roet heuren goeden ende com- 
nianfchappen fullen moghen varen, vlieten, Gaen converferen, verkee- 
Ten, coopén, reréoopen, peyfdyck ende vredclyck in otóen voorfchre- 
ven LamVe van Brabandt ende van Overmafe, beyde onder ons ende die 
fmale rHeeren vanden felvcn onfen Lande in wat Steden o£t plaetfen hen 
. -dat binnen onfen .voorfchreven Lande beft ghelieven lende gelegen fai 
2yn« op heuren Tbol ende ongeli: Sonder dat die voorielireyeo Coop* 

lujr* 



^. SN LAK DX VAN CU YK. 217 

ioyden fullen mogen bedwongen worden mee eenige Reftriften, gebo- 
den, oft verboden, ofc anderfincs beur commanfchappen ofc negotiacien 
te mogen doene, meer lu een particulier pigetfe dan in dandere. Ende 
dat die voorfchreven Coopluyden heur woonftadt ende Refidencie fullen 
moghen kiefen, nemen ende houden , binnen onfen voorfchreven Lan- 
de, tot alfulcken plaetfen , als hen gheiieven fal , fonder ter eau* 
fen van eenighen (lapele oft anderfinu , in beuren vryen wille , in 
eeniger manieren belet te mogen worden. Behoudelyck dat tgene 
des voorfchreven is, niet voordere en fal mogen gheextendeert wor- 
den, dan totten flapelen, die nu binnen defen onfen Landen van Br&« 
bandt zyn» 

L I. 
Item, dat wjrniet en fullen gedogen noch laten gefchieden, dat eenige 
van onfeo onderfaten van onfen Landen van Brabant ende van Overma- 
fe, om Ci/ilé faken in eenige Sloten, binnen den felven onfen Lande ^e- 
.vangen oft gehouden fullen worden: Maer dat die heur ghevanckeni&n 
fuUen houden Inder vroenten van der plaetfen daer die aengetaft fullen 
zyn: hehalveu in plaetfen daer geen. vroenten en zyn. Ende dat niette- 
min (tellende byde voorfchreven ghevanghene van Ctvile faecken to cau- 
tie, van te rechte te (lane ende tghewysde te voldoene, ter plaetfen 
daer ende alfo dat behooren fal, men die üaken fal. Het en ware dat 
fy ghevangen waren» voor gewysde dingen oft voor onfe propre pennin- 
fen ende fcbulden. 

L I !• 

Item^^t een yegelyc van wat üate oft conditie hy zyn fal, mogen 
viflcben opter Riviere vander Zennen, foomen plach oft niochte doen, 
ten tyde van onfen verouder Vader, wylen Hertoghen Philips die Godc 
ghenade. 

L I I X. 

Item, fi) wanneer onfe ende onCer vailalen Officieren ghevangen fullen 
hebben yemandt te water oft te Lande, die eenen anderen zyn goet, 
eelt, oft havegeflolen , gerooft, ghenomen, oft ontvreemt haddè, en- 
de tielve gpet noch hadde, óft in zynen namewHle onvertiert; Soen 
ial dat goet niet verbeurt zyn , maer die gene vanden voorfchreven Offi- 
cieren, daer onder dat fal ghebeuren, fal ghchouden worden dat der par- 
tyen, dien dat geQolen, gerooft, genomen oft ontvreemt fal wefen, te 
Reflitueren oft doen RefUtuerea So verre als die Partye dat goet wet- 
telyczyn maectei ende dat wettelyck bleeck zyn te zyne: Behoudelyck 
datmen den Officier ; die den aeutafl van fulcken perfoon fal gedaenheb- 
ben, fal ghehbuden zyn daer af zynen redelycken falaris te ghevene, 
ter difcreden vanden Wethouderen vauder plaetfen daer dat ghebeuren . 
laL 

L I I I X« 

Item, datmen voortane, niemanden gbeene vryheden van Steden oft 
tndexfints hebbende onder ons, noch vaflalen, en fal mogen aent^den, 
ópch vangen» die ter goeder name ende fame ftaet; D*ófficier vander 

Be plaet- 



Ii8 BESCHRYVING van db STAD GRAVJC, / 

plaétfen en ial eerst volcomeh Wffotmatie ghenomcn h«bben vandèr fu- 
fpitten 9 daeromme hj dien aentaden ende vangen fóude willen. Ende 
dacmen niemanc ter fcherper exaninatien en fal moghen (tellen oft py> 
iicn , D*offi:ier en fal zyn informatie den Weihouderen vander plaetien 
ghetoont hebben, ende hy en fy met vonnifTe vander Wethouderen daes 
toe gewefen het en ware van crime: Ghepriviligeert,.ende daer af die 
'Wetpouderen vanden Steden aft van den platten Lande, geen kenniflè^ 
«n fouden behooren te hebben: Maer daer af die kennilEe ons oft onfen 
voorfcbreven 'Rade Ibude toebehooren. 

L V. 

Item, dat wy van nu voortaene tot eeuwighe daghen gheen DroÉiertr 
Amptman, Schoutet, Meyere oft abdere Officieren ons Landts van Bra« 
bandt oyt crachte van tranfpoorte oft procuratie, die fy van vemanden 
fbude mogen hebben oft aennemen, arrefteren, eommeren on belaften 
en Tullen moghen binnen beuren bedryve, by hen oft by ecnige andere^ . 
èenfge ingheietene vanden felven onfen Lande, oft beuren goeden: We 
ihXen van eenige fchuiden die de Steden vryheden oft Dorpen fchuldick 
anrn van IvfyenHen, renten oft andere fchuiden: Ende oft fy die contrarie 
deden , aat tfeive van onweerden zyn ende wefen fal : Ende daer toe^ 
aen den Heere daer onder dat datte gbebeuren lal, verbeuren thiene 
Andries guldens. 

t. V 1. 

Item , datmen geen Abdyen , Prelaturen oft digniteyten vsn eofe» 
Lande van Brabandt, van nu Voortaene incommenden aa fal geven,, 
doen oft laten gbeven in jeender manieren. Ende dat wf alle neerftic- 
he3rt fullén doen om reduftie te ghecryghen ende te hebbeu aenden (loei 
Van Roome vander Annaten van allen Cloofteren ende Oodtshuyfen die 
daer inne befwaert mogen zyn oft fouden mogen worden, meer dan fy 
bier voortydts hebben befwaert gei^eeft. Behoudelyck dat die Prelaten, 
Godtshuyiin ende Cloofteren voorfchreven die colten behoeven totter 
felver Reduftien fullen betalen, ende furmeren. 

L V I I. 

Item, vootts fo hebben wy geconfirmeert, ende gbrarïficeert, eonfii^ 
tteren ende ratificeren allen onfen Prelaten, Godtshnyfen, Cloofteren^ 
Baenroetfen Ridderen, Steden-, Vryheden ende allen anderen onfen on- 
derfaten : ende goede Luyden onfen Landen van Brabandt ende van O^ 
vermaf^ ende alle henre Rechten, ende vryheden. Privilegiën, Charte- 
ten, Cofhiymen, Ufancien énde heerhrenghen , die fy hébben ende heit 
van onfefi voorvaderen , Hertogen ende Hertoginnen , ghegeven verleent 
ende bèfegelt zyn : Ende oocK de gene die fy geuf^ert, gehanteert, ende 
herbracht nebben, ende befondere den TOEBRIEF byden voorfchrevea 
wylen Hertoge Philips onfén over oudervadere, den voori^hreven drie 
Staten verleendt, ten tyde van zynder INCOMST, van der daten, dat 
die brieven vander felver incomft zyn: DesghelycxTWEE andere BRIE; 
VEN, hen by dèii voorfchreven wylen onfer over ouder Vader verleent^ 
den^eenen van der dagben DuyfentvlerboiKterteeneilvyfticb^twtotick 

))acea 



ftK X.ANDE VAN CU YK. %l^ 

dbgen inSeptembri: lodo den aoderen va&doi Jaere M. vierhopderc 
tede fevenenvijftig, xviix. daghen in Novembri: ende desghely<;( die 
cwee ADDICIEN vaader BLYDE& INCOMST ons Qeeren des Kev- 
fers: d'eene gegeven te Gendc, vander d^en des xiu dae'chs van ApnI- 
la» inden ]aer M. D. ende vvfchiene: na Faeflchen: Ende d'and^r ge- 

{;even te Bru^e, den xzvi. dach van Aprille, int felve Jaer. Ende ge- 
ooveh hen die alle gemevniyck ende eick befondere, foo verre de feive 
tot obfervancien flaen ende obferveerlyck zyn» vaft ende geflade te bon- 
dene eevrelyck, voor ons. onfe oiren ende nacomelinghen, fonder bre- 
ken oftdaer tegen üe^doen, oft laten gefchien» in cenlg^i manierea. 

L V I I !• 

Item, gelooven bea voorts meer» voor ons» onfe Oiren» en nacome- 
llngen, &t wy nimmermeer allegerea» noch voorts brengen en fullea 
•noch doen allegeren dat wy die voorfz. vryheden, rechten, privilegiën, 
/Cliarteren, Coftuymen» Ufancien ende heerbrengén, die wy hier vore 
int gemeyne geconfirmeert hebbeu ende geratifkeert, niet fchuldich en 
fouden zyn te hondene: midts oft uyt dien, dat wy hen diepunften ende 
articulen, hier vore int befondere» oft int fpcciael» niet gnegeven ve^ 
leent oft ghelooft en hebben: Dwelck wv niet en willen dat hen daerane 
eenich letrel hinder oft prejudicie innebrenghen oft draghen fal. Eude 
om dat wy willen ende bqgheeren, dat alle die voorfchreven Punében, 
Articulen, Giften, Gheiocwten, Confirmatien ende vaüicheden, vaft en- 
de gedade gehouden worden ende blyvcn, fonder breken tot eewighen 
daghen: So hebbeo wy die al gemeynlyc den Prelaten, Cloolleren ende 
Godtshuyfen, Baenroetflen , Ridderen, Steden, ende vryheden allen on « 
fep goeden luyden ende onderfatcn der voorfchreven Landen van Bra* 
baocuende van Overmafe» beuren Oiren ende Nacomelinghen , gelooft 
in goeder trouwen , ende opt heylich Euaneelie lyflyck ghe(woren, voor 
ons onfe Oiren ende Nacomelinghen, nae aaflyvicheyt ons voorfchreven 
Heere eude Vadere vaft ende gheftade te hondene , ende daer tegen 
nemmermeer te doene, te doen doene, noch laten gefchieden, In eent- 
^^r manieren. Ende waert fake dat wy onfe Oiren ende Nacomelingen 
hier t^en ginghen, quamen oft deden» by ons felven oft yemanden an« 
defs» in al oft in deele» hoe ende in wat manieren dat ware: Sp confen* 
teren wy ende wUicoirden onfen voorfchreven Prelaten» BaenroetlFen, 
Ridderen» Steden» Vryheden ende allen anderen onfen voorfchreven on- 
decfateu» dat fy ons onfe Oüren ende nakomelingen gheènderhande dien- 
fieadoen fullen noch onderhoorich wefen, ingeenderhande faecken die 
«fy behoeven, oft die wy aen beur begeeren oft verfoecken mochten tot- 
ter tyctoe, dat wy hen alfulcken gebreck als te hans hier voren gheroert 
la, wederdaen» veoricht ende daer af voloomelyck afgbel^ten ende ver- 
tegen» fullen hebhen: Daer toe wy willen decerneren ende vercleeren 
dat terftont alle Officieren gheftelt ter cootrarien defer M Y N D E R IN- 
COMST fullen verlaten ayn. Ende dat voorts oock alle tgene dat nu 
voortane ter contrarien van des voor geroertftaet» gheattempteert mocht 
wozdcB» van geeo^er weerdefn syn noch gehojiden eu fal moghen wor- 

Eet den. 



ttó BESCHRYVING van db STAD GRAV£ 

• 

den, in toecomenden tyde: Ende ial Tonder argeli(L In ureicken dinghen 
Oirconden ende eewiger vafticheyt, hebben wy Keyfer ende Princevoor- 
fchreven , onfe Segelen hier aene doen hangen. Ghegeven in onfer 
Sudt van Leuven,- den v. dach van Julio, int Jaer ons Heereri. M. D. 
XLix. van onfen Keyferljrcke van ons Kaerlehet xxx. Ende van onfen Ryc» 
ken van Cafltiien ende anderen xzxi ni. Aldus onderteekent C H A R* 
LES. PHILIPPES. Ende daer onder ftont noch gefchreven B Y D E N 
KEYSER. ENDE MYN HEERE DEN PRINCE. Ende geteeckencby 
den Audiencier ende eerde Secretaris. Femyckm. Ende was defen voor* 
fchreven Brief ghefegelt metKeyfers ende des Princen Seghelen in roo« 
de Waife in goude ende fwerte zyden fnoeren. Ende onder flont noch 
ghefchreven: GhecoUationeert ende bevonden, accorderende met zynen 
Originalen. 

By my Jak Facvwxz. 

Die eerftc Additien des Princen van Spaeng- 

nien, Hertoge vanBourgoingnien, totzyn- 

der blyder incomfle. 

KAERLE by der gratiën Godts Prince van Spagnten, &c. En- 
deallen den genen die defen onfen BRIEF fullen fien oft ho- 
ren lefen, Saluyt. Alfo als naer diverfe dacbvaerden die wy 
hebben gehouden metten drie Staten , om ons te huipe te comen faider 
faken van onfer BLYDER INCOMSTE vanden felven onfen Lande van 
Brabandt ghedaen , ende fonderlinghe om te vervallene alfulcke Honderc 
duyfent goude guldenen, als wy onfen lieven Heere ende grootvader» 
de Keyfc;rlycke Majefleyt toegefeyt hebben te gevene, voor die Coilen 
ende Laden by zynder Majefteyt geleden , duerende den tyt van onfer 
Momborien. Ende voorts t'derdendeel van twee hondert ende vyftich 
duyfent goude guldenen ghelooft met Vrouwe *Ifiibeele onfer Sustere, int 
trafteren van den houweïycke metten Coninck van Denemarcke. 

Ende om t'onderhouden van onfen State ende andere groote ende me* 
Dichfuldige laflen, die wy over lanck gehadt ende geleden hebben, en- 
de noch daghelycx hebben ende lyden moeten , int feynden ende depute- 
ren diverfche grooce Ambaifaden, aen diverfche Goningen ende Princen. 
Ende om alle die welvaert ende beforch van alle Onfen Landen, tnó%. 
befondere onfen Landt van Brabandt in goeden Ruften, Vreden, £en« 
drachticheden, ende Judiclen te hondene: onfer fonderlinger Beden eu- 
de eerder begeerten ons wtltichlyck ende liberalyck gheconfenteert heb* 
ben ende gewillecoirt» de fomme van Hondert ende vyftich duyfent Ry- 
nifche guidenen Jaers: drie Jaren lanck duerende: EIcker der voorfey- ' 
der Rynsgttldenen te veei ticb groote vlaems gberekent : lo alfotcken 

pe&« 



EN LANDE TAN C U Y K# ^Zt 

penningbeD, als eicken texmyn van becalioeen In oofen voorfeyden Laii* 
de van Brabandc couts ende loop hebben fiulen. So doen wv te wetene 
dat wy betrouwende heiire getrouwichevt : dienft ende byUant, heure 
voorfchreven content , ende goede gunlt feere danckelyck ontfangende 
den voorfchreven drie Staten wederomme tot heurder ootmoediger be« 
den gheconfenteert hebben, ende confenteren midts defen onfen BRIE- 
VS, voor ons, onfen Oiren ende Naercomelingeny Hertoghen ende 
Hertoginnen van Brabant, onder andere faken, die pnndten ende Arci- 
cuien hier na volgende, 

I. 

Ten eerften gelooven wy hen in Princelyker voerden, dat wy van fton- 
den aene fo vele doen fuUen gelyck wy aireede bt^onft hebben te doe- 
ne: datalfulcke voetknechten ende andere volck van wapenen, als nu 
ligehende zyn inden quartlere van Leuven, ende vanden Boflche, ver- 
logierenfullen, ende vertrecken buyten onfen voorfchreven Lande van 
JBrahandt. Ende daer buyten blyven fullen, het £j metter minnen, goe- 
den onderwyfe, ofc met fortfen. Ende hen belchudden van anderen 
volcke van wapene, dat fy binnen onfen Lande niet meer comen en ful- 
len: So dat die goeden linfden opt platte Landt gefeten, daer by niet 
befchadicht en fuilen werden, 

I I. 

Item, dat onfe voorfeyde Bede ons fa! worden bctaelt, inden handen 
van onfen Rentmeefters, particuliers van eicken qaartiere redderende in onfe 
Hooftfteden. Te wetene, tot fes termynen, voor de voorfz. drie Ja- 
ren i daer af den eerften terniyn vallen ende verfchynen fal fint Jansmiue. 
Anno M. D. zv. naeftcomende : den anderen ende tweeften termyn, te 
Kersmifle daer naeft volgende: ende allo vooruvan Jare te Jare, de 
voorfz. drie Jaren lanck geduerende. Elcs Jaers hondert ende vyftich 
duyfent Rynfche guldenen courant. 

X I r. 

Item, dat die Penninghen van defen Confente fuUen worden opgeheven 
naervolgende der INSTRVCTIEN VAN DER BEDEN vanden lare 
van een ende vyftich ende der andere INSTRVCTIE, gemaeft opt hef- 
fcfi vander bede het fy intgenerael, oftint particulier. Eiïde is iti defen 
te verftane, fo verre eenige van defen Hooftilcden metten Steden^ vry. 
heden, ende Dorpen van heuren quartiere eenlch accoord oft verdracb, 
hier voortyts behoorlyckhadden gbemaeckt, oft maeckten voor den toe- 
comenden tydt,- opte betalinge ende vervallen van allen beden ende 
laften, die fuilen blyven onderhouden, ende gheachtervoicbt worden. 

XIII. 

Item, dat wy binnen den voornoemden tyde van drie Jaren, den voor- 
fchreven drie Staten, noch geen van hen en fuilen aenfoecken, begee- 
ren, noch Molefteren om eenich confent van bede te ghecryghene, fub* 
ventien te hebbene, oft andere laden, hoedanich ofte by wat redene 
men daer toe foude mogen voeghen. Ende en fuilen hier en binnen toe 
eenigben termyn > die voorfchreven fommen niet moghen anticiperen,. 

Ee s boo- 



:Z2% 



BESCHRYVING vm i» STAD GRAYE 



hix>gen » noch de Telve temyoen cortea- kiieMiic^r raanlereiv Eade dat 
wy oockonsvoocfchreven Landt van Biabandt ende alle di« onderfateQ 
deflelfe, den voorfchrev^n tyt geduerende, beviyeo, los ende onï^ehift 
houden fiiUen van legeringen ende uyaeringen van allen volck van wa- 
penen , ende van alten oorlogen. Endeoft die contrarie van dien eenich- 
lints ghebeurde fo hebben wy hun geconrenteert ende gelooft, datmea 
die penningen als dan imftaende ende rederende, employeren ende be- 
■Iceeien Cal inde felve Oorlogen , eude int befchudden vandea Lande 
voorfeyt. 

V* 
Item, hébben wy voorts gelooft ende tocgefey^, onfen voompemdea 
4rie Staten ons Landts van Brabandt» dat wy houden fullen ende doen 
houden, die ftraeten binnen onfen Lande open ende veylich. So dac 
die Coopluyden met beuren coopmanfchappen, waren, ende goeden Tul- 
len moghen trecken, ende reyfen ter plaetfeh daer hen dat fal gbelieven: 
In fulcker voeghen, dat die felve Coopluyden daer by geen fchade lydef 
xn fullen. 

V I. 

Item, datmen eicker Stade, Vryheyt, ende Dorpe, binnen oofen voor- 
fchreven Lande van Brabandt fal flellen, ordineren, ende feynden zy- 
nen taux autentycke, feffe weken voor elcken dach ende termyn van be- 
talinghen, naer verfoeck vanden Heerdfteden diemen in meyninghen is 
nu oniaiicx te doene: Ende dwelck wy hun geconfenteert hebben te laten 
gefchieden , *om die arme onderfaten niet voordere te belalteu, dan Cy en 
behooren na recht belafl te wordene. Ende. dat oQck gheene executie 
en fal gefchieden ter.faecken vander voorfeyd^r bede, dan naer dat de 
fefle weken gevallen ende verfcheenen fullen zyn, naer elcken termyn. 

f VII. 

Item, dat elcke Stadt, Vryheit ende Dorp, fal geftaen roet wel te be- 
talen zyn quote, ende ghedeelte van defer toecomender beden, tot elc* 
kentermyne, naer den taux voorfchreven. Alfo dat niemant van hen 
voor de6 anders gebreck becommert noch bel^ft en fat worden. 

vit I. 

Item, 'dat men eicker Stadt, Vryheyt ende D(%rp als fy hetire aes^^ded- 
te betalen follen, quitande geven fal. Tonder beuren. colh 

I X. 

Item, dat die Rentmeefters, Officiers» pft fiedefetters gheen partyen 
hy hun uytfeynden en üiUen, dan by fpeciëcatieu ende declaratien, van- 
der faken waeromme» 

y. . 

Item f dtt aife qaellfen en gefehillen, ipniytende ter faken rén defcr 
concrlbmièn, het fy van te hooge. geftelt te zyne , oft anderfinj hoe- 
men dat foodebaptiféren, fondereenighe didinftie, fullen worden gefle- 
ten , ghetennineert , ende befchickt by der naefter Hooftdadt vanden 
felven Hooftfteden van Brabandt, daer ondere alfulcken queitien ghe* 
üchieden ende ghebeuren foUen. £ade voorts op n\le andere punólen , 

condi- 



EK L'ANDft V A N GUTK,. t^i 

« 
condfticfa cnde voa¥wftetdeh , ' dfe INSTRVCTIEN vrnider Bedeo int 
voorfchrevcu Taer van een ende V5rftlch uytwyft ende begiypt, v/eicke 
punften voorfchreven wy aengefien die groote gunft, die de voorfchre- 
veti drie Staten ons voorfchreven Landts van Brabandt ons ghedaen ende 
bewefen hebben, Inden confènte ende overgheven onfer voorfchreven 
beden, hebben den fclven %iè Staten toegefeyt ende gelooft, toefeggen 
tnde gelooven In goeden trouwen met defen onfónf'brieve, dat wy hen 
van ftonden aen üMen doen expediëren ende overleveren Tonder beuren 
coft , voop ons , onfe erven ende nacomelinghen voorfchreven dat wy 
die, ende alle die tihdere voorwaerden ende conditfen (ghelyck die bo- 
ven gheieyt (laen) ende eiclc befonder, volcomelycJc Tullen onderhouden 
ende volcomen by otiTen Cftncellier ende Raetfluyden, onfen RenCmee- 
fter generael van Brabasdt, ende die gene die ghecommitteert is, off 
ghecommitteert Tal worden, de voorfcMeven bede te ontfanghene» ende 
allen ander^en dien dat aengaen Tal mogen: Dien wy als nu dat alTo be«> 
velen te doener Sonder^at wy daer tegens rvMeti doen oft comen , doen 
'doen, oft laten comen, oftgeTchieden, by ohs Telven, oft yem'andenan» 
ders, in eeniger manieren: Ende dit al Tonder- ffaude oft arghelifl. Ende 
behoudel]rck altyt onfê Landen ende Steden van Brabant heure Privile- 
giën, Rechten, Vryheden, ende ghewoonten, in beurder vdicomender 
macht. Ende des t'oorconden hebben wy onfen Teghele bier aen doen 
hanghen. ' Gegeven in onTer Stadt van Ghenti den xii. viln ApriUe; Iet 
• Sier ons Heefèn DbyTenf Vyf hondert vyftien nae Paeffchen: Aldus on- 
dertekent BY MYNEN H££&£ DEN PRINCE ia aynenlUde. 
aide byden Secretaris,. 

ÜAKSTOir. 

Jöie tWiCecIe AcMitiè. yancjè^ tilyder incoiïifte 
' des PriflceB ym Spaengni^n, 

KAfiRLE bydèr gratiën Oodcs , Frince van Spaengnftn, van beyde* 
Sfdlien, van Jerufalem , &c. Eertsbertoge Van Oèflenrycker 
Hertoge van Bourgoingieu, van Lotrvck, van Brabant, &c. Al- 
len den ghenen' dre deftn ónTeu bfief -ftiJteh-flcM'oft lefen,;SaIuyt. Alfo* 
onfe gheminde die gedeputeerde vanden Steden» Vryheden, eude.plat-- 
ten Landen ous Landts endetiértbchdom van,B)^l>ADdty naer onfe hul* 
. dingeende receptie aén de hcieflickheytdeffélfs Landts,. ons 'geprefen* 
* * teen 'ende overgegeven hébben gehadt , ; fekef e , Tupplicatiè , ihhduden-' 
'de vele ende diverfche doleantien ende ghebreken aengaende der poli»- 
clen ende welvaert der felver Steden, Vryheyden, Dorpen, ende inge- 
feteii&J, van dien,'begeerende ende verToeckende hen daer op te willen 
toóiOTne, inet behoorlvcke provifie. 'Wy gheöeghen weftif^c tBr1>edea 
^. eade Tupplicatien yaooea vooxTcbrevoi Steden , Vryheden, endè Dor^ 

peni 



224 B£SCHRYVIN6 vak ds STAD GRAVE, 

pen , ende Ingefetenen der felver ende naer dien W7 opte yoorfchrereii 
doleantien ende gebreken informatie ende advys gehadt ende ghenomen 
hebben van onfen lieven ende ghetrouwen Cancellier ende luyden van 
onfen Rade ende rekemnghe in Brabandt; hebben by advys ende deli* 
beraden van onfen lieven ende ghetrouwen die Canceilier ende luydeir 
van onfen fecrecen Rade nefFeos ons wefende» geordineerc, gedatueert» 
ende gewillecoort, ordineren, ftatueren, ende wUlecooren, midis de* 
fen onfen brieve die puu^n ende arti(;ulen hier nae volghende. 

I. 
Inden eerden» dac gbeen Coopman van nu voortaene vry is op eenige 
Tollen, in onfen Landen, en fullen dorven in perfoone by heur goetzyn 
te maecken. . Maer fai geflaen midcs aldaer feyndende behoorlycke Cer- 
tificatie ofc Tol brieven auétentycke vander plaetfen daer hy gefeten is» 
achtervolgende der ouder coftuymen. 

XI. 

Item, dat een yeghelyck vanden Steden van onfen Lande van Bra- 
bandt die op Odroy van ons ende onfer voorvaders eenighe Axfyfen oft 
s wech gek gegeven hebben, oft ai noch heffen by termyne van Jaeren 
tfelve Oftroy verlingt fal worden , naer dexpireren ende uytgaen van 
clcker Stadt den termyne van twaelf jaren ianck : Behoudelyck dacmen 
ons alle Jaren dier lyt duerende betalen falalfulcke Somme vaii Oftroye 
alsmen ons fchuldich is te betalene, naervolghende die brieven daer af 
zynde: welcke brieven hen luyden vemieuwt falleo worden tallen tyden, 
defelve Steden dat verfoecken fullen. -' *^' 

I X i. . ' 

Item, dat de onderfaten onfes voorfchreven Landts van Brabandt in- 
den Biflbhopdomme van Luycke ende Camerycke buyten den felven 
Lande van brabandt gelegen, voor t'Gellelycke gerichte, niet en ful- 
len moghen worden betogen van beuren perfoonen oft goeden die in 
onfen voorfchreven 'I4kndev4n brabandt geiegfcn* oft gdfet^n zjn: Maet 
dat die inde geeflelydte Bbvtsh der felver Biflchoppen bfamen den'IiMdd 
van Brabandt Beftele».ge(i)gén luiten warden te rechte, alfo langhe als 
de felve Geeftelykheyt UoVen inden felven onfen Lande van Brabandt 
liggen fullen. Ende dat die felve geüelycke Rechteren maer kennifle 
nemen en fullen van drie faecken, Tonder meer; te 'wetene, van die 
weerden oft onweerden van Tedamenten, van houwelycxfen voorwaer- 
den , en4e van Gb^fteJyckp gheadmortfeerde goeden > ende niet 
voordere. , • /'^ - -.' .... 

".'' ' -• \'. '■ . /. 1. 1 I I. ' . 

Item,, dat onder den tytèleendé macht van onfen Brieven van Sonne» 
|aerden,'niemant en ialcivilyck oft criininelyck gepraemt worden: 
fen fy dat inde vóorfz. brieven van Sonnegaerden die jperfoonen by ex- 
preife genoemt zyn, ende hen dé felve brieven van Sonnegaerden ee- 
condicht zyn, bv eenige van onfen VaiTaleu oft Officieren. BehoudeTyc 
den Prelaceo ende eickea adderen bier inne beuren goedcallècnte. 

'•■'• ■ •' •••■-■" •■• ■ '■••■ Item 



EK LANDE V A K C U Y K. 21^ 

■ 'V. • : 
Item» datmen nu voortane gbeene private perfoonen van ivat State. 
Natiën, Landen » oft Condicien ff zjm, oft oock Steden buTtcn onfea 
Lande van Brabant ghelegen verieened en fal eenighe brieven van refp/* 
te 9 dan 'm forma fwis^ op cautie bjr hen eefteit te v/ordene, binnen on- 
fen Lande van Brabant. £n datmen die feive Refpyten niaer eens en fiü- 
nogenverleenen* 

V I. 

Item, dat van nu vooitane de Egiptenaren, die hen fe^hen te sijne 
vsft deyne Egipten, niet en Tullen mogen comen, keeren noch wandelen 
binnen onfen voorfz. Lande van Brabandt: Maer Tullen daer buycen bly- 
ven, op de verbeurte van beuren lyve, ende goeden, liaervoJgende Teke* 
ren brieven van placcate, voortjrden daer op gbq)ubUceert ende u/tghe- 
roepen van onTen weghen. 

VII. 

hem, dat die gedeputeerde onfer Stadt van s'Hertogen Boflche, Tullen 
mogen afbreken Teker vervallen Sloten • tandereu tySe binnen der Stad^ 
meer tot achterdele ende onTekerhede vander Telver Stadt begonnen te tim- 
meren, dan anderfins. Behoudelyck dat dielleenen ende ftoffen diemen 
daer afbreken Tal, geemplojeert Tullen worden tot reparatie endefortii- 
catie der ieiver Stadt. 

VIII. 

Item, datmen in contrarien vanden «oci. Jare vander BLYDER IN« 
CO MS TE van wylen die Coninck van CallUien onTen Heere ende Va- 
dere (Taliger gedachtenisTen) niet meer verpachten en Tal die ongevryde 
Waranden. 

I X* 

Item, datmen het wecb gek, d'welck men opheft op die wegen, brug- 
||faen, ende paüagien, binnen onTen Lande van Brabandt ghelegeii, te 
maken anders noch elders en Tal moghen Appliceren» dan alXeenlyck tot* 
ter ri^aratien vanden weghen. 

X. 

Item, dat die Officiers inden Steden, Vryheyden, oft Dorpen van on- 
fen Lande van Brabandt, oTt oock heure Dienaers, van nu voortaene 
niemanderi binnen zyhen hnyTe en Tullen mogen halen, vangen ofteenige 
^uyToeckinge doen, om wat Taecken dat het Ty, voordere dan naer baer 
vermogen der privilegiën, Gofluymen, ende oude heercomen vanden 
piaetTeu, daer onder tTelve ghebeuren oft van noode zyn Tal, ende pock 
roede naer geTchreven recht behoort ende geoorlooft is*: Behoudelyc ooc 
'oo&n Steden van Leuven, Antwerpen ende vanden BolTche heure bree- 
dere privilegiën, Coituymen ende UTagien, tot hier toe geobTerveert. 

X L 

Item , dat een j'egelyck van wat (late oft conditten hv Tv , van nu 
voortane geftaen TaU inde Jaerlycxe betal Inge van alle de goedeii, 
penninghen te betalene tot Tuicker weerden ende pryfe als hy cotluyme- 
iyckii geweeft, tot hier toe te betalene; Sonder voordei belaft te wor« 

Ff dene. 



ia« BESCHRY7ING tmx n STAD<3RAV£ 

I 

dene» vanden fel ven goeden» peminghen dierdere te moeten betalen; 
Behetiddyc dat 4le brieven vandec coa^uftien vanden Cébeo f oedea 
pefmmghen ahydc bljnrea fuUen in henrerwverdfrenüe-viseir^, jaengaen- 
de der prkicipaelder renten: Ten vmtt riatier eenighe vonnil&nighege*- 
ven waren ter contrarien: Eftde dat diierende den tjt dat onfe; beden 
<on6 geconfente^rt binnen, defen ooien Lande van Baabandc toe onfe 
voorfz. huldinge ende receptien) loop hebben faL *£ndc dntoieii alle 
onfe, ende onfe Vaflaien Chynfen oft Renten van ouden Galdenen oft 
Sil veren Penningbeb »- vtn> ouden gioote, foMiingben » penningen, hel« 
lingen, ^ende alle andere hoemen die noemen macb» niet dimeie oft 
t-en hooget pryfe, en Tal mogen Aellea oft fetten, dan die nu (toen ende 
Jaerlycx betaelt worden. Ende dat ottfe onderfaten v)an BiiibaBdtdaer 
•nede fttUen-gbeftaen. 

z X I. 

Item, dat van nu voortane oofe, «nde der Tmaelre Heeren O&ieren 
• ^de Wetbouderen van den Steden» Vrvheden, oft Doipèn, TÜoIIena- 
ren oft wachten van Thollen ons voorfchreven Landts van Brabandr* oft 
beure Dienaren van Jufticieo: oft ontfangbeder ouderfaien van beuren 
OfBcien, Amptman ende Jurisdidient niet en (uilen mogen moeyen van 
coreweyden te doene, bonden, fchapen. oft ander Beefteo te bondene oft 
te voedene: Schoven, V'leerch, Goren oft diergelycke goetdoen, van 
onfen voorfz. onderfaten te nemene: Noch ooc taveerne te hondene» 
daer mede die Inghefetene van beuren Ainpten ende Officien oft andere 
' die met hen te doené mochten hebben, belaft fouden mogen .Worden in 
. eenigber manieren. Uebouddyck ende hier inne uytgefcbeyden » dén oit- 
den geprefchribeerden ende gewoonlycken Rechten, Emoluoentffn, Sa- 
larifen, ende Accidenten van Rechte , dienende, beboorende, ende den 
-Officieren oft Amptlüyden competêrende, tèr faecKen von henren Amp* 
ten ende Officien : Daer fy mede te vreden fuUen moeten wefisn fonder 
yemanden voordere te moeyene oft te belaflene. Ende oft yemandt vane- 
den voorfeyden Officieren oft Amptlüyden die contrade dede» du die 
correflie daer af ghedaen fal worden ter plaetfen, daer, ende alfoo dat 
behoorenikl. 

XIII.- 

Item, dat van nu voortane die Ciooflera ende Oeftelycbeden vin buf- 
ten ons LamU< van Brabandt geenderbande Ërffelycbeyt binnsn den fet> 
ven Lande van Brabandt ghelegben , bet fy gronden van «rvea, Chynfen» 
Pachten, oft Renten en (uilen mogen coopen oft vercrygben. 

z I I I I. 

Item, dat ghene onberuerlycke goeden, bet fyeygèn goeden, Lee»- 
goeden, Einpbioteke goeden, oft Cbynsgoeden in onten Lande van Bra- 
bandt, Limborch ende andere Overmafe gelegen , en futlen mogen ver- 
,eoeht, gecedeert, oft gêtran^rteen worden, by wat fake oft eytele het 
' 'wefen mochte tot behoef van eenighen Qoofleren, Godshuyicn, -Cap- 
pellen, Collegien, oft andere doode handen : Tenware datfulcke Coo*> 
pingen, Cê(Ben, Tran^oocten, o& T):an(mtttaiien gebeui;4cn iBude ge- 



i^K VAJUixm VAM QVYYL ai/ 

ÜAIedien by^emeynen ooriOTeeiiée anfente inn oiui endè den W)9tbou 
éétett vanden Hooftfteden daer oncter dat fulc veroocbte, gecedeerde ge- 
tranfporteerdei ende getraniimiteeRie goeden . gelegen zyn. Eu de dat te 
dien eynde geene Schepenen, Mannen van Leene, Laten oft anderen 
Rediteren daêr bf nodi o^erftaen en Tullen mogen, daer fulcke Vercoo- 

gingen, Ceflien, Tranfpoorten, ofc Tranfmutatien totter dooder bant 
eboef, gedaen fulleff worde* Opte pene van onfer iudignatien, ende 
voorts opte boete ende breucke van eenen mare Gouts, te committeren» 
ende v^betirene tot onfen behoeve by allen den gbeenen die ter contra* 
rien doen fuüen. Tonder verdracb oTt diilimulatie. Ende To wes contra* 
tiè gedaen, gheattenteert, oTt voorts gekeert Tal mogen worden , hebben 
nvy vercleeit, ende vercYeren midcs deTen, in hem (elven* te zyne ende te 
blyvene; nu machteloos^ endeivan onweerde»^ ende voor Tulckcot eewi- 
^en daghen gt:acht ende ghehouden te wordeoe. 

X v; 

Item, dat insgelycx geene onbereurlycke goeden by tytele van genera* 
Ie oftpartlcoflere SncceiBen, by tedamenten, oft eenige ander uyterllen 
wtUe, oft gifte, bet Ty DmaUrniê caufa mortis^ oft van tfit^ar^geeBfins en 
fülien mogen toecomen, Tuccederen, devolveren tot Ctoofleren» Godts- 
ImyTen, Q}liegien oft andere doode handen, ver(lerven. Vercleerende: 
Ihsgelycx alle tgene des in contrarien van deTen^ by yemanden ghedaen 
oft geattenteert mochte worden > tTelve te zytieende té bly ven voor nul 
ende van onweerden, ende voor Tülcx geacht te wordenen toteewigen 
daghen , al^ voore. 

XVI. 

Item, dat onfen Droilaertvan Drabandt, PrevoftdesMerechaulx, Wa- 
tantmeefbnr, Woatmeefter, oft andere egene aenuflen oft exployien bin- 
nen onTen Steden^van Brabandt, en Tullen 'mo{;en noch behooren te doe- 
ne, dan gelyc Ty naer inhouden heurer inflruébien ende out heercomen, 
gewoonlyc zyn, behooren, ende vermogen te doene. Ontbieden daer 
omme ende bevelen den voorgenoèmden Cancellier, ende luyden van 
onTenRade, rekeningen in Brabandt, die Droflaten in Brabandt, Meyere 
van Leuvene, Amptman van BriiylTeie, Schoutetvan ontwerpen,. Marc- 
grave desLants vander Ryen, Schoutet vanS'hertogenboffche, endealle 
andere pnTe ende der Tmaelre Heeren, Richteren, Jufttcieren, Officie- 
ren, Dienaren enée onderTaten, dien dat aengaen oft aenrueren mach, 
beuren Stedehouderen , ende cldktn van hen beTondere, Tohen toebe- 
tfooren (iii, dat fy die Borgeren ende IngeTetenen der Steden, Vryheden, 
«nde Dorpen ons voorTz. Landts, van Braband(^ ende elcken van hen be- 
fondere, fo verre eenen yegelycken van hen dat aengaet, doen laten en- 
de gedoogen van defer onTer gratie, O^roye, ende Statuyien, n>idts^a- 
tfers vanden punden ende Articuten voor verhaek, ende van allen den 
Inhoudene van dien, inderveugen ende manieren, gelyc dat hier voorge- 
fchreven ftaet,ruftelyc,vredelyk ende volcomelyc genieten endegebruycken: 
Sonderhen te doene oft laten geTchieden eenich hinder, letTel oftmoeye* 
mISg ter conorarlea.- Wamt ons a](b belieft gedaen te hebbén. Enkle des 

.Ff 2^, • , foor- 



• 



ii8 BESCHay VING VAM de STAD GRAVE, 

foorconden hebben wy hier ane doen hangen onfen fegele. 6ege?eo in 
onfer Stade van Brugge» den XX VL dach der Maenc.van Aprille. Int Jaer 
ODS Heeren^ M. D. XV. Aldus onderfchreven, opte plycke» 

Ende gheteeckent, 

H4KSTQV» 

(4) Ziet H. V. Rjm OudbeJen vm Deventer I. deel pag. 120. Linde* 
born bift, Epifc DaverU. cap. 2. {. i. pag. 6$. Het Kerkelyk en fTerekkyk 
Deventer door Dumbar bkiiz, 329. 

(5) Defe £yn: Louvain, Bruselles, Anvers & Boisleduc voj. Butkens^ 
tropbeés de Brab. Tom. 2. pag. 13. (^ fuiv. 

(6) Gouchoeven Cbronyck 2. deei pêg. 26. Terwylen dat dit aldus ge* 
fchiede, foo beeft fyne Majefl. alle de gereetfi:bap laten maken die hem 
noottelycken was tot fjuder reyfen na Spaengien, als van fchepen te vic- 
talieren met knechten ende anderfints, ende fyne Maj. is den s^ Aug. 
2S59- uyt Gent gereyfl,. ende op de Corenleye 't fchcpe gegaen, daerde 
borgers vande Üadt veel diverfche figuren ende andere bequamen trium- 
phegeflelt hebben, om fyne Maj, te complaceren, ende alfo Is by ge* 
vtrep na Zeelandt, daer hy verbeyde bequamen windt, atst henvGodc 
de Fleere believen foude te verleenen, ende op den 25. da^b der 'felver 
maendt van 0(^, foo is fyne Konïncklyke Majeft. hem feiven bevelen-^ 
de in der Godoelycker gratie ende bewaernifle van Godt Almachticbt en* 
de met een goet betrouwen op hem te fdiepe gegaen, ende is alfbo a& 
gedeken met fyn gefelfchap. « 

Mutzaert Ksrkel. bifi. 2. deel. pag. 629,. ^ '^ puur 1559* PUUppus Ko* 
ning van Spangien ia den v^ en Purintigften Atkgi^i in Zeelandt te 
(ichepe gegaen. 

Bor Nederi, Hift^ w deel pag. 22. ^ *t jaer 1559. mfit. Daer na ia 
de Conincklyke Majefteit uyt Gent vereist na VlifOngen in Zeeland, vaa 
waer hy met een geweldige Armade den 26. Augufii vertogen is uyt de 
Kederlanden na Spangien met eenen goeden voorwint, fulx dathyin 
veertien dagen , namentlyk op tea achften September te Laredo in Bis- 
cayen geluckelyk Is aengekomen. Ziet ook BoxboraCb-go. van ZMandm 
2* deel. pag. $16^ 

£m. de Meteren VHiJl. des PaysUs liv. j. fol. %% ttff'* Le Roy s*em* 
bar^ua i FIÜBnges Ie vingtejixfiesme tduufl 1$%^. 

Haraeus in ann. Brab. umu 2. pag. 707. ad amu 1559. in fiii. Ita Rez 
Candavo in Zelandiam contendit comitantibus omnibus Belgarum Proce» 
libus, OrdinumqueLegatis: commodamque na^us tempeflatem, 6. iCs- 
kndas SeftenMs mvtm confcendii, paucisque diebus LaredumCantabria 
oypidifm, uiKTConüneater afflaote Aquilone, a]^pullt.. 



xnla^dktanCUYK. 229 

(i) De bq)andinge is gedaan voor de fomine van hondert tten doyrent 
ponden van veercich grooten Vlaamfcher munten, ende afgetn)€ken die 
renten ende commeren, die de Prince tot xynen laKe nam» foiidedie 
ielve Prince in znyversgelts geven , ende zynder Majt» uytreykendirfom* 
me van acht ende vyftich dayfent vyf hondert dxie ende *t festig pondea 
twee fcheilingen monte voirfz. 

(8) De brieven der pamfchap fyn van defen inhoud: 

PHLS.' BY DER GRATIE GODS Coninck vanCaftilUen, vanLeon, 
vanArragon, vanNavarre, van Napels , van Sicilien» van MatHorke, 
van Sardevnen, van den Eylanden Indien» ende vader eerden der Zee 
Occeane Eertshertoge van Oideorycke , Hertoge van Uourgoingnen » 
van Lothryk» van Braband« van Lemborch , van Lusemborch, van 
Gelre ende Milanen , Grave van Habsburch, van Viaenderen , van 
Artois, van Boursoingnen Palsgrave ende van Henegouwen van Hoh 
hnd, van S^eland, van Naemen ende van Zutphen, Prtnce vanZwa* 
ve, Marcgrave des Heylicx Rycz, beere van Vrielbodt, van Salins» 
van Mechelen, van der Stadt Steden ende Landen van Utrechc, O- 
veryflTel ende Groeningen , ende dominateor in Afie ende in Af^tyc» 
ke. Allen den ghenen die defe Tegenwoirdlge zien zuilen (aluyt.» Al* 
fbo onfe Lieve ende getrouwe Neve Ridder van onfer ordene. Raad 
ende Cauierlinck, Heeren Wilhem van Naflbu Prince van Oraengn/en» 
Grave van NaiFau &c. ons onlanai heeft doen Voiihouden , zekere pre* 
fentatien ende Condltien, mits welken hv begeereu ende te vrede» Ibude 
wefen in pantfchap te neemen, onfie Stadt ende Heerlicheyd van den 
Grave ende Landt van Cuyk, met beuren dependencien ende toebehoor- 
ten, iq alle fiilcke autoriteyt, preSminencie, f^ime ende maniere » ala 
wylen die Graven van bueren voosfaeten van zyne kinderen^ defèlve in 
pantfchap gehouden » gebruykl ende gepoiTefleert hebben , verfueckende 
dat in aanuecinge van de goede, ende getrouwe dienden, die by wylcn 
hoochloffefycker gedacbtcnisfen den Keyfer onfen Heere ende vader» 
ende ons gedaan heeft, ende alnoch dai^lycx doet» ons believen- wille 
hem die voorfa. pantfchap over te laien,. nae aövenant van den pen» 
ninck fefthiene van t gene des 't znyver Ordinaris incommen van dyen 
bevonden ibude worden te bedragen» zonder daar inne te begrypen die 
gratuiteyten ende beden » die de Ingezetenen ende onder&eten van den 
Grave ende Lande vap Cuyk votrf: fouden accorderen, «Jeweicke by^ 
foude behouden tot zynen proffyte, alibohier voirmaaladie voim: Gra- 
ven van Bueren gedaen hadden, ende voorts op zeekere andere prefenta- 
cien ènde Conditien byhero voirgchonden* Ende hem hier op te willen 
verleenen ende doen eipedieertn» onie beboirlycke oepene brieven daar 
toedienende. 

DOEN TE WETENE, dat^t jelfiieaengefien^ ende oick begerende 
kier inne onfen Voim. Neve den Prince van Oraengnyen ce believen en- 
de gratificeren , Ende hier opgehaüt 't advis, eerst van onfen Lieven en- 
de getrouwen die Praifidcnt ende Luyden van onfen Reekeningen in Bra^ 
touty >eode daes nae* van den Hoofden ende Luyden van onfcakaden- 
/ Ff i van. 



1)0 BESCH&TVING VAK db STAD GRAVE, 

wn Sttfete ende PinandeD, die welcke tfne votvf. prefentadefr iKel ende 
In *t lange dueriien ende gevificeeR hebben , mirsgaden oick die B^cke- 
nkif^vk deshatvel) gedten^ etsde al 't geene des zv bevomk* kebbtn ter 
ftKen dienende. Bnde vooits hier op verch^en- hebbende t* Ccmfent en- 
ée Aeoord'vtn den drie Staten van oofen Lande ende Hertogdonine van 
Brabant, daer van 't inhouden van woirde te woirde hier nae volght. 
Alfoo onfe aldefgenadichfte Heere die Conindc hadide den drye Staten 
iTLandcf van Bmband» op den aigcteoften dagh der maend van N^vembri 
lefUede» doen vertfaoenen , boe dat zyne M^'t. Saeckende alle middelen 
van (e recoüvrerene , ende te viodene PenningeD, om te vetv^ten die 
grooce oncoften, diehf dragen moet tér Gatifen van deefe tegenvoirdi- 
ge Oirloge» ende befusdcre om te Licentierene ende aff te danckene die 
Ritfteren ende knechten^ .op dat die Landen ende goedeSiibieftenmoch* 
een gcprefecveert, befchur, ende bewaert worden van den foolleo ende 
Vnytreringen, die ty gefcapen .^vveteo te ifdene, btdde onder andere 

S^necefiiteevc gew^tsit, eroigageren' ende te verpanden aen den Sdelen 
eere de«i Frinee van Oraengnyen^, die Stadt Landt ende Heerljrkheydt 
van Grave mdk Cupck, met huere toebehotrten« Eiide aengemeift die 
Boeoire ^alkeyt dea Voirs. Heeren de» Prmchen Voirs: mitsgaders die 
dieniten die bf ende (jne Voirfaeten óm Voirs* Lande ende fuhieten ge* 
daefi hebben , ende noch doen mach, dat oidc *t Voirs: Contraék is een 
naeUe verpandfoge in aeekere endr vaibi handt» Ende dat die voirs: 
ftncken hi^hben te voeren ende Dodx osiancs by gelyckea limie b^fctea 
geweeftby tjrne vete: Voiriaeees, valx. dat nftt nyeim» en wtere boven 
bet Omfent, dVeIck die beerenRepreTentereDde die voirs: drye Staeten 

fegeven badden, om te mogen vercoopcn ende verpanden die Heeiliche* 
en- ende domeynen van ayne Ma|t, die weicfce oick by fanlie van gel- 
de gebfrüicM foude mogen wetten die bedea te aogmenteten et>de te 
oeerderen, mits den voirs: grooten nooteedeLaft, hadde die felve zij- 
ee Majt. doeti den voirs; Staeten verfueken^ datay in de voiri: be* 
pandingt Ibtiden wlilc^fondrr eceige diffioiltefrc eade ivvasicbefS Gou- 
femeren , te meet dar die felve bepandiage waere gedaan voir de fomme 
van hónderd tien diilaent pooden , van voeitich ^moten Viaanifcber mun- 
ten* ende dat afgetrockeo die Renten ende Commeren die devoirr: 
Prince tot tynen lafk nam, die (dve Prinoe foude in zujrvers gd.ts ge- 
ven, ende zynder Majc vaycreycken, die fomme van acht ende vyftich 
duyfent vyff bondert dire ende 't feSich ponden twee fcbeUtngen jnunte 
voirf: • Soo eeft dat die Prelaten ende Edelen.' als Reprefenterende die 
• twee ierfte Staeten s'Lands van Brabaoc, nae nype. deliberatie mot mal- 
eanderen daar op gehadt, wttleade die nyeefle icheede metter mlnfter 
vefhueden , hebben in decerobri in den Jaere X Vc. acht en vyftich om redene 
^rf:, ende dat den voirf: Stoeten is verhaélt» dlat die penningen van 
de, voirf: verrfandinge foade geoonverteerc<worden tot. meerder beneficie 
van denLadoe, dan off die (elve verpandinge nyet gedaao en waere» 
geconcenteert, ende Confenrcren mits defen^ In dezelve verpandinge, 
teboudeiytkdaida veicC: Prtace noob ayne^dienaata.eB Offikttïi die 
K ^ voirf: 



«^ i^ANDr TAV C U YC* S31 

tö&f: 'Stadt'ende Linden iifec fofrder nodi inders en sal oodi en zul* 
kn betonen, gebrayken, noch doen tedteoen, dsmtUbo «üeonderoDfen 
Hcereden Coninck«a4e 1911e vofrfteten befeieo, gebroffct code bedient 
eyn gewedt, «oloc dat dionderAiten vin Braband , dier bf bi buere 
oude f echten, bcroDmmen, jftrivflegleii) ende Ufkmten» nyecen worden 
Tercott, nodi v«rmindeft, Behoodelyck oick dat den derden Sciec des 
voirf: Landts fngelyex bier lune «ccordeeven ende Coofenterc code an- 
dersfint» niet; AUet weick aenfaKK»rt ende nemnerokc wefende by de ge- 
deputeerde vanden vier faooffISieden i'Cinds TOtrr:, ende daar. op met 
boeren leden gedelibefftert eynde, hebben ten dage van defen naebefcre- 
ven overbracht boe dat sy doer de goede aiFeftie die ly tot mynen Hee- 
re dett Prince dragende lyn, hem lu^bben geheelyck geoonforneert, en* 
de Gonformeeren hen min delbn» metten voirf: Confeme der twee ier- 
fte Stieten bier eoireoflKnfcMeri» ouder ekpieffe Conditie by die van 
. der Scadt van sHertosenboflbhe onderfproken ende «nderfins nyec^ dat 
die voirf: Stadt van den fioübbe ttetter wiffi verpiodinge lïyet en zal 
worden geprejudiceert noch vercort in boere privilegleii Uüiniiei ]uris* 
dKlien , oude hercoflimen ende andere gerichtioheden , Snde dat die 
voirf: Prince van Oraengnyen, egeen nyeiiwlcheyden, befivaemifle, 
laften, Impofitien, Weec&elt« ^roggegelt, off eeiilge andere belaftinge 
hoedanich datmen die foode isoegen noemen; en aa4 in toeootnmende 
tyden, te water ende te Lande moegen oiifettén» hi prefodide der In- 
geaetenen ende borgeren de» votrf: Scadt van den Bollbhe, ende ba&r- 
der Meyetye, ende dat -die voirf : PHnche als Pamheere daar aff der 
votrf: Stadt aal verieenen bcneegelde brieven. Van t^kcken Confence 
voirfi, isdetfetegenwoordige adeayne Majt. ende tot verfeekertbeytniyns 
Heef en des Princhen van Oraeogiqren verleent Aldus gedaan tot Brues- 
fete Zeflentwintich dagen in Aprili in den Jaere vyfthien hondert negen 
en vyftich, aldus onderteeckent )acob Abt van Yliertieke, M^Chys Abt 
van ViUers, Nicolaos Abt ven Grimbei^gCD, Arnoldus Abt tot Tohger- 
k)b, JandeBergbes, 'GeorgedeBerdèle, Rolaudas deRyeké, Gtdliel- 
tntis Nlartyn» To: Olllfa, R: Loekemao; Wy om deeze ende andere 
mercketyke redenen ons daar toe heweegeode, genegen wefende terbee- 
de ende begeerte van onfen volm: Neeve den Prince van Oraengnyen , 
hebben den aeiven vuyt oafer rechter wetentheyt, aii6byriteyt ebde volle 
macht voir ons, onfen erfven ende naoomelingen^ Bertcgen, ende Her- 
IbginhenvanBrfabandt, vercocht, gecedeert, endegetianfporteerr, ver- 
coopen, Cederen, ende tranporteren by defen, de voJrC: Stadt ende 
Heerlicheyt van den Gmve ende Landt van Cuyk, boere toebehoorten 
ende depeodencieo» aaiisgaders kite die domeynen, Renten, ende in. 
commen daar toebehoorende nyct daar vuytgefondert, ofTgerefer veert, 
om die voirtaan in pantfchap te mogen houden , ende daar van by hem 
zynen erfven^ naecommelingen off a^e van hen hebbende genyeten en* 
de gebriiycken. totterafflolfiagederfel ver pantfchap, inznickertioocheyt, 
Jurisdiaie, preëminencie, forrae, éndemanfereais wylen hoochgedacb- 
le KeyferlykeMajeOeyt en wy kedeitdef..affineefan.de.voirithre\'e voor- 

gaende 



tlt BESCHRYVING van db STAD «RAVE 

gaende paiitfchap, gefchiec in de maendt van Fébrdario XV^. negan en 
veertich, gebruyckt ende gepoflefleeit hebben, mitsgaders van de Cour- 
wejren, ende andere dienften daar toeftaande ende behoorende» ende 
dat voir de fomme van hondert ende tbien duyfent ponden, van veertich 
grooten onfer Vlaemfcher munten 't pon^eens, boven alle grom chyfen 
ende andere ordinariflê lafien » daar mede de vóïrfchfeve Stadt ende 

- Heerlicheyt van den Grave ende Landt van Cuyck van ouden tyden voir 
de votrf: Lofiinge belad zyn geweell» ende alnoch tegen woordich heiaft 
zyo » van weicke fomme affgecort ende gedefalqueerc zullen worden ee- 
nen vyftich duyfent vierhondert fesendertich ponden achtten Schellingen, 
munte voirf: , tot welcker fommen belopen die hooffcpenningen van 
twee duyfent fes hondert tien ponden drye Schellingen twee penningen 
erfflyke Rente, te lofien den penqinck tVelffve, Item van twee hon^* 
dett eenen vyfftich pc^nden. achtten Scheilingen zeven- penoingen, te los* 
fen den penninck Veertbien, ende van duvfent fesendertich ponden vyff- 
tbicn Schellingen te loflen den penninck iesthien», zedert de voirf: Los- 
iinge vefcocbi, ende daar mede wy de voirf: Heerlicheyt ende Landt be- 
laft laten , deweicke onfe voornoemde Neeve die Prince van Oraengny 

« . en, 't zynenlafteoverneempc, mits wekken alnoch zuyverrs geks biyfc 
ende relteert cotter fomme van acht en vyftich duyfent vyf hondert drye 
en *t feftich ponden twee Scheflingen munte voirfcreve, deweicke onfe 
voornoemde Neéve die Prince van Oraengnyen opbrii^en efide betalen 
zal in banden van onfen lieven ende getrouwep Raedt ende outfanger 
Generaal van onfen iinancyen Lieven Wouters» Te wetene een derden- 
deel in gereeden gelde, een ander derdendeel binnen fes weeken naeft- 
commende» ende 't lefte derdendeel binnen fes weken daer nae volgen- 
de, van weicke fomme onfe voirnoemde onifenger Generaal gehouden 
zal weefen hem re geven zyne brieven van descharge, in de outfanck 
daar van .te maken Reekenïnge , bewys ende Reliqua te doen 't onfen 
Proifyte nietten anderei^ penningen van fynen ontfatuic; Ende zal onfen 
voirn: Nevedie Prince van Oraengnyen beginnen te gebruiken van de 
voirf: pantfchap zedert den eerden dach van Novembrt in 't voirleden 

?aer XVf. achten vyfcich, mitsgade» oick van alle die vruchten» prof- 
yten ende incommen, die naeden voirf: dach vallen ende verfchyncn 
zullen, Jiyetjegendaendedat diemeerflchen, beempden, winnende Lan- 
den ende Tbienden Int voorgaande faylben ontbloot ende opgelicht zyn 
geweell, Ende zal onfe voornoemde Neve gehouden worden te bqtalen 
^ie cermynen van den Renten verfchenen nae den voirf^ eerden da<^ van 
Novembri, ende zulc|[ zal oick van onfen k we^en gedaan ende geufeerc 
worden ten tyde van der afloflinge deflelfs Pantfcaps; maar want men 
by Staete daar van gemae^ bevonden heeft , dat *t incommen van den 
Votrf<: meerf&hen, beempden, winnende Landen ende Thienden meer 
. bedraecht dan de rate van tyde van de voirf: Renten, zedert den^dach 
van den voorgaanden terinyn van den.verfchyndach van dien,«tQtden 
i^den van Oélobri leUleden/ Soo zal onfe Voornoemde Neve gehouden 
wefen te e^pioy^ren ende bekejetjsn tot nÓQtl^cke i^ratien van dcdoo- 
j \ ' 'ten 



ftK LANDS VAH CLfYK; a)} 

fén eAie hofkn vsn oofer vobif: Stadt vtn den Gn^e^ die fotnme vtn 
fes hondert ponden muote voirfcreeven eens, fonder )iier naemaals daar 
vaneenicbrembourirementce mogen eTlTchen of pretenderen, £nde voorts 
hebben wjr den voirf : Prince van Oraengnyen gantzlycken overgelaten ende . 
overlaten b/deefen, itliede bedeti, ende gratuityten, zulcke als die Inge* 
setenen ende onderfaeten van der voirf: Stadt ende heerlicheyt van den 
Grave«nde Lande van Cuyck, Eollen willen geven, ende accorderen, 
«lies zonder prejudicie van zynder adie die hy pretendeert in de helft 
van der heerlichejrt ende kerspel van Sambeecke, ende zyne beboorten 
ende dependentien , mitsgaders in twee (tucken I^nts gelegen by der voirf: 
Stadt vande Grave als momboir ende voogbt van zyne kinderen by hem 
geprocreert aan wylen Vrouwe Anna van Egmout zynder huysvrouwe dog- 
tere van wylen heere Maximiliaan van Egmont Grave van Bueren, Bly- 
vende oick wyende onfenaecommelingen geheel in alle ezceptien terCon- 
trarien , in welcke aébie onfe voorn : Neve bly ven zal in zyn geheel foo 
hv tegenwoirdelyck is als de loilinge van de voirf: Pantfchap gefchien 
.mf welke Loflmge by ons onfe naecommelingenof aékie hebbende siyet 
tn zal mogen gefcbien dan nae die thien verfchenen Jaeren, te rekenen 
sedert den voirf: eerften dach van Novembri leftleden, ende van dan 
voorts 't allen tyden ende ftonden, als ons of onfen naecom^ieUngen 
goed duncken zal, mits betalende teffens ende 't eenemale de voirf: 
UHDOie van hondert tien dayfent ponden» ingevalle dat geduerende de 
voirf: pantfchap, onfe voorn: Neve dePriocevanOraengnyen zyne. nae« 
commelingen oiF aétie van hem hebbende, gequeten ende gelold zullen 
hebben, alle de voirf; Renten by zj^^e Key: Majt. ende ons daar opbe- 
fet ende geconftitueert, zoo voirf: is« dan neen, fullen wy ofFonfe na* 
€ommclingen gehouden weezen in mindcringe van de voirf: hon* 
dert tien duyfent ponden, 't onfen laften te nemen die hoofftpen' 
Dingen van den Renten die by den voirn: Prince van Oraengnyen off 
xyne naécommelingen op de voirf: Stadt ende- heerlicheyt van den Gra* 
ve ende Lande van Cuyi^ gelaten zullen Wezen, maer indyen gedueren* 
de defe pantfchap onfe voirn: Neve de Prince van Oraeiignyen, zyne 
Erffven off naecommelingen afqueten off loffen eeniffe parken aireede 
verfet van den> toebehoorten van der voirf: Stadt eode heerlicheyt, off 
oick eenige van de oude Renten, by de voirf: Key: Majt. noch by ona 
n^et befet off geconftitueert zynde, tot ende nae advenant van den pen- 
nmck twintich off daar onder, In fulcken gevalle zullen wy, onfe nae* 
commelingen off adie hebbende, willende 't onsweerts neemenoff af« 
loffen de voirf: Stadt Landt ende heerlicheyt, hen do<n weederkeeren , 
mette hoofftoenningen vun xleze jegenwoordige pantfchap , 't Capitael 
van den eelouen partyen off afeenüeten Renten als boven, afkortende 
ende deralquerende nochtans die noofftpenningen van den Renten off 
andere losbaere Laften die by daar op gelaten, off van nyeuws gecon- 
ftitueert zal hebben, zoo voirf: is, Beboudelyck oick dat geduevende 
i^n tyd van de voirf; pantfchap, onfe voirf: neve den Prince van O- 
laepgnyea zjpe Srfven ende naecommeilngm» off aftie.vaft hei^heb. 

Cg h&kn 



a)4 BESCHRTiriNO ^n « STAD GftAVE 

' bende gehouden «atien wcezéa ta behoorhdEe nmratie te bdoto de 
nree flooien off Cafteelea fttandc bfoaou éat w>iffi: Smdt vieii dea Grt- 
ve» eade okk de Windt ea W^teiacleos Id étm iêkren ftsiec al* «Mc hem 
overgelevert zullen worden, by viftacie cnde efUnMitte «au den Werck* 
kq^den die van beyden zvde», daaf over geroepe» ende Benomen lullen 

• worden, wel verflaande dat zy gheeiie npeuwe vetcken off fortUcatieii 
en fiiJien vermogen te maken t^M»feo bften, fonder onie expt eOfe ordf nan- 
tie, ende van den voirn: van onfen fipancfen, Bn anUei» okk geen ey* 
ken noaen haowen off doen kauwen, fooder daef op aivooren te heb* 
ben onlen oirloff ende Confent, ten ay daa de voirf : eyckm vervielen 
off dat 't feive waere, om die t'employeffea in de aootlycke repMatien 
van den floten, C^fteelen, huyfen, hoeven ende menlenen, in weickea 
gevallen zal hy gehouden weezen, voor eeue a^ehoowea eyck twee an- 
dere jonge evcken pkntfoenen te doen ftellen , M okk die beflbhea 
moeten onderbonden, in goeden ordene zoo t*behooit, ende die te doen 
bauwen by partyen in hun faifoen, ende ten tyde van der atettogc de* 
zelve overgeven in zulcket» ftaat ende grootte ab die by den Laodmeter 
gemeten zyti geweeft, Ende aUbo den bo(bh genaemt den boort, is een 
bofch eensdeels befayet mit eeckelen wadende d'een in d'andere, zulcx 
dat latende den felven bofch in fdcken ftaet als by Jegenwolrdefycken 
is, nyet gefchapen en is tot eenigen pro%te to commen; Salonfevoim: 
Neve die Frince van Oraengnyen , i^9ie erfven ende naecommellneeii 
plantfoenen daer vuyt moegen neeroen , ende dezelve elders, doen plan- 
ten bynnen der voirf: beerlicheyt van den Grave ende Lande van Ooyck^ 
ende bick tot meeften ende geduerigen proffyte van den voltf : Lande, 
den voirf: bofch in alles off partye van dyen. mogen brengen tot winnen- 
de Landt, beempden, off meeifchen, Blyvende nochtans den grondt in 
der propriteyt ende eygendom aan de voirf: Heerllcheyt, Bnde Ingdycx 
sullen zy moegen gebniycken van den Moer in 't kermel van BdiF, zoo 
Vleien dte> Qraven van Bueien gedaan hebben, endë' okk die heyen en- 
. de woefte Landen geven bi pachte off Br%ken Ghynfen, maar en zul- 
len dezelve nyet emelycken ende eeuwelycken mogien vereoopen, fonder 
Confent van ons, off van onfen naecommelingenv Item zal de voirf: 
Prince van Oraengnyen ende zyne naecoramelingen gehouden weefen de 
voirf: Stadt ende heerllcheyt vanden Gravo ende Lande van Cuyck te 
houden van ons als Hertoge van Brabant tot eenen vollen Lèenen, en- 
de 't allen tyden ende (tonden alft van noden wefen eai oepeninge te 
doen van der voitf: Stadt, floten, énde Cafteelen , om ons daar mede 
te behelpen jegens een«rn yegelycken, ende en fullen de voirft plaettèn 
ip pantfirhap nyet mogen geven noch trattl|iorteien aan eenfge vreemde 
heeren c^perfoonen in 't geheel noch in deele, welverihnnde oick dat 
onfe voim: Neve de Prince van Oraengnyen zyne voirf: Erffven ende 
nadcomnielingen off a^e van hen hebbende zullen gehouden weezen 
ten tyde van de afBoffinge de voirf: plaatte over te geeven ende refti- 
aueren in zukke behoorfycke reparatie mitsgaders aUe '( Jaarlyci incom- 
men als Ites jeganwebdelyuk gegeven aal werden velgmt die Admfc- 

niftm* 



EK LAHDS TAK CUTK. %^ff 

• 
BÜtrftit eode oncfiuicitdie dtar vÈn gehüdc heeft IJufÊt tan Eyck, ^e- 
ilert den eerflen dtcb van Febniario XVc negen en Veertich , dat als 
doen daar rwn die loffinge b^zyne voirf: Key: Majt. gedaan was zoo 
▼ofarf: ende oick al t'geene dat hy vermeerdert ende geloft zal hebben • 
Willende dat Cople audentyd^ van der Rekenhige van den^ voim : }asp^ 
van Eyck evndende den leften dach van OOrobri lefileden in 't voirfcre- 
ven Jaar Xvc achten vyfiïieh onfen voorn: NevedenPrince vanOraeng* 
nyen gelevert zal worden mhte originele Cheynsboeken endë Regifiers 
van de Erfipachten, deweicke liy ter afloffinge wederonme zal moeten 
leftitoeerèn» fooder eenige part^ van de domeynen te laten vergaen, 
verliezen, off verminderen , dan indient gebeurde dat by inundatie, 
tempeefte, brant, oirloge off andere ongeval de voirf: Scadt, floten, 
Oiftelen, hoeven ende moeieos off eenige partyen van dien, bedor* 
ven endè geroyneert worden» zal in znlcken eevalle nyet gehouden we- 
sen de hl^flingen ende ediffiden in anderen Staete over te leveren « dan 
die ten dage van der afBofltnge bevonden zidlen wezen, énde zal onfe 
voitf: Neve laten gebmyken van boere pachten de ghene diie eenige par* 
tven v»i onfe domeynen in pachte genomen hebbén, rotter eiplratie van 
oezelve pachten, ten ware dat hy deshalven mit hen overquaroe ende 
veraccordéerde, foo wv oick doen zullen mit gelycke pachters ten dage 
van der afiofflinge, indyen dat de pachten nyet en excederen, de ge- ^ 
woenelyeke teroiynea , ende voirts zal hy gehouden wezen zyne Rever- 
ftd brièfven In behoirlycker formenover te geven ende oick zyneObliga- 
tien, zoowel ons als den voirf: Staeten van Brabant, inhoudende be- 
loefte de voirf: Stadt, floten, ende Caitelen, wei ende zekerlyck tia 
bewaeren, om die ter voirf: afloflfoge wederom te leveren, maar in- 
gevalle van oepen Oirloge in 't quartier van den Grave ende Lande van 
Guyck off Atn ommell^ende plaetfen daar van bericht wefende bv on- 
feil voim: Neve off zynen erffven zullen wy off onfe naeoommelingen 
de voirf: (tadt, floten ende Cafielen doen bewaeren zoo 't behooren 
zal, Ende zat insgdycx gehouden worden bynnen der voirf: Stadt van 
den Grave ende Lande van Cuyck onib Placcaten, geboden ende ordi« 
nantien gepubliceert, ende afaioch te publiceeren, te d[oen onderhouden 
code obferveren, Ende oick behoirlycken Eedt te doene in onleq ban- 
den, zoe wylen die Grave van Bueren lefl overleden gedaan heeft. 
Ende tot meerder verfekertheyt van onfen voirf: Neve den Prince van 
Oraengnyen, hebben wy gerenuncieert ende r«rancieeren by dezen voir 
ons, onfen Erffven ende naeoommdingen Hertogen ende Hertoginnen 
van Brabant, alle Keyferlycke, Conincklycke ende andere Rechten, die 
Prmcen zouden mogen pretenderen, ende oick van alle 't geen dat men 
finide willen off moegen allegeeren om deze jegenwoirdighe pantfcap 
te invalideren, znnderliage den rechte zeggende generaele renunciatie 
van geender weerder te zyne ten waere datter fpeciaelle voirgae, Alles 
fonder bedfoch off argelift. Ontbieden daeroQime ende beveelen onfen 
lieven ende getrouwen die Cancelller ende Luyden van onfen Rade ende 
leokeningenhrBrabaofi, dtnvoim: van onfte fnanqpeB, Droi&etvaii 

Cg 1 Babant, 



a)6 BESCHRYVING vav di STAD 6RAVE, 

Brabant, Schoütet van Boflche, Amptman, Rentmeeftet, oBdeH tnim 
ampduyden van den Grave ende Lande van Cuyk ende allen anderen on*, 
fen Rechteren, Jufticieren Officieren ende onderfaeten, dien dit aan* 

fian zal, dat zy onfen voim: Neve den Prince van Oraengne, zytien. 
rffven, naecommelingen, offaftie van hen hebbende, van deze onfe' 
jegenwoirdighe pantfchapy O^roy, ende Confenc, mitsgaders van alleii 
den inhouden van dezen onfcn brieve, voir den cyd, op de CcHiditien» 
ende in der vuegen ende manieren voirfcreven doen laten «nde gedogen» 
fuilelyck, vreedelyck ende volcommelyck genyeten ende gebruycken^ 
Ibnder hen te doen off te Jaten gefchien, eenich hinder, ietfel» off mo* 
yeniflè ter Contrarien , procederende by den voirH van onfen fiuancyea 
ende Reekeningen in Brabant, ter Verifficatle ende interinemente van 
defe Jegenwoirdige nae huerevorme ende inhouden, fonder eentcb we» 
derfeggen off zwaericheyt, want ons alfoe gelieft, nyet cegenflaende» 
dat by de Ordinantien hier voirtyts gemaeft op 't ftiick van onfedomey- 
cen ende finanaren, onder anderen ezpreffelyken verboden ende geinter-^ 
diceert is, onfe voirf: domevnen te mogen vercoopen, belj^ften, ver- 
panden, off verfettcn, 't welck wy onfen voorn: Neve den Prince vaft 
Oraengnyen, noch zynen Voirf: Erven, naecomnielingeD off Mie van 
hen hebbende nyet en willen hinderen off prejudfcieeren , maer hebben 
dezelve daer van gereleveert ende releveren by dezen, ende by dezelve 
ontlafl de voirs: van onfe financyen en 4e Reeckeningen ende allen ande- 
ren officiers van den eeden by hen gedaan, op de onderboudeniffe ende 
obfervantie van de voirf: Ordinantie, blyvende dezelve in alle andere 
huere punften ende articlen in hoere voHe machte effeék, ende Vigueur» 
niet Jegenftaende oick eenige andere. Ordinantien reftiinftien, geboden 
off Verboden ter Contrarien. Des 't Oirconden foo hebben wy onzen 
. Zeeel hier aen doen hangen. Gegeven in onfer Stadt van Bmeifele den 
S^eften dach van Meye in 't Jaer ons sheeren duyzendi vyff hondert ende 
Keegen ende Vyfcich, van onfen Ry eken, te wetene van;Spaengoyen» 
Sicilien &c. 't Vierde, ende van Napels 't zefte. (onder op deplieque 
aen de eene zyde ftond) Bv den Coninck, den heeren van fierlaymont 
ende van ifochiconrt hooffden. Heeren Pieter BoifotTrelbrier GeneraeL 
lois de Damhoudere Ridders. Albrecht van Loo ende Robert de Bou- 
loigne gecommitteerde van de financiën ende anderen Jegenwoirdich (waa 
geteekent> d'Overkoepe. (En aan d*andere i^de op de plicqae ftond) 
Defen tegenwoirdtghen brieff is gefien geweeit inder Gameren van den 
Reekèningeiv ons heeren des Conincx &c. te Brueifete, ende ^Uaar ge* 
legiltreert in \ Regiller in der fel ver Gameren gehouden boven geteec- 
kent mecter Letteren J. beginnende in Decembri; Aq. XVc. vft en vvf- 
tich ende navolgende den inhoude ende bevelen ons voirf: heeren dea 
Conincx hier tnne begrepen in 't voirf: Regiüeregeregifireert foliis XXII, 
XXlIl , ende XXIill, ende in derfciver Gameren geinterineert geweeft 
nae huere forme en teneur op ten XXViten dach van Meye Ao. XVc. 
negen en vyftich. (was geteekent) Hoochftoel, onder uyc was hangende 
aan een fraocyue Aaarteen Zegel gedrukt inrood wafcb, (in dorfo ftond) 

Dte 



emlamd&vanCUYK. 237 

• 

Die hooffden Treforier Geoerael ende gecommitteerde van den domejr* 
nen ende finan: ons heeren des Konincz , Confenteren alfoe veele als 'c 
in ben is d^inhouden in 't witte van defen te worden gefarneert ende vol- 
bracht, in alder vuegen ende manieren aizoe zyne Majt. dat wilt ende 
beveelt gedaan Ce worden by defen , gefcreven onder die hanteeckenea 
van den felven hoofden» Treforier Generael ende gecommitteerde, den 
Vilden dach van Maye XVc. negen en vyftich. (v/as geteekent) Berlay* 
nont . . . Boifot» J. Damhoudere, A: vanLoo, R. 
de Booloigne. 

' WILHELMUS prince van Orange heeft in huwclyk gehad 
ie dogter vanden grave van Bueren en ook alfoo fyn erfgenaam 
geworden (i); en is aldaar Ao. 1560. als pantheer gehulc ge» 
worden (2). Die van 't lant van Cuyk fiet No. 78. contribueer* 
den bier toe 1 6000. goL in maniere en conditien als (y hier voo« 
ren aan Keyfer Carel gegeven hadden tot baare redcmptie. Ëa . 
die vande Stad fiet No. 79. gaven daar toe alleen }ooo. gul. me* 
de op conditie dat fy inde contributien vande voorfz, van Cuyk 
niet lasten en fouden. Onvermindert al de vooraengetoge ea 
nog laatst by Keyfer Carel geconfirnieerde privilegiën en vry-» 
domme der Scad Orave op de Geldèrfe tollen, foo is egter tus* 
fchen haar en de heeren van Broncborft tot Batenburg £tar over 
voor den Raad van Brabant proces ge weeft en Ao. i5öx. No. 80. 
by fententie getermineert^ confirmerende de Stad haar gefeyden 
yrydom uytgenomen in de markt tol: maar door verloop van 
^ tyt en opgevolgde troublen, raakte dit buyten ufantie en me* 
snorie^ lulks die vande Grave daar nae foo wel in den markt als 
ordinairen tol vry voeren, tot tyde den Graaf van Hoorn hier 
Gouverneur was, welke heer van Batenburg geworden had men 
hier tot burgemr. een Waflenburg en Heukeloven, welke eerfte 
xles Graven knegt geweeft was, die defe fententie verklikt en 
«an 't ligt gebragc hebben , fulks men van doen voort en ook nog 
den markt tol moet betalen. Dit (yn al vrugten van vreemde 
legenten. Defen Prins Willem heeft Ao. 156). Num. 81. op 
remonftrantie vande Magiftraat der Stad Grave by poene van 60» 
goude realen en arbitrale correftie verboden geen coederen te 
verkopen fonder. de daar uyt gaande laften te fpecificeren. Ao« 
1570. iiet No. 82. is by de Riutden van fyn Majt. de ordonnaa* 

Gg 3 tic 



a^t BESCHRYVING vam bb STAD GRAV£ 

tie van Dykgrarf en Heenraden van Eeflcbaren gefenneeft en 

gereguleerc, en naderhant by Prins Willem Hend: Aö. 1659. 
ec No. S 3 . geampUeer c. Vande troublen van defe tyden fil ik 
hier geen vermaan doen ()), dan alken leggen dat de moniken 
van Sc. Agatha in den lande van Cuyk vande Craysbroedera or- 
^e capterende defe occaiie, en dat het verboth van Keyfer Ca- 
rel en vande Graven van Bueren hier achter No, 62. & 66^ ge- 
produceert doen buyten obfervantie was 9 hun daar gdèt en «• 
wéfit hebben (4), üet haar eygen annotitie de Ac. 1571. No. 
84. Ae. ifjH. JsOf S5. heeft Prina Willem een verhogii^ op de 
Stads bieraccyna vervrüligt tot behulp vande fortificatie cotten, 
Hy 10 den 10. July 1584. overleden (5), en lya treden Soon 
Mauritius is hcoi in de saptfchap geruccedeert 

A ANT E KENINOEN 

Op 

W I L H £ L M ü St 

Prince van Orang9. 

(x) Wanaser de Prins van Orange aan Anna vaa Egmond trouwde wu 
haar Vader Maxlmiliaen bereyu int jaar 154.8. overleden, nalatende 
alleen defe Tyne Erfdochter. 

OxXtnK^flachilmm der Ormfen vmt Najfauw. pag. «1. 109. Wilhelnltn Pria» 
ce van Orangnen lieeft in den jaare 1550. op den t. fmy gbétrout toc 
ayaeefffté baysvrouwe Anna» eenige Dochter ende Erfgeaaem van Ma^ 
Ximiltaen Grave van Buyren, Leerdam &c« 

De Ia Pife Tableau de Pbiftofre des FHnces ff PHncip, f Orange pag, 26^ 
PEmpereur 8*7 employa de fi boa coeur, qaé l*affaire reufOt au ooatento- 
nent da Comte, a Ie Prince efpoufa Anne (a fili/e unique ft heijtier^ 4e 
la maifpii de Lninoy, Comtefle de Bure, de Leerdam & Dame de plu* 
fieurs autres bdl^ terres, lesnopces s^aot ellé celebrées au chaftéau dé 
Bure Ie hwBkJmê de fuiUet mü cinq cenis cinfuante en Tan dizhuiftiefine dé 
Paage do Prince. 

Tc&henmacheri aan. OMe. edH» ule. péig. 481. Maalmilhmus, Cpmea 
Bureaus» Annam, Wübefano Naflbvio» Aoraics Principi» 4. iéus Jun$ 
anno 1550^ copalatam. genuit. 



BK1.AKDSTAN CU TC 1)9 

• 

Blcftegeii fctqrrft Goudtioeveii te fyn Ormyk kymtgfii fêg. 133» 
Vroawa Anna van Bgmonc, Gravione van. Boeren eade van Leerdam» 
l^awevan Yflklfteyn» & Maercensdyck, Jaersveh» Lannoy &c. ghebo- 
len An. I533* trosdeAn.lssi. Heer Willem Prince vanOraengien»Gra* 
ve van Nafloa» Baron van Bfeda, fjr be^de oude zynde i& jaren. 

De ongenoemde fcfiiyver van betkven van Wilkm dm L Prnu «m Otat^a 
LéêeLp^. 47. Eb als by ondertutfen tot den ouderdom van acfatieiijaeren 
was gekomen , foo trouwde hy» m July 1551» cmder de gund vande 
Xejpfeff » net ^aa van Egmont, eenige nacrgclaete erfdogter vaa MaxU 
iniHaen van Bgmooc» Graef van Bueren, mede aladben achüen jaeren 
out (yade. 

Fontus Huterus rat^. Aufttke. lib. 13. cap. ia pag. 318. Ntms jWtt 1551* 
Guilielmus Naflavlus, Aurantii PrioceDs in uxorem ducic Annam Eginon- 
diam Bttf» Conitem* vid. Pontan. Hifi. Oik. li^ 13. pag. »S7* Vaa Leeu- 
wen Batav. Ilhiftr. a. Ihikjü. 951. 

(a) }ani(ott R£fié,êntef9m.NeiefU 3* dt€l pag. 45. Willem» Prins van 
Oranje» deed aick ia den jare 1560. huldigen als Heere vau Grove en 
den kinde vaa Ki^ 

<3) Hier over konnen naargefien worden, E. van Meteren Nederland* 
fthe Hiftorien, f. C. Hooft, P. Bor» H. de Groot, B. van Rqrd, alle 
befcbiyvende de Nederlandfche Oorlogen en Hiftorien, L. van Aitxema 
Saken van Am» m OêrUg^ Famianna Srada d$ b$Ua Metgieoj NIcoL Bar- 

ndi hiflmia Bdj^» ft varli alii hiftorici , qnl motus Belgicoa de» 

ripfcnmt. 

(4) Het is niet te denkeo dat de Cnivsbroederen bnyten voorweten en 
expres confent van den toeomalfgen beiitter des Lands van Cuyk hun Cloo- 
fter fuilen gebouwt hebben; Waartoe fy uyt kracbte vande donatie der 
Gapelle vanSt Agatba, door Jan den Vierden Heeren vanC\{y&, aanbuone. 
Order gedaan, geregtfgt waeren. slet voor d'aentdcantngen op gemeldeii 
' m den Vlerden^a^. i^. n. i. en Birïppenbergb. Aj/I* Étcktk jSne. GtW* 

'. 8. cap/gp^. 289. f. I, 

(5) Prins Wulem ia op een moortdadige wyzs door eéaen Britoazat 
Gerads, geboortig van Villefans int Graefïchap vanBurgondien, teDelft 
in St. Agnieien Kioofter den lo. July 1584. met een Sink-roer doorrcho- 
ten. Van Goor brfcbr. vanBredapag. 37. ziet Bor JftdM. Hifi.la0ifiÊidrtdt. 
a. diel pag. 4i7<> en de Sententie tegen gemeldenBaltbarar Geraerta.^. 
43a. Prins Willera^ had by fjn voorf. eerfte Vrouwe Anna vao Bgmonc 
Gravinne van Baren geteelt twee kinderea , namemljk PbHipa (: Van 
^oór MMr. van Bnia ptig. 30. en Hubner Tafü asé. naemeo bem Phi* 
Ups Wiuem:) in d^n jaare 1554. op den 19. De^emb^r des avontsgebo* 
len , en Maria getrouwt tot Buyrea op den 1 7. Febroarii des jaars 1595. 
met Philips Grave van Fiohenio ende Langenberch &c. De Princeflè AO' 
aa Gravinne van Buyren ftc, is tot Breda annp 155:8; den ao. Febniary 
r: Goudhoeven he. dr. den 24. meert:; geftorven, ende aldaer met groo* 
ter eeren begraven. Orlers Oeftaebt hom pag. m. iiOi 114. ennó. 

De twetdei Iwpivioaw vod deea' Priaa was- Ao^i, onlge doohtmr aao 

Uao» 



s. 



t4o BESCHRYVING vau d£ STAD GRAVE, 

Maarits Kearvorft van Saxen, getroawt cot Leipflg in den jaare istff. op 
den lo. Augudt (:Hubner (leid iu de 167. tafel den 24. Aug. :) Met dele 
doorluchtige PrincelTe heeft hy gewonnen drie kind(;ren. fior lib. cü. pag. 
431. van Goor pag, 36. OOrlcrs Schryft pag. iic twee Sonen en twee 
dochceren , edogh noemt maar I. Soon JSdauriu en 2* dochteren Anna eo 
Emilia:) 

Maurirs is gebooren op het huys te Dillenburgh den 13. November 
X567. Ziet Orlerspo^. 118. Bor loc. cit. 

Anna is in den jaare 1587. op ten tweden November getroawt roec 
CïzefH^iHem Lodewoyk (:de ongenoemde Schryver van bet Uven van fFU- 
lem den L 3. deel, I2. boek. bladz. 737. en van Goor pag, 36. Zeggen WUkm 
Kafimiri) Grave van NaiTau Gouverneur vau Vriefland baar Oom» Soonc 
Orlers^g-. 134. Bor op de aangebaalde bladz. 

iEmilia. heeft in den jaare 1597. binnen de Stad Delft getrouwt don 
Emanuel Prince van Portugaei. Ziet Oriers en Bor ep de geimmde plaatfenm 

De Prince van Orartje ziel) ten derdenmaele ten huwelyk bege- 
vende heeft in den jaare XS7S* (:Hubner Uelt 1576. m de %s6»tafelii op 
den 12. Juny binnen den Brieljetrouwt Charlottede Bourbon, dochter 
vanden Hertogh van Mompenser. Oriers p. uo. Meteren l*Hi/ioire dê 
Paysbas.fol. 112. Bor x. deel. pag. 644. Bv welke hy fes dochteren gepro* 
creëert lieeft met namen Loyie Juliana gehuwt in den jaare 1593. aan Her- 
togen Frederich den vierden Paltsgraaf by den Rbyn.Keurvorft. Elifabee 
C anderen fchryvenjfabetla:) gehuuwt den 6.Feb. iS9S-aen Hertogh Hen- 
rik van Bouillon Viconte de Tourain dtc. Catharina Belgica in Odober 
1596. getrouwt aen Philips LodewykGra.ve'van Hanau en Mintzêrbergh. 
Flandrma is een AbdilTe in Vcankryk geworden. CharlotcaBrabanttna, 
k getrouwt 1598. in den winter aenClaudiusHertoehvanTremoullien ea 
Thouars, Prince van Talamond en Grave van Chifnes, en iËuiilia Ter 
cunda foude, volgens van Goor ^^. van Breda pag. 36. getrouwt fya 
. met den Paltsgraaf FrederikKafimir, Hertog van Landsberg. Ziet Oriers 
pag. 134. 13$. en 136. Bor 2 deel pag, 43a 

Zyne vierde Gemalin is geweeft Loyfe van Coligny , dochter van wylen 
Cafper de Coilgny Admirael van Vrankryk« weduwe vanden Heere van 
Tiiigni, die beide, te weten haer Vaderen man inde Paryfche moord ia 
Auguflo 1572 vermoordt waren, aen dewelke hy op den 12. April 1 583* 
getrout is. Oriers pag. iio. Bor. 2. deeL pag. 365. en velg. En heeft 
by haar geprocreéert eenen Soon Frederik Henrik, die binnen de Stad 
Delf gebor<en is op den leden February desjaers 1584. omtrent vier maen« 
. den ende thien dagen voor het droevig overlyden van fyn Heer Vadjer. 
'siet Orler8>i;^. 137.^138. Borpv7^.43i. MttcreniTbifl. de paysbas fel. 227. 
mers. Ck>mmelmi^m en bedryf van Fred. Hem. Prince van Orengknpag, s* 

MAURITIUS als gefcyt, is fyn Vader wd in de ptntfchap 
gevolgt{09 dog beeft overnoits hec innemen vande Stadt Gra* 
▼e onder bet bekyt vanden Pxince van Parma (i) daar van geen 
•^ vol* 



tM LAMOS TAH CUYK. 141 

Volkomen pofleffie gehat of gehult kennen werden : dan nae dat hy 
die *c (amen met behulp der wapenen vaode geünieerde Provin* 
tien Ao. 1602. heeft gerecouvreert (3}, en is doen nog den 28. 
Septemb. vant felve jaar gehult geworden (4), doende den raats- 
heer van Loon int by weien van fyn Excel!, een oratie met ver« 
feekering van Stads privilegiën, en wiert alsdoen ook geit on- 
der het volk geworpen. Met defen is de manier van hulden ge* 
eyndigt. Defen Prins Maarits heeft Ao. , 1 ^03 . iiet No. 86. een 
ordonnantie op de egtfaken en exercitie vande paapfe religie ge» 
cxpedieert. Int felve jaar No. 87. heeft tot óravè" een ordon- 
nantie en poene geftatueert tegen de ligtveerüige injurien (5). 
Hy heeft Ao. 1612. No. 103. een lyft op fyn Coykfen tol uyt- 
gegeven (6). Hy heeft ook de cleveniers (7) tot Grave geëfti* 
meert en hun een nieu vendel gegeven. Ao.' 161 3. No. 88. fyn 
de gerigts jura in den lande van Cayk gereguleert (8). Hy heeft 
ook Ao. 1616. No. 89. die vant lant van Cuyk het verum be* 
neficium appellationb gegeven. Eyndelyk heeft hy ook de 
Weeskamer tot Grave een reglement voorgefchreven (9)9 'c 
geen by de Kon. Majt. van Grootbr. ook is gearrefieert eo ge- 
amplieert (10), maar onfe Regenten die het ten belang van hun 
particulier profyt geern eemamtineert willen hebben , en in op- 
ligt vande wefen niet.of gantfch weynig in agt nemen, hou* 
den het gefêcreteert, fulks men geen copye daar van bekomen 
kan. Prins Maurits Ac. 1Ó2;. overleden (11) is hem gefucce* 
deert fyn broeder Frederik Henderik. 

AANTEKENINGEN. 
- ,. Op 

MAURITIUS, 

Grave van Hajfau. 

(i) Vermits deflelfs oudfte broederPhilips in Spanjen gehouden wierd. 
2tet Oriers geJIaebUfoom der Graven van Mffau pag. m. 115. Van Goor 
befcbr. van Breda. pag. 37* Na het overljden van Prins fyiUem Is beni zyn 
ottdfte zoon FUHfs ïViUem int Prinsdom van Oranje en andere beerlyke 

Hb goe« 



S4C BESCHRYVIN6 vaw bc STAD GllbAV£, 

göeéemi èpgerolgr: 4: ffg* 19» Mètrüs.ffbn vaoi preajct Cffdtf^vw 

Naflau coz. ^U gedox^nde a^yns gemelde broeders gevangenis in Sfaajü^ 
alle'deszelfs goederen , zoo in de Nederlanden als elders gelegen , be- 
heert had, (s, aft kracht V2A het teftament genmakt te Bruflel op den 
twintigtlttn van Spiokketmaand 1^18.» op welken dag.Qni Toor&. bioc« 
.\ . der op)| fdfltAT M overleden t bem in 'it f rinsdooi vm Orajoje^ «a ander« 
^. Cr^affchappea ^ Heer^ykbedeö opgevolgt. 

B7 d'Aae van converfle der Pan^fchap vatide Stadt Grave eiide Lande 

'. vwi Ctijrck, in té^ Erfleen, in dato étn 9. Deoeitiber 1611.' v/ordt ge- 

fegt, (ku bythec Trarftaec v4n iPartagiê, opgcarigt tuflchen de Heeresi Erf* 

genanien vim Prins Wi/nn den 1. den Prince MaurUs , onder andere Heerlyk* 

heden de Stadt Grove ende Lande van Cw^^k %yn toegedeelL vf J. in/.pag. 249^ 

(2) De Stadt Grave fs cerft den zeevenden van zoomermaand 1586. 

dbor d^ouwde befbtttng ontruimt, «n aan den Prioce'van Panha 'ovérge^ 

: ^gêg«n. ziet Hoeft NifUrL ISft. 14. haek- pêg, m^W* 15$. . . ^ 

/'\ (3>;P£4rcyHeleng0accQrdeer(aandeoGoavemeur» Offiderencodegei- 

meene Teliiat^n dcr Stad Cfrave op den i9."Sefteart>er i6cs. fyn van de» 

(bii inhoud: 

' • ï. 

Eerftelyk» dat den Gonverncur, Ctpiteynen» OSciejraa eode (bldate» 
|M>.ie,voat al^ce paexdiS, met alle de üeken daar onder getelt uyt de 
Stade fullén vertr'ektn , met hunne Paerden ^ Wapenen , *Huysraadt , ' eii- 
de B^gakfen , VUeigende Vaendeb, iSlaende Tronubeb» brandende Lom* 
tèfi,énd!iHögft)t ia den toont. < 

.''11.. < ■ . • 

Enje om dat fy des te bequamelyker foude mogen vervoeren bun Ba- 
tagien » fieken ende gequetflen , fyne Excellenrte Cil hun doen hebbeb 
bonden en vyftig Wagens van hier tot Dieft. 
j 't r'i.. 
Ihit ff jilbier übHcn Viitw twf^ Capiteyncn als Gyff laats tot verfekch 
riüge vande voorfchfeve Wagens» If aerdea ende Wagenlieden » tot hi^p 
wederkomfte. 

I v. 
Dat fyn Excellentie hun^geven ial JPaa|)ort ende Convoy omme Cektt: 
}yk te pafferen rot voorn rftfcde van Dfell. 

Dat de foldaten, die defe ftad gedirnt hebhen, fullen genteten 't e^ 
feft van dit "{yaétagt» gelylrpndcfe falj^ateiirvan^het vpom: Guamifoen«. 

Dat alle Gevangens van weder zyden los gelaten fuUen worden van 
wat conditie of qualiteyt die ook fouden mogen weefen , mits betalende 
hun coften. 

Dat de Officiers van den Gonink foo vaa de Oorloge ab vande Fenne, 
vry fulkn mogen vertrekken met hunBa^agien, gelyk het Goamifoen» 
Ml de ipsenen die de Boupea wet ea ftük» koaoea voigoi» «oid toe- 

geler 



SIttM 4tt <^ ectotte dègènab iri)g im dé fe(kitiH«a;md8«ii lf||nF«fiii en- ^ 
I vertrekkeDcle, kdlcahuoicheepen Itefichikt wonhrr tot NtaieÓiichc, 
adufteliende cande tndt borge voot de tooïCArtvit fcbepeao 

VIII. 

Dtt de. Officieren vtn Vivret » Animimiik v» Omloge, ende Gefchut 

Sdxroden fuUea wefen overtefiemeir de voQr&; Vivfes» Ammomtien en- 
e gdchot in handen vnde Coouaif&aiifreny die tldaer van defer zyde 
gefonden folkn worden oni ér felve .te GdtÊmgen.. foilder yet ié ver- 
minderea ofte v^rdeBven» ïxf potnie van defep Tiiaate at w«ftn nol. 

I X. 

Dat den voorfz. Gouvéfo^vr fU belövei» da fattsd daof aen te houden 
by hunne Hoogheden. dat, 't geene die vand^ Magiflraet ende Burgers 
der voorn: Stede geleent hebben -aen den voorfz. Gouverneur, Capi- 
teynen ende foklaten» buD met ten eerften M wovdeoserantbeurfeeru 

t. 
. Dat den i^aorft. Gouverneur, Cèpiteyneti,, Officierett ende TctMaten 
ep mofgeftfoUen vertieklgen, ende- liy Tod veere if menden niet en wil- 
len vertrecken, den voorfz. Gouverneur fal binnen 't Cadeel, éudi^ het 
Bollewerck achter het Cafteel laten komen twee hongert mannen, die 
fyn Excellentie aidaer fal fenden. 

Gedaen in 't Leger voor de Grave den negentienden September 1602. 




lymrits door de Borgjerye overgegen* Sur quoy on leur dit (:vervQlgtvan 
Meteren-:} qu*^ eihibant les oSroys, qu' ony adviferok, &qu* oh fe- 
roit^len qu* on trouveïolfr ellre raUbnnable. tii^ au Camp Ie 16. de 
Septembre. 1602. 
Ende in het voorfchreve Xtaam^Regifter pag. 5. dit naafvolgen^e r 
PoioAen ende ArtiqUen< v^n Reconeiliatle der Stadt Grave , met Tyn 
ExceUeotje 0raefMaurit8 van Naffau PandTheér deler Stadt, en Over- 
fte Velt-lieèr van 't Leger vandé geünieerde Provinciën jegenswoordigh 
voor defe Stadt, overgegeven aenHooggem: fyn Excellentie by deBur- 
lieren der felver Stadt. 

Syn Excellentie defe Pofcften overten>ende 
daer op gelet hebbehde , heeft daer op van 
wegen de Heeren Staten GeheraalJderVer- 
ifemgdè Provincieii , gpaccordêert endfe ge* 
disponeert föo als óp ekk der fei^ hiex 
oftdcr astngciekettt.ftaet. ' ,[•- ^ 







«44 BESCHRYVIN6 vak dx STAD 6RAVE» 



• 



Refpeékvande Burgeren ende Ingereterien defér ftidt, foo wel die uyt de 
voorfz. Stade mogen vertrocken fvn geweeft, als die daar inne fyn geble- 
ven, ende dat in 'c Punt der Religie» adminiftracie van Officie, Policie 
ende anderfints egeene faaken oyt-gefcheyden, fonder dat imant ter faa- 
ke van dien eenigh verhaei fal hebben, ofte tot eenig verwyt (laen. Ea^- 
de dat overfiilx fyne voorn: Excellentie in de quaiiteyt als boven* alle 
Burgeren ende Ingefetenenfoo.Geeftelyke ais Wereltlyke Perfoonen indif- 
ferentelyk in fyne genadige Êuvegarde fai neemen , defelve als hunnen 
Pandheer in alle foetigheydt ende goedertierentbeyt (rjfterende. 

Syn ExceUéaiè ücmdeen dit verfoA» 

I I. 

Item, Confirmatie ende cóntinttatie der Stads PriviUgicn in aUnger 
voegen als die vande Sudt voor dato van defe troublen , ende daer na 
by het leven van Loffelicker Memorie den Ptince van Orangie Vader 
van fyne Exceileatici, ende Pam-heerdeferStadt genooten ende gebruykt 
hebben. 

Accordeert dit verfoek vangelyke. 

III. 
Item, dat alle Geeftelyke Perfoonen, foo Mans als Vrouwen egeent 
nytgefcbeyden, ook Catholicque Burgeren ende Ingefetenen, fullea bly- 
ven in de exercitie vandè Catholicque Religie, fonder verwyt van iman« 
den, levende in alle (lilligheyd, ende dat hun daer toe fal worde ver* 
leent de Kercke vanden nieuwe Bagynhof, genoemt St. Marien Graef» 
ten eynde het Matrimonium ende het Doopfel onder den CathoHcquen 
niet en mach worden wegh genoomen. 



De Remn/irantenfullenftmder Recerche in alle Wlkltbeyt dèfm * 
oaende worden getraSeert, ah andere Jbigefetenen der yèreenigdm 
Ifederkmdertf 

Item, dat dealde ende nieuwe Bagynen, ookdeCruysbroedersvan St.A« 
gatha Clooiler mogen bly ven woonen inbunClooderen, endealdaer leven 
in alleilillicheyt, fonder becroon ofte beftooringe van ymanden, mits 
de felve genietende hunne incomüen £bo patrimoniale als hercoomende 
yai^de Cloofters, fonder de felvc te annoteren ofte in arreft te nemea 
pnder wat dexfel 't fcWe foude mogen gefcbieden; 't welk insgelycs ül 
worden geaccordéert alle andere Geedejykheyt van beyde de dapilteieii 
binnen defe Stadt, dewelke hunne Refidentiè alhier fuiien willen hou- 
den , daar onder ook begrepen fat wefen den Faftoor der lelver Sudt 
oob&ci alfaier geeomen. 

MUmals^bitvoêrgaaBdêdrêicfih 



EK LAHDK VAN CUYK. l^jg 

V. 

Item , foo de Bargen defer Stade grootelycx ten agheeren fyii aen ver- 
fcheyde Companien van defen Guarnifoene aireede vertrocken» en alhier 
nog Guamifoen houdende, fal den felven geaccordeert blyven den tydt 
van fes Maenden na dato defes om de felve bayten de Geünieerde Pro* 
vintien onder de gehoorfaemheit vande Ertshertogen van Oodenryk, 
te mogen vervolgen, ende wederom binnen defe Scadt keeren. Tonder 
daer toe Paspoort te deryen eyfchen , ende foo jmandt daer toe meerder 
tydt behoefde, fal daer toe eyiTchen particulier Paspoort van den Gou- 
verneur defer Stadt, daer toe by fyn Excellentie te (lellen, 't welke ook 
fal worden toegelaaten den Officieren vanOntianck, omme hunne Reke- . 
ninge te Hove te gaen doen, ende hare a£Fairen te liquideren. 

Syn ExeelUmie aecwdHrt dk veffêeek mits dat bet gefcbMe met U- 
boorhfcke kcnniffe vanden Gifuvemenr ende Magiftraet derftadtn 

V X. 

Item, faleen jgetyk foo Geeftelyk als Wereldlyk toegelaeten worden» 
die na hei fluyten van defen Tradaat hun fuil^n willen vertrecken uyt 
diefer Stadt, ende elders hunne Refidentle neemen, 't felve te mogen 
doen binnen de drie naaftcomende jaeren, wanneer bun fuics goed- 
dunckenen gelieven fal, met hunne familie ende goederen, geene uytge- 
fcheydeii , tonder dat tmant hun daar in fal mogen doen eenigh Im- 
pediment ofte beletfel , ende fonder dat hun ook van noode fal wefen 
eenige Paspoort als alleenlyk dit Traflaet: En fullen die geenen die hun 
fullen willen vertrekken ende begeeven metter woone ten Platten Lan- 
de, ofte in neutraale plaatfen, vryjelyk ende onbecommert van jmanden 
wederkeeren binnen defer Stadt, omme hunne goederen Ruerelyke ende 
Onruerlyke te regeren ende daer van te difponeren, ofte veralieneeren, 
foo hunne Raedt gedraagen fal, ofte alfufke goederen te doen Regeren, 
Ontfangen ende Adminittreren door alfoodaenige Rentmeefters ofte Fac- 
teurs als fy daer toe fullen ftellen, 

Syn ExceUmie Accordeert dit verfiek. 

V X x« 
Item foo defe Stadt is Frontier, ende Gebiier van den Lande van Cle- 
ve ende Ravelteyn tot op der Stads Grachten, alwaer'de Hollandfche 
Impoften geen plaets en grypen, ende dat daaromme de voorn: Holland- 
fche Impoften binnen defer Stad niet en connen geheven worden« fonder 
dKe apparente depopulatie der felver Stadt, principalyk in defe tydcn, dat 
de Èurgers door overvallinge van onverdraegelyck Guamifoen, en de 
groote devaftatie van de Edificien ende huyfen der felver, door het te- 
genswoordigh langduurigh bwlegh; foo fal fyne voorn: Excellentie belie- 
ven defe voorn; geruïneerde ende gedefefpereerende Gemeente, tyde de- 
ftx Oorloge ende pxincipaljken ioo lange fy Ftonticr fullen wefen , te 

Hb 3 exem- 



44<S BESCHRYVING van ©k STAD GRAVE 

exemteren ende vrv te laacen vande voorn: generaale Middelen, ofte 
Ucril^ndtfche Iropouen, orame de' voorn: Gemeenta eenigeii voefr te ge- 
.'VCflu bwuie Reüdemie binnen defer Stadt te continiieeren« 

Suüm bm bebUn te Reguleren^ nur é^ordre der Heeren General 
StaUn^ dU ef 4iUes mit mUykbeydenée biUkkbeydfuUen leuen. 

VIII. 

Tot welken «Tnde fyn Excellentie fal gelieven het Guarniibea foo te 
Voet als tePaerde, te doen L^geten ende accommodcjren, volgens de 
Ardonnancie vaa HoUandt, in ledige plaecfen gamaekt ofce nogh teniae- 
ken op de Stads Vellen ofte elders, fonder ofte tot minde quetfinge der 
voorn: Arme Borgeryen ; Aengefien tot nogh toe alle Officiers ende het 
meefteodeel vanden Gutroifoene fyn gclogeert, ende io^Servicie onder* 
hoMden geweest, toe cofteo vanden Hove, die daer over in veertien jae- 
ren herwaerts hebben coften gedaen tot over de tweemael hondert duy- 
fent gulden, in 't aenfien van de kleyne Capaciteyt ende vermogen defer 
. .fcfa»ameie Gemeynte. 

Sier epjblgek$ indegidam wordtana A^ bewnden {alvwden U 

.IX. 

Item, Dat in 't reguaxd vanden Uytterlyke Armoede , Roine, ende 
«Averwinnelykc Schaadt defer Gemeente geene Ingefetenèa vande Geü- 
nieerde provinciën., van wat oualiteyt ofte conditie die mo^en fyn, pre- 
tenderende eenige Per fonele fcnuldien ofte aólien op 't Coifpus van de Stadt, 
^f Particuliere Borgers, hunne aftien niet en fuUen mogen in 't werck 
(tellen^ binnen den tyd van twee naeficoomedie jaeren. 

V. \ _ , M Id^ aU, op 't vporgamde^i^^ 

t. 

In dit Accoord fullen mede fyn. begrepen die geene die in dienst vande 
Stadt, ende anderfints óin particuliere afTairen fyn biiyten defer Stadt 9 
om weder te mogen keeren bini^en den voorn: tydt. 

Ssn EvceüentU accordeert dk verfoeck. 

■ . i . ^ 

' ' ' .3C I'. 

. Item de Hoven üytter Stad$ grachten aengevoft, itet vatt fyndè Oc- 
tröy, vanden Hbve, ofte andere Veftinge na defer Stads' &egten /Tullen 
blyven aan hunne ProprietarllTen. 

SuUm gpBxbibeert werden die Oanijin, m daer ep gelet, ende ge* 
dtmtewirden tuar.bcboren. 

V. * ' Ab 



AMbs gedtea te 'e Leger toor de Groor, den i<. Scpceaber itfot. 
m9§i gÊÊHktftê» 

Maüiicb DB Nassauw, 

(4^ Delluldlngctste defer voegen gefchiedt: SYt^eExceUeraie hectiüch 
ap deo 28. September 1602. met derrelver Beeren Raaden ook geaccom- 
pagneert met veete Heeren Överftetis uyc het Leger binnen de Stadt Grê' 
vi vervoegt, ende na aanroepinge vanden naam des Heeren In de Ker- 
l(e, is gegaen op feker (leltagie by de Magitlraet daer toe cterlyk ge- 
prepareert, alwaer de Raedts-Heer Loon heeft gedaen de navolgende 
^ropofitie. 

. I^ïad.ien de Stadt Grove door Tonderlinge genaaide des Almaetfge vande 
.TIrannjre en de flavernye der Spaanjaarden ,^ daer onder de felve foo lan- 
ge tydt is verdrukt geweeft, verloft ende wedetom in haereoude Vryhcyt 
IS gedclc, ende gereduceert onder de t^ehoorfaemheyt van den Doorlug-r 
tigen Hooggeboore onfe genadige Vorit en'de Heere Heere MaurfU Prin- 
ce van Oranje Grave van Naflauw, Heere van defe Stadt Grave, ende 
Lande van Cuyckj ende dat fyne Excellentie alhier in defe ftadt Perfonee- 
]yk gekomen is om die goede Borgeren ende Ingefetenen te betoonen 
]^n Vorftelycke genegentheyt ende affcftie» om die goede Borgers defer 
Stadt ende Ingefetenen des Lands van Cuyck in hare oude Vtyhecden en- 
tic geriegbtlgheden als een Goedcnierent Prince te maintincercn , ende 
kaar alle genadige voorflandt te bewyfcn met genadige toeterfigi; De 
voorn : Borgeren ende Ingefetenen fulfen daer tegens fyn Excellentie alle 
behoorïyke getrouwheyt ende gehoorfaemheyt bewyfcn , fulcx ais fy luyv 
deuwylen die ook Hooghgeboren Vorften mynen Heeren P^inceti van 
Otatige Hoochloffclycker Memorie bewefen Tiebben, en diensvolgende 
fyn Excellentie voor haaren Heere aannemen, erkennen, ende refpedtee- 
ren gelyck getrouwe, ende gehoorfame Onderfaten fchuldich ende ge- 
houden fyti te doen; foo heeft fyn EuelUntie de Magiflraet, Borgerea 
Ingefetenen defer Stadt alhier doen Convoceren ende vergaderen om tot 
dien eynde die gewoonnelyke Huldinee ende Bed van de felve te ont- 
fhngen, niet twyfelende oft de felve fiulendaer toe bereydt ende willigh 

Welke voorfis. propofitie gedaen fynde , heeft de Secretaris Gabriel 
Severyns die van de nieuw gekooren Magiflraet onder die Stellagie 
ftaende» en andere om-ftandersvoorgeleefen den Ecdt hiernavolgende; 

Wy beloven ende fweeren den Doorlugtigen Hoo^hgebooren Vorft en- 
de Heere Mauritz Gebooren Prince van Orange Grave van Naflbu onfe 
genadige Heere ende Heere der Stadt Gr^s^e en Lande van Cuyck^ holt, 

Setrouw , ende gehoorfaem te fyn het befte van den felven onfen gena- 
igen Heere te vorderen, ende quaet te weeren ende keeren met Ivf 
ende goet, ende daer v/y iets fouden mogen hooren, vernsmen, end« , 
weten het welke fyne Priocclyke Hoogheyt onfen Genadigen Heere ofte 

df 



• 



a48 BESCHRYVING yam »t STAD GRAye 

den Beeren Staten Generael ende den gemeTne fake feade mogen tegen 
gaen ofte hinderlyk wefen, hec felve terllondt den Gouverneur ofte 
Amptman der voorfz. Stadt aenbrengen en helpen weeren, SOO WA£R« 
LYK HELPE ONS GODT, 

Ende na dat de voorn. Eed alfoo opentlyk geleefen is geweest» heb* 
ben die vande Magiftraat ende Borgerye daer vergadert, den felven'^met 
opgeregce vingeren befwooren , hebbende daer na de Heer Kinfchot 
Raed en Threfaurier van fyne Excellentie een deel filvere penningen on- 
der de Gemeynte af-geworpen ende geltrooit. Ziet gem: Naan, Regi^ 
fterbladz. 1$- en volg' 

Ter gedachtenis vande Veroveringh der Stad Grave fyn diverfe pen- 
ningen of medailles geflagen , de welke konnen gefien werden in Bizot 
JMeda. bUl. dtr RepL van HolL hladz. 87. en volg. Van Loon bift. hm* 
ra/, dts Payt-'bas part. L liv. VL pag. SSI* 

(5) Defe Ordonnantie is niet door Prins Maurks^ maar bj den Heer 
Amptman , Scholtus, Burgemeefleren , Schepenen en Raad der Stad 
Gf'svegemaekt, als blykt uyt No. 87. 

Den 9. December 1611. is door Hun Ho: Mo: defe pantfchap ineen 
Erfleen gecon verteert, blykende fulks uyt de volgende aébe: 

Die Staaten Generaelder Vercenighde Nederlanden, Alie den geenea 
die defen fullen fien ofte hooren leefen, SALUÏT, DOEN TE WE« 
TEN: Dat Ons vertoont is van wegen den Doorluchtigen Hooghgebo* 
ren Vorft endeHeere, HeereMaurits, Princevan Orangien, Grave van 
Naflau, Catzenelleboogeny Vyanden ende Meurs &c. Marquis Vander 
Vere ende Vullingen &c. Hoe dat de HooghlofFelycker Memorie Heer 
Willem, Priuce van Oraneien &c. Syn Heer Vader op ten 6. dagh 
Mey Anno vvf-thien hondert neg^n en vyftigh , van den Coningh van 
Spanzien Philips den tweede , als Hertogh van Brabant, met confent 
van de Prelaten, Edelen ende Steden van den felven Landen, heeft ge» 
kogt, ende Hem wettelyck fyn getransporteert de Stadt ende Heerlyk* 
heyt vande Grave ende Landen van Cuyck, met hare toebehoorten en« 
de dependentiën, mitsgaders alle de Domeynen, Renten ende Incomen, 
nietdaervan uytgefondert ofte gerefer veert, ommedie'inpantfchap temo- 
gen houden, ende daer van Hen, fynen Erven ende Nacomelingen , of- 
te A6tie van Hen hebbende, te genieten ende te gebruiken, totte aflos* 
(Inge derfelver Pantfchap toe , in (uicken Hoogheit, jurisdiflie, pree* 
mtnentien, formen ende manieren, als Keyfer Karele de vyfde, ende 
den Hoogbgedagten Coningh Philips den tweede hadden gebruyckt, en- 
de gepofüdeert , mitsgaders vande Courweyen ende andere dienden daer 
toe Ilaande, ende behoorende, oockmede alle de Beede ende gratuitey- 
ten als de Ingefeetenen vande Stadt Grave en de Landen van Cuyck ge- 
woon fyn te geven, breeder blykende by de bezegelde Brieven van Pant* 
fchap daer van fynde. Ons by Copie authentique vertoont, in dato als 
yoren : Ende was diens volgens de hoogh gemeltc Heere Prince van 0« 
rangien getreden in de Re6te ende Aétueele pofEeifie vande voorfis. Stadt 
Grave en Lande van Cuyck, waer na opgekoomen fynde de binnen-lant* 

fcbe 



> 

Tche Oorlogen, hadde Aé wöoA^ Hem Prfoce dé mbnioeinde'Stad 
Grave, wefende een Fronder «Stade, tot fytity^m JcoAen doenFortifice- 
ren, eiide daeraen veel duyrenden te kost geteyr: Ei)de déwfte by het 
Traftaet van partagle op-gerigt tuflchen de Heeren Erfeenaineji van de 
Hooghgedaghten Prince van Orangien, den voornoemden Prince Maa* 
rits y onder andere Ueerijrkheden , dé voorfa. Stadt Grave ende L^nde 
vao Cuyck fyn toegededt, heeft hy Ons. verfogt, dat Ons befittven-ibu* 
de het regt van losfinge ofte Redemptie varide voorfe. Pmitfchop te qui- 
teren, extingiieren, doodt , ende te niet doen, ende dien volgende de 
voorfz. Pantfchap te Con verteeren in efgendom, ende muteeren inleen 
goet» oiidt onveifterffelyck Ërfleen, (ot .fuiken rechten, als de voor« 
noemde Stadt Grave en Lande van Cuyck ais een oawc Baronnye vande 
Hertogen van Brabant van outs is gehouden géweell; verfóeliende me- 
de, dat Ons believen foude, voor foo veel *t vaor(^. Leen aengaet, te 
decogueren ;emSe:abaiiereD alfuk:ke Couftuyine ab in Brabaiit van outs 
heeft gevigeert, ende als noch in ob/ervanüe is, volgende. wdke een 
véfal, foa Wft bet bedde geicheürt istdcproprietyt van alle Brabant- 
.fthe^leenen komt ende devolveert op te kinderen van 't eerfle bedde, 
eode: dat de langhdlevende, heefy Man of Wff, alleenlyck behoudt de 
vfufrudt ofte naekte Lyftogt. SOO IS T, dat Wy de voorfz. faacke 
Qver ghemerckt, ende gelet .optevgroote merckelycke dienden by. dea 
Hoóghegemelten Prince Maurits defe Landen foo langhdurigh gedaen 
ende bewefi^a, ommeden ftdv^ hier inncrte believen, hebben t^t On* 

,ft rechte wetenfchap lend^ volle maght gheqaiteerc,ge6itingüeevt, doodt 
ende te nietegedaeiifiquitefen^exiiugueren; doen doodt ende tetiiete 

' by defen, alfuLcke recht ofte aéie van lolBnge van de voorfz. Paotfchap 
der Stadt Grave ende Lande van Cuyck, als Ons daer aen couipet$;ert, 
Converteerénde ende muterende over fuU het recht van Pantfchap, *t 
welk de Hooghgedagcen Prince Maurits is hebbende, in eygeiidpmif en« 
de een göet , oudt, on verder fFelyck Erfleéü, omme dien , volgende de 
voorfz. Stadt Grave en Lande van Cuyck, met alle apj^endeAtlen, hoogh 
ende geregtigheden hier vooren, ende in de Pantbrieven naeder geipe* 
clficeerti by deii hoóghegemelten' Prjnce. Maufifa «oiw Hemv lynen Er- 
.ven ende Naecomelingen ten eeuv/lgen daagen van Ons 'als een óawe 
BaronnyevanBrabandt, gelegen binnen de limiten vande geünieerde Pro- 
vintien, te Leen gehouden te worden,, te fuccederen by gebreeke van 
Mani oir, oock op Vrouwetyckgeflagtr foo wel In de 0>llaceral«ials de- 
fcendente Linien , geiyck het van oMdts van de Hf mgl^n .van J3r3bahC 
is gt4iouden gweeft,/foD(ier dat Wy of Onfe Nacomelingen tcrcaure 
vande voorfz. lolïïnge, daa£ op eenigh regt óf aflie Tullen mogen pre- 
tenderen: Belovende ook *t gehé voorfz.' is,* by allé 'Traélaten, foo van 
Peys, Trefues als andere te mainteneren. Hebijen mede voorfoaveüt 
't voorfz. Leen aengaet, uyc volle magt ende regte v/etenfchapal8,voo« 
ren gedero^ueert» geabolieert ende te nietgedaen, derogneeren, abo« 

^ liecreri ende doen te niet by defen de voorfz. Couftume van Brabant, 
uyt kragte van d^ welke de Proprioteydt van alie Leenen van den tierto* 

li ge 



25a BESCHRYVJNG TAN ds STAD GI.AVE 

; . '^eVm Brabander te ht€b f^hótdehi, hfdheMags van 't eë^fte Bedde 

. . kwti^ ehéc Aevol veren. op te kindet^ Hn 't felve Bedde. Willende 
« étt de Cdve Cöudmde van devohttie geen plaets hebben en fal ten re- 

, ipcdte van de ip^rtorfe.Baronnie vatadcStadt Grtve ende Lande yan Cuyck, 
tiiet 9^ flf)t>endemien ende debendèhtien van dien. Blyvebde voorts 
€én ons de Sduv^alnitëvtv ende frèa Qket vmi dep^ndeert. Gegeven 

. > ter V^rgadef kige v;ni de Hoogh^gemeite Heeren Staten Geherael - in 

- «*Gravenhages obder den grooten Zeg^l van baere ffoogh Mogetide, en- 
ét de Signature van haeren Griffie^, op Jen liegenden dagh der maent 

• December^ in *t Jaer oüs Heeren Jefu Cbrifti i^ftien hotid&rt ende^elve. 
. «iet Ndm Rtg^cr hhdk. 2$. en tüg. Givn Roti. Placm bwft IL ^L ƒ. 

(i(^ Dèfe lyd vanden Golfen tol wordtook gev«lidQn in^et voèirfi. Flac: 

i : » :<7/) }Ztc% VlHDrr dé aaiicci:l^mA^eii óp Graaf Plólis van EgMoiic Orave 

i« . VifiL 'Blieken fiag. 17^. èn Toi^ , 

o : (a) Die doeument beheKt eyMndyk e^nc i^erfaéögfo^ de? GericM^^nea 

. / in def^ Lande van OtPfck, ïoo de felveby die vanden Rdède van H. li. M. 
Prins dM«ri^ o)> dén «8; Me^t kóié- gè^rdortfae^t ien gl^tiieen fyn 
^vrèttïs het wëUce éooV dte fiiMten Rsiade H^an fyn^ Biccëttehti» de» 
Pfina van Oranje !lMb# ikmMkim 9. ftftualry tótg. Is uytgegeven gt« 
wordes* ■ !.••.:•.•(•• ■ 1 . t 

- i ! ; <j^ Dct Regieneht is ndtteeit eten b;). «ü^err i«io. 

!^ i (ro) Zitet dfta^ntekeiiTpgén op Wiklèin Htendrik l'rltM Yan Oisnjè, alt 

t . i '^Tttr de refaovkie ^a ^aoïb. ordofmimüie te (ilnlitn ^« " 

' f f X) j*rifJ^ Mdwfts fs ïgéïteVfért; *di /y' April tègten^ '<fei dvbrtd mfrchen 

Vyrfeide fts tfeyén 'Aïs jSa^S t6^s. öud zwde izèveh èn vyftlg jVren vyf 

Waanden èh tiéh d^gèn. .ï* Öérc -fjefclTeiL ief Tfretn. ffederl. 2. ièeL X. 



^yp^É> tó8.' ■ hiü^Mjik^'mjliiit'éh 06fk$ Iniff Ijaar^ijji^. l dceL 



f?^?*m 



ISynflocobeyt FRSDERIK HENDERIK PrirH:o y«a Onin* 

gi VO *ntt hèt.^fflrérVéü Vkn fyh broeder httr geworden dtrStad 
Gr^vé Èh laiide van Cuyk yinde niét dat öoyc iolennned is gchülc 
nog Bkiamic mehhenü;^ of dac bij eenige GoW%ma£te .vki> prlvile* 
^^§^B^^^ heeft: >;v«w* ib lyn tytftö4ufer% ni^f den ödrlog 
ti3{feHèh;;Sba.hgrett;fen '^é^g^^^^ mvïtuieh ,btfct gèwtcft,, 

daair 16 ïw ug ook fob gequctcA béefc, idat nae vee] bekomo lau- 
werk^anfen mec.re^ deii Nedeiiantfen Scipio ^noemt magvror* 
cfen, -byfonder ttadieti d'óo^ fyii kloeke én heroiqitie 'ê^th vaa 
börlog gcfeyden KotiiïK^ynae MonarA vanChrilteörylc eii Do- 
Aunatcur yaa A'Ga ea Aficlca bedwongen i« gewocdoi.met de 

voorfz^ 



t^oorfz. ^etaleerde' Prötintieü (km f reede te Tpek^ cd fyn Sovl^^ 
verevniteit over dé felve af te gaen. Ao. 1648. met het fluyten 
vanclen vreede beeft de Koning van Span^^n de pahtlchap der 
ftad Grave en 'sXants van Cuyk met lyn tpebehopTea^ea'tt^uys 
van Orange gecoA verteert in ey gendom (a), fuiks die en haar 
SucceiTeurs nu fyn Domini direéti (;) als bedomen hebbende het 

ÏlemimPominium. Hy isden i4.Meert i^iJ* ou^ <$}• jafiir^ri de^ 
^r weielt overleden (4) en fyn Sooa (5) Wilhelmus is hem ge* 
vtflgt, 

A A If T E K E N I N Q ]l. N 

Op 
PREDER IK HENDERIKi' 

PriHce Win Orang^^ 

(f) Is den 4* April x62S- binnen s'Gravenhsge getioiim san Amilia 
tjravinné vah Sotms. Commeiin Uven vm Prins FreSerik Hmirtk. I. DetU 

(2^ Het XLlX. artykel, van het trafhtat van Vreda tosrcbcn Üen Dóor« 

Itfchdgftea en Groottaachtigen Prioce Philips den Vierden van di^nssipi 

j^looing van Spanje .&c. eer eenre, en de Hoo^-Mogende Heer^n St^m 

Genej^aal van deGeubièerde Nederlanden, ter andere fydè/ nekten m 

'de Stad Munfter den 36. Januaiy MDCXLVJ 11/ handelende wegens dt 

• • ffedemcié der pan^^l^ap, jtf van ^feii inhoud; ï)eo vooras. Heer tovHa^ 

■ «Uil^siit n jepQiicew SIP lüU prrtcpfw v?» f^^^eoid^ , w ?llp f94 

. .ijqcht^ fin prflfffïfipp dwï by frtf^ W^^ b?W>pi> ^fö^^Pfe^?, 

eeniger manieren op ae ^tadc van de Grave, Lan{ van QuyK, lyn aa.., 

behooren en dependentiën, 'oddcB^oonie van Brabant/ hier bevorens & 

pantfchap gehouden, van wylen den Heere Prince van Ocaijé, las F^ 

ke pantfchap de redemtie is gequiteert en geconverteert in eygendom', 

en overgelevert» te^ Vf9fl^^ ¥f^ ^lefi ^Hgen^ Prince Maurits, ia 

December i€ix^ by de Heeren' Staten Generaal dér Vereenigde Neder* 

landen, als Souvernins der voo^fó. Stadt Grave, en Landt van Cuyck, 

voleens ep iq Gonfqrmitm y^de op^ie. ^ieifen dafr opvQrlo^ , en la 

kracnte van welke convërue en 'afuandt, dè vbömoeiDde 'Heers Prince 

tegenwoordig, fyn KiMn eu fi^QC^flkw^n, ofte des recht hebbende, 

fullen voor aityt gebruyken, de vollen ende gehelen eygendom, vande 

vootb. ftadt, ende landen ivsn Cnyck, mecalljs iyi) ast^bebooreó en de- 

pendsnciep* .1 

I li X (3) Ter- 



n.> 



g^X BESCHRTVING vaM 0b STAD GRAVE, 

«nt» enz^ f!VS«, teg^V70PrdigeHeer^fide Baron der Stad (^lave «ode; 

fanden van Kuyk, is aangcflelt ,tOt Èrfftadhoud^r', KapUeyn-en* Admi-^ 

raaUGeneïraal van alle de Veréénijgde Neiïerlanden , fat her althans ón-* 

« . nodig fyn veel te redenneren over Ket ibominium direétum» 'utile & pUs 

: hum, mitsgaders bOe verre» de, by voocfz. aéte van conv^rfie der pmt-^ 

- . fcha[>.in eygendom» gerefe weerde fouvereiaiteyf , ficb.foude konoeo 

uycftreck^n. .-,...•/./ ' / 

" (4) Van Goojthefcbf./d^ Stad- en 'Lande ^mn Breda L boek. th fkafit^ 

- pa^' 40/ Prins /reiene ifehdnk'(iiiu\:^et (ct^ryfcir» de t'$6. tafel. Hentifui 

Fridericur:) flièrf, naa eenc langdurende kwynende ziekte, in denHagf^ 

op den veertiende van Leutemaandt (: Hubner loc. cit. 14. M^:)' 1(547» 

in den ouderdom van drie«en-ze(tig jaarené Commelln. d, trab. 2,. deeL 

pag. 215. 

(5) Van Goor op de aangebaaMe plaets*: Prins Predrïk» Hendrik trouw- 
de in Grasmaandt 1625. mee An^tia^ dochter van Jan-Albert Graaf van 
Solms, welke hem eenen zoon en vier dochters ter wereld bragt: na- 
mentlyk Wri/a«,*^eboren In den Hag« den zeven-entwiiitigUoivvan Bbei- 
maanit'ióad;' Louf^^ ilaamaals^gtrtföuwd'iliec Fx^derik ^WiHem Keur- 
vorft van Brandenburg; Albertina- Agnes^ die huwelykte met Wülem* 
Frederik VorCl vanNafiaUt Stadhouder- van Vriefland; Henriette-Kauun* 
nBy getrouwd met Georg-Jan Vord van Anhalt-Deflau; tiv Maria ^ die 
in buwelyk traik met den Falt^raaf Lodewyk^HeDdxik-^auritsHer* 
... vtog .van Simn^ereo. ziet ook Hubner tn de voorJz*%%6, TafiL ' .-- 

:' WILHELMUS Prince van Orangfe vinde ook niet dat gehult 
is^^qwecist of iets anders aangaande de Scad Grave én landd van 
Cuyk jgedaan heeft, als dat hy A0.154P. ^^ N^* yo.hctbackers 
cilde heeft gcoft royeert (1) en den jo. Meert 1650. No. 91. (2) 
het timmermans gilde; Hij is gecroüt j(}) geweeft met • • • • 
Dogter van Carel Stuart Koning van Engelant, en ftierf den 6. 
jNovemb. 1650. (4) latende fyn voorn; Huysvroubevrugi (5), wel- 
ke den 14. dito gebaart heeft haarenéerft en eenig geboorenSoon 
Willem Henderik. 

V AANTEKENINGEN. 

,:^^';: ' : 'pp . ; : 

WILHELMUS DEN TWEDEN, 

Prinee van Oranje. 

' r (1) Hier is agtcr gevoegt een nader brief bj den Amptman Burgcmee- 

fketeo Schepenen en Raad der Stad Crave gegeven in 't jaar oures Bee- 

•"* 1 : : ren 



»N LAMBB ITAB-CUTK. Zg^ 

ren 1655. döli 24-;Mieart» iU inedel n<%' èai re(^atie .geoomerimèt ge* 
me^hcppietot ei>.' d^t vaiiden rOyendekaD- op den* s» Jebxuarii 1702, 
welke, de auteur no^mt een icHadelyk^ en imperuuente conventie tus- 
fchen de hackers en fonder de mfiifte aiihoriteyt. 

" (2) Is getekent in s'Hage den -23^. Meert; waarop volgt een catraft 
uyt de refoiuden .der Stad .Graye^anden 3X. Qecemjber 1658. 
. (i) Commelin fsevenpan Prins Fradmk HendfikjL. dffi^ pa^. 87. Tiin$' 
Willein cle IL is den 12. May 16.4,1. met Maria pu'dffe^Do^hter van Qrel 
den r.' Koning van Engeland getróuwt:— ' ' 

C4) Van Goorhefcbr.^n BrêddpagJ^2. Dei^sBrfr»; naaaWelytS'be* 
reikt hebbende den poderdom van viei^-ep-tvfrinUg jaaren, wiert, in 
het einde van Wynmaandt 1^50, zeet fchielyk van eeue geweldige kin* 
der* ziekte overv||ien, die met zoo veele hevigheid voortgiilg, dat hy 
op den zesden van flagtniaandr van 't zelfde jaar, daar aan Q\'erleedt. 

(5). De felve kc. cü^ Prlna WfUonidendl^ van dien ooanr liet'bj^ zyn 

.> aftlerven djeQêlfs «;Qör)^*jinysvr9UW;2Yfa>)^f nftar« waar vut op denveer* 

tienden van .flagtmaandt 1650» agt dagen, naa.zyn ya^^rs doö'J, gèboo; 

ren wierdt een zoon, welken nien rio^mde Willen^ Heiidrik/ en qiezy^ 

nen vader in alle deszelf^' neerlyke en andere goederen opvolgde. 

WItLEM HENDERIK Pririceyan Oratige. Ik.beb my niet 
voor van fyn opvoeding^, 'deugden , dappefrhcyt , /weerdijgbèy t 
en bevordering boven liet jbêreik van fyn voor va4erért H: L* ; M : 
Item 'hoe wondérlyk Goijs'voarfiepigheyt mctpnti'ent endoor 
hen3 tot gemeen wclvaaren vant Chiriftcnryk en befchermingc 
vande waareGereformeerd.e Religie ge\^erkt heeft, ook niet van 
fyn vrienden en vyanden hier het minfte verhaal te doen, eensdeels 
ooi dat my daar toe niet bequaam viiide en ook ten defe myn 
oogmerk niet en is, anderfl^ts dat diefubftantiele materie door 
verfcheyde andere genoegfaaró is behandelt (i), Hy was in 
fyn kintfe minderjarigheVt onder de voogdye (2) van fyn Vrou- 
Moeder, fyn Gfootmoecler de Princefle Amelia vanSolms doua^ 
jrierede NafTou en van fyn Cheurvorftel. Doorl van Branden- 
burg: ^y^^ l>chouï' Oom, by Welkers regeerihg Ao. lö^. het 
Tchool/en AOi 1656. het Egt reglement- is tiytgegcvén, \frelkc 
byde om haar grootc ^ oift dat 'in drufc overvloedig te becd* 
men fyn naegelaten heb hier by té voegen {%), Ao. 1659. fiet 
hier achter No. 8?. is de infttuöie voor' dykgraaf en heemraden 
van Ecffchareii feti Qalflel ^e;Ao.r57p g<ampHcért. Hy heefk 
Ao. 1669/No. 92, bec'fchippers^ildetot Grave geërigeert en 

ïi 3 ge* 



% 



454 BESCHRTTIUGvAH n» *TADr QRAVE, 

geprivilegieert. ' Ao; fóflfj.-fiec^Mf Mnfirquena v^idie pro« 
duA (4) hadden dé Magifttaac van defe ftad mét dia van Roeier- 
dam boven én contrarie de lyft v^Q fyn Hóogheyt een vérhoging 
^an vragtea aaogeftelt (ot enkel befwaer v,<^nde borgérye^ daer 
veel talmerye om was en daarom noyt ttk€t gehad beefc. Hy 
beeft den 28. Oftob. 1674. ^7^ ^*^ Grave die dé Fr^tifen twee 
jaaren befeten hadden nae éen geweldig beleg verovert en weder- 
om aifn hem gehnigt (f). Aq* 1^7 S- ^^^ ^^- 9h heeft hy een 
Reglement op 'c (luk vande jagt gemaekt, die met de Franfen 
tyt int land van Cuyk heel gefchonden was, en den 25. Juny (6) 
fiet No. 94. npg een ander, ^c federt beeft het de borgeren der 
ftad Grave ook niet foo breet gewekt met het voorredt {7) dat 
fy wel eer door ganfcli Brabant hadden om hair met hair en vee- 
ren met veeren te vangen. Ao. 1677. fict No. 95. heeft hyhet 
cramers gilde tot Grave geerigeèrt.' In Novemb. vant voorfz. 
jaer is hy getrout (8) met Maria Stuart Dojgter vanden Hertogh 
van Jork naemaals Koning van Engela^t, (ynde een fcboone en 
dcugtryke Princcifp. Hy hééft Aö. 1^82. imiterende haar Hoog 
Mog: orders een confirmitoir placcaat uytgegeven tegen jillc 
vag wonden én lediggapgérs hier van te groote infertie (9). Ao. 
1683. No* g6. heeft hy eeni Reglement gegeven over de manier 
van procederen, politie, het voeren vande Schouwen, vanuyt- 
fettingen en het doen van reeckeninge in den lande van Cuyk,'t geéi) 
tiyfpndergoeti^» maar weynigopge volgt wort: onder anderen 
werden de Oflficiéren art. 12, gcliberéert van cautie te ftetleh 
vande proqedurcn eii calangies die fy nomineofficiibeftaan, hoe- 
wel contrarie aande landkaart art: 2. (10). Item in het felv$ 
Jaar fict Nd.^7. maakt hy het Reglement voor deStokhouderj 1^ 
Ao. eo4« X^o. p9* een jpi^ccact tegen de doodflagcrs én ^ndefe 
délinqitanxen.. Hy l^céft.ook fyn D^ampte tQt,Gr^yf gn in dlfjf 
l^ndê van Cuyk eèq jacrjyxe recognitie v^p bagir Jjc^ienifli^ea 
gpimpófieert (11)4 ixiaar bop Vfié\ en ider hae t?fp|)oftie'h^|>^ 
4ioyt onderftaen. 5^n HopghéVC is Ao. 1689. p^venjyn pema- 
^nne verheven tot dé wecrdigbeyt vanKpniogcn Kxjnlncjnflp 
v^n Cpgelant (12). . Syn vporn: JSgt^en^ot is jbei^ int pe^in 
jv^nfkn jf»f c .1 <95* ,iooi o? ^ot m^^W/s^i^ (13), fojvöjcr kiqcl^rCft 



^Tiéargfc(»<*rtfeert tthebïfert. Hy^' Keéft At>; ïtfpS.Kó. pp. 
apparent pp fub en ohrepcive lbo maar geen abufii^ rempnfiran- 
tkn vanden lancfchryver ?an Coyk (14) een nieuwe lyÜ 0n vet- 
hooging vaBgerigfójitfagegeyeO) (tan at te excefliefenberwaar- 
Ijk yööf eenbcdorve latttie, want het iïrtiyt vedtiicüwe en ge- 
ADgeerdëpötlêti ^ Taaaén gêmpi^'/gèegatifibert i^i^t j^ fotnityds 
boven de jara van de adelyke amptsgerigteii in Maaswaal of Gtl« 
derlant ook hier en daar boven de Ordonnantie van den S^t, 
fbo hecdaar bynog maar bleef , dati men protrafièert veeltaaal 
de expeditie en men doet fig betalen nae goetdunken. Defelyfl 
is in opfigt van de borgere der Stadt Grave ook fpeciaal contra- 
rie aen haer privilegiën van Hertog Carel^ ilet No. 46. endeOr* 
donnantie van onfen Koning 6lfs(jf);£ec fol. . . Ao. 1699. 
No. too. impetreerde defen Lantfchiijver bij de Ed« Mog. Hee- 
ten Rkdtn vaA ^ate^eii i^éfbHltfft Micttider ^eid it>br gërick 
vanden 6p«|^nii: fe oos^^ieercb^escc^pspennihg^ pMi*^^ 
rende van bij executie v^rl^Q^tcfQedcrei;^ (16)^ 4|t ik in fommi- 

§e gevallen prxjüdiciabel aen de crediteuren van défolate boe« 
eh^ .Ad, ijf^u No. i o i- e j^pcdicerfle^fya ^1ftjtv ,€|^i^ n^aat ,. 
waertbif 4e ie^r^toriiiHi cegciijdejnmtriiïen of. «eelitège^llleriuaat* 
vrilKge tMwtor deft ImiAp wierden gematntifieett , ma^r li^bbe 
ftoyt gtvotiden dat de atme notari^.teget'flfc óndcrVruypingc 
VAnde fö^retajrjifi^n ^n ^eilerkt^ daar de capacityc vande eerlie 
die VMde.Wüjedog :iepi vnl ,plaac£ui. te böv^ gaat^ to baar 
jtóa öe'geri^^l'tke lijttly^ *mff1)èVe^kfcii. ' D^tt'ip. Meert t;7ox. 
Is deftig gróötcfa Vöi-ff A^Üütti Röc:itxfyh.l;brt^nk^ 
4geiftpV£pt.>»<>ote dróefifieyt ^n by aa^ ahóe weirdc en moch 

SooMrveffUM vati.£ilropaMtle gereformeerde Religie oierie^ 
n (!7)i Vrt lyn tejllamcntkire dispoSti^riS) fiet'No, lox 

' wrttEM HÊNDRlt, 

' '-. '{^M&^ottVtil^tïkx Vernam JS^irêfê, 'f^^^tlUff ISifi&iré de üüUlau- 
M. I^.t^ iÊUmOti^i lêjbi^im^ jAk éetUmpbc^i Samfón Mijioire 

dê 



%S€ BESCHRYVING van w STAD ORAVE, 

de -Qumum UI: Halma Tmnldn Neiifk z* detl bkdt^ 9$4« ».335« ^ 

meer andere.' ,. . 

(2) Van'tjiiór bcfcbr. van Bredabladz.^2.H^llem Hendrik Prins van Oran« 
je I Heer der Stade eti Lande van Bretia, bleef onder de voogdye van 27* 
ne ispeder w haar ove^lyden toe, voorgevallen den vyf-en-twintigften 
van Wincermaandt 1660» wanneer zync grootmoeder, Princes Aineliat 
de voogdyc aanvaarde, en zich In de zelve zeer Joffelyk gekweten heeft, 
' doende xlcn jongen Prins, inet veel! zorg en vlyt optrekken , op ecne wy* 
se overeeniDomSide mee zyne. hooge geboorte. : 
(3> Dicjfö Reglemenien fy,ii|cgenwoo;dig foo overvloedig niet meer ia 
^ druk te gekomen , waaromme , mitsgaders óm meer andere reoeuen ik diett* 
* * rtfg geoordeclt heb, dé fetve hier te laten volgen. 
Het School Rcglemeotluydt aldus: 



... j;i Sclxooi-Reglemèüt, 

Init.Stcdfn^LaHieniyiHenhfgïbcdemendc, üorpen van SfM 
Éoogbeyi den Ptince^ ^am^ Ofw^e , getijen in Rrabartdt » 

' ' \ : onder ie géhuprfaemhe^dt van defen Staet. 

WELHÉKT ÏIENl^lCaC. by'dfei- eratie Godts Prlncc van Oran* 
|ién Gvai^e van Nailau, Cat^éllebdgen , VyafKfeo / Dfetx, 
Ljngen», Meurs , Buyren , Leetdam» ^ Marquis van der 

Veere ende van Vliflingen , Heere ende Baron van Breda , der Stade 
Grave endex^anden Lande van Kuyck, Dieft, Grimbergen, Herftal, 
CranendoiKk , • Warnefton ,, Arkiy j Nofcroy,. Sfnt Vjrth^ Daesburgh, 
Polaqen, WiUemfladtH Njiremaferc, tYfl<rtf)<yn,^enbertfeA,^SinteMaer* 
tensdyck> .G/eertio|rdeDbergb« Cbjfift/eaa |L«gQa'rd, jde Hoóge ende {«v 
ge Swaluwe ,/Kaeltwyck,. &c^ ^rNBjirehgr^^^ Antwerpen ende 

• Befiin^an , &c. Erf Marft:har<|k Wn HoiTand, &c. Allen den geehen 
die defen ftnién (ieti éfis böofen' lefen', Saloyt. DOEN TË WE& 
TEN, AUbo het ftuck vanctejSchofen ende School- Meefteren eeiie 
faecke is van alfulcken gewichte, dat \ï\ atle^welgefteJde Steden .en- 
de riaetfen, daeróp ronderh'ngè ordre en bpficht dient geftélt te wor- 
den , ten eyside de ^inderen (wefend^ het*z^t daer uyt alle ghe« 
fchicktheyt inde Kefeké ende Répu61ycqtie te verwachten is) inde 
Chridelicke Gereformeerde Reijgie, vreefe des Heeren, ende alle fe* 
digheyt eade geho^faemheyt mitsgaders hi gdeertheyc, joede konften , 
elck naér fyné geiegentfieyt ende bequaemheyc mogen opgevoet ende op- 
togen werden, tot Gpdts eere, welAant der Kercken, ende 'c gemeene 
beite, ende tot trootb ende welbehagen van een yegélick in 't generael 
ende |>articuner, die de yr.acbtftn daer van Ce vèrwaohten hebbén, ende 
(enieteo ful(eD i^ de. J^onustiDgeii. SOO )ST, dat Wy by delibera- 
tie 






K K Li A K D £ V A K C U Y K» tf jr 

tie ende goet-vinden van htre Conincklycke Hoogheyt, mitsgaden vtii 
HaVe Hoogheyt de Princefle Douariere van Orange, voor haer felven» 
ende als Gemachtighde van Syne Cheurvorflelycke Doorluchcighcyt van 
Brandenburgh , Onfe hoochge-eerde Vooghden, alle 't felvc cniftelyck 
ter herten nemende, hebben boven de School-Ordre by Syne Hoogheyt 
den Prince hooch loffel. memorie onfcn Heer ende Groot-Vader voor 
defen geflatueert binnen onfe Stadt van Breda den dertichften Maert fes* r i h 
thien-hondert drie*en-veertich , op nieuws dien-aengaende by formevan JipJld^ 
een Reglement, ghekeurt, geordonneert ende geflatueert, keuren, ordon- 
neren , ende (tatueren by defen de Poinólen ende Articulen hier naec 
yolgende, omme -in onfe Steden , Heerlyckheden en Dorpen, ghelegen 
in den Hertochdomme van Urabandt achtervolght ende naer ghekomea 
te werden, ende namentlick in onfe Stade, Lande, ende fiaronnye van 
Breda, in onfe Stadt ende Baronnye van Steenbergen, in onfe Heerlick- 
heyt van 't Princenlandt, in onfe Stadt vande Grave, Lande ende Ba- 
ronnye van Kuyck, in onfen Lande ende Baronnye van Cranendonck» 
Stadt ende Heerlyckheyt van Eyudhoven, miugaders in onfe Stadt ende 
Ileerlyckbeyt van Willemlladt. 

I. C A P I T t E L. 
Vmide qualitcytm ende bequaembeydt der ScboelmeeJIerr. 

L 

INden eerden, dat niemant wie hy zf\ Man ofte Vrouwe, hem en fai 
vervorderen eenige Schole te houden, om de Kinderen Dtms, Fran* 
(oys, ofte eenige andere Spraecken, Cyfferen, Reeckenen of Schryven 
te leeren, ten zy de feive naer behoorlyck onderfoeck ofte examinatie^ 
cerd by ons daer van A€tc verkregen hebben, op pene van te verbeuren 
voor de eerde Mjient vyftich, voor de tweede Macnt hondert guldens, 
voor de derde Maent twee hondert guldens, ende uyt onfe Steden, Heer- 
lyckheden, Vryheden, en Dorpen te moeten vertrecken, volgens de Po- 
iuicque Ordonnantie ende School-Ordre geemaneert by onfen Heer en- 
de Groot- Vader Prins Frederick Hendrick hooch lofFeL mem. ia onfe 
Stadt van Breda den dertichfteo Maert 1643. 

I l. 
Ende foo veel aengaet de geene die nu aireede in *t Schoolhouden 
zyn ofte niet, die fullen binnen veerthien dagen na publicatie defes 
fchuldich zyn, aende refpeólive Gerechten over te brengen hare Aden ofte 
Commiilien, diefy daer van aireede van onsfouden mogen hebben verkre- 
gen , ende aen de felve bekent maecken de Spraecken ende anders 'wat 
fy den kinderen leeren, ende indien fy bevonden zyn, daer toe bequaem 
te wefen, van goeden naem, leven, ende converfatte, ende volgens die 
ons Reglement ghequalificeert, fullen mogen in *t houden van hare Scho- 
le ende bedieninge van bet Ko(ter*Ampt voort varen, fonder van ons 

Kk nlea* 



%^fk BESCHikYVING tan ot STAD GRAVE, 

nieuwe A£te van ConmnüSe, of toebtipgt te moeten hebben, mits hen 
dragende naer defe Ordonnantie. 

III. 

Die geene weicke tot Voorfangers ende Voorlerer s voortaen van ons 
worden aen ghedelt, fullen alvooren fy inde bedïeninge treden, ofte 
hun Afte gegeven werde, moeten werden geexamincert noopende hare 
. bequaemheyt, door de Clafle, of Gedeputeerde vande Claiïe, waer on- 
der de Piaetfen , daer fy aen gedelt Tuilen werden , reipeétive zyn rcfor- 
terende , ende ghenoechfame qualiücatie gehleecken zynde, fal haer als 
dan by ons verleent werden A^e ende Commiifie in behoorlycke forme. 

I 1 1 I. 

Weicke bequaemheyt foo vande Scboolmeeders, Voorfangers ende 
Voorlefeis refpeélive onder anderen daer inne bedaet, datfe niet alleen 
alle gedruckteBoecken, ende gefcbreven Brieven promptelyck iefen, een 
goede handt; fcbryveo , dePfaimen Davids bequamelick konnen fmgen, 
Keeckenen, maer oock vroonie Godtfaiige Lieden zyn, inde Fonda- 
menten vande ChriQelycke Gereformeerde Religie wel ervaren, om de 
felve den Difcf pelen te konnen doceren, ende daer inne onderwyfen, 
zynde met hare Huysvrouwen Ledematen vande Gereformeerde Kercke, 
hebbende een wel-ghefchickte Familie, ende een goede metode om de 
Jeucht ten fpoedichften met een getrouwe neerftigheyt te konnen leeren. 

V • 

De albereyts aengeflelde Schoolmeeders , ende atle die In 't toeko- 
mende fullen aen geftelt worden , fullen gehouden wefen te tekenen de 
Confeflie ende Catechismus, volgens de pradlycque doorgaens inde Pro- 
vintien reipeéHve, federt den jare fedieuhondert negentien gfbruycke- 
lyck; Ende yemant fulcks (ineermaels daer over vermaent zynde) moch« 
te weygeren te doen , fullen de felve worden gheremoveert , ende an- 
dere in> hare piaetfen by Commiifie van ons als vooren werden geiurro- 

Ende op dat de Schoolmeeders hare aenbevolen bedieningen te beter 
ende onverhindert mogen waer nemen, foo en fullen fy^ noch hare Fa- 
milien, geenlints mogen Tappen, gelagen fetten, gemeene Middelen 
pachten binnen oftebuyten hare Plaet&n, noch buyten hare Piaetfen mo- 
gen colledteren, noch eenig/e Politycque OfBcien bedienen, incompatibel 
met het School-ampt , of Neeringe ende hanteeringe doen , waer door 
de jonge Jeucht in *t leeren ende goede manieren eenichfints verhindert, 
ofte de Kercke ontdicht mochte worden. 

V IL 

Hare dienden moeten nii^t door andere, maer door haer felfs waer 
ghenomen werden, ende daer omme fullen haer niet mogen l>ehelpen 
roet Onder-Meeders , Sulcka dat fy haer daer door den Schooldiend in 
perfoone fouden onttrecken, ten ware by Sieckce, ofte eenige andere 
noodige aiFairen, ofte oock in groote piaetfen, daer eenen aiicen niet 
w«l aUe de lederen en fooden konnen waer nemen, mits dat de felfde 

On. 



BK LANOB VAN CUYK. l$f 

OndertneeRers haer naer dit Reglement reguleren, fee feel het haer 
aengaet. cenopfichte vande Kinderen te leeren, ende in de Religie te 
caihechlferen, met den aenkleven van dien. 

II. CAPITTEL- 

Van U Scbool bouicn* 

l. 

DE Scholen fullen 's morgens met het Morgen-Oebedt, ende 's A- 
vonts met het Avont-Gebedt geeyndicht worden, ende duyren van 
des morgens ten achten, tot elf ayren , ende des achtermiddachs van 
een tot vier uyren, foo wel des Somers, als des Winters, alwaer 'toock 
datter weynich Kinderen quamen. Snllen oock de Schoolmeefteren, 
letten , of alle hare Scholieren in de Schoole tegenwoordich zjn , ende 
foo niet, vernemen naer de oorfaecke van haerafwefen, ende clanifoorts 
naer bevindinge handelen. 

IL 
Sy fullen aen hare School-kinderen twee halve dagen inde Weecket 
te weten Woensdach en Saterdach na de middach, ende twee Wec- 
cken in 'tgeheele Jaer tot Speel-dagen ende Vacantlen mogen geven, 
ende niet meer, immers nimmermeer op Paepfche Feeft-dagen. 

III. 
De School meeflers fullen oock de kinderen van johghs af, eick na zya 
begryj) en Jaren, metten eerften neffens het lefen, dotn leeren het Va- 
der Onfe, detwaelf Articulen des Geloofs, de thien Geboden, het Mor- 
gen ende Avont Cebedt, mitsgaders het Gebedt voor ende na den Eten. 

1 I I I. 
Ondertuflchen fullen fy oock de kinderen , als fy ter redelyckheyt kon* 
nèn lefen, dagelyks met alle.neerlllgheyc fundamentellck leèren fchryven 
alle veerthien dagen, ofte alle Maenden, nae de veelheyt der School- 
kinderen, een ftichtelick Voot-dicht ofte Exempel geven, ende alle 
Maenden door eeneti prys tot necrdigheyt op V/ecken, 

V. 

Ende nlemant en fal mogen eenfge Kaerte of M6b(ler uyt hangen, dan 
met fyn eygenhant ghemaeckt ende ghefchrev^n, ende van die dingen 
die hem zytf toe gelaten om te teeren, ende daer toe hy bequaemis, 
ende dat om nlemant te bedriegen, ebde llle abufen te verhoeden, op 
de ftraffe van tv/aelf guldens. 

V'1. .•*.:■ 

Ooch fullen fy gehouden zyn de bequaemfte vin de Scholieren, zyndc 

- vande Gereformeerde Religie, te doen leeren de Vragen in de Catechis. 

mus , die t*elckens op den Sondach In de Kercke verhandelt fullen wer* 

den, omaldaerpublycquelickvanhaerDpgbéfeytteworden,maer dekley* 

Kk 2 ae 



t6o BESCHRYVING tan db STAD «RAV£, 

• 

ne kinderen fullen fy eerft leeren eenen compendlam ofte kort begrip vrao* 
de Catechismus, en de haer üaer in oeffenen. 

V I 1. 

Sy fuUen oock op de Woensdagen « ende Saterdagen de voorfz. be- 
quaemde kinderen tn 't (Ingen van Pfalmen, ende over de Catechetifche 
Vragen ende Antwoorden, fo oeffenen ende prepareren, datfe mede in 
deKercke gefchicktelick mogen fingen, ende Inde particuliere Kercke- 
lycke Catechifatie met meerder veerdigheyt antwoorden , oock fullen fy 
haer inde Schoole laten lefen eenEuangelii oft Epiftel. 

V I I (. 

De School-Meefters fullen oock forge dragen, dat de Schoolkinderen 
lynde van de Gereformeerde Religie, neerftich tot den publycquea 
Godtdienft komen, ende aldaer in goede ordre ende attentie de Predica- 
tien aen hooren , om daer van ondervraecht zynde, eicic na fyne Jaren 
ende capaciteyt reeckenfcbap te konnen geven. Ende fullen de Predi- 
canten, de Ouders, Voochden ende Vrienden, onder welckers opfichc 
de Schoolkinderen flaen, yverich ende gheftadelick aen manen om hare 
kinderen defe ordre te onderwerpen. 

IX. 

Geen Schoolmeefters fullen eenige lichtveerd{ge,ruperflitieufe, endede 
Gereformeerde Religie nadeelige of conuarierende fioecken mogen lee- 
ren , waer door de Jonckbeyt foude mogen werden gecorrumpeerc, dan 
alleenelick goede ende profytelicke Boecken, met waerbeyt ende eer- 
haerheyt over een komende, falies op arbitrale correéfcie) gelyck inde 
Geünieerde Provinciën gebruyckelick is, ende volgens de Politycqne 
Ordoimantie van onfen Heere ende oudt-Oom Prince Maurits hooch lof- 
fél. memorie, in date den leden July IS97* waer van de Claffes refnefti- 
ve een Lyfle fullen maecken, ende aen de Schoolmeeflers behandtgen/ 
welcke oock door hare Gedeputeerde in de vlficatien , neffens de Predi- 
canten, in loco, daer op gefladelick fullen letten , of byde Scboolmee- 
fiers dit na gekomen wert. Ende de Schoolmeefters die contrarie fullen 
bevonden worden te doen , fullen daer over eerfl ernftelick worden ver- 
jiiaent, ende daer nae, blyvende ongchoorfaem. gefufpendeert van ha- 
ren dienft ende gagie, na gelegentheyt van faecken, waer op wy willen 
dat (Iriftelickby de Magiftraten, Clams, ende Kercken raden rtfpeftive« 
lick fal worden gelee 

X. 

Geen van defe Schoolmeefters fullen Inde Steden daer LatynfcheSchoo* 
ten zyn, hen vervorderen eenige kinderen Latyn ofte Griecx te leeren , 
op de pene van twaelf guldens. 

De difcipKne ofte ftrafFe moet piet te facht noch te wreet wefen, maer 
met een oochmerck van verbeter ihge, ende difcretie, naer den aert, 
teerheyt ende humeuren der kinderen gemodereert, ende dat alleeolyck 
volgens de ordinare SchooUdifcipIine, met Roede en Placke, correfpon* 
derende met deUuys-difc«pline van d*Ouders, welcke vande Predican- 

icn 






e/yi^'. 



vviMxA-ó^iZAj^ oiKa^aj/kXjlJ djA^iXAx^yt^^ »i^DL> 
, M^ dÜL. (^*AA4C/Mp pa/f X^lOc^r ^ ofLuri^iiP^' ^ 



/ 






/^ 









// Joe-ia;^ ^ ^ ^<.U-.W?. 



:-' '^A 



KK LA NDK VAN CU YK. 201 

ten by ghelegenthqrt daer toe verroaenc fulle» worden ; Ende fullen de 
Ouders hare kinderen aende Meeflers foo over geven , om van de felve 
onderwefen, ende wegens hare faucen ghelbafcte worden. Tonder daer 
aver ontdeltenifle te niaecken. 

XI I. 

De Schoolmeefters fuHen niet toe laten , dat de PaepTche kinderen in- 
de Schoole fouden brengen eentge Paepfche Boecken , Eoofe - Kranffen , 
Beeldekens, Crucefixen, Schilderycjes, of yets dergelycke, of datfé de 
Gereformeerde kinderen fouden quellen, lafteren, verdoemen, ofle ee- 
nige Paperyen in planten. Ende de kinderen die hier inne tegen de 
vermaninge vande Meefters fouden willen voortgaen, fullen uyt de Scho- 
le gefet worden. 

XIII. 

Sy fullen oock forge dragen, dat de Schoolkinderen haer niet en ko- 
men te verloopen, of in de Scholen, of als fy naer huys gacn, in 'tmis- 
bruyck van des Heeren heylige naem, in vloecken, fweeren, laüeren, 
ontuchtig' fpreken, (leien, liegen, dobbelen, Kaert fpelen, datfe mal- 
kanderen nietflaen, by-namen geven, hare, of hare Ouders ofte Vrien* 
den fauteh onderling niet verwyten , ofte eenige andere ongeregeltheyt , on* 
cerbaerheyt, ontucbtigheyt ende deKelheyt, met te loopen fpeelen, tie* 
ren , gebaeren, vechten ofte roepen, ende fo voorts (tegen de fedigheyc 
ende Godtfaligheyt ftrydende) en plegen. 

X I 1 1 1. 

Maer ter contrarien fullen voor al bevlytigen om de kinderen inde 
vreefe des Heeren , ende goede manieren allenthalven binnen ende buyten 
de Schooien te onderhouden, ende datfe haer Ouders , Magiflrates. 
Fredicanten, Meefters, ende alle eerlycke Luyden , befonder die in 
Officie ende Staet zyn, behooriicke eer ende refpeft bewyfen, waer inne 
de Scboolineefters haer met een goet exempel fullen voor gaen. 

X V. 

Daer Combinatien zyn, fullen voor al de Schoolmeefters ende Kofteis 
ghehouden zyn hare Predicanten in die Piaetfen te vergefelfchappen» 
ende oock het haere tot (llchcinge der Gemeente by te brencen. 

! X VI. 

De Schod-Meefteren, Knechtkens ende Meyskens leerende, gaende 
ende komende eer Scholen , follen daer toe moeten hebben foodanige be- 
cuame Piaetfen, datfe van malkandcren tot eerbare tuchtigheyt ghefchev- 
den mogen blyven , ende gheleext worden. Ende die Jongers in de 
' Koft houden, én fullen feene Dochters daer by in hare Huyfeu mogen 
Jiouden boven de negen ofte thien Jaren oudt^ ende d'andere by de 
Dochtens geene Jongers bovcs de twaelf of dertbien- Jaren oudt, ^ pc- 
&e van fc« guldens voor eick kint. ' / 



Kkj 



III. CA- 



%éi BESCHRYVING van de STAD GRAVi: 

* I I I. C A P I T T E L. 

TCraSememcn cnde Emolumenten» 

l 

ENfle om de voorfchreve Schoolmeefters in dit eerlfck énde Doodich 
'j/erck te verwackeren^fo fullen onfe Renfmeefters, ende andere die haer 
betalen , in 'c geheel ofte ten deele, ghehouden wefen aan haar de ge* 
afEgneerde Tra£bementen van drieMaenden toe drie Maenden precifelyck 
te betalen. Sy fullen oock van yder Scholier de Schole frequenterende» 
ter Maent tot School geit ghenieteo, 't geene volgens de pradycke endé' 
ghewoonte, inde refpeftive Plaetfen nu gegeven wort, 't welk pock op 
fynen tydc fonder tegenfpreken fal moeten werden betaelt. Ende indien 
eenige Kinderen y«n haer Ouders ter Schoole befteet zynde, maer vier 
of vyf dagen t'School gegaen hebbende, of t'huys bleven, ofte elders 
t'Schoot gingen, fal daer voor nochtans moeten betaelt worden de volr 
Ie Maent. 

IL 
Sullen daer-en-boven tot lade vande Dorpen daarfe aen gheftelt zyn» 
> ghenieten wrye bequame Wooningen , ende oock de baten ende profyten» 
foo van 't leeren van arme Kinderen , als van 't luyden ende begraven 
der dooden (namentlick die Schoolmeefters, ende Kollers tegelyck^n) 
daer toe van outs llaende, ende foo als de voprgaende hebben genooten. 
Ende fullen de refpe^ive OflScieren ende Gertchten, de gotde bant beb« 
ben te bieden, dat dit allea naer gekomen werde. 

1 II. 
Vorders fullen de Dorpen gehouden zyn (totnoodige onderwyfinge van- 
de Jeucht) goede ghelegene bequame School- huyfen, ende wat voorts 
daer toe gherequireert wort, te beflellen, ende te onderhouden. In- 
dien de Regeerders der Dorpen In defen mochten blyven in gebreecke» 
worden de Hooft^Officieren refpeftive belaft ende geauthorifeeri fulks te 
doen tot lade van de Dorpen. 

i I I I. C A P I T T E L. 
ÏFie geen Schoeh mogen bBudem. 

*. L .-.'.•■ 

ALie gewefene Pa^pfche Scfaoolmeeders , fuilen haer ont}K>udeii van* 
de. jonge Jeucht te leeren cndis te onderwffen^ ofte éenlchfints het 
'ScboolmeeAet-Amjic te lexcerceren, m -wat mani(^reD^ het üoude 'éogeu 
zyn, op pene van contrarie doende, voor dfeerüe reyfe te ^dibenr^n de 
fomme van vyftich guldens, voor de tweede reyfe honderc guldens, voor 
de derde reyfe op arbitrale correélie. 

I I. 
Wy verbieden oock expreiTelyck de Paepfche Schoo!*mee(leren, noch 

on- 



^i^ 



BH X.ARDK VAN CU YK. 16^ 

onder Ons ghebiedt woonende, uietl de Kinderen ujrt foodanige plaecfen 
nae huyten te gaan, nae Dbrpen>, Schooien, Schu/ren, of anderfints 
hityten oofe ghehoorfoemheyt leggende, al<]aer de voorfz. kinderen te 
onderwyCen, komende dan met de felve t'elckens wederom te rugge. 
Eude fuilen de felve, welcke faics voorcaen doen, terftont ujt hare 
Plaecfen werden geremoveert, ende arbitraUck geftraft» ende meermaels 
doende, uyt onfe Landen moeceii vertrecken. 

I I I. 
Insgelycken fuUen geene Schoole mogen houden eenige Papen, Mon« 
nicken, Mennoniten> Nonnen, Bagynen, Sefbarifen, noch yemant an« 
ders, 'czy Man, ofte Vrouwe, ni«t zynde vande ware Gereformeerde 
Religie, ghequalificecrt, bequaem, ende wetcelyck toegelaten, gelyck 
vooren, op pene in *c voorgaende Articui geftatoeert 

1 1 1 !• 

Wy en willen oock niet, dat eenige by ofte Winckel-Scholen, om te 
leereu lefen, ofte fchtyven, fuilen werden ghehouden by de Paus-ghe* 
inden, ofte andere SeAariflen, Mans ofte Vrouws Perfoonen, Ir 't pri- 
vé ofte publycq by de Huyfen» ofte in School plaetfen, op Sondagen 
of Paepfche Pleylige dagen , by avonden ofte ontyden , 't zy in Ba^yne 
ofte Nonne Clooflers, of particuliere huyfen, onder fchyn van te keren 
Nayen, Breyen, Spinnen, op luflruuienten fpden , of anderüuts, op pe- 
ne vooren geftatueert. 

V. CAPITTEL. 

Kojier - Jlmpt. 

ABngaendi! het Kofter-Ampt, 'tzy dactetby de Schoolmeeftcrs ofte 
Koders fementlyck ofte apart bedient wordt, moet insgeiycken wel 
ende na behooren waer genomen werden. 

i» 
Soo fuilen fy dan de Kercken, ende Kerck-hofF, Boecken ende Stoe* 
len, eude alle ghereetfchap de Kercketoe behoorende, wel bewaren en« 
de gade flaen, de Kercke ten allen drie Maenden, ofte foo dickwils het 
fal noodich wefen, uytkeeren, Bancken, Wanden, Predick-ftoel, wel 
reynigen , op het open ende toe doen der Kercke ter rechter tydt puffen, 
en alle infoléntien endè di^rdre , die in en ontreni de Kercke mochten 
ghefchieden, weeren ende beletten* 

I I. 
Oockfallen fy op het Uvr-werck wel paffen , 't felve behoorlyck (lel- 
len , fmeeren , ende ter rechter tydt flaen laten , de onachtfame ende on* 
géhoorfame falien hier over van de Regeerders der Plaetfen worden aen 
ghefproocken» weicke de foodanige oock. fttllen nogen ombouden de ba- 
ten ende profytes daer toe ftaende. 

Op 



104 BESCHRYVING van D£ STAD GRAVE, 

I I L 
Op de Predick-dagen fullen f7 baer Tonder conrent niet tbfenteren, in 

gdcs toe den Godcs*dienfl alles beforgen wat baer te doen (het De 
locken ter behoor lycker endeghewoonelyker tydt (vertnydende alle fii- 
perditieufe abufen, gelyckmede op andere dagen) kiyden. 'c Geene tot 
de bedieninge der Heylige Sacramenten noodich is, in tyts beforgen, 
ende voort van bare Predicanten van tydt tottydt verwachten ende ver- 
nemen» of yet anders aengaende den dienfl ende Kerckeby baer te doen 
foudeflaen. Insgelycken lullen (y^ geduyrende de Confiltorlale, CiafE- 
cale, ende andere Kerckelycke Vergaderingen, neerflich oppailèn, en* 
de getrouwelyck verrichten 't geene haer vande Telve beladet wort. 

II II. 
Eyndelick fullen de School-meefters ende Koders , hare Magiftrateii , 
Precficanten, Kercken-Raden , ende de Claflis rerpedive, onder weickers 
opficht fy Haen, in allen voorvallm, foo in defen niet punftuelick moch* 
te wefen geexprefleert, gehoorfamen, alles op pene van fufpenfie, oée 
deportement tegens de ongehoorfame, nae gelegentheyt van (aeckeB. 

De Breucken ende Boeten in defen vermeit . fullen voor een derden- 
deel ten profyte vanden 0£5cier, een derdendeel voor den Aenbrenger, 
ende een derdendeel voor den Diaconye- Armen in loco, bekeert ende 
betaelt worden. 

Behoudende aen Ons t*allen tyden d'interpretatle, vermeerderinge en 
vermïnderinge van die Reglement t*onfer difcretie en goet vinden, foo 
als wy naer gelegentheyt van tyden ende faecken fullen bevinden te be- 
hooren. Ende ten eynde niemant hier van ignorantie en pretendere, ordonne- 
ren ende bevelen wy, dat defealomme in onfe Steden, Vryheden, Dorpen 
ende Heerlyckheden in den Lande van Brabant fal werden gepubliceert. 

Gedaen onder onfen groeten Zegel, ende de Signature vande Hooch- 
gemelte onfe Voochden, in 's Graven-Hage defen achtflen, ende tot 
Berlynden achtienden July 1655. 

fFasonderteêekera^ 
Marie, ende Aoialie P. d^Orange. 

Lagerjiontf 
Ter Ordonnantie van Hare Hoo^beden. 
Ende gccontrafigneert 

L. Buffero. 

Hebbende onder uyt hangen een groot Zegel in rooden Waffchc aen 
een dubbeldcKoorde, gevlohten van Gout , Zilver ende blauwe Zyde* 

Svh' 



EK LANDE VAK CUYK* t6g i 

Subflantie van V School - Reglement ^ in de Steden ^ Landen^ 

Éeerlyckbeden ende Dorpen van fyne Hoogbejt den Prince 

van Orangie^ gelegen in Brabant onder degeboorfaemr 

beyt van defen Staet. 

E erft de Motiven. 
Daer uaer den inhoudt van 't SchooNReglement» beftaende in vyf 
Gapittelen. 

I. C A P I T T E L. 

Vande qüaliteyten ende bequaemheyt der School- 

mecfters. 

Die Capittel befiaet in feven Articulen. 

Art. r. 
Datfe moeten hebben behoorlycke Afte. . 
Psne tegens die Tonder foodanige Aéte School houdea. 

Art. 2. 
Eerft te examineren hare Commiflie. 

Art. 3. 
Te examineren hare bequaemheyt 

Art. 4. 
. Waer inne hare bequaemheyt moet beftaen. 

Art. s. 
Datfe moeten ondertekenen de Confeflie ende Catechlsmoi. 
P«ne tegens die dat Weygeren te doen. 

Art. 6. 
Van wat funflien fy haer moeten onthouden. 

Art. 7. 
Of, wanneer, waer toe, eode hoedan ige Onder- ^eefters fy mogeft 
gebruycken. 

I f. CAPITTEL. 

Van 't School houden 
Dit Capittel bcftaet in feftbicn Artyckdcn. 

Art. I. 

Op wat uren *s daeghs School te houden. 

Te letten of de Scholieren tegenwoordich zyn. 

LI Jft. 



%66 BESCHRYVING van de STAD GRAVE, 

Vand€ Speel dagen *s Weecks ende Jaerlycx. 

j^n. 3. 
Ordrc vajide Jencht ee ondcrwTfen Inde ware foodamenceQ derChrlfte* 
lycke Religie. • 

Art. 4. 
Ordre In baer te leëren fchiyven. 

jirt. 5. 
Hoedanige Caerte een Schoolmeeller Tal mogen uythangen. 

jin. 6. 
Dewjrfe ende maniere In baer te oeffenea in den Catechismus ende 
in wat compendia. 

Art. 7. 
Ordre in baer te lecren fingen. 
Catechiferen. 
Te lefen Godts Woort. 

Art. 8. 
De Gereformeerde School-klnderen inde Kercke te brengen, ende tot 

wat eynde. 
De ouders ende Vooebden daer toe te difponeren. 

Art. 9. 
Wat Boecken niet te leeren. 
Eene Lyde te maecken v«n geoorloofde Boecken. 
Die te viOteren* 
Parae tegens de Overtreders. 

Art. 10. 
Dat geen Tan defe Schoolmeefters In de Steden daer Latynfcbe Schpolea 
zyn, de kinderen futlen mogen Latyn of Griecx leeren. 

Art. II. 
De hoedanigbeyt vande ScbooUdifcipiine. 
Den plicht der Ouderen daer inne. 

Art. ia. 
Wat Paperyen uyt de Scholen te weeren. 
Ordre tegens de wederhoorige Paepfche kinderen* 

^rt. 13. 
Welcke andere Tonden in de Schoole te weeren. 

Art. 14. 
Op wat deucbden ter contrarie te letten. 

Art. 15. 
Dat de Scboolmeefters ende Kofters, ook de Predicanten fullen veige- 
felfchappen inde Combinatie-Predicatien. 

Art. i6. 
Ordre in 't fitten der Scholieren inde Schoole. 
Ende op de geene die In de koil gacn. 



m. CA4 



BK LAKDE VAK C CT T K.. i6f 

Iir. CA PIT TEL. ^^ 

Vande Traftcmenten ende Emolum«nten. 
Eode beftaet in drie Articuicn. 

j4n. I. 
Ordre tot preclfo betalioge der Schoolmeeders» 
Haer School-gelt. 
Oock als de Kinderen in een nieuwe Maent in getreden tjtu 

Art. 2. 
Hare vrye Wóoningem 
Hare Emolumenten. 
Hare maiatenue daer inne. 

Ar$. 3. 
Ordre tot bequame School-huyfen. 
Ordre tegens dd geiie die dter van in gebreecke bifveo» 

III I. CAPITTEL. 

Wie geen Schoole moge» houden. 
£nde beilaet in vier Articulcn. 

jirt. I. 
Ordre ende pene tegens het School-houden der Paeprche gewefene 
Sctioolmeeiteren. 

Art. 1. 
Datfe oock niet en mogen met de Paepfche kinderen gaen School houden 
op Plaetfeu buyten defen Staet. 

Art. 3. 
Wie meer 't School houden verboden wort. 
Fsnen tegens alie foodanige. 

Art. 4. 
Ordre ende pene tegens alle By ende Winckel-Scholei. 

V- C A P I T T E L. 

Kofter-ampc. 
Ende bcftaet in vier Artkuleiiv 

Waer inne het XoSer-finpt beilaet 

LI a Art. a. 



«y 



208 BESCHEIY VING van ds STAD GRAVE, 

l j4rt. a. 

Ordre tegens de onachtfame ende ongehoorfame. 

Art. 3 
Van haer Ampt la 't byfonder op Predlck-dageii. 
In het Luyden. 

Als men de Sacramenten bedient. 
Voorts in alle Kerckelycke by-een-komften. 

-/fn. 4. 
Onder wiens opficht lUe Schooimèeflers ende Kofters Aillen ftaen» Ex^ 
de oneer wat pene. 

Bet Ecbtregkment is van dcfen inhoud: 

Echt -Reglement. 

Over de Steden ^ Landen^ Heerhclbeden^ ende Dorpen van Sj- 

ne Hoogbejt den Prince van ÓrangOy gelegen in Brabandty 

onder de geboorfaemh^t van dejen Staet. 

WILHEM HENDRICK» by der gratie Godts Priace van Oran^ 
ge» Grave vaa Naflau, Catfeneilenbogen , Vyanden. Dietz^ 
Lingen, Meurs, Bueren« Leerdam, &c. Marqub vanuer Verc 
ende van Vliffingen, Heere ende Baron van Breda, 'der Stadt Grave en- 
d« Lande van Cuyck, Dieft, Grimbergen, Herflal, Cranendonck, War- 
nedon, Arlay, Noferoy, St. Vyth^ Daesburgh, Polanen, Willemfladc^ 
Nyervaert, Iffelfteyn , Steenbergen , Ste. Martensdyck , Geertruydenbergh, 
CbaÜeau Regnard« de Hooge ende LageSwaluwe, Naeltwyck, &c. £rf^ 
. burch-Grave van Antwerpen ende Befanjon. Erf-Marfcbaick van Hol* 
landt, &c. Allen den geenen die defe fullen fien ofte hooren lefen, Sa* 
luyt. Doen te voeten 9 Alfoo wy noodich ende dfenllich gevonden hebben 
. tot onderhoudinge van goede ördre ende Policie, in Onfe Steden, Lan- 
den, Heerlyckheden ende Dorpen gelegen ra Brabandt, onder de gehoor- 
faemheyt van defen Staet, te ftattieren een Echt-Reglement, waer naer 
onfe Ingefetenen ende Onderdanen in onfe voorfz. Steden, Landen» 
HeerlyckheJen ende Dorpen haer voortaen fullen beWien te reguleren. 
SOO IST, dat wy by deliberatie ende goet vinden van Hare Koninck- 
lycke Hoogheyt, nlitsgaders van Hare Hoogheyt de Princeflè Douarierè 
van Orange, voor haer felven, ende als gemachttchde van Syne Cheur- 
furllelycke^ Doorluchtigheyt van Brandenburgh, onfe hooch-^gheeerde 
VoochdenT hebben boven de Politicque Ordonnantien bv onfe Voorfa- 
ten voor defen gfaedatueert, op nieuws by formevaa Reglement gekeurt» 
eheordonneert ende geflatueert, foo als wy keuren, ordonneren ende 
Itatueren by defen, de Poindten ende Articulen hier naer volgende, om- 
me in onfe voorlz. Steden» Landen» Heerlyckheden ende DozpeA gele- 
st 



Cu LANDS VAN CU YK. :i^9 



gen inden HértQchdomnie van Brabandty-achtervolght ende nae gheko- 
jnen te werden :. £nde namentlyck in oufeStadt, Lande ende Barounie 
van Breda, in onfe Scadtende Baronnie van Steenbergen, in onfeHeer- 
jyckheyt van Princelaudc, in onfe Stadt vaude Grave, Lande ende Ba- 
ronnie van Cuyck, in onfeo Lande ende Baronnie van Cranendonck, 
Stadt ende Heerlyckheyt van Eindhoven, niette Dorpen ende Flaetfen 
daer onder ghelioorende, mitsgaders in onfe Stadt ende Heerlickbeyc 
van WiUem lUdt. 

i. 

ALle Perfoonen, van wat ftaet, conditie, gemoet, ofte ghefiotheyt 
fy zyn, die hen nae de publicatie van defen, ten Houwelyck willen 
begeven, füllen ^behouden weferï, in perfoon, endeten overllaen van 
Ouders, Voochden, Bloetverwanten , of andere eerlycke Getuygen te 
compareren voor de Magfdratén , CoinmlflTarifen vande Houwelyckfche 
faecken, ofte Kercken- Raden, foo wel in de Steden , als ten -platten Lan- 
de , ende aldaer verfoecken , dat ben drie Houwelyckfche Proclamatieu gbe- 
gunt fullen werden. 

I l. 

De infcbryvinge vande Geboden fal gedaen worden by de Magiflratent 
ComroiiTariffen vande Huwelyckfche Saecken, ofte Kercken-Raden, foo 
wel inde Steden als ten platten Lande, daer de Verfoeckers beyde woo- 
nen ofte refideren , ende kietft een Jaer ende fes Weken hebben gewoont 
ofte gherefidcert, ofte ter plaetfe van yders voorfz. woonlnge ofte red- 
dentie , by aldien fyluyden onder verfcheyden Jurisdiflien woonen of- 
te refideren. 

I IL 

Van wegen het Gerechte füllen altydt oVer de infcbryvinge van de Ge- 
boden moeten flaen ,ten minden twee vande Schepenen , met den Secfe- 
taris, ofte in fyn afwefen, fyn gefwooren Subftitujrt ofte Klercq. Inde 
Steden fal de infdiryvlnge Vande geene die inde Kercke willen trou- 
wen, voor de Kercken-Raedt-moetenghefchieden, ofte ten minden voor 
den Predicant, ende twee Ouderlingen : Ende ten platten Lande voor den 
Predicant, een Ouderlingh, ende een Diakon, waer geen Kercken- 
Raedt en is, alleen voor' den Predicant , waer geen Predicant en is, 
voor den nabuyrigen Predicant, die als dan in in loco komen fal, ofte den 
Predicant, ofte Proponent die de vacerende Plaetfe waer neemt, ende 
dat ten overftaen van den Kercken-Raedt, ofte eenige van dien. Ende 
indien daer geen Kercken-Raedt en is, ten overüaen van twee vande ge- 
fcbickfte ende gequalificeerlle Ingefetenen, zynde vande Gereformeerde 
Religie. 

UIL 

Geen vande Roomfche Geeftelyckheyt, of van eenige Sefte, foofe 
mogen ghehaemt 2yn , fullen haer onderwinden yéroandt in ondertrouw 
op te nemen, te trouwen , ofte hertrouwen , op pene voor de eerde rey- 
fei dat alle de foodauige de plaetfe harer wooninge, ofte refidencie» 

LI 3 tei* 



'j 



\t70 BESCHRYVING van di STAD QftAVK 

* terftont fal worden ootreyt: Eode indien ff van Ons eenige alimehtttfe ge* 

nieten, datfe de-faÖQ daer van fullen vervallen zyn» ende voor de tweede 
reyfe, datfe nyt onfevoorfz. Steden, Landen ende Heerljrckheden fulleo 
gebannen worden» Tonder daer immermeer weder te mogen in komen, 
ende foodanlge ondertrouwe fai daer en boven nul, enók van geender 
waerdezyn, ende niemant hém vervorderen, daer op eenige proclama- 
tie ende fotemnifacie te doen : Ende die haer by foodanige laten onder* 
trouwen, ofte oock daer toe raet en daet gegeven hebben, füUear ver* 
beuren hondert Carolus guldens. 

V. 

De infchryvinge fal altydt, ende alleenlyk worden ghedaen in publyc- 
que Plaetfea voor de Gerechten, ofte voor de Comuiiflarifen van 't Hou*, 
welyck, op de Stadthuyfen, ofte ter plaetfe daer men vooruen bet 6e- 
rechte houden fal. Voor de Predicanteu ofte Kercken-tladen inde Con- 
fidorie, ofte Kercke daer men ghewoon is Kercken-Raedt te houden, 
op pene van vyftich guldens» 

VI. 

Die voor de Wet ofte CommüTarifen voorfis. inde Steden daer des ge« 
bruykelick is , in gefchreven werden , fullen ghehouden zyn te betalen 
twee guldens tiMen ftuyvers, fonder eenige afkortinge. Die inde Kerc- 
ke in gbefchreven werden, fullen oock de Diaconie Armen gedencken, 
ende tal daer toe een BuiTe in alle Kercken zyn, om de AelmoelTen daer 
in teontfa^gen, tenproiyte vande voorCb iumen, te diftribuerea door 
de geene foo gebruyckelick is. 

VIL 

De infchryvinge fal inde Steden by de Gerechten, ofte Commiflarifen 
Toorfz. tnde ten platten Lande bv de Fredicanten, in voegen als vooren» 
maer eens des Weecks gefchieden, namentlick des Saterdaeghs, ende 
dat nimmermeer voor*. Sonnen opganck, ofte naer Sonnen onderganck; 
Maer inde Steden ende Plaetfen daer Avont-Predicatien in gebruydtzyn, 
fal die oock mogen ghedaen worden nae de Avondt-Predicatie. 

VUL 

Soo wie by nachte ofte ontyde yemandt infchryft, ofte hem ten Hott* 
welycke laet in fchryven, fullen verbeuren elck vyftich guldens, enda 
foodanlge infchryvinge fal nul ende van onwaerden zyn. Indien buyten 
deïen ordinaris dach inde Weecke yemandt foeckt in gefchreven te wor- 
den , ende daer toe pregnante redenen fyn , waer van de Magillraet en* 
de Kercken-Raedt refpeSive elck in den haren fullen oordeeien, iboful» 
len de leges van de infchryvinge tot profyte vanden Gerechte, ofte de 
Commiflirifen , ende Armen, worden verdubbelt. Doch inde Kercke 
fal 't felve gefchieden gratis^ met recommandatie van een meerder Ael* 
moelTe, ten profyte van den Armen als vooren. 

IX. 

Inde infchryvinge fullen de Gecommitteerden van de Gerechte ofte de 
CommüTarifen , forchvuldighlyck acht geven, dat alles fonder lichtveèr- 
digbeyt, fonder dsonckeufchap, nucbteren, eetbiedelyck, eade in des 

ilee-. 



ftK LAHDS VAK.CU YKt 271 

Heeren rreefe toe zae, endc beletten, dat voor, esde geduyrende iU 
infehrjnriose, geen llerCkeD diaack gefehoDcken, ende ghedroncken wer- ^ 
de, op pene vao <lie comtrwe doe(» te verbeuren xxv» guldens. 

Kiemandt fai bem vervorderen inde Steden ofte ten Platten Lande, 
de Bnqrdegoms ende BruTts in het in fcbryven ofte trouwen, in bet gaen 
oa den Gerechte ofte Rercke, ofte in het v/eder keeren nae Huys, nae 
te roepen, te fchutten ofte te fcbatten, 't zv in het gefellen der felve 
van ofte naer Hüys, met Roers, ende die af te fchieten, ofte met het 
fchencken van ftercke Wateren, Bier ofte Wp, 'c zj int afvorderen 
nae gedane infchryvingen, ofteXróui^, van Ry-Bieren , ofte Boxein-Bie- 
ren, oftequanfei Bieren, ofte wat naem foodanige quade ghewoonten 
ende infolentien mogen hebben, op pene dat alle de geene die fulcks 
doen, voor de eerde reyfe verbeuren fuilen yeder twaelf gulden, voor 
de tweede rqrfe vier en twintich gulden, voor de derde reyfe honderc 

Silden, ende nodi arbitralick daeren boven geftraft. Ende fulien de 
ttders voor de Kindereu, ende de Heerfchappen ende Officiers voor de 
Knechten, Maechden ende Soldaten moeten inftaen* £nde indien de 
Bruydegom ofte Brnyt, ofte hare Vrienden, direftelick ofte indireótelick 
daer toe yets contribueren, voor, in, ofte naer bet in fchryven ofte 
Trouwen, onder wat pretext bec oock zy, foo fuilen fy verbeuren vyf 
en twintich gulden yder. 

X L 

In het in fchryven fal men neerftich onderfoeck doen van de Contra- 
^hentenghewoonlycke Namen, Toe-namen, qualiteytcn, Woon-plaetfe, 
tydt van refidentle ofte wooninge, ouderdom, offe vrye Perfoonen zyn, 
'vryvan anderen, offe minder ofte meerderjarich zyn^ ende na de ^ele- 
gencheyt van Jaren, of de Ouders ende Voochden het Houwelyck toe 
itaèn, ofte, ende hoe nae fy malkanderen beftaen in bloede ofte Swa* 
gerfchap, ofTefonder bedwanck, fimulatie ende bedroch met malkaude* 
Ten inden Echten Staet willen verfamelen, offe niet tevoorens ghetrouwc 
zyn ghewceft, ende waer, voor wien, ende wat bJyck van de Aflyvige, 
voornamentlyck fal men letten op de Vreemdelingen, ende die inde Mi- 
litte dienen, ende wat meer tot voorkominge van alle beletfel, ende 
wettelycke infpraecke ordinaris in een welgeftelde Regieringe ghevraecht 
pleechtende behoort te worden, om in voorval vaniaecken de infchryvin* ' 
ge te accorderen, differeren, ofte oock geheelyck af te flaeu, met ken- 
nilTe ende goet vinden vande Magiftraetder Plaetfe. 

XI 1. 

Nae dit onderfoeck hy de Gerechten ofte Commiflarifen, ofte in haren 
mme by den Secretaris, aldus gedaen zynde, fal men de Bruydegom ende 
Bruyt voor het laetfte af vragen, offe beyde voor Godt ende haerlieden 
verklaren, alles alfoo te zyn, als fy hebben geantwoort, ende voorne- 
mens zyn, als de Geboden fonder wettelycke infpraecke of oppoiitie ge- 

len zyn, haer inden Echten Staét metten eerden te laten beveiligen* 

aer op fy beyde eyndeiick fuilen moeten Jae feggeo. 

De 



% 



17» BESCHRYVING van de STAD GKAYE; 

» XIII. 

De onderfoeckinge, ende de infchryvinge in manieren voorft. vokroc« 
ken, ende alles wel bevonden zynde, foo Tullen de Namen, Toe-namen, 
ende qualiteyten van den Bru/degom ende Bruyt, diefe hebben, ende 
de woon «ofte refidentfe -plaetfe aengeteeckent worden in een Houwe- 
Ivcx-Boeck, daer toe by jde Magidraten, ende in de Kercken te hou* 
den. 

X I I I L 

Ende in 't byfonder , fullen oock de Secretarifen ende Predicanten honden 
een pertinent Reglfler van alle voorvallen , foo dagelycx ontrent de in- 
fchryvingen , ende 't geven van Geboden ofte folemnifatien van Huwe- 
lycken voor komen, om alle tydt te konnen dienen van bericht, die en- 
de daer 't van noode fal zyn. 

XV. 

De Proclamatien vande Ondertrouwden fullen gedaen werden op drie 
achtereen volgende Sondagen, inde Kercken door den Predicant, een 
Proponent , ofte oock by beyder afwefen door den Voorlefer : Op het Stadt- 
huys, ofte ter plaetfe van het Gerechte, door den Secretaris, fyn Sub* 
ftituyt, ofte oock by beyder afwefen door den Vorfter. 

XVI. 

Ende fal de Proclamatie by die van den Gerechte voertaen ghefchifr* 
den met defe woorden : De navolgende Perfoonen fullen vergaderen in- 
den Huwelycken Staet, ais N. N, &c. Ende fo yemant eenige letfelen 
ofte hindemisfen, *tzy van Bloede, Swagerfchap; ofte vborgaende be- 
loften, waer door 't Huwelyck egeenen voortganck en foude behoorente 
hebben wil voorwenden , die fai 't felve in tyts hebben bekent te maec- 
ken daer het behoort. 

XVII. 

De Eerckelycke Proclamatien fullen fo wel gedaen worden Inde Com- 
binatie-plaetfe als inde Parochie-Kercken , als de Ondertrouwde beyde, 
ofte een van beyden, daer woonachtig zyn, ofte iaetft een Jaer ende 
fes Weecken gewoont hebben. 

X V I IL 

*t Weick oock fal gevolcht worden , indien een van beyden in andere 
Plaetfen, onder defen Staet gehoorende, woonachtig is, ofte left een 
Jaer ende fes Weecken gewoont fal hebben. Ende fullen extraften vande 
ghedane tnfchryvinge debité moeten werden vertoont ende over:geleverr, 
geautentifeert zynde met de hant vande Secretaris, ofte Predicanten re- 
ipeétive, daer de infchryvinge gedaen is, om alle bedroch te beter voor 
te komen. 

XIX. 

Op bloote infpraecke en (al geen Predicant ofte Secretaris van den 
Gerechte, ofte de G)mmi(rarifen van Echt-faecken , de Proclamatien 
mogen op fchorten, maer de Oppofanten gewefen worden tot het Col Ie- 
gie des Magiftraets, ende hare ordre ende laft gevolcht in het op fchor- 
ten, ofte niet op fchorten der Geboden. 

XZ. 



EK I.AKDK YAN CUYC. z;^j 

XX. ^ 

Eode indien de Magiftraet verüaet tot oprchortinge, foo fal «Je fefve 
het verfchil metten eerllen, immers ten tandden binn«:n veerthien dat^en 
daer nacr, ofte metter min , ofte met ujrtfpraeck afdoen, eude den Op- 
pofant in 'c ongeiyck gheftelt sfnde, fullen de Proclamacien en folemni- 
Oaitie haren behoorlyciiefi voorcganck hebben, ten zy in cas van Appel 
ofte Reformatie, in welcken gevalle de uytfprake van hooger Rechter 
fal moeten werden uyt gewacht. 

XXL 

Soo wfe ter qnader trouwen , ende fonder apparent fondament de 
Geboden <«l hebben gefchut, fai verbenren vyftich guldens, ofte meer- 
der, nae gelegenthevt vande Perfoonen , tot profyt vanden Armen, en* 
de daer en boven arbitralyck werden gecorrigeert, behoudens evenwel 
partye gheintereiKerde fyiie adfe van injuriey tegeos de geene die de 
GelM)deu temerairiick fal hebben i^efchut. 

X XIL 

Indien een Tan beyde der Ondertrouwde, voor, !n, ofte nae de Pro* 
clamatien d'andere lichtvaerdelyck iaet fitten , blyvende ongetrouwt, of* 
te oock furreptitie met een ander vleefchelick eonverferende, ondertrou- 
wende, ofte trouwende, fonder blvck, door behoorlycke rechtvorderin* 
ge van voorgaende beloften, encle ondertrouw, wettelydc ontdagen te 
«yn, foo fal de geintereüberde fyne parthye ter eerfterinlUntie beklagen, 
daer by fich d'OfBcier oock tx Officio fal voegen , ende die nae uytfpra- 
ke bevondenworttichtvaerdeiyck endemalitfeufeiickgehandek te hebben, 
fal, boven de penen ia de beüobreven Rechten noch arbitralick worden 
gedraft. 

X X I 1 1. 

Wanneer de drie Proelamatlen fonder wettelycke infpraecke gegaen 
syn, ende niet eerder, fo fullen de ondertrouwde haer moeten laten in 
fei;enen inden Echten Staet, Immers ten langhften een Maent nae de 
derde Proclamatie, ten zy by Siekte, ofte andere nootfaeekellckheyr^ 
daer op wy willen dat fcherp reguard (al werden genomen by de Offi- 
ciers, ende GeredKen refpeAfve. 

XXIV. 

Ende fullen de SecretariiTen ende Predicanten over al gehouden zyn 
alle vierendeel Jaers aende relpeftive Magidraren over te leveren eene 
Lyde vande geene die ongetrouwt blyven Ikten , om die tot het trouwen 
te dwingen, ofte te llraffen als hier volght. 

XXV- 

Soo wie langer als een Maendt nae ghedane Procltimatlen , endé wet- 
telyck onverwacht voorval ende beletfel , daer van de Magiftraet refpec- 
tive oordeelen fal, blyftongetrouwt, het zf datfe t'famen woonen , en- 
de converfercn als Echte Luyden, ofteniet« fullen voor de eerfte Maent 
elck (ten zy blycke vande onnoofelheyt van de eene parthye) vei1>eurea 
eene mul6te van vvfcich guldens, voor de tweede Maetit hondert gul- 
dens, ende in de derde Maendt «een mv/k^ van fwee hongert ^Idens, 

Mm eude 



\' 



^74 BESCHRTVING vam m STAD GRAVE, 



cnde foo verre fy langer blyven oogetrouwt, fullen Ty daer toe nochmaeli 
gerkhtelyck worden gedwongen» ende Ty onwiUich blvvende» fullea 
voor den cydc van thien Jaren uyc onfe voorGs. Steden » Landen ende Heer- 
lyckbeden gebannen , ofte anders fwaerder een den lyve gbeftraft , ende bo« 
ven dien in hare goederen gemuléleert worden uae de i^ualiteyt vande 
\ Per fooneu » ende de- Kinderen alfoo geteelt onecht syn, foo lange fy on- 

geerouwt blyven. 

XXVI. 

Indien het zyn Officiers ind'j Militie, fal men fich reguleren naer het 
xxv|. Arryckel van hec Ëcht-Aeglement , geftauieerr by de Hoocb Mogr 
Ueeren Staten Generac) ovtr de Steden » Doipea ende ,LaAdca gehoo- 
lende onder de Generaltteyt. 

XXVII. 

De fokmni&cie yan 't Houweiyck fal gedaen «exden ter pketfe der 
ghedane infchryvinge by hec Gerechce door den Secretaris, ofte fynghe- 
fwooren Subflicuyt, maer ni^c doOr.de Vorller: Jnde Kerck door een 
Fredicun ofte l^roponent» nuer uitit door óetï Voorlezer: Doch hare ge- 
legeniheyt fulcks niet wel kennende toelaten, fal de folemnifatie van 't 
voorCc. Houweiick elders mogen gefchiedeo, midts blyvende binnen het 
dUiiiüvzn haer Ho: Mog: ofte de Geünieerde Provinciën refpeAive» 
ende hebbende aivooren ghelicht ende vertoont Attellatie vanden Ge* 
f echte, ofte Kercken-Rade, alwaerde drie Proclamatien Tonder verhin- 
deringh ghegaen zyn , eiide datfe by £ominüIariflèn a^en gheteeckent 
zyn, mogen gaen trouwen inde Kercke ofte voor het berichte, volgens 
de g«bruycHtlyckeordre> ende het blyck .datfe fuUen ver^oonen. 
X X V I 1 I. 

Men fal niemant» van wat quaiiteyt hy oock zy, mogen In huys trou- 
wen, ofte in cas van notoke ende grooteAJiMK>t, daer.van de Magiflraee 
ende Kercken-Raedt elck inden harea voorfkhtelick iullen oordeelen, 
ende dan niet ^nders als in tegenwoordigheyt van eentge Vrienden 
ende Gebuyren, ende Leden des Magiftraets ofteKexcken-Raedts refpec* 
tlve ,. ende (al daer van inde Houwelycklche Regifiers pertinente no« 
titie gehouden worden» om alle quade confequentien voor te komen. 

X X i X. 

De folemnifatie des Houwelicks fal by de Gerechten op Sondagen 
ghefcbieden, naer de vooriniddac;glis Predicatien^ ende inde Keicken 
daer gene gecombineerde Piedicatkn zyn, des Soi^daeghs naer de Mid- 
dach of Avondt-Predicatien, maer ter plaetfen daer de Predicanten by 
combinatie de Kercken bedienen, M de folemnifatie foo wel na de voor» 
middaecb», aU naffliddaedisPredicatiengetcbieden^ op dat nieunntbuy- 
ten fyne woonplactfi? eu behoeft ie gaen om getrouwt te sverdea : Sat 
verderde von^-fz.lbkmnifatie in Je Kercken foo dickwüs als in de Weec* 
fce^ttpredickt wcrt, mogen gefcbieden, uytgenoinen op de Feelt»üid«^ 
ende Danck «dagen. 

XXX. 

jpie Juse P|;ocl^maiieo jiebbeu gehadt op verlci»eyde plaetfen, /uHen. 

«erft 



ks C«A N1>B TAK CU Ylt. 



^7^/ 



eerft moeten brengen gecoechfaem bifcli, datfe alle drie onverhindei# 
gegaen zyn, eer men baer inden heylij;en Echten Staet in fegenenfal, 
ende fal 'c felve oockin *t Houwelycks R(;gi(ler pertinent moeten aen ge- 
teeckent» ende biyck te rugge gebracht werden ^ datfe volgens foodanige 
Atteftatien getrouwt zyn. 

XXXI. 
Die buyten deplaetfe barer wooninge ofte reidentie» ofte daer de Ge« 
boden gegaen zyn, ghetrouv/t mochten zyn, mee blyck alsTOorei), en 
fullen niet mogen huys houden, noch hun metter woon In eenige onfer . 
Steden, Heerlyckheden ende Dorpen begeven, voof dat de Officier» ende 
Bftagiftraten gebleecken is datCs wettelick getrouwt zyn, ('t weick fyluy- 
den binnen veerthien dagen naer de vooriz. folemnifatie, in het Houwe- 
lycks Regifter door den Secretaris fuIIen moeten laten aen teeckenen ) 
op peyne van vyf en twintich guidens, ende voorts van acht dagen toe 
acht dagen in gelycke boete, midtsgaders arbitrale xorredlie tevervalleUi 
foo laogh fyluyden 'c geene voprfz. is niet fi^Uen hebben geeffeélueert. 

^W ^L J^ M È» 

Ende vermits de ervarentbeytgheleert beeft, dat meermaels deTrouw« 
boecken vermid zyn, fo van de Gerechten tis van de Kerckén, door 
denOorioch, Brant, overeaen van Plaetfen, oock onacbtfaemheyt van 
foede bewartiige» oftefloffigheyc van aenteeckenen» &lmen rerftont nae 
de gedane Trouwe, den getrouwden (de Rycken op hare koflen, de Ar« 
men om niet) laten toe komen een Trouw-brief in debita forma , om haer 
t'allen tyden , ende in alle gelegentheyt te konnen dienen naer behooren. 

Het Formulier van Trouwen fal by de Gerechten voot gbclefen Worde» 
op maniere als hier volchi. 

pérme em den Hêuweijckêm Stoet u Uwfiigin by de Magiftrar 
ten inde Steden ^ ende ten platten Lende. 

Den Secretaris Ipreeckt tot den firuydegom. 

Gbjf N. N. ieie$a bier voor de Heer en enJe oBe Je Omfiseiükrf. dat 
ehy genomen kekt^ emde neemt tot wwe *wettige tluysvrounoe Sf. N. 
bier tegemüoordich ^ de nuelcke gj^y hehoft nimmermeer te 'verlaten^ moer 
dmpgfty baer fidt dt degpnÊVjet , emde hem kvems menbengen^y bef beb^ 
ben, ende tronmehek verfirgen ende onderhenden^ met boer in alle rede* 
lickbey$y 'oroomigpejt ende eerbémbeydt /pwm, ende bnjft bonden, embaer 
in Me dingen tromue ende geloef bonden, ghelydk mb een eerlick Man be^ 
taemt^ ende fym Hnyevronwe fcbulebtb ie te doen. Bekoft gbydit S. N. f 

Dea 0nifdtgom.a>»tiracvt, J^oe. 

Mm 2 Tot 



t^ 



ij6 BESCH1LYVIN6 vam di& STAD GRAVE 

Tot de Bruyt. 

Gby K. N. heiens mede voor Je Heerem enJeMtteOmfidettderSy JUtgby 
genomen heht^ ende neemt tot uvien vxettelycken Man N. N. hier 
teiemuocrMch y dien ghj belooft nimmermeer te verlaten ^ maer dat gbj 
bemfidt de dagen nnoet^ ende Jhtes leven aen bangen^ geboorfamen^ die^ 
nen ende belpen^ in alle recbtelycke ende redelycke ingen^ met bem in al^ 
Ie redeUckbeyt^ vroomigbeyt ende eerhanbejt leven ende buytbntdeny endt 
* in alle iüngen tronw ende geloef benden ^ geljck eene getronwe ende eerbare 
Hnfsvromi^e betaemt^ ende betren Manjcbnldiib is te doen. Belooft gbj 
ditH. Nwl 

De Bniyt tntwoort ^ JV» 
Den Secretaris Jpreech: 
Geefc elck ander daer op de rechter bandr» 

De Hecren Burgemeejieri ^ Schepenen ende Cemmiffarisfem 
xvenjcben baar gelucK 

X X X 1 v: 

EnJeopidat de rerpefti^e Gerechten ende Kercken«^Raden ce meer» 
der mogen betrachten,, dat alles inden Echten Staet ordentelyck ende 
cerbiedelyck toe gae,. ende een yegelyck gewaerfchouwt zy, hoe hy bem 
in het ondertrouwen ende. (rouwen fai hebben te dragen: Soo hebben 
Wy Boch nader in defenaevolgende Wetten, Statuyten ende Ordonnani» 
tien, onfen wille ende laft uyt gedruckc». waer naer hem. een yegelyck. 
lal hebben te reguleren.. 

XXXV. 

Soo yemandt iyn naem, toenaem, qualiteyt, woonpraet(e> ofte reit- 
dentie^plaetfe voor de geene daerhy in ondertrouwe wert op genomen, 
ter quader trouwe verfwyght^ verandert ofte vervalfcht, die laLarbltra* 
liek^ oock aenden lyve naer exigentie van faecken werden geftraft*. 
X XX V K 

Alle die mfnder-jarlch 2yn fuUen toonen confent van hare Ouders» of- 
te de langhftlevende van dien ^ ende by beyder af*lvvigheyt>- vande 
Voochden, ende denaefte Bloedverwanten ter plaetfe daer de collumen 
het confent vande felve Vooebden ende Bloetveswanten vereyfTchen, 
ende moet der fel vet toeftemminge hlycken door mondelycke verklarin* 
ge, ofte in haer af wefen by wettelycke Getuygen ende Atteftatien, fon- 
derwelckblyckmende minderiarigenamennietCQ fal aeatcfckenen» veeL 
vin met de FrocIamatieQ vogit gaea^ 

Miar 



EN LAMÜB V A N CU YK. ^17 (^ 

X X X V 1 I. ^ ., 

Mfnder-jarfge zyn nae de Wetten ende Coftuymen defer Landen , alle 
Mans Perfoonen onder de vyf en twintich, ende Vrouws-Perroonen on- 
der de twhitich Jaren, fonder dat van defe plicht van gehoorraenitieyc 
aen d'Oiiders, of de langhftlevende van dien» exempt zyn die eenige 
Ampten Inde Kercke, Polfcie ofte Militie bedienen, veel min die op 
baer felven woonen ofte haren eygen kost winnen. 
X X X V 1 I 1. 

Die nyt vreemde ende verre Plaetfen inde Steden ende Landen onder 
onfe voorfz. Steden ende Landen komen te woonen, het zy meerder 
ofte minder* jarige, Borgers, Soldaten, Huyfltr^den ende andere Ingefe* 
tenen, Mans ende Vrouwen, ende verfoecken in ghefchreven ende ghe* - 
troowt te worden voor de refpedive Gerechten ofte Kercken«Raden, ful- 
len eerft moeten doen blyckcn door gheloofwaerdige Getuygen, ^iatfe 
eerlicke Luyden fyn, ter goeder naem ende faem, ende met eedt ofte 
heytichlick moeten verklaren datfe vrye Perfoonen zyn, ende mits deon- 
jgefegentheydt der Plaetfen geen Atteflatien van harefiloetverwanten ofte 
Voochden, konnen verfoecken ofte bekomen. 

XXXIX. 

Ende indien het Militaire Perfoonen zyn, fullen fy in 't byfonder van 
hare Officiers oock moeten blyck brengen, datfe eerlycke Soldaten zyn, 
ende fo veel haer bekent is, met niemant anders ondertrouwt ofte ghe* 
trouwt 9 't welck haer de Officiers nimmermeer en fullen mogen wey- 
geren , ofte fy follen gehouden zyn van hare weygeringe redenen te ge« 
ven, waer van bet oordeel ial ftaen by de gene daer de inichryvinge ge- 
daeu wert» 

X L. 

Indien eenige Paepfche Ouders, Voochden ende Bloetverwanten der 
ininder»jarige, buvten defen Staet, ofte onder de Generaliteyt woonen-^ 
de, uyt haet vande Religie, ofte oock andere iiyt wreethejrt ofte ander- 
fints, weygcren te confenteren in het Houwelyckj ende daer over de 
sninder-jarige befwaert zyn , foo en fal het evenwel geen Commtilarifen 
ofte Predicanten vry (laen haer in ondertrouw op te nemen, ofie fichhet 
oordeel van foodanige voorvallen te onderwinden, maer fullen de felve 
ter eerder inftantie renvoyeren aen de dagelyckfche of ghebeurlycken 
Hechter, ende die (ich by het oordeel van dien befwaert vlnt, fal daer 
van mogen provoceren aen' den Raedt van Brabandt, die daer over als 
dan fal difponeren fulcks ais de felve bevinden fal te behooren. Ende in- 
dien de Ouders, Voochden ofte naefle Bloetverwanten in ^t ongelyck 
werden gheftelt, foo fullen niet alleen de üifchryvinge , proclamatiea 
ende foiernnifatien haren voortganck hebben ^ maer oock de Ouders aen* 
de minder-jarige, op uytfpraecke als vooren, laten volgen een redelycke 
jnede gave, nacr gel^cntheyt van hare goederen* 

X LL 

In matrimonfale faecken geappelleertofte gereformeert zynde, ofte ter 
eerficr inilantie ghebrachc ;synde voor den Rade van fiiabandti fullen 

Ma a par- 



\ %7t BESCHRYVING vau de STAD GRAVE , 

^ parthyen haer reguleren naer het een es veertichfte Artyckel van hét 
^ Écht-Reglement gelbitueert by de Hoosh Mog: Heeren Staten Gene- 

rael over de Steden, Dorpen ende Landen gehoorende onder de Oene* 
laliteyt. 

X L I I. 

AUe Perfoonen» van wat qualiceyt» conditie ofte gcfintheyt die mogen 
.ïvn, de welcke fonder voorgaende wettelycke Trouwe met maikanderen 
vleefchelyck converferen, fulienals Hoereerders, ende die daer en bo« 
ven in Huys^houdiuge ende tTamenwoouinge fich l»y maikanderen als 
Echce Luyden voegen, Tullen als G>ncubinarij ghedrafc, ende van mai- 
kanderen gheftelt worden « fonder dat de minder«jarige hier tegen fiillen 
mogen pretexeren, dat fyiuyden van bare Ouders, Voochden ofte Bioet- 
verwanten, geen confeot om te mogen trouwen en bebben koaoea be« 
komen. 

X L I I L 

Niemant fal hem vervorderende foodanigemindeH^rige te ondertrouw 
wen of te trouwen , ende die fuicks gedaen fai hebbeu heymelick ofte in 
*t openbaer, in Huys, in den Gerechte, ofte inde Kercke, tegens die 
fal den Officier daer fuicks gefchiet is, fonder connivencie ofte compofi- 
tie procederen tot fnfpenfie ofte deportement van fyn Amptdat hybekleet, 
ende voorts tot arbitrale ftraffe aae gelegentheyt van faecken, ende fal 
foodanige oodeicrouwe sul ende van geender waerde syn. 

X LI V. 

Alle HouwelycKe Contracten tiiflchen minder-jarige, 't zy belde, 't zy 
een van beyde, in 't heymeliok ofte in 't openbaer, ten overftaeo van 
Advocaten, SecretarifTen, NotariQèn, ofte andere publycque Ferfoonen, 
fonder voorweten ende confent als vooren gedaen, fullen oock nul ende 
van onwaerden zyn, ende de foodanige ftrafbaer naer arbitragie vande 
MagUlraien, ende alle die daer toe raet ende daet gegeven bebben. 

X L V. 

Sonder dat oock het Piacaet by Keyferlycke Majefteyt gemaed inden 
Jare 1540. noopende 't contraderen van Houwelyeken van Perfoouen be- 
neden hare Jaren, zjnde, ende de pene daer Inne begrepen, hier mede 
weit veranderL « 

X L V L 

Indien ecnich Jonghman ofte Jonge Dochter boven de voorfii.vyf en 
twintich Jaren ende twintich Jaren refpeétive out wefende, ende Ooders 
hebbende, verfochte in geiclneven te worden, fonder te doen blycken 
van der felver confent, foo fullen de Magiftraten ofte Predicanten de 
Ouders van den Requirant ofte Requfrante voor haer ontbieden, ende 
de felve naer infinuatie binnen acht , ofte ten langhften veerthieo dagen 
daer aen, wey^ereude, ofte in ghebreecke blyvende te komen , l»o fal 
de felve weygeringe ofte niet comparitie gehouden werden voor confent; 
maer indienfe compareren,. fal men het verfchil metter minne, ofte met 
uytfpraeckc de plano af doen , waer naer hun partyen fullen hebben te re- 

fuleren, behoudens evenwel oock den gj^lfiCCCettceXflca ^ Appel ofte 
reformatie in cas van befwaeiaifie« 2> L V X I, 



mm lAVPE VAM CUYK. 279 

X L V 1 I. T9 

Doch foodanlge infpraedse fal niet gelden tegei» Wedawenaers ende 
Weduwen, geoomeD datfe mioder-jarich zyn» alfoo Wy verdaea datfe 
door het eertte Hoowelfck geemoncipeert» ende baer tygtn Voochc ge< 
worden zyn. 

X L V I I L 
Vordcrs, ^cwyle de ervarentheyt iecrt, dat veele ontydelyck te fimien 
tb Man ende Vrouv/ huys houden, ofte firuyloft houden: Dat oock vee« 
Ie Dochters ende jonge Weduwen heilapen ende be(V/angert werden van- 
de geene met welcke fy daer naer trouwen, ofte vermeynen te trouwen, 
ofte dat fy oock Kraemvrouwen zyn, oftegheweeft zyn, eerfe inghe- 
fchreven worden ofte trouwen , 't weick veeicydts als een dwanck is voor 
de Ouders, ende gelyck een heymeiyck r^ius, fpottdyck voor Godes 
Kercken, ftryden de met het Formulier des Houwdycks, ende waer uyt 
veele verwerr Inge, quade Huys houdüige, verlanngen, ende allerhande 
fwarigheden ontdaen cot nadeel vande Republ/cque: Sop hebben Wy 
geordonneert ende gellatueert, ordonneren ende üatueren by defcn, dat 
alle de geene. Jonge Dochters ofte Weduwen, van welcke notoirlick 
t)lyckt, eerfe in ondertrouw aengeteeckent ofte getrouwt worden, datfe 
aireede by een woonen als Man ende Wyf, ofte ontydelycke Bcuvloften 
houden, ofte van hare toekomende liruydegoms ende Mans ghedenoreerc 
ofce iHrfwangert zyu, fullen vervallen in een boete van veertich guldens. 
ende fullen de Ouders voor haere Kinderen , ende Vrouwen voor hare 
Dienflmaechdeii, daer toe raet ofte daet gevende , moeten inftaen.doch 
aen de huyre der foodanige de betalinge der boete mogen af korten. 
Ende fullen alle defe boeten half ende half ghedragen worden by de on- 
dertrouwde Mans ende Vrouws-perfoonen, ende fooder eeuigedecraélie» 
coinpi^tie ende connlventie geezecuteerc worden* 

X L I X. 
Geen Mebiet(che üiUen immermeer met ghefonde Perfoonen die noyt 
Melacts geweed zyn, mogen trouwen, noch oock Melaetfe met Melaet- 
fe, niet anders als met confisnt vande Magidraten ende fiuyte- Vaders daer 
ittlcks mochte voorkomen, op pene van BannÜTement. 

Oock geene Chrifienen onder Ons gebiedt gehooreode met eenige Jo» 
den, Mahumetanen nochte Heydenen, op pene als vooren. 

Geen gedoopte met ongedoop6 fullen inde Kerck ghetxouwt worden^ 
ten zy die eerfl gedoopt fullen zyn. 

L II. 

De Weduwen onder de v]rftich Jaren fullen onderhouden annum luBuSr 
ende binnen de negen Maenden nae harer Mannen doot niet mogen troU' * 
wen : Maer de Weduwen van vyfttch Jaren ende daer boven , ende de 
Weduwenaers fullen oock de eerbaerheyt plaetft: geven, ende foodanige 
Weduwen en fullen niet mogen hertrouwen binnen fes Maenden» nochte 
de Weduwenaers binnen drie Maenden, ten ware de Magidiaten om re» 
denen daex van quame te difponeren» XXI L 



^ t«o BESCHRYVING van db STAD GRAVB; ' 

^ Llll 

* Geen Weduurenaer ofte oock Weduwe, fal na yoonaeti ten tweeden 

Hoiiwelyck mogen treden, voor ende al eer de felve hare Wcefen, ia- 
dieofe die hebben , hare goederen elck na de coulhiyme van f/ne plaetre» 
ende den Rechter genoech zyndc, fullen hebben bcwefeo, op pene dat 
die in gebreecKe blyft, by , ofte fy verbeuren fal het achtfte deel van fy* 
ne, ofte hare goederen, ten profyte van hare Weefen, boven de boete 
van de refpedive Wees kaneren ofte Gerechten» daer toe te ftellecu 

L 1 1 1 L 
Ende aifoo volgens deGoddelicke, NatuyrIIcke endebefchrevenRech* 
ten, inden Heyligen Echten Staet, als in eene Ordonnantie Godts toe 
eerlyck onderhoudt, ende verbreydipgè des Menfchelycken geflachts in 
gefteU tuiSrhea die geene die uiaikaaderen in bloede ofte Swagerfchap te 
i}ae zyn beflaende, verboden is Houwelyck te contraderen. SOO IST» 
dat Wyde verboden graden die klaer syn, hier oock hebben doenuyt 
drucken, op dat niemant eenige ignorantie en pietendere* 

Inden eerflen^ en fnllen niet niogea trowren eenige ATcendenten mee 
hare Defcendenten , te weten. Ouders eiKle Kindexen» opwaertsende 
sederwaertssaende, m infiiiüum. 

LVU 

Insgdycki niet Broedets met hare Suders, *i zy van vollen ofte halben 
Bedde. 

L V I L 

Oock geene Oomen met hare Nichten» dat fa, met hare Broeders ofte 
Sufters Kinderen, ofte Kiats kinderen ende Ddcendenten: Nochte ins* 
gelycks de Moeyen met hare JNeven, dat is met hare Broeders (»fte Su« 
iters Soonen, nochte Kints kinderen ofte Defcendenten, in mfinUumt aU 
foo Oomen *ende Moeyen ten refpeébe van hare vooriz. Nichten ende Ne* 
ven, zyn ftaende in uiaecfe van Vader ende Moeder. 

L V 1 I L 

Ende wat aengaet de graden van affiniteyt ende Swagerfchap » alfoo 
den bant des Houwelycx door de gemeynfchap des Beddens, ende vlee« 
fchelycke converfutie, fop naeuwe vereeninge veroorfaeckt , dat Man 
ende Wyf maer een en zyn : Soo verbieden Wy insgelycks, dat geen Man 
mefr de Hloetverwanten ofce Magen van fyne overleden Huysvroowe» 
noch geene Vrouwe met de Bloêtverwanten ofte Magen van hare overie* 
<den Man, den fdven Man ende Vrouwen binnen de voorCs. uy^edruck- 
te graden bedacnde fulien trouwen. 

h I X. 

Naroentlyck , gheen Man en mach trouwen met fyn Schoon-Dochter, 
•dat is, met de naegelatene Weduwe fynes Soons, ofte Dochters Soone, 
ende lbo nedefwaerts, ofte geen Weduwe eenigcr fyner Defcendenten : 
gelyck oock egeene Vrouwe trouwen en mach met hare Scboon*Soone, 
dat iSj met de Man van haer overleden Dochter^ noch met de Man van 
haers Soons^ ofte Dochtera DocJKer, ende alfoo vervolgens met egeene 
>ian gheweeft hebbende van eenige haxer Defcendeuteu. tX« 



CN LANDS VAK CU YK. zSl ƒ 

LX, • ^ 

Iflsgelycb egeen Man mach trouwen mee Tyn Stief-Dochter fyner Hsys- 
vrouwe, dat is» met de Voor -Dochter fjmer Hu3rs vrouwe, aochtemec 
«enige vaade feive lyner Voor «Dochters Defcendenten : Géïjt oock 
•egheene Vrouwe en mach trouwen met haer Stief-Soonen» dat is, mee 
'den Voor-Soon van haeren overleden Man, nochte met eenlg« Defcen- 
denten vande felve hare Stief-Soonen. 

LXL 

Insgelydcs egeen Man en mach ttouwen de nagelatene Weduwe van 
lynen overleden Broeder, noch egeene Vrouwe den Man vanharen over* 
leden Suller, 't zy den Broeder ofte Sufter van heel ofte halve Bedde ge- 
weeft zvn. 

L X I L 

Hier en boven en mogen niet trouwen de Man met de Weduwe van 
fynen Neve, dat is^ met de Weduwe van f^n Broeders ofte Sufters Soo« 
ne, noch met de Weduwe van «enige fyner Broeders ofte Suftert Def- 
cendenten: Gelyck oock egeene Vrouwe trouwen mach met de nagela» 
cene Man van hare Nichte, dat is, met de Wcduwenaer van bare Broe» 
ders ofte Sufters Defcendenten. 

LXIIL 

Geen behoudt 0»m mach trouwen met zjm behoudt Nichte; Ende 
geen behoudt Moejre mach trouwen met haer behoudt Neve: Dat is, 
geen Weduwenaer mach trouwen met de Dochter van fyns overleden 
Vrouwe heeïe, ofte halve Sufter: ende gene Weduwe en mach trouwen 
net den Seon van haer overledene Mans. heel ofte halve Broeder, 't zy 
uyt het eerfte Houwelyck Kinderen zvn ofte niet. 

L X I V. 

Door de felve Analogie verbieden Wy alle Houwelycken tuflchen Per- 
foonen daer de eene met dei anderen Bloetvrienden, in foodanige ver* 
boden graden te voorens vleefchelyck in onecht heeft geconverfeerc, dat 
nicmant en mach trouwen fyns Ooms Concubyne, ende wat meer derge* 
lycke inceftucufe voorvallen mach voor komen. 

LX V. 

Ende Wy verklaren by defennul ende vangeender waerden, «ndeniet 
te mogen beftaen» ofte fuilen worden gheconuaheert de Houwelycken 
die in dusdanige verbode graden zyn. 

LX VL 

Ende die dies niet tegenftaende in Houwelyck furreptitie mochten ko- 
tnen te treden, ofte oock ongetrouwt roet malkanderen in bloetfchanden 
leven, fuilen daer over fonder verdracbofce diffimuiatie gheftraft worden 
aen lyfendegoet, ende met alle penen inde Goddelycke ende befcbre- 
ven Rechten jegens de inceftueufen ende Bloetfcheuders geftatucert. 

L X V I L 

Sonder dat de Officiers, ofte eenige onfer Magiftraten, hun fuilen on<- 
derwinden eenige legitimatie, difpenfatieofte compofitieover haer, ofte 
bare onechte kinderen te verleenen, ofte te vergunnen r ende foo eenige 

Nn foo- 



\ Jit BESCHRYVIN6 van de STAD 6RAVE, 

^ ^ foodanige by haerlaydenverbegeiit ofte vergunt zyn, vetklaren Wy die 
Toor nm ende ?an onwaexden. 

L X V I 1 1. 

Soo wie oock foodanige ioceftieufe Perfoonen met voordacht onder- 
ftaet te trouwen, ofte te ondertrouwen, ofte daer toe aenleydinge,raede 
ende daet geeft, fal niet aJieen van fyn Officie, indien hy eenige tieeft» 
ontfet, maer oock daer over geftraft worden arbitralick ende naer e&i- 
fientie van faecken. 

LX IX. 

Indien onfe onderhoorige buyten 's Landts 't felve doen, fiillen fy we- 
der keerende ondei ons rel&>rt, evenwel als filoetfdienders woideft 
gefiraft 

L X X. 

Ende alfoo in 't aengaen van den Echten Staet byfbnderlyck dient ge- 
let, dat de felfde ghefchiede fonder confufie der voorfs. graden, waer 
door grooce fwarigheden inde SucceiCen, ende anderfincs ryfen, Soo 
ordonneren ende ItatueFen Wy mits defen , dat indien yemant verfoeckt 
ondertrouwt ende getrouwt te worden, in diergelycke voorvallen raec- 
kende de eerbaerheyt ende confufie der graden, ende dat de Gerechten» 
Commifiariflen , ofte Kercken*Raden daer 't felve voor komt mocbte» 
twyffelen, of dien aengaende by de voorfau Articulen is ge(latueert,ofte 
niet, dat fyluyden 't felve aen den Rade van Brabandt fulien aen ghc- 
ven, middelerwyien de ondertrouwde, ende de prodamatien fiircberen- 
de, tot dat die met keunifliè van iaecken by baer toe gelaten, ofte gh^ 
weygert (al worden, foo als nae de Goddelycke ende Civile Rechten be- 
vonden wort te behooren, waer naer fich een yegelyck (al hebben te le^ 
galeren. 

LXXI. 

Vorders om dat Wy oock in ervaringe chekomen zyn, dat on(e vocmv 
noemde Steden , Landen ende Heerlyckneyden vervult syn met Boet 
fchappen. Hoereryen, Overipeelen, üchtvacrdiget'famen-ende deurloo# 
pingen door kinderen» in weerwil, fpyt, ende totgroote droef heydt?ait 
vrome ende forgbvuldige Ouders ende Voochden, oock met moetwillige 
verlatingen, wr^veligr Huy8*houdingen, fchofferingen, ende andere oa- 
eerbaerheden , tot groote kleynacbtinge vande publycque authoriteyt, en« 
de verfwaringe van den toorn Godts over defen Staet: Soo hebben Wy 
geordonneert ende gefbuueert, ordonneren ende (ïatueren mits defen, 

L X X 1 L 

Dat nlemant hem fal vervorderen na de publicatie vao defen in Concu* 
binaetfcbap ende Boelichap te leven , ende daer by Concubynen honden, 
Kinderen, ofte geene daer by hebbende, ende daer byin woonende ofte 
niet, fuHen verbeuren hondert gniden , ende daer en boven de felfde 
terftont trouwen , volgens dit ons Reglement, ofte verlaten , fonder. im- 
mermeer wederom met haer te converferen, voor ende al eer daife wet- 
telycken ondenrouwt ende getrouwt fulien zyn, op pene van gheftraft te 
worden als openbare Hoereerders» ende teritont te worden gepriveert» 

oock 



%V LANDE TAN C U Y K. 28j 

oodcbarebenefiden» TraOementen» Penfioenen» ende Officten» indiei^ 
fe eenige hebben. Knde indienfe in foodanige Concubinaetfchap peril< • 
fieren, follen (j oock daeren boven tien Jaren openbaerlyck uytonre 
voorfz. Steden , Landen ende Heerlj^ckheden worden ghebannen : indiea 
het Perfoonen zyn die geen goet en hebben» die fullen gheflrafc werden 
naer exigentie van faecken. Gelycke (Iraffe ende pene Tullen alle Concu- 
bynen die hare Boelen terftont niet en verlaten, ofte daer mede niet en 
trouwen ^ naer qualiteyc van Perfoonen ende goederen , onderworpen 
zyn, ende dat oock Tonder eenige conuiventie, dUBmulatie ofce com- 
politie. 

L X X I I I. 

Wy beladen oock alle OfiSciers ende Magiftraten, in onTe voorTz. Ste« 
den, Dorpen ende Heerlyckheden, terftont naer publicatie deTes, alle 
Bordeelen, Hoer-huyTen , Mot-ende Ravot*huyTen te weeren , te verftoo^ 
ren. ende uyt te roeyen» oock gene van dien immermeer te toUereren. 

L X X I V. 

Die bevonden wort eenige Hoer-huyTen op te houden, ofte hem te ge- 
neeren met Koppeleive, ende Hoererye te beTchicken, Tullen naeexigen- 
tie van Taecken aen den lyve geftraft worden. 

L X X V. 

It 't Vader, Moeder, Broeder, Snfter, Oom, Moeye, Momber, ofte 
Curator, dié alToo Ty n Dochter, Sufter, Nichte ofte Nevehadde gele vert, 
ofte Too de Roppelerye ftreckt tot overfpel, Tulcke Tullen aen den lyve^ 
aae exigentie ende bevindinge, Telfs metter doot geftraft worden. 

L X X V I. 

De Hoeren, ende Hoere-Jagers Talmen vangen, ende voor de eerfte 
reyfe tot diTcretie vanden Rechter, te Water ende te Droode Tetten, en- 
de voor de tweede reyTe bannen, geeflelen» ofte Twaerder ftraffen* tot 
«rbitragle als vooren. 

L X X V I L 

Die lyn Huys met voorwetens aen Bordeel-houders verhuyrt , Tal 't 
eerfte Jaer verbeuren Tyn. Huys-huyr, voor de tweede reyfe in gelycke 
boete vervallen « ende daer en boven noch arbitraiick werden gecor- 
rigeert. 

L X X V 1 1 I. 

Die in Tyn eygen Huys Bordeel houdt , Tal voor de eerfte re]rTe daer 
op bevonden zynde, vervallen ineen boete van hondert guldens» voor 
de tweede reyTe gegeeflelt ende gebannen worden. 

L X X 1 X. 

Soo verre een ghehoudt, ofte ongehoudt Man by confellie ofte convt- 
Aie, bevonden wort overTpel te bedryven met ecn^ghehoude Vrouws- 
perToone, TuUen beyde die Man ende die Vrouwe met eeuwich banniflê* 
ment, ende confifcade van een ghedeelce van hare goederen ter diTpoitie 
vanden Rechter geftraft worden. 

L X X X. 

Maer is *c overfpel begaen byeen getrouwtMan» met eene ongetrouw* 

Nn 2 do 



\ 184 BESCHRYVING van de STAD GRAVE, 

» de Vrouw, foo fal de Man als eerloos eode mejmeedtdi, metter daet (Wit 
t 0£Scie ende Staec verbeuren , indien hj eenige heeft 9 ende waer hy die 

onder onlèn Landen heeft , ende voorts incapabel verkiaert worden , om 
eenige ftaet ofte Officie, onder ons gebiet ce mogen bedienen, ende noch 
gecondemneert worden in de boete voor de eerfte rejrfe van bonden gul- 
den: Ende daer inne hem wederom veigrypende, in een boete van drie 
hondert guldens, ende voorts naer ezigentie vaafaecken» by baanifle* 
Bent oft anders gheftraft worden. 

L X X X I. 
Ende fa! de ongehoude Vrouwe fulcz gedeltnqneert hebbende» voor 
de eerfte reyfe te Water ende te Broot gefet werden den tydt van een 
Maent, ende indienfe andermael bevonden is fulcx te plegen , vooi den 
tyt van vyftich jaren uyt den Lande gebannen worden» 
L X X X I 1. 
Ende dat al on vermindert aifulcken recht als de gheoffenfeerdepartye^* 
'tzyMan ofte Vrouw, jegens den Overfpeelder ofte Overfpeelfter compe- 
teert, foo tot fcheydinge van *t Honweiyck, als anderfints nae Rechten» 
ende dat alleen voor de Gerechten refpefUve daez fuksmochte voorvallen» 
L X X X I i L 
Geen Overfpeelder ofte Overrpeelder(é fal mogen trouwen, ofte nae 
de doot vande onfchuldige partye, ofte nae des felfs wettelyck hertrou« 
wen, met de Perfoan daer mede hy ofte fy by het leven, ofte voor het 
hertrouwen vande onfchuldige partye vleefchelyck geconverreert heeft. 
L X X X 1 V. 
Die twee Vrouwen ofte Mans, beyde noch levende, trouwen, fullen 
geftraft worden nae Keyferlycke Wetten , fo yemant mette tweede fich 
vermengt, d'eerftenoch levende, fal openbaerlick aen den lyve, audere 
ten exempel, fonder connivende geftraft worden. 
L X X X V. 
Ende dewyle feer fn 't Landt toe n^emt dé ontvoeringe van Vroows^ 
Ferfoonen, fonder dat daer over ftraffegedaen wort, ende de penen daer 
toe- ftaende den Inwoonderen ten meerendeelen zyn onbekenti Soo or- 
donneren ende ftatueren Wy by defen. 

Dat wie eenich Vrouws-perfoon , getrouwe ofte ongetrouw^,, huett 
Han, Ouders ofte Vooghden ontvoert, geftraft fal worden aenden lyve^ 
naer exigentie van faecken, (blft oock metter dooL 

Ende oft gebeurde, 't zy door de voorvlnchtigheyt vanden Ontvoer- 
der, ofte anderfints, dat de felve pene tegens hem niet en konde worden 
gheezecuteert, ende dathy gheduyjeude fyne abfentie roet de felve Vrou- 
we quame te trouwen , dat aie trouwe nul ende van geender waerde fal^ 
zyn, noch eenich effeA van wettelick Houwelick genieten, alwaer 't dat 
de Ouders ofte Voochden daer inne namaels condefc^deerden. 

Dat oock alle die geene die kennüTe hebben vande ontvoeringe, ende 
daer toe met raet ende daet zyn behulpich geweeft, naer ezigentie aeo- 
4cB lyve gheftraft fiillen worden » ende verftacn oock by defen in vigeur 



XN LANDX VAN CUYK. 28 jT 

te hlyven alle de ftraffen ende penen in dé Keyferl^cke ende befchrevene 
Hechten , midtsgaders bj de blyde lukomtlen vanden Ilertoch van Bra- 
bandt , tegens allerhande Bloetfchandeu » Sodomye , Schaecken van 
Vrouws-Perfoonen, de felve ce verkrachten, ende drergelycke gequalifi- 
ceerde Hoererye gbeilatueert. 

-L X X X V I. 

Die een eerbare Jonge Dochter , minder ofte meerder-jarich zjmde, 
met fchoone woorden van Trouw -beloften, ofte anderfints, yecs wys 
maeckt, de felve verleyt, ende door de byflaep in hare eere krenckt, en- 
de defloreert, iflé gehouden te doteren nae hare quaiiteyt (indien hyfe 
niet en trouwt) tot arhitragte des Rechters, ende tot breucke te betalen 
hondert guldens. Ende indien hy in voegen als* vooren, fulck^meer- 
maels aen andere eerbare Dochters d»et, fal van fyn alimentatie, bene- 
ficie ofte Officie, indien hy eenige Iieeft, vervallen zyn, ende oock nae- 
^elegentheyt van Ferfoonen ende faecken arbitralick, ende naerexigen- 
de geftsaft worden» 

L X X X V I I. 

Ende alfoo Wy bevinden, dat in* onfe voerfs. Steden*, Landen ende 
Heerlyckheden, van veéMerhande Qüartieren onechre Kinderen, ende 
overwonnen Badaerden, ofte die in Bloetfchanden geteeit zyn, by de 
Huyfluyden ofte andere worden befleet, ende de felfde oock dickwilsosi 
een kle3rn geltuyt ghekocht, om die voor altydt te onderhouden, ende 
ate^ voor hare Kinderen te adopteren, waer door de Echte kinderea, en» 
ëe metter tydt de Regieringe groot ongelyck gefchiet, onfe Landen met 
Baftaerden,. ende Hoere-khtderea worden vervult,, ende de felve tot ha- 
re Jaren komende, mede nevens anderen tot eenige Ampten ,. als of het 
Echte Kinderea waren r foudenkonnen worden gebruyckt: Soo verbie- 
den Wy alle IngefeteneU' onfer Landen eeulge foodanige Kinderen voort- 
aen in ofte aen oe nemen, fonder alvoorens 't felve de Wet haerder 
Plaetfe bekent gbemaeekt, ende haer confent daer over met fchrlftelycke 
A6tt verkregen te hebben : Ende fulien de Gerechten nimmermeer coe 
ftaen, dat yemandt hem laet uyt koopen om die altoos te houden ende 
op te brengen, ende daer en boven op koften vande Befleders, ofte vaa 
de geene die de Baftaerden aen nemen, pertinente notitie in een byfon- 
der Boeck doen houden vande Contra&en, die ehemaeckt worden, ende 
den tydt hoe lange, den prys waer voor, ende wie de Ouders, wie de 
Befteders zyn, waer van daen^ ende voor al genoechfame cautie doen 
itellen, datfe tot lafle niet en fulien komen vande Gemeente, ofte de 
Armen , ende wat voorts tot verfeeckeringe dient, ende voor alfullen fy for- 
gedragen datde aenbefiedetydtgeexpireertzynde, terilont de Kinderen te 
rugge werden gefonden ter plaetfe daerfe van daen gekomen zyn , op pe- 
ne voor de geene die tegen defe onfe ordre fiülen Baflaerden aen nemeh , 
van vyftich guldens, ende zyn bet geringe Luyden, van arbitrale correétle. 
L X X X V 1 1 L 

Ende om te meerder defe ontuchtigheden te ontdecken, tegen tegaen, 
tnde die te (Iraffen, fob behfien Wy oock alle de JMagiftraten onder ons 

Nn 3 (he- 



186 BESCHRYVÏNG van be STAD GRATE 

ghebiedt ftaeode» datfe alle Vroet* Vrouwen Tallen be-eedigen Chter den 
eedt v/el beduydende) van binnen vier-en*cwinticb uyitn na de geboorte 
eeniger Badaert-kinderen, de felve aen haer te moeten aen brengen, de 
Naem ende de wooninge des Moeders , op dat d'Officieren der plaet- 
fe nae qualificatie der Haflaerdye, te^en^ foodanige procederen, als bf 
ons hier gheordonneen is, ofte de ghemeene Rechten mede brengen, 
ende fal daer van oock in 't felfide voo^enoemt fioeck tot kofte als vo- 
ren» notitie gehouden wwden. 

L X X X I X. 

Ende fal in alle de inceflaeufe overfpelingeny ende diergelycke Hoe- 
reiyen, preventie van booge ende lage Juftltie daer toe gequaiificeen o& 
Ce geauthorifeert zvnde» plaetfe hebben. 

X C 

Soo wie om billicke oorfaecken, ofte om fyne affairen te verrichten « 
in vene Landen getogen zynde, een lange m door kranckheyt, gbevan- 
ckenifle , ofte ander voorval , alfoo uyt biyn » dat nen van hem niet ea 
kan vernemen, fal de verlatene, fonder te hertrouwen, nae de gemeene 
Rechten afwachten den tvdt van vyf Jaren, ende naer die tjrt&l fulcks 
by de Gerechten aen de foodanige, naer genomcoe informatie y mogen 
toe gellaen worden. 

XCI. 

Soo wie fyn Echt*genoot lichtveerdelydt ofte malitieufelyck verlaet* 
ofte uyt onlyt&emheyt van den Houwelyci*bant af treet, door gaet, en- 
de fyn Portuyr laet fltten, met voornemen» om tot fyn Écht-genoot niet 
weder te keeren, die (lelt de onfchnidige vryom te hertrouwen, Ende 
mach de onfchuldige partye, als te vergeefs ende langh ghenoech alle 
middelen tot wederom kominge des Verlaters aen gewent zynde, daer 
over klagen eick aende Hooft*bancken daer onder hy ofte fy ghehoort» 
óe welcke nae ryp onderfoeck ende ghenoechfaem blyck vanden tydt ende 
«alitieusheyt der verlatinge, ende nae voorgaende indaginge des Verla* 
ters, fo en daer 't behoon, aende ontfchnldiee het hertrouwen fulieu 
mogen toe ftaen, ende fal daer en boven foo<knige Verlater uyt onfea 
vooriz. Landen voor altydt gebannen worden. 

X Cl L 

Alle boofeconverfatle endebitterheyt, welcke dickwilsdengrontleydt 
tot verlatinge ende wech-loopinge van malkanderen, fal nae de kennillê 
van fiiecken by preventie van booge ende lage Juftitle daer toe gequalifi- 
ceert, ofte gheautborifeert zynde, emdelyck worden geftraft met gtlt- 
boeten, ghevanckenifle , ende anderfinu na Rechten, fonder dat de 
Jeucht, ofte de gemeene Man , met gheraes ofte complotterye , ofte 
eenige bantdadieheyt, onder den naem vande Beer te jagen, of ander- 
fints, eenige infolentien jegens foodanige fiillen plegen, op pene als fe- 
iitieufe geitraft te worden, ende fullen de Ouders voor hare Kinderen, 
de Meefters voor hare Knechts moeten inftaen. Indien de Domeftycque 
onliiften te hooch gaen, ende te langh duyren» ende de aengewende ge- 
rcchtelyckc middelen niet en helpen, foo fullen wel de Gerechten mo- 
ge» 



EK LANDE VAN CUYK. zB/ 

genvfsrftaen tot fche^dioge van Bedde, Taeffel ende bjrwooDinge, maer^ 
niet y^nde Echt-bandt, ende oock niet anden ais met oogemerck om 
partyen altydt wederom te vereenigen. 

X C I ^I. 

Voorts, vermits dèHouwelycxc faecken, met den acnkleven van dien,, 
veele cafus doorgaens voor komen , die hier inne niet iiyt gedrockt en 
ayn, Soo ordonneren ende ftauieren Wyby defen, dat allefodanige voor- 
vallen de Kercken-Raden voor komende» by Je felve daer van kennüTe 
fullen doen aende refpeftive Magidraten» omme daer inne te voorden» 
ende by hen daer inne fv/arigheyt bevonden werdende, datfe de felve 
voorvallen fullen brengen aende refpeftive Hooft*bancken ; ofte oock z^n 
den Rade van Brabant, na wekkers oordeet ende uytfpcaecke een yege* 
lyck fich voortaen fal hebben te reguleren, 

X C I V. 

Ende óp dat te beter defe £cht«ordre mach onderhouden worden, foa 
beladen Wy dat in alle Gerechten ende Secretaryen» Confifloriale ende 
CfaiScale Vergaderingen, altydt een ofte meer Exemplaren fullen by de 
bande zyn. 

X CV. 

Ende fal dit Reglement eens J^erlycx voor den Volcke gepubliceeil 
worden. 

Sullende van de boeten ende breucke» procederende nyt de contraven* 
tie van het jegenwoordich Reglement, geappliceert werden een derdepaxt 
ten behoeve vanden Officier, die de calange fal hebben ghedaen, het 
Wpeóe derdepart ten behoeve vanden Aenbrenger, ende bet refterende 
derde-part tot profyte vanden Armen ter plaetfe daer de contraventie (al 
wefen begaen. 

Behoudende t'allen tyden aen Ons de interpretatie , vermeerderinge 
ende verminderinge, van ditEcht*Reglement, t'onfer dilcretie ende goet 
vinden, naer gelegentheyt van tyden ende faecken. 

Aldus gbedaen onder onfen grooten Zege], ende de Slgnature van de 
hooch*gemeIte onfe Voochden tot Parys ende in 's Graven-Hage, den 
vier en twintichftea ende een en dertichften July i6$6. 

Wasondef^etckentt 
Marie, ende Amelie P. dX)range. 

Lagerftim$9 

Ter Ordonnantie van Hare Haogbeden. 

Ende gecontrafigneert 

JL. Bififfero. 

Hebbende onder uyt hangen een groot Zegel in rooden Waflche aen 
een dubbelde Koorde, gbevlochten van Gout > Silvet ende blaowe Zyde. 

R£« 



lts BESCBRYVING tah bb STAD GRAVK, 

REGISTER. 

Art. I. 

VOor wie men in ondertrouw te doen fal comparezen, in Steden t 
eude ten platten Lande. 

jirt. 2. 
Waer de ondertrouw fal worden verfocbt 

jin. 3. 
Wie over de ondertrouw moet üaenin 't Gerechte, ofte by Coinm{ira<^ 
rifen, ofte in de Kercke inde Steden, ofte ten Platten Lande. 

jfrt. 4. 
Voor wie men geen ondertrouw en mach doen , en de pene teeens die 
fulcks onderwinden, ofte daeropyemandt geven Proclamatienende Tros- 
wen, oftetegens die^eene die haer foo laten ondertrouwen. 

Art» 5- 
In wat plaetfe de oadertrouwe te does, in de Steden, ofte ten Platten 
Lande. 

jirt. 6. 
De leges te betalen aende Gerechten , ofte CommiflariCen daer to« 
itaende.' 

Art. 7. 
In wat plaetfe men niet en fal de ondertrouw doen, en de pene tegena 
die te doen, ende laten doen. 

Art. 8. 
Op wat tydt niet. 

Art» 9* 
Tenen tegens die igeene die fulcks doen ofte laten » behalven incas ei« 
traordinaris. Ende wat ordre dan ^te ftellen« 

Art. I-o. 
Ordre tegens alle debauche, ende inde ondertrouw. 

Art. II. 
Ordre tegens het fchutten ende fchatten in het ondertrouwen endê trou- 
wen, ende penen daer tegens. 

Art, 22. 
Een fommier van Vrage voor te houden, naer verfcheyde ghelegenc* 
heyt, by de geene die de Lu/den in ondertrouw iullen op nemen. . 

Art. 13. 
Van wat kracht foodanige ondertrouw fal gehouden worden. 

Art. 14. 
Dat, ende hoe, ende waer in, alsdan de namen der Contrahenten (ui- 
len worden aen geteeckent. 

Art. 15. 
Dat men een bjrfonder Ecbt-Regifier moet hebben inde Gerechten, en* 
^e inde Kerckeo* 

Art. 2(« 



BH LANDE tAN CUYK. if^ 

jÊft. lü. < 

Met wat woordeit (27 die vande Gerechten » ende Kercken. 

Aru 17. 
Datfeoock moeten gaen inde Combinatie -Plaecfeo, ende wanneer. 

Art. 18. 
Oock op andere Plaetfen, wanneer, ende met hoedanich blyck. 

Art. 19. 
Op blóote tnfpraecke geen Proclamacien op te fchorten. 

jin. 2o. 
Maer opordre des Magidraets, ende boe deTelve daer in falhandeleiu 

Aft. 21. 

Penen tegens de temeraire Infpreecken. 

Art. 22. 
Penen tegens de ondertrouwden» die voor, in ofte na de Proclama- 
tien, d'een d'ander liditvaerdelick verlaten, &c. 

Art. 23. 
Ordre op de folemniratie ten langden een Maent na bet derde Gebodt 

Art. 24. 
Te geven een Lyfte alle vierendeel Jaers aende rerpeftive Officierii 
ende Overfte van die ongetrouwt blyven fitten. 

Ah. 25. 
Penen tegens die ongetrouwt blyven fitten nae gegane Proclamatie* 

Art. a6. 
In *t byfonder tegens Militaire Perfóonen. 

Art. 27. 
Waer» en by wie de folemniratie fal moeten gerchieden. 

Art. 2g. 
Niemant in Huys te trouwen als et^us fw. 

Art. 29. 
Op wat tydt men fal moeten trouwen voor 't Serecbte, ofte in de 
Sercke. ' 

Art. 30* 
Dat, ende wat blyck voor de trouwe te brengen» als de Geboden In 
verfcheide Plaetfen gegaen zyn. 

Art. 3r. 
Ordre op de geene die elders met blyck trouwen als daer de Geboden 
gegaen zyn. 

Art.il. 
Ordre om de Getrouwde te geven gherecbtelycke Trouw-brleven, en* 
de waerom. 

Art. 33. 
Wat Formulier van trouwen by de Gerecbten , ende inde Kercken te 
gehruycken. 

Art. 34. 
Naeder ordre op het doen vande ondertrouwe In 'C gemeen aenge* 
wefen. 

Oo Aft. 35. 



hfci m "•■fgf 



ipö BESCHRYVING van d» STAD GRAVE, 

Vtntn tegéns die baer namen, qaaliteyt, ende woonplaecfe mis- 
faecken- 

Art. 36. 
Ordre op het ondertrouwen der minder-jarige. 

-^.37. 
Wie dat voor de minder«jarlge gehouden worden. 

Ah. 38. 
Wat ordre in ondertrouwe te houden ten opfichte van Vreemdelingen , 
minder ofte meerder*jatich ajrnde. 

Art 39. 
In 't byfonder ten opfichte vande Militaire Perfoonen* 

Art. 40. 
Wat ordre teliouden, afs minder-jarige befwaert ZTUOver het nietcon* 
feateren harer Ouders ofte Bloetverwanteit. 

ArU 41. 
Ordre in matrimoniale verrchillen der minder«jarige. 

Aru 42. 
Penen tegens de minder-jarige, vieeichelyck. Tonder defe ordre, t*fik 
men converferende. 

Art. 43. 
Penen tegens die foodanige ondertrouwen , ofte trouwen. 

Art. 44* 
Vande nulliteyt der Houwelycxe Contradken der foodanige» 

Art. 45. 
Dat oock tegens fodanige fal plaecs grfpen het Placaet van Xeyfei 
Karel 1540. 

Art. 46. 
Ordre te houden in het non confenteren der Ouders ten opfichte van 
nieerder-jarige. . 

Art. 47. 
Dat foodanige infpraecke niet en geit tegens meerder ofte minder-jari- 
ge, Wfiduwenaers ende Weduwen. 

Art, 48. 
Op het ontydich Bruyioft houden, by woonen, ende by flapen.. 

Ari. 45t 
Ordre op het trouwen der Meiaetfen. 

Art. 5Cu 
Ordre op 't trouwen met Joden, Heydenen ofte Egyptenaren.. 

Art. 51. 
Ordre op het trouwen van ongedoopte met gedoopte. 

j^. 51. 
Orc^e op het hertrouwen der Weduwen. 

Aart. SS- 
Ordre van voov het hertrouwen eerft de Weefen hare goederen te be- 
wyfen, 

Art% 54* 



eklamdkvanCUYK. 291 

Art. 54. « 

Inleydinge tot aenwys der verboden graden in Bloet of Swagerfchap. 

Art. SS. 56- 57. 
Wie niet tTamen mogen trouiren « ten opfichte van Bloetverwanten. 

Art. 5S. 59. 6a 6i. 62. 63. 
Wie niet mogen tTamen trouwen, ten opfichte van Swagerfcbap, 

Aft. 64. 
Andere graden Analogifche verboden. 

Art. 6$. 
NüIUteyt van foodanige Honwelycken. 

Art. 66. 
Penen tegens die aifo» ofte furreptltie trouwen » ofte ongetrouwt la 
bloetfchande ieven. 

Art. 61. 
Ordre op de difpepfatie, ende legitimatie der foodanigen. 

Tenen tegens die gene die fodanige ondertrouwen ofte trouwen. 

Art. 69* 
Penen tegens de Bloetfchenders buyten 's Landts trouwende. 

Art. 70. 
Ordre in diergelycke voorvallen te onderhouden bj Gerechten 1 Coffl' 
miflarifen ende Predicanten. 

Art. 71. 
Inleydinge tot weeringe van meer andere onkuysheden. 

Art. 7t. 
Ordre tegens de Concubinaetrcbappen ofte Boelfchappen , met hare 
penen. 

Art. 73. 
Ordre tegens allerhande Bordeelen. 

Art. 74. 
Tegens Bordeelhouders, ende Koppelaers. 

Art. 75. 
In 't byfonder ten opfichte dergeener die haer beftaen, ofte onder 
haer opfichc flaen. 

Art. 76. 
Penen tegens de Hoeren, ende Hoere*jagers. 

Art. 77. 
Penen tegens die geeue die haer Huyfen daer toe verhuyren. 

Art. 78. 
Penen tegens die haer eygen Huyfen daer toe misbruycken. 

Art. 79. 
Penen tegens overfpei van gebouwde, ofte ongebouwde Mans» met 
getrouwde Vrouwen. 

Art. 80. 
Penen tegens overQ>el van getrouwde Mans met ongetrouwde 
'Vrouwen. 

Oo t Art. 8i. 



xpi BCSCHR.Y7IN6 vaw d£ STAD CaAVE, 

• jin. 8i. 

Penen tegens foodanige Vrouwen. 

jin. 82. 
Ende dit onvermindert de onfebuldige partye f/ne verdere aftie ende 
lechcen. 

An. 83. 
Dat men niet mach trouwen met die geene daer mede in overlpel ge« 
leeft is. 

Art, 84* 
Penen tegens de geene die twee Mans ofte Vrouwen trouwen. 

Art. 85- 
Penen tegens de ontvoeringe van Vronw-perToonen. 

Art. 86. 
Pene tegens die geene die eerbare Dochters defloreren. 

Art. 87. 
Orde op die geene die het onderhouden der Baftaerden ten nemen. 

Art. 88. 
Ordre vande Vroet- Vrouwen om aen te geven de Baftaerts-kindereo^ 
daer van ƒ7 kennifle hebben. 

Art. 89. 
Ordre op de preventie in alle defe» . 

Art. 90. 
Ordre op verlatingen uyt nootfaeckelickheyt. 

Art. pi. 
Ordre op de malitieufe veriacingen. 

Art. 92. 
Tegens quade HuTS-bóudiugeu. 

Art. 93. 
Generale ordre te houden tuflcheu Gerechten endeKercken-Rjaden, op 
dagelyckfche voorvallen in Houwelycxe faecken. 

Art. 94. 
Dat eick Gerechte ende Kercke, een Ezemplaer moet hebben. 

Art. 95. 
Dit Reglement alle Jaren te publiceren. 

Het Placaet tegens het yerduyfleren van de Landen en de ordre om 
die Leenen te komen verheffen, en eed te doen by de Vafallen en Leen* 
mannen der Scad Grave en Landen van Cuyck bv Prins Willem Hendrilt 
den 20. Febry. 1672. gedaen promulgeren» is teuen int Groot HoU. Plac 
boeck 111. Deel. fol. 60$. en behelst het volgende: 

WILLEM HENRICK, by der gratie Godts Prince van Orange, Grave 
TanNafTau, Catzenellebogen, Viaoden, Dietz» Lingen,Meurs, Bueren» 
Leerdam, &c Marquis vander Veere ende van Vimingen, Heere ende 
Baron van Breda, der Stadt Grave, ende Landen van Cuyck, Died» 
Grimbergen, Herftal, Cranendonck, Warnefton, Ariay, Nofery, St» 
Vitb, Daesburgb» Polanen, WiU^mfiadti Niexvaert» Yifelfteyn» Steen- 

bci- 



ênlakdêvakCUYK. 293 

bergen, SintMaertensdyck, GeertniydeDbergh, de Hooge en Lage Swa-* 
luwen, Naeltwyck &c. * £rf-Burghgrave van Antwerpen en Befan^on, 
Erf-Maerfchalck van Hollandt , &c. Allen den genen die defen fulien 
fien of booren lefen» faluyt. DOEN TE WETEN: Alfoo Wy bericht 
werden , dat niet tegenftaende Ons Placaet van den eerflen November 
1653 verfcheydene Leenen werden verduyfleit» oock noch eenige on« 
verheven (ouden fiaen , ende binnen behoorlycken tydt niet en zyn ver« 
focht te verheffen, en- dat mits dien van nooden is, dat de Vafallen eri« 
de Leenmannen van Onfe Stadt Grave ende Lande van Cuyck, aen Ons 
of Onfe Stadthoudcr wederom komen prsderen ende vernienwen den 
Eedi van ghetroov/igheyt; SOO IST, Dat Wy ontbieden allen ende een 
yegeiycken die van Ons als Heere eiï Baron der Stadt Grave ende Lande 
van Cuyck, eenige Leenen zyn houdende, dat de felve als noch binnen 
den tyd van twee maenden na de publicatie van defen hen fulien vervoe* 
gen voor Onfen Stadthouder van de Leenen ende Leenhove, om te ont- 
fangen roet de ledige bande heur Leen-goederen , ende te doen denEedt 
van getrouwigheyti daer af Wy ordonneren Onfen Stadthouder ende Grif* 
üer van de Leenen, ben te leveren behoorl/cke Brieven fonder eenigh 
Hergewaede te heraien: Ende alfoo Ons oock bericht is, dat 'er eenighe 
Leenen onverheven foudeu flaen , of binnen behoorlycken lydt niet en 
zyn verfocht te verheffen; foo ordonneren Wy insgelyks, de felve te ko- 
men verloecken en ontfangen binnen den behoorlycken tydt van twee 
maenden prscife; op poene van te vervallen van heur verfwegen, en 
niet verfochte Leenen; Ordonneren ende bevelen daerom , defen alomme 
te doen publiceren en Copien te affigeren daer het behoort, op dat nie* 
mant ignorantie en hebbe te pretenderen. Gedaen in 's Graven*Hage de- 
fen 2o. February 1672. Wasgeteeckent, G. H. Pii*ncs d'Orangk. On- 
derftondt, Ter Ordonnantie vau Syne Hoogbeyt Gecontrafigneert, L. 

BUTSSBO. 

* Van Loon fchryft inde jflmtde Regeeringwys van Holland. V. Deeè. 
9. Hoofdft. Fan de Faorrectten den Ridderen in bet byzonder eyge. hladt. 5 1 1.« 
Het waaren deeze Ridders, welke niet alleen de eerfle Leden van des 
Graaven gewoonlyken Hofraad waaren , maar, gelyk ais de bedienin- 
gen van l^aarfchalk, Senechal, Jagtmeefler, Kamerling en meerande- 
re in Henegouwen ervelyk waaren , zo ook diergelyke ampten in hün 
geflacht ervelyk hier te Land bezeeten hebben, bhdz s>2. Dus zyn de 
Heereu van Raaphorst ERFVOOGDEN; die van Woude, welken Hee. 
ren van Warmond waaren, ERFSCHENKERS; die van Duyveuvoor- 
de en Kraallngen ERFKAMERLINGEN, en die van Naaldwyk ERF- 
MAARSCHALKEN van Holland geweeft. bladz. SH* Die heb ik hier, 
tot (lot van dit Hoofdltuk, willen byvoegen, op dat de Leezer, onder 
fie eertytelen, door de Prinfen van Oranje en Stadhouderen van Hol- 
land, federt Frederik Henrik gevoerd (als de Heerlykheyd van Naald- 
wyk , en het daaraan gehechte Erfmaarfchalksampt van Holland , van 
Heer Kaïelj Graaf van Aremberg , voor driebonderdvyftig duyzend 

Oo 3 gal* 



*y4 BESCHRYVING van d£ STAD GRAVE, 

* guldens, in 'c jaar festienhonderd twaalf gekocht hebbende) dien vaa 

ERFM AARSCHALK VAN HOLLAND vindende gemeld, dierhalve 
zoude bewullz/n, welk hoog Bewind eygenlyk doordien tytel oudstyds 
betekend wierdt. 

(4) Dit is die, by den auteur foo genaemde gedifapprobeerde appen- 
dix van bet jaer 1683* de welke immediaat volgt op het document on- 
der No. 9t. 

(5) Valkenier, f^ervolg van 't Ferwerd Europa V. deel. pag. mbi ion, 
Den 26. s'morgens ten 8. uren wierd eindelyk het accoort getroffen, eii 
hladz, 1013. Dit Verdrag van weder-zyden behoorlykgeteekent, zyndieii 
felven dag des middags ten een uren de Regimenten vanden Prince van 
Courland, vandeHeeren du Tel, van Leeuwen, van Wynbergen, envaii 
s'Gravemoer daer ingetrokken. Den 27. prepareerden de Franuen alles tot 
hun uittocht. Den 28. zynde Sondag , deed fyn Hoogheid des morgens vroeg 
het geheele Leger in Slag-Ordre (lellen : waer op de Franflen ten 8. ureU 
begonden uit te trekken. Ziet int Naam-regifter der Stad Grave pag, 56. 
Pertinente befchryving vande belegering der Stadt Grave. Getrocken 
uyt het twede deel van 't Verwerd Europa, befchreven door de Heer eQ 
Mr. Petrus Valkenier. Voorgevalle in den jaare 1674. 

(6) D^s jaars 1687. ^^ Heeren Militairen federt eenige jaaren hun 
weynig Horende aan dit Placaat of Reglement , heeft den Hoog: Ed. 
Gedr. Heer Gerard Sichterman den lA. Juny 1724. dit volgende onder 
trommen en trompetten gefchal doen publiceren en affigeren: 

Gerhard Sichterman Colonel van 't Regiment te voet van fyne Hoog- 
heyc den Heere Prinfe van Oranje, Generael Quartiermeeder vande Ca- 
vallerie vanden Staat der Vereenigde Nederlanden, Ritmeeller over een 
Compagnie paarden. Gouverneur der Stad Grave en onderhorige forten. 
Alfoo men in ervaringe is gekomen, dat federt eenige gepafleerde jaaren» 
dog wel iiifonderheytin die van 1722. en 1723. Hrydig tegens de Salutaire 
Reglementen en Ordonnantien by fyn Hoogheyt den Heere Prinfe van 
Oranje van tyt tot tyt op het Stuk vande jagt geëmaneert, en wel fpecia« 
lyk tegens den uytdruckelyken letter van bet Reglement by Hoogfl^edag- 
te fyne Hoogheyt op den 25. Juny 1687. gemaakt, de wiltbaah m den 
Landen van Cuyck foo door geprivilegeerde als ongeprivilegeerde per- 
foonen is gevioleert en bedurven door het onbehoorlyk en buyten tyds te 
jagen , en den huyslieden ten platten landen veel ongemak en overlast i% 
aangebrngt , en veel van hun veltgewaifen geruineert , foo heeft de 
Hoog Welgeboren Heere Amptmau deefer Stad en Lande van Cuyck te* 
gen dcfe ongeregeltheden willende voorfien goetgevonden en verflaenhec 
Reglement op de Jagt van 't jaar 1687. op nieuwe te doen publiceren, 
met byvoeginge van eenige articulen om het feive met meer ezaéiitudete 
doen onderhouden, en verfogt, foo verre het my mogte aangaan, door 
promte en efficacieufe middelen de behulpfame haRt daar aan te houden» 
en daar omtrent te verleenen de behoorlyke aflidentie. Waarom ik, om 
aan het vöorfchrevcn verfoek, als mede aan het.29fte axtlcul van voor- 

fchrcvc 



^K LANDS VAN C ü Y K. 295 

fchreve Reglement in dato den 45. Junjr 1687. te voldoen, goetgevon-* 
den hebbe deefe volgende aniculen ce laten, publiceren. 

X. Dat geene militaire int generaal mee fnaphanen, jagthonden, ofce 
eenig jagtgereetfchap uvt de Stadt van de Grave fullen moogen gaen, 
ten (y hy verder, als de diftriében vande Landen van Cuyk behooren, 
wilde verreyfen, in welken gevalle hun een pas vanden commanderende 
Officier van 't Guarnifoen fal werden gegeven , gelyk mede verleent fal 
worden aan die geene, die alleen uyt vermaak op de quartel of ander 
Ueynder vogel jagt willen gaan, edog die onder dat pretext eenig ander 
wilt, als haas, patrys, conyn, gevangen mogten hebben, fullen niet al- 
leen verliefen hun jagt gereetfchap, maerook noyt diergelyke permiifie 
weder werde gegeven. 

2. Dat 'ér geen wilt 't fy patrys, haas ofte conynen van buytea in de 
Stad vande Grave fal mogen werden gebragt tusfchen den tyd vande pu- 
blicatie defes en den 20. September aanftaande, onder wat naem, voor- 
wendfcls, of pretext het ook foude mogen fyn, felfs niet onder de naem 
van vereeringe, of dat het foude komen uyt het Land van Ravefteyn, 
Meyerye van s'Hartogenbofch ofte andere diflriélen; authoriferende eit 
gelastende door deefen den Officieren of Sergeanten dé wagt aan de 
poorten hebbende, van, indien fy eentge fufpicie mogten hebben, datter 
bedektelyk wilt wierde ingevoert, alle manifen, korven, fakken, te mo- 
gen examineren, edoch met uytdrukkelyke intimatie en verbod, van on* 
der dit pretext aan geene boeren , huysluyden ofte andere perfonen , goe« 
deren of waren in deftad brengende, de minfte raoledie, vexatie ofo- 
verlast te doen , maar, daarby eenig wilt 't fy haas, patrys of conyn be- 
vindende, 't felvemetdenperfoonof perfoonen, waar by bet gevonden is^ 
aan te houden, en daar van aandouts kennilTete geven aan de Comman- 
derende Officier, fullende het gevondene wilt ten profyte vande wagt 
Werden verklaert, en daar en boven betaalt worden een premie van ee» 
Hollantfe Ryksdaalder by den onder Majoor te haaien. 

3. Dat men niet fal mogen, met wat gereetfchap het ook foude uK)gea 
fyn, op of digt onder de Fortificatie van defe Stad te jagen, nocbte ee- 
nige konynen in de bergen ofte duynen daar ontrent gelegen te mogen 
vangen, wordende aan die geene, die imant weet aan te brengen, die 
na poblicatie deefes eenige conynen gevangen ofte uytgegraven fal heb- 
ben , eene preime belooft van vyf en twintig Caroli guldens , mede by 
de onder Majoor te halen. 

En op dat hier van niemant eenige ignoratie foude pretenderen, fal 
deefe werden gepubliceert en aan de poorten defer Stad werden geaffigeert. 

(7) Siet hier voor de blyde inkomfte des Prince Van Spanje, Phi- 
lippus, Soone van Keyfer Carel den V. articul XXXIII. pag, 21^. 

Ortelius tkua. de Wnkers. foL 41. 11 eft permis è un cbafcun en tout 
ce Pays de Brabant, de chalTer ou voler exceptè dan» ces cincq forest, 
fcavoir Groteheyft, Grotehout, Meerdale, 21aventerlo, &Soenie, quele 
Prince tient pour fon esbat & plaiHr de la venerie. vLd. de gemelde bly» 
de inkomfte art. xxxiiii. 

{%) Lat. 



196 BESCHRYVING van dk STAD GRAVE 

^ (8) Larrey grfcbiedems van EngeUuuk. IF. deel hladz. 389. op 't jaar 1577. 

Het was Jen 14. November, de eelukkige geboortedag van dezen prins 
in Hen {are 1650, op welken zyn-iiuwelyk , dat hem, gelyk hy tegen den 
Ridder Tempte hadt gefegt, den gelukktgften maz) vande werelt maak* 
te, gevlerdt wierdt. . 

(9) Mogelyk fal de autemr toen minder lust tot copieren gehadt heb» 
ben, dan wel op andere tyden; Dit Placcaat is van defen innout: 

WILHEMHENDRICK, by der gratie Godts Prince van Orange ende van 
Nasfauw , Grave van Cacfenellebogen , Vyanden, Diets, Lingen, Meurs» 
Buyren, Leerdam, &c. Marquis vander Veere en va» VJifCngen, Heere 
en Baron van Breda, der Sudt Grave en vanden Lande van Kiiycq, 
Dielt, Grimbergen, Ilerftal, Kranendonck, Warnedon, Ar tav, Nofe* 
roy, St.Vith, Daesburg, Polanen, Willemdadt, Niervaerc, iLfTelfleyn, 
Steenbergen, St. Maertens*dyck, Geertniydenbergh, deHooge en Lage 
Swaliiwen, Soefi, Baren, terEem, Immenes Binnen ende Buyten , ËHT* 
burghgrave van Antwerpen en Befanfon , Erf-Maerfchalck van Elollant» 
Erf-Gouverneur ende Stadcbouder van Gelderlant, Graeffchap Zurphen» 
Hollandt, Zeelandt ende Weft-VrieQandt , Utrecht, Over-^rflTel en* 
de Landcfchap Drenthe, £rf»Capiceyn»Generael ende Admirael der 
Vereenighde Nederlanden; Allen den genen die defen fuilen Hen ofte 
hooren leefen, Saiut: Doen te weten; Aifoo wy boe langer foo meer in 
ervaringhe komen, dat onaengefien de Boogh Mogende Heeren Staten 
Generael defer Vereenigde Nederlanden coniidererende , dar by defen 
Cyt van vrede in verfcheide Landen ende Quartieren de platte Lande 
onder het reflbrt van de Generaliteyt, byfouderin Brabandc, buyten de 
Rivieren gelegen , de goede Ingezetenen van dien van ongeheerde lo« 
pende Luyden, Ledigh-gangers , Bedeiaers, Vagabondeii en diereelycke 
onnutte Menfchen niet alleen oock dagelycks veel overlafl, fcha&, ook 
wel extorfien , kracht ende geweldt foude overkomen : maer oock op 
publycque Wegen en Straten, aen Huyfen, Schuyren ende Goederen» 
exaétien eni>erovinge werden gedaen : waer tegens, of wel foo de hoogb* 

femeite Heeren Staten Generael, als wy by het emaneren van verfchey- 
e Placaten getracht hebben te voorflen SOO IST, Dat wy evenwel hf 
continuatie van de klachten over de voorfz. infolentien en ongebonden* 
heden voor de ruft van de Ingefetenen van onfe Steden ende Landen van 
Breda, Grave ende L^nde van Cuyck ende Baronnye van Cranendonck, 
Stadt ende Heerlyckheydt Eyndhoven, ende appendentien van dien van 
de hoogfte nootfakelyckheyt gevonden hebben daer tegens nochmaels» 
en op nieuw te ordonneren, en te ftatueren 't gene bier na is volgende. 

L 

In den eerfteu; dat niemandt, wie het ook zy, Ingebooren of Uytlan* 
der, hebbende fvne goede ende gefonde Leden, om de koft te kun- 
nen winnen, en fal mogen in manieren van Lantlooper onder deckfel 
van Werck te foecken, of oock ab Ketelboeters , Schoenlappers, Kra« 
mcrs > of anderfints gaen Bedelen, h^t zy in Steden of ten platten Lan- 
de, 



£N.LANDE VAK CUYK. 



^97 



te , veel min de goede Ltiyden eenfgh geldt afvorderen, of afpers- 
ien , noch op de Dorpen of Ingezetenen teiren , maer foo hy niet 
Wercken en fynen Koft winnen wil, datclyck voorts door fynen wech 
hebben te palieren, ende ten Lande uyt te gaen, op poene van contra* 
rie doende, ende niet dateiyck vertreckende , by den Officier .aenge- 
tafl: , en na gelegentheyt van faken by geeifelinge of banniifement ge* 
ftraft ce worden. 

I I. 

Ende indien fekere Perfoonen of diergelycke Vagabonden ende Lant- 
loopers mochten bevonden worden ten platten Lande met Wapenen of 
offenfyf Gev/eer tepafleren, of om te gaen in fulcken gefelfchap ende 
getar, dat de goede Ingezetenen met reden oorfaecke van achcerdeu- 
eken op hun foude mogen nemen , ende doende yemandt gewelc aen • 
of (leclende en nemende eeuige Paerden of andere Beeften of Vee, fon* 
derlinge by nachte of ontyden, of andere fchade of overlaft doende aen 
Menfchen, Bomen of Vruchten, of oock dreygende, of houdende on- 
behoor lyckepropooften, fulien daer over terftondt aenghetad, in appre- 
henfle genomen, ende tegen haer gheprocedeert worden met dadelycke 
examinatie, oock foo uyt de indiciën ende gheiegentheydt de Gerech- 
ten ende Wethouderen fulczs noodigh achten met de torture , ende 
voorts gemeriteerde ftraffe des doodCs, of aen den Lyve, alles na esU 
gentie van faken. 

1 I L 

Endex)m te beter het Landt te fnyveren^an Laritlopers ende onnutte 
Menfchen, ordonneren Wy dat alfulcke Landtiopers ende uytlaiidtfche 
Bedelaers fuHen moeten vertrecken uyt de boven«gemeIte Landen , on* 
<!er defen Staet, binnen vier dagen nae de Publicatie defer, ende fulcka 
mlleenlyck langhs de groote Heirbanen; ende de Ingebooren oprechte 
arme Menfchen, die naren Kofl niet kunnen winnen by defcéb van haer 
ghefonde Leden, dat de felve iich fulien moeten onthouden in de Stadt 
Parochie ofce Dorpe van hunne gheboorte, om met toelatinge van de 
Wet van de Plaetfe Aelmoefien te mogen bidden, in alle modeflie, fon- 
^er meer, als een of twee te famen mogen gaen, ende in geen meerder 
getal t'famen te mogen rotten, of hun op Kermifien, in Bruyioften of 
andere Feeften te laten vinden, ende de Luyden alfoo het hare af te 
perffcn, veel min overlad te mogen doen, alles op pcene van geeifelin- 
ghe of (Iraffe na meriten van faecken. 

IV. 

Ordonnerende oock, dat elcke Stadt, Dorpe of Parochie, hare AfmeB 
van die llaet en gheiegentheydt als hier voorfchreve is , onderhouden 
uyt het innekomen van de Goederen van Caritacen ende Tafelen der 
Armen foo verre als 't felve (Ireckcn fal kunnen; ende het gene fal mo- 
gen ghebreeckeii , dat de Wethouders ofte Gerechten, 't felve fal hebben 
te vinden ten lafte van de gemeene Inwoonders, foo als gevoechlyckft 
fal kunnen ghefcbleden; oock daer in voorfiende, dac de Armen by Koop- 

^ Pp Uc. 



29» BESCHRYVING van de STAD GRAVE, 

* lieden, Wercklledeti ende Pachten mede na hare macht ende vermo- 
een Wercken ende Arbeyden op een redelycken loon , om daer mede 
foo veel gefoolageert te worden als doenlyck, ende oock te weten, dat 
door leegh gaen , geen infolentieu voorgenomen werden. 

V» • 

Xnde indien in de Steden , Dorpen of Plaecfen van de gheboorte der 
Armen, eenige Scacuyc, Ordonnantie of Reglement is, of gemaeckt 
mocht worden op het fluck van AelmoefTen te bidden, ende te eyfTchen» 
dat dien-volgens de felve ^rmen, die des toegelaten fai worden» 't fbU 
ve na die forme ende ordre fullen hebben te doen , ende fich ghehoor* 
famentlyck daer na dragen op pcane van corredie na gelegentheyt van ■ 
faken, 

VI. 

Verbieden voortaen alle Meeders van arme-Gaft of Caritaet-Huyfen^ 
Herbergiers ende Taveiriers; gelyck oock aen Pachters ende Landtluy- 
den te logeren in hunne Huyfen, Schuyren of Stallen, noch oock onder« 
houden met Eeten, Drinckea, veel min al willens verlleecken by dage 
ofte by nachte, fulckeledich Gangers, Landtlopersof Vagabonden, uyt^ 
landtfche of andere, wefende gefont ende dispooO: van Leden» ende 
hun begevende in verfcheyde gedaente ende manieren tot de fiedelerye- 
ende leegheydt, noch met hun eenich complot ofte conventie te maec- 
ken , noch deelachtlch të wefen van 't profijt dat fy door fulcken middel 
weten te krygen , of hun te laten vinden daer fy hunnen optreck nemen » 
•of met hun te gaen, of hun den w^htewvfen, anders als langhs deghe* 
meene Heirbanen ten Lande uyt of anderunts aen fulcke eenich faveur 
of affiftentie ie doen^ op poene van gehouden te worden voor hunne Fau* 
teuts, Herbergiers, Complicen ende Met«ge(èllen, ende voor fulcka 
oock gellraft te worden, gelyck *l felve in Recht en JulUde behoorea 
Ai. 

V i 1. 

Sotider dat aen fulcke Herbergiers ende Fautenrs van de roorfu 
Quaedtdoenders fal voor onichuit dienen het pretext, dat fy daer foude 
mogen zyn, komen logeren tégen hunnen danck ende wille» ten ware 
dat fy fccretelyck hadden laten ^eten aen deu QfiBcier van de piaetfe de 
komlle van alfulcke Landt-loopers. 

V I IL 

Beveelen ende beladen in fuicken gevalle aen denOfiicier, dat hydaer 
van geadverteert zynde , hem fterck maecke met de Vorfters, Roode 
Roeden ende and^e Dienaren van Juflitie, of by faulte van dien, ende 
des noodigh zynde, de Ingezetenen tot hnlpeverfoecken, aen de welcke 
bf defen belafl wert daer inne te affifteren, om de vooifz. Quaedtdoen- 
ders te vervolgen ende bekomen, ende die over te leveren in handen^ 
van onfe refpedtive Droflaerden ende Amptluyden, ofte hare Subftituy* 
ten, des recht hebbende, onder wdckers Piaetfe ende Jnrifdi&ie f^ 
Men ge^qiprehendeert ge weeft zyn, om daar over Juftttie te doen, ge- 
lyck 



XN LANDK YAN C U Y K. ^ 299 

tyckna QTtwrfen van dek Ordonnantie of Wetten bevolen fal worden* 
t^ behooren. 

IX. 

Ende ten eyndie dat onfe voornoemde Officieren van de Steden ende 
van de platte Landen te beter geiuformeert ende gheadverteert mogen 
wefen, waer dat fulcke Lantlopers en Quaetdoenders zyn; foo ordonne- 
ren ende laften Wy de felve hy defen, dat een ygelyck van hun diftrift 
refoeflivelyk hem met fyn Vorfters, Roode Roeden ende Dienaers van 
Juftitie dickwils vinden op de vrye ende ordinarife Marcktcn, in- de Ker- 
eken, Gadende ArmeHuyfen, op KermiflTen , omtrent Bruyloften ende 
andere diergelycke Vergaderingen ende Feeften daer fulcke Luyden ge- 
woonelyck verkeeren, ende daer fy die fullen meenen te vinden, om 
die te vangen, en tegen hun te procederen na den inhoude van defe* 
Ordonnantie. 

X. 

Dat fpecialyck alle de Roode Roeden van de voorfz. Landen en Baron- 
«yen die Wy meert tot beveylinge der vrye Heeren Wegen hebben aen- 
gertelt, ofte ten minden de helfte daer van, yder op hun beurte de 
meert afgezonderde aende aenftoot open , en daer door onveyh'ch 
zynde Plaetfen ende Wegen gheduyrigh fullen hebben te bewandelen en 
te obfervefen, ende van de voorfz. Lantlopers en Bedelaers, en hare 
infolentien hebben te beveyligen, ende fchoon te houden, infonderheydt 
langhs de Grenfen ende Liiniten, fuUende het halve getal van de voorfz. 
Roode Roede yder op hare beurte alle de Quartieren door, hare Ronde 
doen, fondereenige Intermtffie, op poene, dat foo wanneer fy van het 
waer nemen van voorfz. hare Wacht ende Ronde eenighfints bevonden 
worden in gebreecke te blyven, de felve niet aHeen datelyck ghecas- 
feert, maeroock defchade door haer verfuym veroorfaeckt, gehouden 
fullen zyn te l)oeten , en tot reparatie daer van geconrtringeert worden. 

Voorts om te verfien tegens het bedrogh, dat fommige Bedelaers en- 
de Bedelereflen voort foudcn mogen rtellen, haer gelatende alsof fy met 
eenighe paflieufe (leekten gequelc, of anderfints gedebfliteert waren, hoe 
v/el dat het meerten lydt foo niet, 'maer bcdroch is; foo werdt geor- 
donneert , dat ten verfoecke van den Officier van de Plaetfe die quade 
fnfpicie fal hebben, fulcke Bedelaers of Bedelereflen by ordre van Wet- 
houders tot korten en larte van de Plaetfe, fullen gevifiteert, en wel 
cxattelyck gheexamineert worden, doorgefworen Medicyns endeChirur- 
gyns, ten eynde de waerheydc ondervonden mach werden, ende die 
gene die daer in bedrogh fullen worden gevonden van fulke fieckten, 
kreupelheyt of anderfints , dat de felve daer over criminelyck aengefpro- 
ken , en na gelegentheyt van faken andere ten exempel fullen worden 
gertraft. 

X 1 L 

Ende ten eynde de Lantlopers , Vagabonden ende Boeven beter ma* 

rp 2 gen 



3CX) BESCHRYVING van dx StAd GRAVE, 

• gen achterhaeldc worden, v/erdt bier mede gheordonneèrl ende toege- 
laten, oock bevolen, foo oiife Officieren als aen andere particuliere Per« 
fonen iiidifFerentelyck , dat fy ende een yder van dien fuilen- moghen 
aentaflen ende verfekeren over al de voorgemelte onfe Landen , alle al 
fulcke Vagabonden, Leeghgangers en Deughnieten, in dien verCtaende 
nochtans, dat datelyck na de gedane verfeeckeri^ghe de felve fuilen 
moeten geleverc worden in handen van onfe refpeé^ive Droflaerden, 
Amptluyden ende Hooft-Officleren , ofte derfelver Subftituytcn, onder 
weickers Jurisdiélie fy fuilen geapprehendeert geweeft zyn, aen de wel- 
cke, ende eick van hen bevolen v/erdt, die In hunoe gevanckenifTe wel 
te bewaren, fcherpelyk te ondervragen, ende vernemen na haer leven» 
converfatie en handel , mitsgaders waer by dalt fy leven. 

X 1 1 I, 

Willende dat de felve om hunne Deughnietterye ende Lantloperye» 
ende Indien fy geen pertinente antwoorde en weten te geven, fuilen ge- 
bannen, ende ten Lande uytghefonden worden, indien fy Uytlanders 
2yn, ende indien fy Ingebooren zyn , gecou6neert worden ter pjaecfe van 
hunne geboorte, op posne^van corporele flraffe; ende Indien boven de 
voorfz. Lantloperye eenige andere fufpicien door variatie van antwoorde 
of andere indiciën op de felve vielen, van quade feyten fuilen de Wet- 
houders daer op wel letten , ende tegen de felve voorts doen procede- 
ren, na gelegentheyt van faken. 

XIV. 

Bevelende ende ghebiedende hier mede wel expreffelyck allen hier voor- 

5emelte Officieren in de voorfz. Landen refpeóbivelyck , ende eicken van 
ien in fyn Quartler ende Diflriél alle debvoir te doen « en alle mogely- 
cke naerltigheydt aen te wenden in 't apprehenderen ende vangen van 
de voorfz. Lantlopers ende Vagabonden , op pcsne van hare Officien te 
rerliefen, oock Inhahil verklaert te worden van Officien te bedienen, 
ende daer en boven arbitraiyck gedraft te worden, mitsgaders van te be- 
talen de fchaden ende intereifen die gebeuren fuilen door hare negligen* 
rie, ende faulte, dat fulcke Vagabonden niet en fallen gevangen ge-* 
weeft ^n. 

X V. 
Ende indien fotide mogen gebeuren dat de voorfz. Laadtlopers of Vaga*» 
bonden fterck zynde, hun vervorderen foude de voornoemde onfe Offi- 
cieren eenige refiftentie te doen, in fulckea ghevallen fuilen mogen aen- 
foecken, ende begeeren affiftentie van de Ingezetenen, 't zj by Klock- 
geflagh torins of anderfiuts, welcke affiftentie fal moeten gedaen worden, 
op pcene van hondert guldens by de plaetfe te verbeuren , ende by foo 
verre den Officier, Dienaers van de Juftitie, Roode Roeden, of andere, 
dooi: de voorfz. debvoiren ymanden van de boven-gemelte Delinqiianten^ 
♦ of wederfpannige, doende refiftentie, quetfen of doodtftagen, en ful- 
kn fy daer door in geederhande manieren misdoen noch tegen de Jufti- 
tie noch tegen de Vruuden, ende 14ageo f 8q fulcke Delinquauten. 

Endr 



• xnlandevakCUYK. 301 

XVI. 
. Ende te» cynde dat de Schepenen , Juftfcieren ende Officieren ^ voor 
de welcke fulcke Deiinquanten ais hier voren zyn vermeit, in Rechten 
fulien getrocken worden , egeene f^aerighe^t mogen maecken, recht te 
doen, en die teverwyfen, in gevolge van dcfe tegenwoordige Ordon- 
nantie, ende andere Wetten van de Landen, foo werdt haer expres be- 
volen, dat zynde voor hun gebracht ,, het zy by onfe refpeflive Dros- 
faerden , Amptluyden ende de Hooft-Officieren , of der felver Subftituy- 
ten eenige van de voorfz. Quaeddoenders , fylieden defen volgens daer 
over Tullen hebben te recht te fitten, ende te wyfen, fonder fuicks temo- 

fhen nalaten, op poene van privatie van hunne Ampten, ende van itt- 
abiliteyt, ende daer en boven arbitralyck gedraft te worden. 

. XVII. 
Onder welcke Landtloopers wy oock verflaen gecomprehendeert te- 
worden de Soldaten, en fulcke die ten plktten Lande, haer fuUen ont* 
keuden, als Nachtegael Dienaers, of op andei pretext» 't zy met Wa* 
penen, of fonder Wapenen, fonder voorfien te zyn met behooityck Pas- 
port van hunne Ritmeefter of Capiteyn, geapprobeert by den Gouver- 
neur of Commandeur van de plaetfe van bim Guarnifoen; ende -dat by 
mancquementvan dien fy fulien worden geapprehendeert; ende foo fyals 
cffeöive Soldaten foude werden gereclameert, dat de felve aen denRith- 
meefler ofte Capiteyn die haer reclameren, fulien werden ghevolcht, die 
haer voor den Kryghs-raedt van de plaetfe fujlen hebben te recht te Hel- 
len , om geflraft te worden da merite van ijiken in conformiteyc van de« 
fe jegenwoordige Ordonnantie. 

X V I I I. . 
Ende om des te meer een yderte encourageren , om de voorfz. Leegh» 
gangers, Landtlopers ende Vagabonden , Bedelaers ende diergelycke 
^orte van quade Menfchen, die bevoorens gebannen gewecft fulien zyn» 
aen te tallen , ende aen de Juflitie te.leveren, den genen die fulcken ge- 
bannen Perfoon fulien ghevangen ende geleverc hebben , fulien voor re- 
compehfe genieten twaelf guldens , te vinden ten lafte van de ghemee- 
ne Inghezetenen van het Quartier daer fy fulien weiden geapprehen- 
deert. 

^ XIX. 
Ende werden alle de Voorfz. poinóten verflaen plaetfe te hebben, foo 
wel tegena Vroaws als Mans-perfoonen, en teghens Jortgens of Meys* 
tens boven de twaelf Jaren; ende op dat alle defe poindben wel wer- 
den onderhouden ende geobferveert;. Laden en ordonneren Wy onfen 
DroflTaert ende Aroptloyden, dat defe alómme in de voornoemde onfe 
Steden ende Landen yan Breda, Grave ende Lande van Cuyck, mldts- 
gaders Stadt ende Heerlyckheydt Eyndtboven , ende Baronnie van 
Kranendonck, daer des fal mogen nodigh zyn, ghepubliceert ende ge- 
affigeerc fal worden. Ordonnerende allen ende eenen ygclyken Offi" 
^eren,, Judicieren, eode die bet eenighfints aengaeh mach, hen hier 

Pp 3 nae* 



302 BESCHRYVING van de STAD GRAVE 

naer precifelyck te reguleren, alfoo daer aen ten diende van 't Gtfmeen 
groocelycks is gelegen. Gegeven onder onfen iiame ende grooten Ze- 

5 el, in 's Graven-Iiage defen vyf en twintigflen December (eftien bon* 
ert twee en tacbtigb. 

Was {etcfuntf 

G. H. Prince ê^Orange. 

Onder Jimk, 

Ter Ordonntstie van SyneHoogheyt; 

Gecontrafigneert, Pb. Tb. ToUius^ 

(lo) Dezen articut fegt: Dat alle Hooftofficieren Tuilen gehalden we- 
fenden gemeynen Landen van Cuylc eenen eed te doene, om haer in 
beuren rechten te halden , en in excelTen van Injurien , daer mede fy par« 
thyen aggraveren wolden. Tullen als private perToonen gehalden weTeu 
genochfame borgen te (lellen voort gewysde om haer intrest daer op te 
moogen vérhaelen. 

(ii) Delvdevanderecognitien» waaropde ampten binnen de Stad Gra* 
ve en Lande van Cuyk jaarlyks fyn getaxeert, en het welke den 8. A:: 
pril IÓ82. geTchiet is, behelst het naar volgende: 

GRAVE EN LANDE VAN CUYK. 

Amptman - - - • ƒ iSo — — r 

Griffier van de Leenen - • ƒ *S — — — 
Secretaris van de Graef • - ƒ 3o — — ■ ■ - 

Waligraef van 't Land van Cuyck .ƒ5 _— . ■ 
Schout en Dykgraef van 't NeJerquartr. van 

Cuyèk - - - - ƒ *S » 

Schout van 't Overampt - - ƒ 25 — 

Gerigtsbode en Burger Major der Stad Grave ƒ 5 10 ■ 

Schout der Stad Grave - • ƒ 30 ■ 

LandTchryver van 't Land van Cuyk • - / So > 

Conrrolleur vande Gennipfe Tollen - ƒ 10 * ■ 

Alle de Geregtsbodens - - f S ■ 

Geregtsbode van Cuyck - - ƒ 10 — 

Coders en Schoolmeeflers der Heerlykheeden / 10 ■ ' - « 

De tyd heeft echter omtrent deTe ]yüe al eenige verandering gemaakt; 
iMnt|dewyl de a^eleefdeHeerWllr. Baron van ^eenbuya voor dato van« 

deA 



EN LAKDX VAN CUYK. JCJ 

den 8. April 1682. wanneer de voorlzJyst Is gearrefleert, totAmptmanwas 
aengeftelt, heeft fyn Hoog-Wefgeboore defe recognitie van 150. gal- 
den niet betaelt, en Is de tegenwoordige Amptman de Hoog-Gebooren 
Heer Adr iaën Gravevan Lynden daar vau gedurende fyn Hooggeb: leveii 
geCximeert. Wegens de drie poften , van Waltgraef van 't Land van 
Cuyck , Controlleur vande Gennipfe tollen en van de Coüers en School- 
meefters derHeerlykheeden, Is by tyde vanden voorigen en cegenwoor- 
digen Rentineefler der Domainen en Geelklyke goederen van Syne 
Doorl. Hoogheid den Heere Prince van Oranje en NaCTau &c, Erflladhou* 
der. Kapitein, en Admirael Generael, der Vereenigde Nederlajiden 
&c. over de Stad Grave en Landen van Cuyk noyt iets betaelt. Edog 
geeft de Gerlgtsbode en Barger-Major der Stad Grave als Rtgterbode 
der gem: Stad 10. gal. in plaets vande gefielde 5. gul. 10. flrs. Maac 
den Geregtsbode van Cuyk betaald ook alleen S- gul« gtlyk ^alle de aa* 
dere Geregttbodens* 

(12) Larrey hladz. S07. op 't jaar 1689. I>aar ontbrak nvt niet meet 
dan de tegenwoordigheil vande Princeffe van Oranje. Twaalf oor log- 
fchepen vertrokken naar Hollandt , en bragten haat den 20. February 
Kieuwe (lyl in Engelandt. 

Daags na baare aaiikomfl te Londen, den 2r3. Febraary, vergaderden 
de twee Huizen om hunne Koninklyke Hoogbeden te verzoeken de kroon 
van Engelandt aan te nemen. Men kan wel denken y dat dit met veel 
genoegen aangenomen wierdt. Maar de Prins vergat nooit zyn dierbaar 
vaderlandt; hy nam de kroon niet aan dan onder beding van Stadhou- 
der te zullen blyven , en te gelyk voor Engelandt en de Vereenigde pro- 
vinciën te zórgen, behoudende de vryheit om tot byftandt van de laat- 
fte zo menigmaal als zyne tegenwoordlgheit wiert vereifcht, over zee 
te gaan. 

De felfde bïadz. Süï. De plegtfghelt van faimne kropinge gefchiedde 
op den 21. April Nieuwe flyl des jaars 1(^89. In de hoofdk-eili van West- 
munder met alle bedenkelyke pracht, en in het midden van zulke wei- 
menende toejuichingen van het volk, ais ooit gezien was. 

(13) Voorfz. Lzvreybladz- 583. öp *< bet jaar 169^ Defe Vorftin wierdt 
den laatflen dag van December ziek, en flierf den 6. January aan de^ 
kinderpokjes» die zich eerft op den vierden dag van hare ziekte open*- 
baarden/en daar al de kund der artfen haar niet van kon behouden*. 
Zy iUexf in den bloera van hare jaaren , in haar drie en daaiglle 
jaar. 

By van Loon bijt. meuUL des pays bas.tom. 4. pa^. 179. fffifi^ vindt men. 
een groot ^tai gedenkpenningen c^ de dood van defe Princeffe gefla» 
«n, inhoudende den dag van haar ovcrlyden, namentlyk^ vji. idüs 

I&NUAIIII. MOCLXZXXV. 

De renovatie der Ordtle. by Prince Maurits HO: Lo: memorie in da- 
ta den 29. Maart lóie. op de admmifbatie en bedieninge vtn de Wees* 

kaï^ 



I^ÉIiT 



30+ BESCHRYVING van de STAD GRAVE, 

fcamer en Weeze goederen bionen de Stad Grave geSmaneerc, en waar 
by door fyn Koningl. Majt. van Groot Britt. Glorieufer Memorie op 
nieuws geüatueert werd, is van den i8« February 1697. en den volgeii- 
de inhoud: 

WILHEM HENRICK, by der gratie Godts Koningh van Groot Brit- 
tannien; Prince van Orange en NafTauw; Grave van Catzenellebogen « 
Vianden, Dietz, Lingen, Mcurs, fiuyren, Leerdam; Marquis van Ter 
Veere en Vliffingen; Heere en Baron van Breda, der Stadt Grave en 
Lande van Kuyck , Died, Grimbl;rgen , Herflal, Kranendonck, Warne* 
fton, Ariay, Noferoy, St. Vith, Daesburgh, Polanen, Willemftadt, 
Kiervaert , YiTelrteyn , Steenbergen, St. Maertensdyck', Geertruyden* 
bergh, Turnhout, Sevenbergen, de Hooge en Lage Swakiwen, Naelt- 
wyck, Soell, Baren, Ter Eeni, Immenes binnen en buyten, &c. Erf- 
fiurghgraye van. Antwerpen en VanBcfan^on; Erf-Maerfchaick van Hol- 
landt , Erf-Gouverneur en Stadthouder van Gelderlandt , Graeffchap 
Zutphen, Hollandt, Zeelandt, Wefl-Vrieflandt, Utrecht, Over-YlTel, 
«n Lantfchap Drenthe, Erf-Capiteyn-Generacl enAdmiraelder Vereenig- 
de Nederlanden, &c. AUen den geenen die defen fullen ficn of hooren 
Jefen, Salta^ Doen te weten.: Alfoo den Amptman, Schout, Burge- 
meeiters ende Raed onfer Stadt Grave, aen Ons hebhen geremondrcert» 
.^at door verloop van tyd en inkruypinge van Notarlflen, en andere par* 
ticuliere perfoonen, die haer onderwinden te doen en* befchryven faken 
concernerende boedels van minderjarige kinderen eq weezen, die ey- 
gentlyk behooren tot de Weescamer aldaar, de Ordonnantie by* Prince 
Maurits Ho: Lo: Memorie in dato 79. Maart 1610. op de adminiftratie 
en bedieningevande Weescamer en Weeze goederen binnen de voorfz. 
Stad Grave geëmaneert, genoegfaem illufoir getnaakt en buyten pra6bycq 
^ebragt is, waar door veele confufien en ongelegentheeden tot groot na- 
deel van de geintereffeerden worden veroorfaekt, Soo iji^ Dat Wy daer 
inne willende voorzien , en begeerende dat dienaengaende voortaen een 
goede ordre worde geobferveert, goetgevonden hebben, de voorfz. or- 
donnantie te renoveeren, gelyk v/y de felve renoveren en op nieuws lla« 
tueren by defen, 

I. 

In den eerden dat men inde voorfz. Stad Graave twee Weesmrn: fa! 
ordonneeren, die gefteld fullen worden by den Amptman Schoutec 
Burgemeeüeren Scheepenen ende Raed derfciver fteede, dewelke Op- 
4)ervoogden ende Qver-Mombers fullen wefen van alle onbejaarde kinderen 
vader oiF moeder verlooren hebbende, ende andere perfoonen onder 
Momboirie üaande. 

^• 

Van welke twee perfoonen alle jaar die een t'langfte in officie getvecft 
hebbende, verlaten fal worden vanderfelver officie, ende indeplaatfc van 
bem een ander daartoe gekoren en geordonneerd, alfoo dat niemand 
Jbetfeive officie langer bedienen fal dan twee jaaren continueelylt , maar 

di4 



EK LANDE VAN CUTC. 



los 



iRe een van de twee Weesmeeftereq, die nu eerflwerf datr toe gefteld 
61 worden, fal moeten drie jaaren daar aan blyven, ende die gerwoorea 
Seaetarte vande Graave <al gehouden e^n de Weesmeefteren te dienea 
cm een behoorfyk Salaris in allen dingen haar officie aangaande. 

3. 
Item de v^oom. Weeftmeeflers uiitten Secretarts fuUen gehouden f/n at- 
Ie veertien dagen op den Woensdag eens, ten agc uere voor middage 
ben by malkanderen te voegen om aüe faken der Momboiren aangaande, 
fommierlfk te befligten, en foo wanneer voor hen kompt eenige fake 
van grooter importantie , daar van fuUen zf Comnmniceeren met Burge- 
meeuer en Scheepenen om van bun ^ als haar overfte ende hoofd , daar 
in geleerd te worden. 

Item foo wanneer Vader off Moeder binnen dezer Stad & Vryheid van 
de Grave woonende aflyvig word , agterlatende onbejaarde kinderen, 
data te verdaan weeseen onder de 25. jaaren cyfte fotten fimpelen öff die 
van haare finnen zyn beroofd^ blind ofte ftomme kinderen, onvoorfien 
i^an Momboiren fyjr teüament off uftterfle wille geordonneerd, foo fal 
de langdleevende vande beyde zyden , het waar Man ofte Vrouw, fchül- 
dig wezen na dat hem by den Rigtcrbode de Inlinuatie gedaen fal zyn, 
binnen dertig dagen naa de dood vanden eerden afi)rvigen te komen, of- 
te te zenden aan de Weesmeeflers ende oppervoogden, om aldaar over 
te geeven ofte aeemen vier off meer man^erfoonen de kinderen naaft 
begaande, te weeten de twee daar af van s' Vaders zyde» ende twee van 
s*Moeders zyde, op de pcene van drie Car. Guldens, daarvan d'een der* 
dendeel behooren fielden Heere» d'ander der Sud, ende het derden 
deel den Weesmeeflers. 

5. 

Van welke vier perfoonen deWeesraeeftersordonneeren follea de twee 
daar af die hun dunken fal 't meede & bequaamfte te weefen Momboirs 
Tutoirs ende Carateurs vanden kinderen, dewelke alfoo gekofen en ge- 
ordonneerd, fuHen fcbuldig weefea de Momborie tuteeleoff Curateele 
«antevaarden, en den Eed daar toe (taande te doen, endefuUen daar 
toe worden bedwongen by ReCIe executie en apprehenfien van haare 
perfoonen , ten waare dat zy merkelyke redenen hadden om hen vande 
Momboirie t'ezcufeeren , en zig des t'ontladen, welke haare cedenen fy 
fuUen mogen allegeeren voor Burgemeederen en Scheepenen der voorn. 
Stad Graave ihdè Raad Camer vergaderd weezende, die de redenen aan- 
geboord, daarop regt doen fullen, gelyk fy bevinden fulten te behooren. 

6» 

Item Indien die perfoonen inder n]janieren voorn, overgegeeven , niet 
bcquaam en fyn, om de Momboirie te exerceeren, off dat de kinderen 
geen Vrienden hen van Btoedswegen bedaande woonende inde Vryheyd 
vande Grave en hadden , foo fullen de Weesmeederen fchuldig wefen ét 
magt hebhen goede perfoonen daartoe te ordonneeren» die ook fchalSig 
itiUen fya de Momboirie te aanvaarden, als vooriz. 

Qq Item 



icS BESCHRYVING van db STAD GRAVE, 

Item off de laRgilleeveRde ia gebreeke waare, biDneo de reorCz. 30» 
dagen die vier perfoonen te noemen» bo fallen die frienden den kinde« 
ren t'naaft beftaande van de ajrde van den overleedea Tcbttldig weezen 
binnen den anderen naad volgende 15. dagen de Weesmeeflers daar af 
te ad verteeren, op poene van drie Car. Guldens» te bekeeren als boven ^ 
ten eynde dat de Weesmeeflers den langlUeevende bedwinge» die vlet 
nans pertbnen over tegeeven. 

En foo verre de Wee^meellers gewaarrdiouwd ats boven» fn gebree» 
ke zyn de kinderen te doen verfien van Momboirs, binnen is dagen daar 
naa, foo verbeuren zf buyten haar proper goeé» drie Car* Guldens tol 
Froffyte vanden Heer. 

Item die Momboirs alfoo geordonneerd» en niet hy tedament gegeven» 
Tullen fchuidig wezen tot verfoek & vermaninge vande Weesmeeflers te 
ftelien Cautie off borgtogte van haare adminiftratie» en indien die eeni- 
ge niet folvent wezende ontfangen tot Momboiren Tonder AiflUante Cao- 
tieofte borgtogte, ibo Tullen die Weesmeeflers verbonden fjrnenborgbivw 
ren voor die adminiflratie van de Telve Momboirs» en fullen Tchuldijg 
wezen te betalen den Vermoiuboirden perToonen, t'jeeene dat zy van do 
Vermomboirden niet konnen verhakn» die Momboiren uogtacs eerst en 
voor aldaar voor vejTogt» en ten uytterftengeixectttecnL 

xo. 

Item de Mombofj» ii>der manieren voorfz. gegeven & geftetd» fiilleii 
worden betaald van haare moeyten ft arbeyd by ordonnantie yande 
Weesmeefleren. 

ir. 

kern alle Momboirs fix) wel by teftsmente ab zndcten haaren Eed ge* 
daan hebbende» Tallen Tchuldig zyn binnen een maand te maken inventa- 
its van alle de goederen reede a Érffeniffe in hetfterfhuys bevonden, en 
dien aangaantte» waar en ten allen plaatfea dezelve ^eieegen Tyn, of^o 
bevonden mogen worden , ende dezelve te leveren in de handen vande 
Weesmeefleren die dezelve Tullen doen regtflreeren by den geTwooren Se* 
cretaris, ende dan voorts ordonneeren te doen Tcheydinge & deylin-^ 
ge» ofte anders foo hen dunken Tal den kinderen profycelykft te weezen. 

ia. 

Ende Tal niemand Voogd ofte Momboir van eenige weesktoderen of* 
te andere gebrekkelyke perfi:H3hen mogen Tyn » die van merkelyke Tom^ 
men Crediteurs off debiteurs fouden Tclvex Tyn, off der felver gpederen 
onthouden ende hezitteA. 

13- 

Item geene Momboirs off ontfikngers van goederen de onmondige ende 

wezen toebeboorende, en Tullen mogen eenfge transporten ofte overgee- 

ven van A&ien van eenige Oedtteuren van haare pupillen voorTz. verkry- 

gen» off aan hen neemeft,. off ook uyt kragjDe van dien legen haare pa- 

pit» 



KV LAMDE VAK CU YK. 307 

pillen ageeren, naar Indien rulx {ebeurden. Tullen die Momboirs van die* 
ttznSpoïttn cesfieo en afilcn geheel gefirullreerd blyven» eode die wezen 
daar a(F gelibereerd. 

Item off Man off Vroowe malkanderen getogtigdfaadde , falgelyke wel 
de langftleevende van tien beyden, gehouden weezen te leveren de Wees- 
meeileren befaoorljrken inventaris van alle goederen , foo wel reede als 
onrcede, dewelke die felve in togte bezit & gebruykt. 

Item alle momhoirs fulfen fchttldig zyn by hen off haren Rentmeefler 
byadvys vanden Weesroeefteren gezet, alle jaar eensReekeningete doen 
Tan haare adminiftratie op de poene van fes Car. guldens te bekeeren als 
Toor» en fulien die Weesmeeileren Int fluyten van die Reekeuinge Or* 
donneeren, hoe & waar men de penningen vaude perfoonen onder Mom- 
boirie ftaande employeer en (ai; 

16. 

Item de Weesmeefters metten Seaetaris fullen hebben van elke Ree- 
kêninge te hooren appoftilfeeren en fluyten den fescighllen penning van 
bet jaarlyz inkomen, teweeten van de Erffrenten en goederen in de 
Reekeninge begreepeo» allen kommer last & uytgank eerft daar af ge« 
getrokken. 

17- 

Item de Weesmeefters off Secretaris en Tullen geen adminifbratic heb« 
ben off handeling^ van eenige goederen off gelde» ymande onder Mom- 
boirie ftaande, coebeboorende. 

18. 

Item die Mombobs en Tullen off mogen geen haaffelyke goederen den 
weezen off anderen onder Mombolren ftaande toe behoorende verkoo- 
pen, Tonder conTent en Authorifiitie vande Weesmeefteren , die daar 
over het advys vanden Amptman Burgemeefteren & Scheepenen Tullen 
verToeken, c^ peenevan nutliteyt en Tal die verkooninge daar af open« 
baarlyken en gerigtelyken gedaan worden daar van de Momboirs gehou- 
ken iullenzyn Tonder vertrek over te brengen Reekeninge vande verkogte 
goederen by declaratie van den Pryze, d' welk Tal als dan by deu Secre- 
taris in Tyn regifter v/erde getegiftreerd. 

19. 

Item alle Erffelyke goederen weezen off pupillen toebefaoorende, Tul- 
len insgelyx openbaarlykeu en gerigtelyken verkogt worden met Tubha- 
ftatie en barnen der keerffe, nae uTanti« dezer (lad. 

10. 

Item t'gerigt off Secretaris en Tullen niet mogen over ftaan off laten 
voor hun pafTeeren, eenige voorwaerden off contraften daar meede ee- 
nige Erffgoederen den pupillen toebehporende belaft off beTwaard mog- 
ten worden, ten waaren in bywezen en confent der Momboiren , en 
dat daer by blyke d'accoort authorifatie off decreet van Weesmeefters, 
mitsgaders vanden Amptman Burgemeeftercn & Scbeqienen als boven, 

Qq ft btt 



joS BESCHRYVING vak de STAD GAAVE, 

» het wercke de Secretaris by Specificatie sehottden fal zyn te ftelleo inde 
Brieven « die men daarop expedieeren fal» ende off eenige verkoopinge 
beiaftinge 'ofF befwaarnüTe vande voorfz. goederen in ander vo^on ge* 
daan word, fulx fai zyn nul ende van onivaarden gehouden, en die 
penningen daar voor gegeeven , verloren blyven » ten waare ó^t men ex- 
prefTelyk konde bewyzen, dat het feive gedaan waare tot proffyt vaude 
puplilen off den geenen die onder den tucelenlUan» 

21. 

Item ook en futlen de Weesmeefters niet mogen confenteeren int ver- 
kopen bekaden noz befwaaren vaa eenige £rff goederen , den weezen toe* 
behoorende, ten fy dat zy eerst deugdelyk en geooegfaam gëinforneerd 
en onderrtgt lyn» dat cTelvige noodfakel^irk zy» en profyceiyk voorde 
weezen, hetwelk gedaan fynde, fai het confent by den voocfz. Secretaris 
In fynrn Regider geregtftreerd worden met declaratie vande Weesmees- 
ters, dte fuU g^edaan hebben, ende de reedenen waaromme» eo foa 
Verre anders gebeurd waare « fai zyn nul & van onwaarden. 

»»• 

Item die Weesmeefteren gegeeven hebbende t^eonfent van eenige Erf- 
felyke goederen, te verkopen & te belasten» fulkn gehouden zyn ter naa* 
fter Reekentnge toezigt te neemen, dat die penningen daac aüf gekomen 
geêmployeerd & georberd worden als het behoord, tot pcofyt der pu- 
pillen tTelve alfttlx toebehoorende , ende indien bevonden worden de 
Bftomboirs daarisfie negligent te weezen , off^zi^ te misbrnyken, fullen 
die felveMomboirsarbitralykensiscQirigeerd woideoy aae geiegentheid 
van fakeiu 

13. 

Item aHe verkoophigeir ofte belafHngen van Erff goederen by eenige 
Yermbmboirde perfoonen buyten der Sud gedaan (onder j^refentie off 
bywezen van haar behoorlyke decreet en Aiithoriiatie van Weesmee- 
fteren, Amptman, Burgemeefleren, en Scheepenen» Mannen van Lees 
off Notaris en getuygen, fulleii eehouden worden voor nul & van on* 
waarden, fondèr dat men binnen de ftad daarop regt fai doen offie laten 
gefchiedcn; 

Insgelyz alfe andere contsaften voorwaat den & Coopraanfthappen ge- 
daan met Vermomboirde perfoonen, in abfencie van haare Momboiren^ 
worden gehouden voor nul en van onwaarden, foo verre die zyn tegen» 
profyt en- in praejudhie van dezelve Vermomboirde peribonen. 

25. 
Item die onder Momborie (laan en mogen in regt niet ontfangen wöe^ 
den, om aanfpraeken off beantwoorden te doen, fonder coniïEat eaAi> 
thorifatle van haare Mombolrs. 

26. 
Ilem de Weesmeeflers fullen aUe particuliere Moniboiirs getuygen en 
andere perfoonen voor baar mogen doen dagen by eenen Dienaar, vande 
Stad> die haar fchuldig is te dienen^ ende indien de gedaagde perfoo^ 

nen 



I "hii mAma 



xklünbxyakCUYK. $09 

fien niet en Compareércn, fatten die by den Dtentat doen herdagen op » 
deboeten te weeten die particuliere Momboirs op arbitrale boeten ende 
alle andere op de boeten van drie ponden pafei&ents. * voor eiiie verda-^ZMftondirr 
gingc. deDocu- 

27. menten 

Item de Scads geCwoorea bode fal van elke dagement hebben foo veel No. X2S» 
ab men gewoon is te geevcn van eenen burger te gedagen. m ffina» 

2g. 

Item alYe weefen in Momboirien (taande» bleven. onder Voogdye vzn 
haare JVlomboiren tötter tyd toe dat zy vyf en twintig jaarenoud zya, ten 
waare zy al eer ten geeftelyken off huwelyken flaat en quamen, in wel** 
ken geval zy mogen aanvaasden t'bewind van hare haattelyke goederen» 
en van den jaarlyxen profyte , ende die rente haerer erffelyke goederen^ 
ibnder dezelve Erffelyke goederen te mogen verkopen , off beladen ». 
maar indien eenige jongers onder Momboive ftaande begeerende vande 
JMomboirie ootlaft te zyn , eer fy 25, jaaren oud (ya, om haare Coopman* 
fi:happe off neeringe te mogen doen, moeten hetfebe verfoeken aan die « 
Weesmeefters, dte haar da» informeeren füllen, ende haare informatie 
overdragen den Scheepenen, die dezelve jongens indien haar ptofytelykft 
dunkt, vande Momboirien ontdaan Tuilen mogen, en haar daar af brie- 
¥cn veiléenen , en alle Coopmanfchappen contraé^en die zy dan voortaa» 
doen, worden gehouden voor eoed en van weefden, uytgenomen verko^ 
pinge of beladinge van onroerlyke goederen» 

Item jongers onder haare. jaaren weezend'e^ afsvoorfz. is, (uilen niet 
gehouden zyn te betalen eenige uennineen die fy fchuldig fullen zyn, of* 
te ymand ontleend hebben op dobbel^eelen kaartfpeekn y kio&bane iife 
den berde off diergelyke (peelen* 

Item wie eenige onbejaarde perfbonen- tot ongelvken houwelyken' be^ 
trokken, ofte raden,, daar by over en aanwezende,. mits gelds wille» 
t'zy knegtken off meysken,. tot merkelyken fchade achterftel off kleyni^ 
heyd van eenigeil, ende t'gebeurde dat die Vrienden off Momboiren daar 
medeniet , te vreeden & waare, en derhalven klagtig vielen, fullen die 
Sèlvige daartoe geraden en bj geweed hebbende arbitraJyk g^corrïp 
geert word&n» 

Hter naa vofgd dbn Eed\ die elk Wéesmeet» 
ter doen fal in 't aankomen zynder Officien^ 

ht N. fweere, dat ik d^oficie van» Weesmeefter endeoppervoogd vafi> 
de Weeskinderen en andere perfoonea vande Stad Graave naar d'Ordon» 
aantie van myne genadigea Hecre fyne Gonmklyke M^jt. van Groot Britv 
als Pandheer * def Stad Graave in de Voogdye ft Carateele geloeid fullen ^Zletvoi^ 
worden, daar toe ik nu gecommitteerd zy, regtveerdelyk bedienen enpag.%4^. 
4e tiouwelyik ezetceeien üly en dat ik dia pexfoonen ende haaie goede- & %si.$n^^ 

Q^qi 1 aeaM*ii.2^ 



jio BESCHRYVING vam pe STAD GRAV£, 

ren onder Voogdfe & Moniboirie (laande, in regt ft goede jaAicie nt 
myner befte kennilfe fal bewaren en helpen bewaren haren oorher baat 
& proflyt voortftelleo , ende alle haren fchade agterdeel & onproffyt ver- 
hoeden, en dat ik regtveerdige appoinétementen geevenen pronunciee- 
ren fal al na myn vermogen en myn befle wetenheyd, ende vyf finnen, 
en dat ik den (laat van de voorfz. perfoonen onder Voogdve (laande, 
en haare goederen heymelyk fal behouden fonder dien ymanoien te open* 
baaren, ten waare die geenen, die dien van regts wegen behooren te 
weeten» ofte hy raad & advys vande luyden van myns Genadigen Hee- 
ren Raden off van Burgemeefteren en Scheepenen vande Graave, off 
ook by bedwange van juititie énde anders niet, ende off ik faken voor* 
neeine, die den voorfz. perfoonen onder Voogdye ftaande off haare 
goederen teegens droege, en die ik by myn felven niet en foade kunnea 
remedieeren, dat ik die felvige kandigen en laten weeten fal den Ampt* 
man vanden Rade van myne voorfs. Genadigen Heere ofte den Sdiontet 
Burgemeefteren & Scheepenen vande Graave on by hen luyden gereme- 
dieert te worden als 't behooren fal, ende dat ik voorts, doen Tal al *c 

feene des een goed Weesmèefler en Oppervoogd fchuldtg is te doen. 
OO MY GOD HELPE. 

Volgd den Eed by eHce Voogd Curateur 
ende toeziender te doen Refpeftive. 

nier fweere ik dat Officie daar ik toe geordonneerd ben, dats Voogd 
te zyn van A. B. Weeskinderen , die in mvnder Momboirien geftelc 
zyn, wel & getrouweiyk bedienen fal, dat ik dezelve en haare goederen 
na myner macht & befle wetentheyd tot haren meeden Profyt regeeren 
& adminidreeren fal , ende in alle faken haare welvaard & proffyt fal 
vorderen, en haare fchaede verhoeden , en die felve Weeskinderen foo 
lange zy in mynder Voogdye & Curaieele ftaan, fullen tot alle deugden 
ende eere raden , die ftellen ter fchoole off op ambagten, off neeringen 
off anders beweegen naa haare qaaliteyt faculteyt ende verflande , en 
fonderling toezigt en bewaarniffe daarvoor hebben fal, fpecialyk voor de 
dogters, om tot haarer meefter eere ft proffyte te komen , aat ik rcgt- 
veerdig inventaris van alle haare goederen maken, ende van dezelve goe- 
deren Reekeninge & Reliqua tèn behoorlyken tyde, als ik verfogr wor- 
de « doen fal, ende dat ik geenderhande van haare onroerende goederen 
off renten en fal verkopen, verteeren off belaften, fonder merkelyken 
Bootfaeke off profl^, en dat by confent vande Weesmeefteren , ende 
dat ik den ftaat van de goederen der voorfz. Weeskinderen fecreet hou- 
den en dien niemanden en fal openbaeren in egeender manieren , ten zy 
dattet my by den Weesmeefteren geordonneerd ende geconfenteerd ofte 
by juftitie bevolen fal worden te doen ende dat ik voorts alles doen fal 
des een goed & getrouw Voogd off Curateur fchuldig is, ende behoord 
te doen. SOO HELPE MY GOD. 

&cifervecreade aan ons en onae nakomelingen de interpratatie van de« 



_ d 



EN LANDE VAN C U Y K. }ll 

xe ordormautie, foo verre daartnne eentgedujrftetheyd mogte worden be- 
vonden , als mede om dezelve te ampiieeren en alcereeren , als de ge- 
leegentheyd van faken fulx iiiogte liomen te vereyilchen , ladende & be- 
Teelende allen en eenen ygelyken, die tTelvefoude mogen aangaan, zig 
hier naa te reguleeren , ordonneerende wyders den yoorfz. Amptman 
Sd)out & Regeerders der voorfz. Stad» de voorfz. Ordonnantie & Regle- 
ment (Iriffcelyk te doen obferveeren. Gedaan tot Kenfington den )8. Fe* 
bmarv 1697. wisgetekent^ William R. fynde het Cachet van fyne Majt. 
• in rode wafiche hier onder opgedruckt, en overdekt met een papierduy- 
te , leger ftomU » Ter Ordonnantie van fyne Majt, geteketu. W. V. Schüt- 
LBKiuaG, fynde de feive Ordonnantie aen malkanderen geftekeu meteen 
graowen draet, en buyten met het Cachet van fyn Majt. met root lak ge», 
cachetteert. Ziet wegens de Ordtie. van JPrius Maurits Ho: Lo: Mem. 
Toor blëdz. 241. en 2SO. m de aantekeru n. ^en lo, 

(14) Defe Landfchryver , te weten Mr. Comelis Heinfius, heeft o^ 
allerhande manieren getracht de emolumenten van dat ampt te vermeer- 
deren, als bJykt uyt deflbifs miiCve aande Heeren Raden vaii State den 
14. February 1791a gefchreven, fynde van dcfea Inhoud: 

Edele Mog: Heeren. 

De eer hebbende van te hekteden het Landfchryvers ende Griffiers 
ampt vanden Lande van Cuyck , hebbe uytwyfens den 26. articul vand* 
Ordtie geSmaneert op de collattrale fucceffie in dato den 24. December 
x6P5. alle imagihabte devptren aengewent, ten eynde de cofters» Graft- 
suaekers, ofce doodgravers punéhielyk foiide hebben over te leveren eene 
Ivfie van alle de dooden » de weicke geduyrende den tydt van Urie maen- 
den qoamente overlyden, maar hebbe noyt ten dien opfigte» ende inde 
vereyfchte ordre, myn oogmerck coimen hereyken, dewyie de aMerge^ 
melte coders fudtneren ongebonden te. fyn tot extradltie vande voorfz, 
lyften , ten fy de fetve daer voor wierden betaelt, ende vermits den Ont- 
fanger Cuyper, my dagelyx deswegens ten^ uytterfteo inquieteert» biddc 
4at UED: Mog: om eenmael daer van af te fyn fodanige 4>rdres daer 
óp gelieven teftellen, als UEd: Mog: nae haer hoogwys oordeel fullen 
bevinden te behooren. Daer en boven hebbe my indispenfabei genooc- 
drongen gevonden UEd; 'Mog: hy deze gèlegeutheyt bekent te mae- 
eken, da( my ook dagelyx int taxeren der goederen di£5culteyten over 
den 6.' articul vande meergemelde ordtie occureren ten opfigte van den 
lyftocht, en de eygendom van de felve, niet anders nae myn gering oor- 
deel uyt de. fel ve konnende befeffen» of den xs. pettning moet fbo wel 
vande Lyftócht» als vanden eygendom der goederen aen het gemeene 
hnd betaelt v/er den, ende bygevolge tweemael, dat bier geduyrende 
myne bedieninge, in dlergelyke gevallen maar eens^ myns weetens ia 
Toldaen. Deefe myne geringe conftderatien, welk laeten aen de wyfe 
deliberatien ende overwegingen van UEd: Mog: omme my by fodanige 
«ccorenlfea daer nae te mogen regukren^ fiiUe&de my (elven d'eer gee» 

VCtt 



B^ . 



)i2 BESCHILYVINO van ds STAD GRAVE 

▼en U£d: Mog: dten aengaende aenwyfiage te doen, indien de meer* 
gemdde articule indiervoegen moet verdaen werden. OndertufTchen 
wenfche dat den Hemel U£d:.MQg: perfonen en familien nogh lange 
jaeren in >gefonthe^t wil confenreren ende bljve met alle badenckelyke 
generatie. 

Edele Mog. Heerea 

USD: Mog: ondcrdan: ende e^koodiieoifta 
Oienaer 

G: HxiKixvf. 

Ciiyck den 14. Feb: 
17*0, 

Waar op .Haar Ed: Mog: defe refolutie hebben gdiereB Ce aemea} 

firydagbdm i6w Febrmii Z720. 

Ontfangen«en miflive van C Heinfius Lantfchryver en Griffier van hec 
land van Cukk geichreven teCuyckden 14. defer, houdende in fubflan- 
tie, dat den ontfaneer Cuper van Holthuifen hem dagelyx ten uiterflein* 
«uieteert om de lytten vande dooden &c. Waar op gedeilbereert fyn* 
4e is goedgevonden en verftaen, te refcriberen aan den gen: Landsr. 
«n Griffier, dat de kofiers, graimakers of doodgravers, en vooral de 
«erde , manquerende in het overleveren der lyflen by het voorfz. 26fte 
art. geordonneert, hy de gebrek ige daer toe kan houden by gyfeling: 
en dat het voorf;?. <5de art. klaar is , en naa de letter gepraóUfeert moet 
worden ; iullenfde de miffive dien onvermindert gefonden worden aan 
den ontfanger Cnper van Holthuyfen, om daar op te berigten, foo veel 
tiet tweede point aangaat, was geparapheert A.. V. Capbli.£W. lager 
ilondt accordeert met het regifler en was get. 

S. VA9 Sluüo^lahdt. 

Ende offchoon den Ontfanger Cnper van HoUhuyfen , by deflelfs be- 
rigt, de volgende refolutie vanden 3. November 1704. met de hyge- 
voegde confideratie by forme van fcbriftelyk advies, aan haar Kdr 
Mog: (:gelyk my verhaalt is:) heeft toegefonden, hebben haer £d: 
Mog: echter by de voorfs. refolutie van den 16. Februari 172a gelie- 
ven te perfilteren, en te verftaen dat de togt mede mofl {etaxeert, en 
het legt coUateiael daar van voldaan werden. 

' £0 



cnlakd£vanCUYK. 313 

ExtraS uyt de refolutien 'oande Ed: 
Mog: Heer en Kaden van Stüte der 
Vereenigde Nederlanden* 

Mdendagb den 3. November X704« 

Js gehoort raport vande Secretaris va» Slingelandt hebbende ingevol* 
«▼an haer £d: Mo: refolucie van den 17. laeflleden geSxamineert ea 
ingenomen bet advies van twee s'Lands Advocaten over een miflive van- 
de Magi(baet der Stadt s'BofTche van den ló- en een voorige vanden 
13. Decemb: 1702. houdende de redenen van haar befwaar tegen haar 
£d: Meg: refolutie vanden 8. Aug: daer bevorens, waer by verdien 
Is, dat man of vrouw komende te oveilfden tot s'fioilche, de eerfl over- 
leydende kinderen nalatende, het coilaterael niet betaelt moet worden 
vande goederen, waer van de iyfcocht verderft aan de ianxtlevende vol- 
gens de coftumen der Stadt s'Boflche, het (y de £e]ve ten dien opfigte 
bekragtigt worden by uyterftc wille of aiet , dog dat de eerfl ov«rlede 
geen kinderen naalatende aen de Ianxtlevende, de fel ve 't fy by teftament 
of ab inteHiato uyt cragte der coftumen geroepen wordende tot de lyf- 
tocht, het coilaterael betalen moet niet alleen voor foo veel den eygen* 
dom concerne^rt met regt van repetitie nae de dood vande lyfcochcenaer 
op die gene, op de welke als dan den eygendom komt te devolveren^ 
maer boven dien ook moet betaelen den aX. penning vande fom waer 
op de lyftocht in capitael getaxeert wort op de voet vande lyftenten in 
conformitè van het 6. articul vande Ordonantie op de coUaterale fucces- 
fie vanden 24. December 1695, te weten van die vade goederen in de 
Stadt van s*Bofch ende Meyerye van dien gelegen, die den afgeflorve- 
nen hebben toebehoort , ende van gelykc vande helft vande vade goe- 
deren, de welke (laande huwelyk fyn aangtkoft, dat daar en boven in 
coufideratie volgens coftumen van s'Bofch de Ianxtlevende vande contho- 
ralen nae de doodt vande overledenen treckt ende geniet alle de meu« 
ble goederen, aélien, crediten &c. niet togts gewyfe maer in vollen ey- 
gendom, dat vervolgens der felver langhdlevende het (y ab intedato of 
by teflament hier profiterende, gehouden is daar van te betalen het 
recht van 't coilaterael aangaende die goederen en efFeAen, d*welke buy« 
ten de voorfz. valle goederen gementionecrt worden in 't eerde art. van- 
de voorfz. ordonnantie te weten voor foo ver de felve de eerddervende 
hebben gecompeteert in het geheel, indien de felve goederen hem par- 
ticulier hebben gcraekt, en voor de v/ederhelfte , indien het fyn geweed 
conqueden daande huwelyk gevallen: Waer op gedelibereert fynde is 

§oed gevonden en verdacn te verklaren, dat in geen vande voorendaen- 
e gevallen het coilaterael moet betaalt worden, uytgefondert voor {00 
veel de langhdlevende niet uyt krachte der codumen, maar uyt hoofde 
vande uyterde wille vande eerd overleden kompt te profiteren uyt des- 
felfs goederen^ en dienvolgens de voorfz. refolutie vanden 8. Aug. 2702. 

Kr in 



314 BESCHRYVING vak de STAD GRAVE, 

* in te trecken : fullende extraA defes gefonden worden aenden Ontfimget 
Corn: van Vrybcrgen ora te ftrecken tot fyH naerigtingh en te laten vaa- 
ren alle proceduren defen contrarie ondernomen, was gepara^ert. Adr: 
VAN BoRssELB TOT Geldbrmalssn. onderftont. accordeert met het regl« 
fter. wasgetekeni. S. van Slikgslakot. 

Conjideratic. 

Gefien fekere twee refolatien van Haar Ed: Mog: de Heren Radet 
van State d*eene in dato den 3. November 1704. genomen op twee 
misfivens vande Magiflraat der Stad sDofch d*eene van den 13. en den 
andere van den 16. December 1702. end'andererefolutiein dato den i6« 
Feb. 1720. genomen op een roisfive van Com : Heinlias lantfcbrfver van 
het Land van Cuyk, en gelet op de vrage daar uyt geproponeert, foude 
verftaen, dat wel naer de letter van het 6. articul vande ordonnantie op de 
collaterale fuccesfie geémaneert, het dubbelt recht en 20(le penning foo 
van de goederen als lyfcocht hy den lyftochtenaer moet werden betaalCp 
blykende fulx by het woordeken bovendien ^ en uyt de woorden in fine 
?an gem; articul voor dai den iqfle penning, hetaak vande goederen felfs &c» 
mks verfloring sedaan werde als in den articul. 

Dogh eeconfidereert dat haar £d: Mog: der felver refolutie vanden 
8. Augulti 1702. onder andere houdende, ala in den 6. articul van voorfz» 
ordonnantie, namentlyk betaling van dubbelt regt van goederen en Iyf« 
tocht , by voorfz. refolutie vanden 3. Nov: des jaars 1704. op de gemel- 
de twee misfivens van de Magiftraet der Stadt s*Bofch, als daar over foo 
het fcheen fich befwaart vindende , geömaneert, hebben gelieven in te 
trecken en daarby te veiklaaren, dat in geen gevalle van voorfz, refo- 
lutie van den 8. Augulti het collaterael (:te weten het dubbelt:) moet bc» 
taelt werden, dan alleeniyk maar, wanneer de langfllevende niet uit 
krachte van coftuymen, maar uyt hoofde van uytterfte wille, van de 
cerd overledene uyt des Mh goederen kompt te profiteren , en daarom- 
me geoordeek moet worden, dat den voorfis. 6. articul, foo veel de be- 
taling van dubbelt collaterael betreft in andere gevalle alsuu is geabro» 
geert, als fynde ia de ingecrocke refolutie van den 8. Aug. 1702. genoeg- 
feam verhotenus begreepen : en niet pra^fumtief fynde , dat haer Ed : 
Mog: fodanig recht aan die van ^sBofch en der felver Meyerye, fingulier 
en by foorte van privilegie hebben willen geven met uytfluytinge van an- 
dere naburige fteden en territoiren onder de Generaliteyt , blykende niet 
van foodanrge haar Ed: Mog: intenfie, en derhalven, dewyl pro privi» 
kgio geen paefumpcie valt contra jus commune, oock niet als foodanig 
is te tmagineren, ende derhalven de voorfz. refolutie van den 3. No- 
vember foo wei hier als binnen s^Bofch ende deflelfs territoir moet ptaets 
gegeven en van alle gevolgt werden. Doende daer tegens niet haer Edr 
Mog: refolutie vanden 16. Feb. laeflleden, houdende dat den voorfz» 
6. articul als klaar nae de letter moede werde gepradifeert, aengemerkt 
dat haer Ed: Mog: abrogerendeof intreckendeeenige voorgaande piac- 

catea 



-r._ _*. r_ 



SN LAMDK VAN C U Y SL 315 

caten of refolutien altyt gewoon fyn de felve met dag en datum te decï-< 
fereren» 't welk in voorfz. refolucie niet gefchiec fynde, menwelfoude 
vermeenen » dat die derhalve moede werden verftaen genomen te wefen 
onder defe relbrifliey dat meergemelde fesden articul naer de letter 
moede gepraftifeert werden , indien er geen voorgaende refolutien , daer 
by diredelyk anders gedisponeert was , gevonden wierden • welke wy 
niet geabrogeert willen hebben fonder die met dag en jaar volgens onfe 
gev/oontfr genoemt te hebben , gelyk dan de meergemelde refulutie 
vanden 3. November 1704. door welke wort ingetrocken die vanden 8. 
Augufti 1702. fynde conform den voorfz. fesden articul » contrarie is 
leggende, en dienvolgens als later genoomen den voorfz. 6. articul abro« 
geert, en confequentelyk niet naer den 6. articul heft dubbelt, niaer vol- 
gens voorfz. refoiutie het enkel coUaterael fchynt betaalt te moeien 
werden. 

Dewyl ter defer plaetfe vande Ordonnantie op de Collaterale fucceflie 
wordt gefproken» falhetapparentden Leeferen niet onaengenaam wefen. 
dat ik hier een müEve van Schout en Schepenen der Stad Grave, raken- 
de feker different over de betaling van den 20. penning, met de refoiu- 
tie vande £d: Mo: Meeren Raden van State der Vereenigde Nederlan- 
den daar omtrent genomen, laate volgen: 

Edele Mogende Heeren. 

Wy hebben d*eer UEd: Mo: met fchuldig refpeél te reprsfenteren» 
„ dat Helena Paringet woonagtig tot Nymegen publiek met uytbranden 
^ der kaerfe heeft doen verkopen een huys ftaende binnen defe (lad , 
,, haer en haer fulter toebehoorende, dat by uytgang der kaerfe daer van 
„ koper gebleven is Derk Turger, dog dat de voornoemde Helena Pa- 
„ ringet voor het doen van de veft. Transport, en opdraght defer we- 
,y reld is overleden, devolverendebareËrff'enifle en dus dat huys voor de 
„ belfte met het perfonele reght enaétieopde helfte der Coopspenningen 
^ op hare fuder , en dus in de collaterale linie. 'T is nu (ulx, dat by 
„ ordonnantie van den 40. penn: art: 23. geftatueert is , dat de betaling^ 
„ van den 40. penn : en Transport moet gefchieden binnen fes weekei^ 
y, na de verkoping, die 'geëxpireert zyn den 24. defer, dat den kope^ 
., binnens tyds, en namen tlyk op den 17. defer» die 40. penn; ook al 
„ betaeld heeft, en dus daer van opdragt.daet te ontfangen, dog dat 
„ die van defen Gerigte en Secretaris daer over niet hebben durven 
„ (laen , en voor haer laten pafleren voor en aleer haer mede gebleecken 

Ïwas van de betaling van den 20. penn: van de fomme, waer öp de 
verüorvene halffcheyd van dat huys foude weefen getaxeert, en dat 
,y den Eed op de memorie was gedaen, foo als dat art. 14. en 23. van- 
,-, de ordonnantie op de betaling van den 20 penn: geemaneert, isge* 
„ ftatueert; dogh waer toe des overledene fufteren Erfgenaem nietkon- 
^ de verftaen , fuftinerende van die halffcheydt geen 20. penn : aen den 
f, Lande verfchuld te wefen, als niet verdorven, maer by het leven van 

Rr 1 » bae« 



3itf BESCHRYVING van de STAD GRAVE, 

,, haeie fuüer verkogt zynde, en dat de opdragt maer was een fomali* 
„ teyt en gevolg van de verkoping, die gefcbteden moed tot comple» 
,, ment van 't Contra6l, en dat haer dat huys niet meer aenging, ge- 
,» noegfaem daer uyt bleek , dat het pericahim rei vendit» ad emptorem 
„ fpedat'* : Dog v/acrtegens aen zyde van deefen Gerigte haer te gemoeC 
gevoelt is, dat foo lang een verkogt huys niet is opgedraegen, en den 
verkooper ontgoeydt is, het reële regt by den verkooper biyft, ei> (Ier* 
veude voor de opdragt op zyn ËrfFgenaem overgaet. Dattergeen eygen- 
dom van onroerende goederen overgaat als by geregtelyk transport, re« 
laas tot de leere van alle regcsgeleerdens , particulier van de Proffeübr 
VoetadXit: ff: deacq.rer: dom: n.38. exceptis caribusgeallegeertn.4i. 
als in cas van erffenisfe» maeggefchyden , Legaatenen andere gevallen 
aldaer vermeld. 

Dat ook by alleRegtsgeleerdens, onder andere by Mathsus de Au^io- 
nib: en andere den 40. en 20. penn: geconfidereert ivarden als onera 
realia, en mitsdien den eygendom devol verende van een huys, foo als 
in cas fubjeéb voor de helft in coilaterali linea daer van den 2o« penn: 
aen den Lande verfcbuld is. 

Dat uyt de gedaene verkoping van dat huys, de overledene maer ge« 
acquireert is geweeH; de adio vendici perfonalisad pretium voor de helft» 
en dat niet eerder voor dat fe den Cooper gerigtelyk den eygendom had 
overgegeven, welk reght en perfonele aAie den collaterale Ër%enaeni 
geacquireert zyude , die verpligt is het faftum defundli te prsflercn , en 
mitsdien den eygendom ook op hem gedevolveert den koper te leveren. 

Dat het confequentelyk waer is , dat het transport is het complemene 
vande verkoping, en dus die niet gefchied zynde, empdo venditio cele* 
braca non iuielUgitur Princip: Infl: de empt: & vendit: in verbis; £t fi 
per Tabellionem üunt ne fi& coropletiones acceperlnt, & fuerint parti- 
• bus abfoluta, waer toe moribus hodiernis de gerigtelyke transporten 
volgens de wetten en Placaeten defer Landen gerequireert worden. 

„ Dog aengeflen van foodanig geval hier geen Exempel bekend is» en 
M den Ërfgenaem haer beroept op het goedvinden van UWËd: Mog: 
en van fodaenige feldfaemheden de wetten gemeenlyck geen mentie 
maecken, v/aeromme daer omtrent in de ordonnantie van den 20. penn: 
op de collaterale fuccesiie geêmaneert» ook niet uytdruckelyk gementio* 
neerd word, evenwel den i. art: vandien ons decifoir genoeg voorkomt» 
» foo hebben wy (: medium eligencesO >,aend*eenezydeom deopdraght 
^ haer voortgang te doen hebben binnen fes weecken volgens ordonnan» 
», tie op den 40. penn: geêmaneert, en aen d'andere zijde om s'Lands 
^ regt niet te negligeren , én inmiddels ons te dekken voor calanges,. 
» goedgevonden de opdragt ce paiTeren, mits den Ërfgenaem onder den 
^ Ontfanger den 20. penn. conn;>neerde ,. foo als gefchied is, foodanige 
„ fomme van danig guldens, als wy ons voorAelleu by ruuwe palculatie 
,, die taxatie vaut halve huys voor 't Land te fullen bedraegen, met 
^ prsfentstie van de min conlignatie te fuppleren , de meerdere te rug te 
^ ontfangen, o£ wel het geheeii inval UWËd: Aio: geliefde goed te 

» viJi^ 



£K LANDS VAnCUYK. 317 

vinden» dat in ibodaenigen geval geen regt van collaierale fitceefliey 



d 



„ ofao. penn; verfchuld v/as"; Oinnie welcke voorverhaelde redenen, • 
en om in diergelyke gevallen, die van vry meerdere gevolge voor den 
I^ndezjrn connen, teweeten, waernae wy ons moeten reguleren, wy 
ons genootfaekc vinden UW£d: Mo:'feer ootmoedig te verfoeken. 
„ dac UWEd: Mo: ons gelieven te vereeren met UWEd: Mo: goed- 
„ vinden, of in het yoorfz. en andere diergelyke gevallen den 20. penn: 
^ moet betaeld worden van onroerende goederen die finaei verkogt zyn , 
^ dog waer van den Evgenaer , en verkoper voor het doeu vant gerigte- 
„ lyk transport, of opdragt comt te derven, 'en fyne nalaten&bap devol- 
„ veert in de collaterale linie, dan niet; Én dat TJWEd: Mo: immid- 
„ deisons, enden Erfgenaem voor diligent gelieven te houden, en on« 
„ fe direftieUWEd: Mo: laeten welgevallen". 

Waer mede wy UWEd: Mo: beveelen in Godes H. Proteélie, enbly- 
ven met diep refpeft. Edele Mogende Hecren , UEdele Mogendens feet 
ootmoedige en geboorfame dtenaeren, Den Schoitt en Schepenen der 
StadGrave, was geueckmck]: V; Duspenoael, lagn ftwM ter ordonn: 
vande felve, m vm geamtrafigonn D : Kaoat» 

Crave 27. Juny 1749* 

In marginejlünt. Zy defe geftelJ in handen van den ontfanger de Lo- 
bel, om haer £d: Mo: op den inhoud te dienen van berigt. Aétum 
den 27. Juny 1749. was geparapbeerü O : Z: van. Harbn vt. onderftmti Ter 
ordonn: van de Kaad van Scaete en was geeomrajigneerd ] : flor. 

Extra& uyt de Kefolutien van de Ed: Mo: 
Meeren Kaden ^an State der Vereenigdc 
Hederlanden. 

Frydag dm 25. Jidy 1749^ 

"^ Ontvangen een misfive van den ontfanger de Lobef , gefchreven te 
s'Bofch den 23. defer, houdende ingevolge haer Ed; Mo; refolutie vaa ' * 
den 27. Julv laeftleden desfeffis berigt op de mrsfive van Schout, en 
Schepenen der Stad Grave, rakende feker different over de betaling van 
den 20. penn: op de collaterale fuccefQe van fek^r huys aldaer door 
d'ErfFgen: van Helena Paringet, die het fefve huys reecÉs by haer leve» 
publicq hadde verkogt, en waer van ook den 40. penn: door d'en koper 
was betaeld , dog v/clke Helena Paringet voor het doen der opdragt was 
overleden, breder onder de notulen van den vooru. 2$. July gemeltj 
waer op gedelibereert zynde , is goetge vonden, en verflaen te verklarer» 
dat in het bovengemelde geval d'ErfFgen : van de vornoemde Helena 
Paringft gehouden k den 20. penn : van het voorfz. v«rkogte huys te- 
betaicji; gjsiekent volgens de prys waer voor het&brc huy&bydepabHque 

Kr 3 ves^ 



3i8 BESCHRYVING van de STAD GR AVE, 

veyliDge is verkogt Tonder dat een nader taxarie fal behoeven gedaen te 
worden. Waer vanbyËxcraften defer foaen de gem: Magiftraet der Stad 
Grave, als aendcn ontfanger de Lobell kennis fal worden gegeven tot 
faun nar iet refpeókivc; zpde den verderen inhoud der gem: misfive van 
de Magiftraet, en van het berigt vanden ontfanger de Lobell^ voor fi}o 
veel betreft het ftellenvan een generale ordre voor het toekomendein dier- 

Selyke gevallen geflelt in handen van den Heer Thefaurier Generael van 
er Does om te examineren en rapport te doen. was gepêrapbeert H: W; 
VAN Atlva vt, lager ftinuk Accordeert met het reglfter, en was geetntrai 
fignan J: Hop. 

jSts medefcker ExtraS uyt de fckeningn)an 
dm Ontfanger CufCTy aldus lufdcnae: ^^ 

Extraft uyt de reekeaing liewys en reliqua, die doende is Gerrft Ca< 
per van Holthuyfen Ontfanger van het regt of middel vandeq 40, 80, en 
20. penn. over de Stadt Grave en jurisdldie van dien , mitsgaders in den 
Lande van Cbyk federt den i. Janry 1721. tot den iaaften December daar 
aenvoigendc, alwaar fol. i. vers. & feq. Haat: £n dat ingevolge de Apo* 
flille op de reeke. vanden jaare 17*0. gegeven , waar by fol. i. geordonneerd 
word: Den Rendant moet int toecomende verforgen, dat voor aen inc 
hoofd der reeckeninge word uytgedruekt» hoedanig de Maren granen 
verrekent en verdeelt worden, behoorlyk onderfcheyt maeckende tua* 
fchen de verfchillende Maren , op dat geilen kan worden in een opfli^ 
of eeu vafte en goede voet daer omtrent gehoude worc 

GraafTe mate 

Rogge 

tft. Malder een laft 

8. vat een Graafs malder, het malder 175— -— - 
4. fchepeli. mald.2. vat een fchepel, het fchepel 43 » 1$ ■ ■< 

12. kannen i. vat, het vat 21 17. 8. 

10. fefters i. malder, de fefter 17 ■ 10 — 

xt. vetiens i. malder, 3. vetiens i. fchepel, een vetie 14 — xx -— x^ 
en een derde. 
3. kannen i.fpint, hetfpint 5 — 9 — — < 

Een kan x ■■■ ■ 16 ■ ■■ ■ 7 en een derde. 

Rogge 

Beeckfe maate 

Een Becx malder rogge Is 12. fefter, het malder 210 ■ ■ ■ ■ 

^ vat Beekfe mate i. malder, liet vat 35 ' ■ ■ 

X. vat 



xnland.£vanCUYK« y^ 

f. vat Beekfe mate 2. fcfter, de f«iler 17 ■ 10 ■■ - 

Eenfoniere 3. en een half vat GraafSy de fomere 76 — — » ix ■ ■ 4 
Drie kannen i. fpint, de fpint 8 — — 15 — 
Een kan 2 — — 3 — • ^a 

Gaxfle 

Graaffe mate 

Een maldcr garde 100 — — ■ ■ 
Een fchepel 25 ■ ' — — 

Een vat 12 10 '■ 

Een fester 10 — — ' ■ 

Een fpint 3 2 8 

Eett kani o — — 13 en een derden 

Garfte 

Beekfe mato 

Een malder X2d ■■ ■ 

Een vat 20 — ■ 

Een fefter 12 — — 

Een fpint 5 — — 

Een kan 1 I3 — 5 en een dcrd«w 

De Raaicfche mate word gerekent vaa 
gelyk groote ak de Beekfe mate 

Haver 



Een-maldcr Haver 75 
Een fchepel 18'—— 
Een vat 9 ■ 7 — 
Een fpint 2 — — 16 - 
Een kan 15- 


15 

— 8 

14 

-— - xo 








Boekwjt» 




Een malder 8a - 
Een fchepel 20 - 

Een vat 10 

Een fpint 2 


— 10 

- 10 - 


— — 10 en een 


derden 



Noch hebbe In liet MS. door de Heere» en Mrs. Anth. en^ Hendr. 
vander Gronde nagelaten, de volgende lyft, om de paghtcn en Thynfen 
vaa eenig^ andere fpeciea uyt te uecken» gevonden: 

s* Ca^ 



i2po BESCHRYVING van de STAD GRAVE 

I. Capuyn is loft: — — — — 

I. Gans — 8 ft- ■ — — 

I. Eloen — 5 ft-' — — ■ 

X. KanOIye 8 ft: 

I. Kan Wyn 6 ft: ■ 

I. Pont was 8 ft: — ■ 

I. Pontpajemt: 5 ft: ^ 

1. GelderfeMeuw ander half ft: ■ 

I. Alde Vlaams anderhalf ft: ■ 

I. Philip gl: 25 ft: — ^ — 

I. Goutguld: 28ft: 

I. Hoorn guld: 12 ft: ■ 

I. Stremfeguld: 14 ft: —1 ^ 
I. Rynsgl: 20 ft: — " — 

I. Butgen 12 pen: - — _. 

X. SchilUnckcn 4pen: ■ ■ 

I. Vlaamfeguld: i3ft: ^— 

I. Ryder 24 ft: * 

I. Groot 8 pen: ^— 

I . Steerling twee en een half ft : •■ 

I. AltMurken öft: ■ 

I, Schilt 14 ft: ' ■ ■ 

I. PontVlaams 24ft: — ■ ■■ 

I. PontThyns 5 ft: ■■ 

X. Blauw gl: 18 ft: 

I. Klincker 21 ft: — — . ^— - 

I. Arnoldigl: 18 ft: — — 

I. Alt Butgen 4 pen: ■ \— 

X. Brabants: 12 pen: — — — 
I. Negen manneken i en derde pen: ■■ 

X. Poutüroot 8 pen: ■ ■ * ■ ' ■■ 



12 




10 




a 


10 












6 




5 







10 












7 




XO 







10 












6 




5 







I 




17 




8 


I 




17 




% 


31 




5 







35 












15 












17 




10 







as 

















x8 




12 







6 




4 


16 




15 







30 

















12 




8 


3 




2 




8 


7 




10 







17 




ïo 







30 












é 




S 







22 




10 







20 




5 







22 




10 












6 




4 







28 




12 







2 




if 







12 




8 



(15) De Auteur noemt geen bladz., Nummer of plaats, waar foda- 
Cigc Ordonnantie te vinden foude fyn. 
(16; Deze refolutie isopden8.0dtoberi723.ternfeuwd, uytwyfens dit 

Extra&uyt de Refolutien vande Ed: Mog: 
He eren Raeden van Staaie der Vereenigdc 
Nederlanden. 

' Vrydagb den 8. OSob. 1723. 

Op het lefen van 't verbaal van de Fleeren Veltman co Thes: Gen: 
Hop is naa deliberatie goedgevonden en v^rftaan, dat by vernieuwingh 
fan baar £d; Mo: refolmie van den 5. Feb. 1695^ nogmaals wordt goed- 

gevon* 



SK LANDS VAN C U Y K. $11 

m 
gevofiden en vcrfbao» dat in confoxiniteTt vtn het so. art: vande ot« \ 
donnantieop den 40. penn:, atle de penoingen procederende van goe- 
deren by executie verkogt wordende, moeten worden gebragt in config- 
fiatie onder de reipeffive eriffiers en fecretariflen. Tonder dat den deur* 
waerder of andere ezploicteurs d*execntie dirigerende, mogen de feive 
onder figh flaan» en dat de griffiers en fecretariflen mogen corten voor 
confignatie geit den feftighfte penningh fonder meer, des dat de felve 
griffiers en fecrecarUTen gehouden fulien fyn , de crediteuren fulkx reqni- 
lerende, cautie te Hellen voor het beloop der geconfioieerde penninsen , 
tXibX eztratt defes gefonden werden aan den Hoogichout der Stad en 
Meyerye van s'flertogenbofch, mitsgaders aan de Quartierfchoucen en 
Regenten vande vier Quartieren der Meyerye om (e dienen tot haar naarig« 
tingh, en om daar van kennUTe te geven aan de griffiers enSecretariflen, 
en die het verder aangaat ider in Tyn dlftrlft, m wasgepênfbeen^ H: Vklt- 
auN t«. kigtrJiMf Accordeert met het Aeglfier , war gei. t S. vaii Slut* 

OILANT. 

(Z7) Larrey gefcbied. van SngelmiA IF. Deel blatk. 68x. en vd£. ef ^Ijmt 
2702. Wy hebben by eene andere gelegentheit gezegt, dat de jagt aan 
Willem den I., die een^ groot liefhebber daar van was, veel kwaad hadc 
gedaan, hebbende zo niet hem, ten minfie zynen zone het leven gekoft. 
Wiliem de III., de jagi bemtonende om zich van zyne moejelyke bezig* 
heden te verkwikken • vond» daar ook het einde van het zyne, of ten 
SBlnfte hy leefde niet lang na den ongelukkigen val van zyn paardt, dat 
4>p hem viel. 

Dit ongeluk gefchiedde den 4. Maart nieuwe (tyl; zyn paardt tradt in 
een gat, en wierp al vallende den Koning ter aarde, door welken ge- 
weldigen val het fleutelbeen van zyn linker fchouder uit het lidt geraakte. 

Endi lager. Des Zondags, den 19. van de gezegde maandt. ooifing hy 
des morgensten vyf uuren het Nachtmaal, en ten acht uuren ontiiiep 
by, na dat hy Goot de befcherraing van zyne ryken, en die vande Ver* 
eenigde provinciën» die hy zeide, een zware zucht gevende, in groot 

Sevaar te zyn, hadt aanbevolen* Dit waren zyne laatfte woorden, en 
e doodt voelende naderen floot hy zelf zyne oogen, en na driemaal ge* 
zucht te hebben gaf by den geelL 

Deze wyze en dappere vom ftierf In zyn twee en vyjftigfte jaar, oud 
een en vyftig Jaren, vier maanden en vyf dagen, afgemat van zorgen en 
eene laftige, maar roemruchtige regering. 

Een menigte medailles, op dit fterfval foo in Holland, DuytBand, als 
Engeland geflagen, konnen gefien werden by van Lem biji. metal.tom. 4. 
pdg* 339. cfMq. 

(18} Larrey loc. eU. Hy hadt In den jare 169$* zyn uiterften wil ge^ 
maakt, waar by hy tot zynen eenigen erfgenaam verklaarde den jongen 
prins Frederik van NalTau, erfidadbouder van Vrieslaudt, afkomdig van 
}an, Grave van Naflau, jonger broeder van Willem den I., Prins van 
Oranje: dog over zyne nalatenfchap is tuflchen de Prinfrea van Naüau en 
de Koningen van PruiiTen groot verfchil ontftaan, 

Ss ülifsi 



3>22 BESCHRYVING yan de STAD GRAVE, 

.V : Mtraet o^n. -dipkm. tm,/i*P9^. arpü m tf^^'t. fi. XL Goiltehaas Adglö^ 
^:rinn Rex caUulU taflamenti (u^ beredenv inültueract Joannem Goilielmum. 
de NafEiu-Dietz, Frifis F«efedum, vulgo Scadthouder, Amit» fuai At. 
beninas Naflavlo-Oraijgia'^xiifio'oepotem. Verum Ëledtor Brandabur- 
gicuSy'hodteRexBoniffifie, ex Ladovtca, Albertinv forore nam majorej 
oriundufiy TefLaméntum Regis GuUielmi invalidum atque irritandumeflc* 
ooocendit'. . . - . 

Dit difFerent is uyt de ,waeield geraelce door het verdrag- van veidee-- 
litige en.overeenkomde.over de naiatenfchap des Huvs van Oiranje, ge* 
floocen tufTchen fynen Majèdeit den Koning van Pruifóhen én fyne 
Doorluchtige Hoogheid den Prins van Oranje en van^Nafiaiu den 14, van. 
Me7 en den i5. van Juny 1732. loydende het felve met de volmacbtea* 
en goedkeuiiogé als volgd : 

In den NMme des Heilige, en (mverdeelbarc, 
^rie^enigteids. 

Zo veele OndèrhandeHngen pp dtn anderen gevolgt en berkaald, o^^ 
overeen te brengen de oneenigheeden , opgekoomen na de dood - 
van William de JII. Koning van Groot-Bretagne hoog lofFelyker geheu- 
genis. tafTchefÉ den Koning van Pruifchen en het Doorluchtige Huys 
van Otanje en van Naflku, aangaende, de Prinsdommen, Graaffchap-. 
pen, Landen I Goederen en Erfgronden nagelaaten by wylen de Piihcen 
van Oranje cn^ laaftelyk by zyn MajefteW de Koning-van Groot-Bretagne, 
hebben msar al te veel doen kennen, dat zy in 'er daad wenfchten den 
anderen in 'er minnen te verdragen, om niet gehoopt te hebhen, dat 
men daaraan vroeg of laat metvrugt zou arrebeiden en op die wys zeko» 
re daagen tot hunner beider vergenoeging Jsoude'geflooten wezen. 

De meerderjarigheid van Z. D. H: de Prins van Oranje en van Naa- 
ftu» gaf gelegentbeid tot openingen, dewelke (Irekten tot vernieuwing- 
der onderhandelingen^ voor deezen tot dien einden gehouden, en by- 
zonderlyk de. 4aat(te onderhandeling aangevangen tot Berlin in het jaar 
1722. Zyn Majefteit de Koning van Pruifchen beantwoorden 't zelve 
'gunftelyk, en de twee Hooge Gontrafenten onderling niets meerder ter. 
karten hebbende, dan eindelyk op regtveerdige en redelvke voorwaar^ 
dens eene twift te befluyten, die zo lange jaaren had geauqrt, en qua- 
nien overeen te doeh onderzoeken 9 wastr dat men by die zaak in het 
jaar 1722. wtj geWeeven, en zulks te (lellen als een zoort van grond-i 
ilag tot eene nieuwe onderhandeling. 

Het Is dan óm tot-eenen zo heilzamen voornemen te komen, en ten 
einden door nieuwe verbintenifibn de knoop des Bloedverwantfchaps, en 
Wiendfchapste vatler te fluvten, dat de Doorluchtige en zeer magcige 
llrins en-Heer, Frederik William , Koningvan Pruifchen, Markgraaf van 
Brandenburg, AartS'Opper-Eamerheer, Prins en Keurvorft des Heilige 
Rponxfche Ryk, Spiiver^in Prins van Ojcanjc^va» N€ufcbaftel,,vatfVa-« 

laa- 



S^Nl.ANI>fi VAN CUYI. 525 

tafigTn, van Ouelderlaod, Masgdenbuiig, CleeflF, Gottch, Jhtgh; Stet-^ 
tiu, Pomeranien, van Cafiuben, Vandalen, en van Mecklenburg, als *^ 
/ ook in Silefien van CrosneDbc; Burggraaf van Neuremberg, Prins van 
•IfalberÜad, Minden, Caniin, Vandaiien Suerin, RachebourgenMeurs, 
<rraaf van Plohenzollern , Ruppin , van La Mare, van Rjivensberg, Ho* 
faenllein, Tecklenburg, Lingue, Suerin, Buurén en Leerdam, Heer van 
Ravenftein, Rofloc, Stargard, Lavenburg> Arlay en Breda &c. £n de 
tDoorittcbtige Prins ^en Heer WilUam Karei- Hendrik Frlfo » ddor Gods §€• 
c; "fiade. Prins van Oranje en van Naffau, Graaf van Cauenellebogent.Vian- 
^en» Dietz, ^piegelberg/Buuren» Leerdam, Marquis van Ter Veer en 
ViÜfingen, Baron van Breda, vanBeylftein, van de Scad Grave, van het 
Land van Cuyk, van YfTelftein, van Cranendonk, van Eindhoven ea 
v^nLiesfeld, Heer van Breden voort, van Turnhout, van Geercruyberg^ 
van Willemfiad, van de Klundert, van St.Maarcensdyk, van Seevenber* 
gen, van Steenbergen, van de Hooge en LaageZivaluw, ^an Na^cwyk, 
vaii Grimbergen, van Herfta^ van Arlay, Noferoy, St. Vitb, Burgen- 
^ag, Daasburg en Warneton; onaf baakelyk Heer van het Eiland Ame- 
land, Erf-Burggraaf van Antwerpen, en Befaiifon, Erf-Maarfchalk Vaa 
tiolland, Stadhouder en Capicein , Admiraei Generaal van Guelderland , 
en het Graaffchap van Zutphen, Erf-Stadhouder en Capitein Generaal 
van Vriedand, Stadhouder en Capitein van Groeningen en Ommelanden, 
en van het Land van Drenthe, &c. hebben -geftelt, en volmagtige hun- 
^ ne Stfiats bedienaaren , oamentlyk Zyn Majefleit de 4Coning van Pruy- 
; ifchen zyn Staats bedienaaren, den Luitenant Generaal Adriaan-BenibaTd 
( . \^^an Borcke ^ itsTidrikvm FodewlU y qü li^Uiam Hendrik iTnélemekr; en 

' % D, H, de Prins van Oranje en van {^JaiTau, Zyne Staats bedienaars, 
J^uierik Barm van Lynden^ Heer van Parck, Brigadier en Collonel van 
een Regiment Rultery, en zynengrooten Hof-meefter; Hobbe Barm van 
^^/fia,. Collonel van een Regiment Infanterye, zynen grqoten Stalmee« 

, ^er en Droflaard van het Graaffchap vanBuurei), ^n J^aifm P^acan vfntn 
gewoonlyken Raads-IIecre , ,Rejq^e(l-Meeh&r, {Uad en Rekenmeeller 
'Zyns DoHK^ynen , welke na weerzydfchebekencmakïng en na.dat.ayhun« 
ne volmagten verwisfelt hadden, weikers Copyen aan het einde van dit 
verdrag ingevoerd zullen worden: en hervat hebbende den draad van 
de laafte onderhandeling tot Berlin gedaan, en gedebatteert het geene 
^at 'er overig wsts om tot belluit te koomen , zyn overeengekomen in de 
naamen van zyne Majefleic, en Doorluchtige Prince, hunner we^erzyt* 
:fche H^f&tïi » de volgende overeenkomften ea, artikelen. 

.' '• Artikel ï. .. '. 

Een eve.gelyke deeling van de voorgezegde Prinsdommen 9 Graaf* 
ichappen, Erfgoederen, Huyzen en andere Goederen, zyn degropdftel* 
ling geweeil van de vorige onderhandelingen, daar is overeer^ekomeu 
nochmaais zynen 'toevlugt daar toe te nemen, als het bekwaamde mid- 
4el, om alle twitten leeu opgekomen , of die op te komen zyn, weg 
•1: \ Ss 2 te . 



^Ttflff ^"aiim 



e 



)24 BESCHRYVING van db STAD 6RAV£; 

te neemen » en wederlegt en met zorg overwogen geweeft zynde het ge» 
ne dat 'er overig was, o« vaft te ftellen en te voltoojen bet beftek van 
verdeeling, opgeflelt in den Jaare 1722. is 'er overeengekomen tot iqft* 
werking van bet zelve de manier» die hier na volgt. 

Artikel IL 

De Heer Koning van Pruyfchen zal voor Z7n deel hebben het Prins« 
dom van Oranje met deHeerIjrkheeden en Plaatsen van de Nalaatenfchap 
van Chalon en Chatel Belin, gelegen in Vrankryk, en in het GraafTchap 
van Bourgogne, alles en zo gelyk als zra Majefleit zulks in eigendom 
overgegeeven heeft aan den Allerchriftefykften Koning by Vredens Trac- 
taat, geteekent tuflchen hem en Vrankryk tot Uytrecht, den 11. April 
2713. en verklaart de Heer Prins van Oranje en van Nailau tot die over* 

Sift toe te ftemmen, zodanig dat hy den Allerchriftelykften Koning ia 
e gerufte en vrye bezitting van het gezegde Prinsdom van Oranje en aft« 
dere hier boven uytgedifttkte Landen, niet zal ontruftea of laft(^ val* 
len. 

Artikel UL 

Dewyl zyn Mafefteitop zich genomen heeft, en by 'die gelegenheid 
belooft een evenwaarde aan den elfch, die de Erfgenamen van den O^ 
veriedene Prins van Oranje en van Naflau maakte op het gezegde Prins- 
dom en andere Landen, waar van hier vooren is gewag gemaakt, za 
verklaard de Koningl^e Prins voor hem , en voor zyne Erfgenamen en 
Manndyke en Vrouwelyke Nakomelingen, dathy zich zal vergenoegen 
en vergenoegt in dit opziet met een evenwaarde, die hy voor zyn deel» 
en hier na uitgedrukt zal ontfóngen, zonder dat de Heer Koning zat 
gehouden zyn, hierna, hem daar over op eeniger wyze eenige andere 
vergoeding te geeven, ten zy om wal reedenen het ook zoude mogen 
wezen. 

Artikel IV^ 

De Heer Prins zat de vryheld hebben de naam van het Prinsdom vas 
'Oranje te geeven aan zodanige van zyne andere Erfgoederen als hy zal 
goedvinden, daar van te behouden den Tituien Wapenen, zp voor hem 
als zyne Erfgenamen, en Mannelyke; en Vrouwelyke Nakomelingen, zo 
als het zelve vaft gedelt is geweeft by de onderhandeling hier boven 
genoemd, ten voordeden van den Heere Koning, en belooft en verbind 
zyn Majefteit zyne goede dienden, op dat de Alderchriftelykde Koning 
daar toe zyne toeflemming geeft, om alle ftoiPen van nieuwe onenighee* 
den weg te neemen » te zullen in bet werk (lellen* 

'irA 



i^^aftMteSSfae 



r^ J 



SM LANDS VAK C U Y K. 325 

Aitikd V. t ' 

Daar en boven zal Zyn Majedelc de toniiig van Pnitrchen voor zfn 
deel hebben, en in vollen eigendom houden, zo voor hem als voor zy» 
ne Erfgenamen en Nakomelingen, het Prinsdom van Meurs, het Graaf, 
fchap van Lingen, de Materialen van Montfort, de Heerlykheid van de 
Hoge en LageZwahiw, de Heerlykheeden vanNealtwyk, Hoenderland, 
Wateringen, Oranje«Po|der, en 's Gravefande, betToIgeltvan Gennip» 
deBaionnie van Herftal in zyn geheel, de Heerlykheid van Turnhout, 
liet Huys in den Haag, genoemt het oude Hof , en het Huys van Hons* 
laarsdyk; en zal de lieer Koning bezitten de gezegde Goederen, Erf- 
Landen, Heerlykheeden en Huyzen, met alles wat daar aan en onder- 
hoorig is, Regten» Inkoroftent Jullitien, Hooge en Laage Gerechts- 
banken. Recht van Kerkelyke Goederen, Voorregten en Waardigheeden 
daar annex, Tiendens, Moolens en onderhoorigheeden , dewelke aan 
de gezegde Heerlykheeden en.geleege Goederen, in hun Diftridbopge- 
heeven wordende, zyn toebehorende, dewelke de Princen van Oranjea 
genooten hebben zonder nytzondering of onderfcheid, waar door de 
voorgezegde Princen die zouden konnen verkregen hebben, en ten op- 
zigte van de Huyzen met de Huyszieradeu die daar aan behooren en 
daar tegenwoord^ zyn ; zo (laat de Heer Prins af, zo voor hem als voor zyn 
Erfgenamen en Nakomelingen, Mannelyke en Vrouwelyke, ten voor- 
. deele van zyn Majefleid endelIeUs Erfgenamen» en Mannelyke en Vroo- 
welyke Nakomelingen, van alle-die voorige gefuftineerde Regten en Ei- 
gendommen als anders op de gezegde Goederen, Erf-Landen, Heerlyk- 
heeden en Huyzen,* zo qat hy, zyne Erven en Nakomelingen daar oit 
iets op kunnen eifchen, onder wai voorwendzel het o«k zonde mogen 
veezen. 

Z. D. H. zal het zodanig maaken, dat na de goedkeuring van deezea 
tegenwoordige Overeenkom'fte, men op zal houden, met het heffen van 
den Tol, het welk men tot huyden in. de Stad van Grave, ouder de 
naam van den Tol van Gennep,, gedaan heeft. 

Artikel Vr* 

De Heer Prins zal niets kunnen* te eifchen hebben ten'opzTgte van de 
Materialen van Montfort, uyt kragte der Vorniiflèn van het Hof van 
Ruremonde, van 4en 23. April 1704,, p/oig ook niets ten opzigte van het 
Prinsdom van Meurs, van het GraafTcbap van Lingen, en de bovenge- 
segdc andere Er%oederen, Heerlykheeden en andere Goederen, waar 
van deHeqrKpning tegenwoordig in ''t bezit Is, en in bet toekomende 
bezitten zal, uyt kragte van deeze tegenv/oordige Overeenkomlle, ou- 
der voorwendzel, dat dezelve vermeerdert of verbetert zyn, of wel uyt 
oorzake van de Proviiien, Agterüallep en Reftanten van Rekening[en» 
dewelke hun bevonden ten voordeele van wvlen den Koning Wiliiam» 
tn zyne Erfgenamen , ten tyde dat zyn Majeiteid van dezelve bezitting 
. Ss 3 bee& 



^i6 BESCtfRYViMG vms m STAO G&AVE^ 

heeft doen neemen, zullende- aHeiRe -Verbeteringen, Vermeerderingen^ 
Provifien, Aeterdallen en Reflanteu van Rekeuingeo , ook ten voordee* 
Ie Van den Heere 'Koning koomen. 

Artikel VH. : 

De Heer Prins van Qj-anje en van Naflliii , «al voor «yn deel hébben; 
en in ajlen eigendom houden: ^bvoor heni als voortyne Erfgenamen ea 
Navolgeren, allé de andere Ërfgoe^ren, 'Landen, Huyzencn andere 
Goederen , beherende tot de Nalat{ï)gfctap- van' Oranje^ zo ^n xipügtc 
van die, dewelke hem reets ovetzyn gegeeven^alfidie, dewelke zich 
noch tegenwoordig bevinden onder de befliering van haare Hoog Mo* 
gende de Staaten 'Generaal der Geünieerde Provinciën, of in handlen der 
Vreemdelingen Eonder een- enige uit te zonderen , als mede de üuyzea 
dewelke de Koning van Pruifchen Jegénwoordig fn't befeit beeft, 'en die 
hy l>em in *t vervolg eël overgeeven., gelyk ook alle de-Goeder^^ Erf- 
Landen, Heieriykhcedën en Huyzen, behöosende'toc de- Nalacefifchap 
i)es Huys van Oranje, <le welke ih het Bt6\ vën^ as^e Majedeld niet be- 
grepen zyn: Als eerüelyk dé:Er(^oederen reets aan zyne K. H. overgc- 
geeven, en die hy tegenwoordig befit; te weeten, de Meierialen van 
"Bredenvoort , de Tiendens van Buuren, de Heerlykheid van Seeven* 
bergen , het Hondenhuys in den Haag , de Tiendens onder Delft en 
Monfter, hetHuysj genaamt deKniydberg, €olnïsplaac en andere Goe* 
deren in Noord-Beveland, de 3&ronn ie van TiTeKleinv de Goederen in 
Hulfter-Ambagt, het Pallels'totBruflTel, de Ba!k)nnievaft Dieft, deHeer- 
lykheid van Zichera en 'Schèrpenheuvel , de' Heerlykhèeden van Roofen» 
daal, Nifpen, Ooflerhout en Dongen, de Heerlykheid van Steenbergen» 
de Heerlykheid van Prificen-Land , de Daronnie van Cranendonk, en de 
Heerlykheid van Eindhoven. 

Enten Tweeden de Domaihen, öf Erflanden /HeerlVkhèèdeny Huy- 
2en en goederen; -dewdke tegenwoordig nocfh'tWi'de^detteffiering vam 
'haare Hoog Mogende-de-Héeren Staaten Generaal idepGedniëetÜè Pro- 
vintien, of in de handen van Vreemdelingen zyn, zonder 'er een eeni^e 
nyt te zonderen, te weeten -hét 'Huys te Dieren met deszelfs onderhorig 
en afhangkelykheed^n, het Huy^ te Loo., met deszelfs onderhorig ea 
af hangkelyklieecfén,- de rieérlj^Rlféia van 'dé ^Bn"<Tér't óf ffierVaarr, de 
Heerlykheid van 'Geertrttydenberg-, met -de aan kleevlngen vari dien, het 
Marquifaat van Ter Veer erf vanVlifllïngen, de Heer)yhhéidVanSt;*Maar- 
ttensdyk én Scherpéwfiffé, JieftHüys van Söéftdyk^'tnet deaèelfe-otWerho» 
righeeden, het GtaèiffqhapVa'n.ffüüi^i^ het Gr*affehüp van Leerdame» 
van Acquóyi de flcêTlJ^kh^e^leii Van Grimbergen, Mtêrhiat'-eri-Voorft^ 
'het Burg graaffchap v*rt Aiitwer^, fle "Fafourrié Van Breda, 4ë Goe- 
deren van de Commandetye van Braqtie, de Raronnté vartGraa veen van 
het Land van Cuyk, de Heerlykheid van Wülemftad, van Ruigenhil, de 
goederen vanWeernhoutt Vyandcn, Sr.Vith, enDurgënbagv 'Daasbutg, 
tn Warneton. De Heet Pj^fns ^hebbende ftiér «beven ^;^ ïrèt Vj^iaê Artikel 
' ^ aaa 



»K JbANDS 'VASi CUYE. 327 

jHti 2)mefl'Mir}e(tefd den Koning van Bruifehen oviergegeeven » d^ Baron- 

Hfe v&ti Herftal in zyn igefheel , waar van- zyn S. H coc nu toe voor de helft 

' In 't bezie is geweed;^ t9\ in desxelfs plaats voor xjrn deel hebben» en to 

S^lyk houden in vollen eigendom zo voor hem als zyne Erfgenamen en 
avolgeren de Keeriykheeden van.Mónfter» Tér Helden, de helft van 
.Loosduinen, de Leenen van Polaanen, de Grondrenten gevoegd a:^n 
' fcétHiiys Van Nieuburgb7Ryswyk« groot vyftien Arpenten (een Arpenc 
• U^en' vierde mt)rgen'R]rnlandre maao) en $80; roMenv voor deezen in 
pagt gehouden by Fiötér Colint ■ , . . .' . 

Daar en boven zo zal'zjb Malfffteid^ de EoQing van Pruifchen Over* 
geeven, en geeft oVër aan den H«ere Prince, toe een byzonder tetken 
zynflf Vriendfchaps, het Huys van Nieoburg, geleegen by Ryswyk* en 
het Huys in 't bofch genaamd d'Oraoge^Zaal, gelyk zyn D. H. ook ont- 
laflzal zyn van de jaarlykfche renten van duyzent guldens, dewelke tot 
onderhoud van dit iaatfte Hijys betaalt moete|i worden uit d'lnkomflen. 
Iran Seyenbergen, wel veritaande dat de Doorluchti§e Prins gehouden 
sal zyn, te vergoeden aah den Baron van Keppel, de verbeteringen de- 
-"welke hy bewyzen zal, dat aati het Huys in het Bofch, en deszelfa on* 
derhoorigheeden zyn gedaan; en fnêgelyks zal de Heer Prins bezitten, 
dezelve goederen, erflanden, en Huyzen met de aanklevingen van dien,.. 
Regten, inkomflen, Juflicien, Regtbanken, Hooge en Lange, Regtvan- 
Kerkelyke goederen, voorregten en wakrdigheeden daar aan verbonden» 
, Tiendens , Moolens, en onderhoorigheeden, dewelke zyn toebehoo-« 
rende aan de gezégde Heertykheeden emGoederen , gdeegen- en opge. 
hecven, in hun diftri6t, waar van de Ptincen van Oranje genot -liebben 
gehad , zónder uytzond^ring ofonderfcheid , waar door de gezegde Prin^ 
een zulks moeten verkregen hebben, en wat betreft de Huyzen met der 
zelver Huyscferaaden daar toe behorende en daar tegenwoordig zyn, zal 
• de Heer Koning afllanr doen, en doed aflland zo voor hem als voor zy*. 
ne Erfgenamen, en Mannelyke en VrouweMe Nakomelingen ten voor- 
deelen van den Heere Prins ,. en zyne erfgenamen, en mannelyke en 
Vrouwelyke nakomelingen, van alle die vorige gefuftineerden regtenvan 
eigendom en anderen op de gezegde Goederen, Erflanden, Heerlykhee- 
den en Huyzen, zo dat hy, zyne Erven, en Navolgeren daar noit iets^ 
op te eifchen hebben». onder wat voorweadz«l o£ Titel het ook zeude^ 
aioogen weezen*. 

Artikel VIII. 

De twee Hooge Cöntra6tanten^ en hunne Erfgenamen, en Nakomelin- 
gen, zo Mannelyke als Vrouwelyke zullisn behouden de Titels en Wa- 
penen, waar van zy hun tot hier toe bediend hebben, ieder van zynen 
kant, ten opzigten van de Prinsdommen, Graafelykheeden , Heerlykhee- 
den, Huyfeneu Goederen toebehorende aan de Nalaatenfcbap vanOran^ 
jen , zonder dat zulks kan of moet enig naadeel toebrengen noch aan ' 
^yne Majeftciti den Koning. van Pxnjfchen,. noch^aaa.zyiie Doorluchtige 

Piince ,, 



nu ÉT"' 



528 BESCHRYVING van d» STAD GRAVE 

Prince, nocb aan bonne wedensfdrcfaé Er^«immeo, en Mttmelvk^ en 
Vrouwelyke Nakomelingen, noch afwykeii van de gediirigis iFolftandig- 
heid der wederzydfche overigften » door deese tegenwoordige 0?erten* 
komft gedaan. 

En aangefien tyn Majeftelc de Koning van FniyTchen heeft laate Uf* 
ken, zo gedurende de voorige Onderhandelingen, ala in het houden vaa 
deezen» dat ky met vergenoeging zoude fien, dat de Heer Prins zich 
niet meer bediende van de Titels van Mewrs en Ungen, zyn D. H. ie« 
verig in alles te voore te koomen , het geen tot vergenoeging zyns Ma* 
iefteits kan (bekken, heeft daar. van wel willen afftanddoen , gelyk 
117 daar vandoor de tegenwoordige overeenkomft afllant doet, daar on- 
der begreepen mede aan derzeiven Wapenen» zo voor hem, als voor 
syne Erfgenamen, Mannelyke en Vrouwelvke Nakoroelfaigen; gelvkook 
de Heer Koning door dezelve toegeventbefd wel heeft willen aflunddoen^ 
gelyk zyn Majefteit aflland doed, by dit Artikel zo voor hem als voor 
zyne Erfgenamen , en Mannelyke en Vrouwelyke Nakomelingen van de 
Titels en Wapenen, van bet Marquifaat van Ter Veer en van Vliffiogeo» 
zo dat de twee Hooge ContraAanten wederzyts hun niet meer zullen be* 
dienen in bet toekon^nde van de Titels en Wapenen, der boven ge« 
zegden* 

JlrtikelIX. 

En wat betreft de Vermeerdering, dewelke de Heer Koning zo wd 
als de Heer Prins hadden behoören Jaarlyks te genieten , uyt kragten 
van de Refolutie of het befluit genoomen , by haar Hoog Moogende den 
II. July 1711. en waar van de Raad der Domainen hen omtrent maareen 
jaar van betaalt heeft, om dat de andere onkoften; dewelken zy onver* 
mydelyk voor de dringende nooczakelykheeden des Nalatenfehaps gebou* 
^en zyn ge weeft te doen, en dewelke uyt kragte van dezelve Refolutie 
voor de Vermeerdering, de voorrang moed hebben, hen het middelniee 
gelatenhad, nochdedaartoe nodige Fondfen, om de betaling daar van te 
vervolgen. Zyn Majefteit zal afllant doen, en doedaflland van allereg- 
ce en eifchen, dewelke hy ten dien einden zou konnen formeren, en 
vervolgens van de agterftalien, die hy zou kunnen eifchen, en die ten 
voordeelen van de Generale MalTa des Naalatenfcbaps zoude koo* 
men. 

Artikel Z. 

Dewyl *er andere zyn, die in qualiteit van Erfgenamen, of kwazi ze. 
noemen te zyn, eifchen komen te doen» op een gedeelte der Goederen, 
Erflanden en Heerlykheeden des Naalatenfcbaps van Oranje, dewelke 
koomen hi de tegenwoordige verdeeling. Zoo belooven de twee Hoo- 
ge Contraftanten eene wederzydfche Guarantie teegens alle de Eyfchers, 
en den anderen over en weer by te fpringen, «Ueen bet middel vin de 

Wape- 



^^^^g^^g^^^^^g^ 



j 



S.lli LA9X>S VAN CUYK. %Z9 

Wttpenen opte neemen uytgezpndert» .mee allerlei middelen, daeden 
CD andere weezenclyke en behoorlyke uycwerkingen , die hun regt aan 
hen beyde te gelyrk, of ieder in het byzonder aan de hand kan geeven* 
Na dat sulks het bequaamfle voor de Gemeene Jntreden, en tot behou* 
denis des gerude bezittings en genot van alles het geene dat d'een aan 
d*anderepartye, by deeze overeenkomt overgegeeven is, zal geoordeelt 
worden, en zal deeze guarantie of borgtogt, voornamcntlyk zien op de 
pretentien des Prins van Naflau Stegen, gemaakt op eenige van de ge- 
zegde Goederen, Oomjainen , Heerlykheeden , &c. en de Heer Prins 
clfcht hem zyne A6lie in te (lellen by manier van tuiTchenkoraing of wel 
anderzints, tegens den gezegden Prms van Nafflau Siegen, dewelke zya 
Majefleit met alle mogelyke iever en drift vervolgen zal , en zyu Maje« 
fteit verbind zich alle andere bedenkelyke middelen in het werk te (lel* 
' Icn, zo in Regten als buyten Regten» om de gezegde Prins te doen af- 
bQuden, van eene zo onregtvèerdige en weinig gegronde eifch. 

Artikel XI. 

De Heer Prins zal op zich neemen, en neemt op zich alle de voorle- 
^ene fchulden, de^'elke in het generaal verbonden zyn op de nalaten- 
fchap van de bovengezegde Hecren Princen des Huys van Oranje, daar 
onder- begrepen de voorgaande fchulden dewelke tot den dag des teke* 
lilnes van deze tegenwoordige Onderhandeling verbonden zyn op het 
Weltland, en het Penfioengefteltby maniere van Fidecommis, door den 
< Prins Frederik Hendrik, aan de Heer Frederik van Zuiledein, en aan 
zyne Nakomelingen, zo voor het voorledene als het toekomende, uytge* 
zondert die, dewelke zich bevinden tenvoordeele van den Heere Koning» 
en zyn D. H: zal daar en teegen alleen genieten alle de wezentlyke fchul- 
den , en zodanige andere Penfioenen , dewelke daar aan kuqneu behoo- 
ren , daar onder begreepen de aangeflelde renten by de ^taaten van 
Holland en Zeeland in herjaar 1584. ten voordeele van den Prins Fre- 
derik Hendrik van Oranje, zo voor het gepalTee^de als het toekomende» 
zonder 'er eenige uyt te^zonderen, dan die dewelke zich bevinden tot 
laflen van zyne Majedeit, gelyk mede de Eifchen, dewelke de twee 
Hooge Contraélanten d'een tegens den anderen zoude kunnen makken , 
zullen uytdrukkelyker hier onder vergoed worden, en de twee Renten 
van 80. duyzent en 10. duyzent guldens verbonden op de regten van het 
!n enuytgaan van de Maas, ten opzichte, van dewelke byzonderlyk o- 
vereengekomen is, op de volgende manier. 
# 
Artikel XII; 

Wat belangt de twee Renren.van 8o»;en 20. duizend guldens, verbon- 
den op de in en uytgaande Regten van de Maas, k vadgedelc en over- 
eengekomen, dac de Heer Koning voor hem zalhebben die van to. duy- 

Tt zent 



)30 B£SCHItyVlN6 rAtt ut STAD GRAVER 

# ^ sent culdens, en de Beer Prins zei die f tnaa duyzebt goMens voot zpi 
*^ deel hebben. 

Artikel XOL 

En uret belengt de Bgfterftalien na die twee Renten , dewelke atn de 
Nalatenfchap t*2edert het Jaar 1703. toe de tegenwoordige goedkeuring 
tan deexe Övereenkomfle verfchuldigt ayn , is 'er overeengekomen dal 
de2elve 2ullen verdeelt worden onder de twee Hooge GontraéUnten, 
en daar ieder voor de helft ran genieten tullen; doch niet te min, wel- 
verdaande dat 2yn MajeCleit de Koning van Pruyfclien niet zal gelioudea 
lyn iets toe te brengen tot de betalinge van die agterflalllge Jaaren, 
fciioon hf aan de inkomende en uytgaande Regten van de Maas t*2e- 
4ert l)et Jaar 1713; deel gehadt heeft. 

Artikel XIV. 

Dewyl onder de tegenwoordige fchulden des Nalaatenfchaps zich be* 
vinden twee fiirchen ten laden des Konbigs van Spanje ^ verbonden door 

?^ie Majefteit op de inkomften der indien» door onderhandeling van 
en 26. December 16Ö7, d'eene eeoe Jaarlykfche Rente van 50. dny^ 
zend guldens» en d'andere een Kapitaal v^ 120. Juyi'end Kroonen. 
De Heer Koning verbind zich» en belooft 4en Heexe Prtnlfe te onderdes* 
den met alle goed^ dienflen, tot het vexkiygèn en betaling van dezelve 
pretenfien, ea zyn Majedeit zal traden hem die tie doen ve^krygep» zo^ 
van het voorledene als voor Jaet toekomende. 

Artikel XV. 

Wat belangt de voorledene en tegeuwoord^e fchulden, verbonden o[> 
ieder DomaiDe , Heerlykheeden of Goederen in hetparticuUer^.is 'ev 
vafl gedeit en overeengekooment dat uyt^ezondert aie,'(kwelke ver* 
t>onden zynop liet Wed-Land^ waar van hier boven eene Ichikking Ia 
gemaakt geweed» alle de andere zullen blyven ren lade of voordeele 
vao die der HöQge Contraflanten , die daar bezitter van zal zyn« ea ook 
zullen koomen ten voordeele van die d^r Hooee Contradanten , die de- 
zelve voor ayn De.ei zal hebben, niet alleen alle de Vrugtcn en Inkom- 
den, dt: welke ^y van. de (joederen en Landen, dewelke zy aOueiyk of 
' regenwoordig bezitten, hebben getrokken -, maar ook alfe de lijkom- 
ften, Vrugten, Agte'rdallen' en 'Rcdanten van Rekeningen , dewelke noch 
van de Goederen en Heerlykheeden, me zy by deeze Verdeeling ontc 
fangen , niet betaalt zyn. * 

Artikd XVf. 

Ten opügte v«n de jjuweelen en 2Uv^ Serrleii ^ wélk c^vondenis ia 

de 



SV LANDB VAM.CUYK. {)! 

de Nthtiogfchap Ttn Niffira Oranje, it men oveteengekoomoi dac"^ 
men zich van d*eene xo wel als d'aadere Xant tan de Vefdeeliact de- 
welke In bet jaar 1702. gedaan ia» zal hoeden. 

Artikel XVn. 

En om voor te koomen alle nienwe oorzaaken van dirputen en onee* 
nigheeden tuifchen de twee BtoOge CoBüraébanten, en op die wys geheel 
het heilzaam voorwerp dat men zich bv dit Verdrag heeft voorgeftelt» 
ie moogefl verkrygen » 10 zuUen ty weoerzyts afftand doen , en doen af- 
fiand» zo voorhmi ala voor hunne Erfgenamen» Manneljite en Vrou» 
welfke Nakomelingen , van alle andere A&ien en Pretenfien, die zv 
ten deezen opzichte d*een cegem den anderen kunnen in 't werk gcfteft 
heliben, of noch zoude kuinen in het werk (lellen t hoedanig die ook 
sonde moogen weezen» en om wat voor redenen en voorwandzeb hqt 
sf » en zullen alle A£Ueo en Pretenfien geheellyk ah vergoed en vemie* 
tigc zyn; zo dat de Proceflbn en Proceduren, Vervolgiogen hunner op- 
figte» wederzjrts zullen ophouden en te niet giedaaa, zo dra decze Over- 
cenkomft voor goed zal gekeurt zyn. 

Artikel XVÜL 

Men zal uyttrekken en getiouwelykaan de twee ContraAanten geeven» 
feMc zy zollen weienyH uyttrekken en ovbrgeeven d'een aan d'andere» 
in net Origineel alle Titels» Hand vellen» Documenten» Regiders» Re- 
keningen» en generalyk alle de Befcheiden en Papieren» dewelke zvn 
betreiende de Goederen, Erf*Landen» Heerlykheeden en Huyzen» de- 
welke haar bevinden van d'eeno en d'andere zyde in hunne Verdeeling» 
en waar van zy den eigendom en bezitting» door deeze tegenwoordige 
overeenkomt» wederzyts hebben oveigegeeveo» waar me^e ieder na 
zyn welgevallen zal handelen « en zo als hy het vpor zyne intrefl het 
beft zal bevinden te behooren, en dat niet alleen ten opzichte van de 
. Befcheiden en Papieren» dewelke zy wederzytt in handen hebben» maar 
ook ten opzigte van die» dewelke oyt kragte van d'Adminiftradp van 
haare Hoog Meende, in bewaring van den Raad de Domaineo van 
v/ylen den Kening Willlam zyn. 

Artikel XIX. 

Zo dn decze Overeenkonft geflooten en goedgèkenn fal zyn » zo zul*, 
len de twee Hooge Gontraéhinten hun gezamentlyk adreflèeren tot de 
Heeren Scaaten Generaal, der Oennicerdc Provintien, als Esecuteurs 
vaa de TciUmenteo van wylen WiUiam den lil. Koning van Groot«Bre- 
tagne, en van den Prinfe Frederik Hendrik van Oranje, om ben me* 
dedeeling van deeze Overeenkomft te geeven» op dat daar iqrt volge- 
deoïcri^ derOoederjn^ Domaineo». Heerlykheeden. en HuysaQt met 

Tta de 



332 BESCHRYVINQ van db STAD GRAVE, 

V de Bercheiden, dewelke tot dezelve befaooren , en die wederqrtr in 
hunne deeling koomen , en zich als noch bevinden onder de beftiering 
van haare Hoog Mogende; en zuilen hunne Hooge Contraétonten we- 
derzyts overeenftcmmende, alle hunne zorgen infpannen» dat die U7t- 
kering zonder vertoeving, en zo dra het mogeifk zat zyn , gedaan 
werde. 

Artikel XX. 

De tei;enwoordfge Overeenkomfl zal door den Heere Koning en den 
Heere Prince geratificeert en goedgekeurt worden, en de Brieven van 
ratificatie daar van in den terrojm van vier weeken worden gegeeven» 
of zo veel eerder als het zal kunnen gefchieden, te rekenen van dea 
dach des onderfekenings van deeze. Tot bekrachtiging , hebben v/y 
Staats-Bedienaars van z^ne Majeileit den Koning van Praifchen, en zyn 
Hoogheit den Prince van Oranje en Nafi^, tift kragte onzer wederzyd- 
fche Volioagten, in de name der gezegde, deezer tegenwoordige Over* 
eenkomd, met OMfe gewoonlyke handtekening getekent, en het Zegel 
onzer Wapenen doen opftelleny tot Beriin den 14. van de maand Mej 
173a. 

Getekent: 

A. B. Borken, H. van Podewils. G. H. van Tuleaeier*. 
(JL SO . (L. S.) (L. &) 

Gedaan tot Dieren, den 16 van de maand Junf i732« 

Getekent: 

D. V. Lynden tot de Park* H. van Ayloa» I. Duncan. 

(L. S,) (L. SO (L. S.) 



/ 



Hier volgt den f nhout des Volmagts ran Zync Ma« 
jcfteicdcD Koning van Pruifchen. 

P^ederikWIIHam, door Gods Genade Koning van Pmyfchen-, &c. ftc. 
&c. fT. T.) aan den geeiien .dewelke deeze Brieven zulienzien. 
Heil. Zyn Hoogheit de Prins Willlam Karel Hendrik Frilb, Prins van 
Oranje en van NalTau, Stadhouder en Cafiitetn, en Adhiiraal Generaal 
van Guelderland en van tiet Gr^ffchap van Zutphen, Erfelyk Stadhouder 
enCapirein Generaal van Vriefltmd, Stadhouder en Capitein Genidtta] van 
Groeningen en Ommelanden, en van het Land- van Drenthe, en onze 
waarde Neef, ons hebbende doen te kenn.en geeven , dat by wenfchten 
in 'er minne met ons ce vereenigen, over de oneen igheeden, opgekoo* 
BCD na de dood van William. de ÜL Koning van Oront-Bretagne hoog* 



xnlavoevanCUYK. 313 

lofftflyker gebeugenis, ten opfigte des Nalatenrchaps van Oranje, zo '^S. 
bebben wy de band met zo veel te meer vermaak daar toe gegeven, om 
dat wy opregtelyk wenfcbte met de gezegde zyne Hoogheid , te eindigen 
de boven gezegde onenigheeden op regtveerdige en billyke voorwaar- 
dens, en wy iiebben tot dat Heilzaam voorwerp geflelt, gedeputeerd, 
onfe Staats Bedienaars, en van Oorlog, on?e Luitenant Generaal. A* 
inaan Bembaifd van Bwke^ Hendrik Vën Podewils, en fViUiam Henrik van 
Tbuiemeier^ aan wien wy hebben overgelaaten , en laatcn door deeze 
tegenwoordige over, getekent met onfe hand, Vollemacbt cnGezach, 
om in onzen Namen, te handelen en over een te koomen met de Staata 
Bedienaars, dewelke van wegen de gezegde Allerdoorlugtigde Priufe, 
voorzien zullen zyn met een diergelyke Volmagt» over deeze Overeen* 
komd te beHuytcn en te tekenen; Belovende trouw en op het Koning- 
lyk woord, voor aangenaam te houden, goed te keuren,' en toeüemmen^ 
vervullen , en naarkoomcn alles 't geeue dat de gezegde Heeren van 
Borke, van Podewils, en van Thulemeter verhandeU» beüooten en gete> 
kent zullen hebben , met de Suats Bedienaars van den Hoogloffelyken 
Prins , zonder *t zelve oit te overtreden noch toe te laaten dat zulks 
overtreeden zal worden, om wat voor zaaken of onder wat voorwend* 
sel bet ook zoude moogen wezen , en te doen afvaardigen , en te geeven 
onze Brieven van goedkeuring, in den tyd, dewelke zy die belooft heb* 
ben te zullen beforgen. 

Tot bekragting van 't zelve htbben wy onzen Konlnglyken iZeegel aan 
dh tegenwoordige gezegden , doen ftelleii. Gegeeven tot Beriln den u 
van Maart 1732* 

Getekent: 

(L. S.) F. W I L L I A M» 

Lager ftond» getekent 

A.B. Borken. H. van Podewlti* 

Hier volgt den Inhoud des Volmagts van zyne 
Doorlttgtigfte Hoogheic ^ den Heere E^inTe 
van Oranje en van Naflau. 

Wllliam, Karel, Henrik Friia, door Godts Genade Frins van Oran- 
ge en van NaflTau &c. &c. &c (T. T.) aan allen die deeze Brieven 
sullen leezen. Heil. 

De begeerte die v/y altyd gehad hebben , zekere dach ons tn 'ev min- 
se te verenigen met zyne Majefteitden Koning van Pruyfchen,. over de 
onenigheeden,. dewelke altvd tulTchen zyne Majefleit en Ons in weezen 
waexen^ aangaande de Nalaateufchap, agtergeiaaien. by het Huys van 

Xt 3 Oraiiie 



^}4 BESCHRYVIN6 vak de STAD GR AVE, 

Oranje, en laaftelyk by WiHiam de IIL Koning van Groot BretagneHoo'g- 
lofFelyker gedagteniffe, was oorzaak dat wy met ver^enoeging onrfegen 
de openingen , dewelke daar van deed de Hr. Duncan in het begfn van het 
voorlede jaar, dat de verbinteniflen die hy had met de Heer L«j/dfix, 
Raad van het Hof van zyne Majedeit in den Haag ons gelegentheid fou» 
de kunnen geeven , by onze meerderraarigheid te hervatten de laatfleon* 
derhandeling begonnen totfierlin in het Jaar I7t2. en dewyl door zy- 
ne Majefleit de grootfte tegenkantingen, dewelke de voortgang daar van 
belet hadden moeften weg genomen worden, wy eindelyk koden hoc- 
pen dezelve gelokkiglyk te volvoeren. Onfe meerderjarigheid was zo drt 
niet, of wy bedienden ons daar van met vetgenoeging. De Heer Luis* 
dos toeften de meningen des Konings zyn Meefter » en zyn Majefteit 
verwaardigde zich daar gundelyk op te antwoorden, en van zyne kant 
. te verklaaren, dat hy opregtelyk wenfchte metons te vereenigen opregt- 
vcerdige en redelyke voorwaardens, engeneigt was te doen onderzoe- 
ken tot hoe ver men was gekomen in het Jaar 1722, en zulks te ftellen 
tot een foort van grondReüing van eene nieuwe Onderhandeling. Men 
hervactede den draad van de vorige G)nferentien. d'Onderhandeling 
door de handen van de Heer Luifctus en Duncan, dewelke hun beiden 
in den Haag bevonden , by de hand zynde om daar van mededeeling te 
geeven, het welk zo gelukkiglyk gefchieden, dat zyn Majefteit toeltonc 
iemand van zyne vooruaame Staats Bedienaaren te volmagtigen , om die 
zaak zo heilzaam tot een voleindig beflait te brengen, en daar van de 
overeenkomt in forma te teekenen. 

Het is dan om die zelve reedenen, en goede opletteotheeden, ons daar 
toe beweegende , dat wy ons volkomentlyk verlaaten op de bequaambeid, 
iever en getrouwheid voor onzen dienft van Diderik Baron van Lynden^ 
Heere van Park, Brigadier en Collonel van een Regiment Ruitery, on* 
zen grooten Hofmeefler; van Hobbe Baren van Ayhui^ Collonel van een 
Regiment Voetknegten, onzen Grooten Stalmeefter en Droflaard van ons 
Graaf fchap van Buuren; en van yoi&miZ)Bn(dii, onzen gewoonlykea Raads- 
heer, en Requeflmeeder, Raad- en Rekenmeefter van onze Domainen; 
Wy hebben die benoemd, gefield, gedeputeerd, door den tegenwoordi- 
ge getekent met onze hand, zo gelyk wy benoemen, llellen en deputee- 
ren den gezegden Heeren van Lynden , van Aylua en Duncan , en wy 
hebben hen gegeeven , en geven mits deezen volkomcxvolmacht en fpe* 
ciale lafl om in onzen naamen te handelen met de Staats Bedienaars van 
zyne Majefleit den Koning vahPruifchen, voorzien met eene gelykc vol- 
macht, en te befluyten en te teekenen zodanige Verdeeling en Overeen- 
komft ten opzigten des Nalatenfchaps van Oranje , als onzen gezegde 
Staats Bedienaars, ingevolge hunne indruótien zullen vinden tebehoo- 
ren, en met onzen intrefl overeen te komen. Belovende trouw én by 
het Princelyk woord voor aangenaam te houden, vafl en voor akydftant- 
baar, volvoeren en uytvoeren alles wat de gezegdQ Heeren van LyAden^ 
van Aylua, en Duncan vaflgeflelt, belooft, en getekent znïlen hebben 
iiyt Kragte van deeze tegenwoordige volmadK , zonder ooit 't zelve te 

ovcr- 



ÉM^M^nOftriMMMH^aiek^M 



1 H L A N D> V A N G U Y IL 33 jT 

OTertreden* noch toe te laacen dat «ilks overtreeden wordt omwac zaa- 
ken, en onder wat voor>vend2el het zoude mogen weezen , gelyk ook te 
doen afvaardigen onze Brieven van goedkeuring in goede forma, en te 
gee^n onze Brieven van goedkeuring in den tyd, in dewelke men over- 
eengekomen is by deeze onderhandeling ^Iks te doen. Tot bekragtiging 
hebben wy ons Zeeget op deeze tegenv/oordige doen ftellen* Gegeeven 
COC Leeawairden, den 4. vau Mtarc 1732. 

Getekent 
(LS.) 

W. C. H. F. Prins van Oranje. 

Hitr volgt de Goedkeariog van Zync^Mijdteit 
den Koning van Pruifchen. 

FLederIk Williatn, door Gods genade Koning van Prutfchen, &c. &c 
&c. (T. T.) aan allen die deezen Brieven zullen zien. Heil. Gezien 
en onderzogC hebbende de Onderhandeling, dewelke onze Scaats«ISedie- ' 
naars en van den Oorlog, de Luitenant Generaal , Adriaan Bembard 
van BoTêke , Hendrik van Fodewils^ en William Hendrik van Tbulemeier; uyc 
luragte van de Volmacht die wy hen hadden gegeeven, beflooten heb- 
ben, gearrefteert, en getekent den 17. van den tegenwoordige maand 
Mey, met de Staats-Bediepaars van den Hoogloffelyke Prlnce Wltliam 
ICarel Hendertk Frifo, Prins van Oranje en van NaflTüU, &c. &c. &c. 

Sr. T.) te weten, met de Heeren Didetik Baron van Lymkn^ Heere van 
arck, Brigadier en Collonel van eeo Keglinent Ruitery, GroorHof- 
ineefter van den gezegde Heere Prince, Hohhe Baron vanAylua^ Collo- 
nel van een KegimentVoetknegten, zynenGrooten Stalmccller en Dros* 
(aard van het Graaffchap van Buuren , en JiAan Dtincan , zynen gewuo- 
ne Raads-Heer en Requefl-Meefter , Raad en Rekenmeeder van zyne 
Domeynen, ook voorzien met Volmacht van zyneat-wegen» van welke 
Ondcrbandeliog- den Jaboud volgt : 

Fiat Infertio» 

VfTT de bovengezegde Onderhandeling In alles en In ieder Punt ett 
W Artikelen, die daar in begrepen en verklaard zyn, voor aange- 
naam houdende, hebben dezelve aangenomen, goedgekeurd, geratte 
ceert, en door deeze tegenwoordige bevefUgt, belovende trouv/ en op 
't Koninglyk woord na te komen 9 t*onderhouden en doen onderhouden, 
opregtelyk en ter goeder trowv, de gezegde Ouder handi;llng, in alle de 
Punten in dezelve begrepen , zonder daar cegens te gaan , nocb te dui- 
den dat daar tekens gegaan werd, noch dired, noch indired, in wac 
voor een zöort en maniere hei ook zoude mogen weezen. Tot bekragti- 
ging van het zelve, hebben wy deeze tegenwoordige eigenhandig onder* 
üfcoBC» ea op beiarive OBsengrooiea Zcfel doen zetten», gegeeven tot 

Bet- 



3}5 BESCHRYVING van D£ STAD GItAVE, 

^'^ Berlln den dertif;ften dach van de maand van Mey» in bec Jaar des ge- 

nade 1732. en onzes Regerlngs hec cwimigde. 

Getekent: F. W x L l i a m. 

Lager (tont 
Gecekenc: A. B. Borcken, H. vanPodewils. 

Eu gezegelt met bet grooce Zeegel vaa Hoot Wafcb« 

Volgt de Goetkeuring van Z. H. de Prins van 
Oranje en van Naflau. 

WlKam Karel Hendrik FrifOt door Godi genade Frlns van Oranje en 
van Naffau, &c &c. &c. (T. T.) aan allen die deeze tegenwoor- 
dige Brieven zullen zien. Heil. Gezien en onder 'c ooge hebbende de 
Onderhandeling, dewelkeonze Staat^-Bedienaars, Diderik Baron tuuiX^ 
den 9 Hcere van Park, Brigadier en Colonelvan deRuycery, onzen Gróo- 
ten Hofmeeüer, Hobbe Baron van ^ylva ^ Collonel van een Regiment 
Voetknegten , onzen Grooten Stalmeeftèr en Oroflaard van ons Graaf- 
fchap van Buuren, en Joban Ducan, onzen gewoonen Raad en Requeft- 
Mee(ter, Raad en Rekenmeefter van onze Domaincn , uyt kragte van de 
Volmacht die wy hen hadden gegeeven, beflooten, gearrefteert en ge- 
tekent hebben , den feftienden van deezen tegenwoordige maand Juny, 
met de Staats-Bedienaars van den Allerdoorlugtigfleen zeer magtige Prin* 
ce, Frederik Wllliam, door Gods genade Koning van Pruifchen etc. &c. 
&c. (T. T.) te weten, met de Heeren Luitenant Generaal Adriaên Bern' 
hard van Burcke^ Hendrik van F odewils ^ en fVtllum Hendrik van Tkuïemeier. 
ook voorzien met Volmacht van zynent-wegen, van welkers Onderhan* 
deling den Inbottd volgt: 

Fiat Infertio. 

WY voor aangenaam houdende* de voorgezegde Onderhandelfng in 
alles en in ieder Punt en Artikelen » die daar in zyn begrepen en 
verklaart, hebben dezelve aangenomen, geratificeert, en door deeze te- 
genwoordige beveiligt , belovende trouw en op 't Princé weord na te ko- 
men , te onderhouden en doen onderhouden , opregtelyk en ter goeder 
trouw, de gezegde Onderhandeling in alle zyne Punten in dezelve be- 
grepen, zonder daar tegen te gaan , noch te dulden dat daar tegens ge- 
gaan word, noch direA, noch indireA, in wat voor een foort en ma- 
niere het ook zoude mogen v/eezen. Tot bekragtiging van het zelve, 
liebben wy deeze tegenwoordige eigenhandig ondertekent, en op het zel- 
ve onzen grooten Zeegel doen zetten. Gegeeven tot Dieren , den 30. 
dach van de maand van Juny, in het Jaar des genade 1732. 

üttckcnt: W. C. H. F. Prins van Oranje. 

En gezegelt met h(t groote Zeegel van Root Wafch. 

De 



liaaai^s^gTSii r-^— n M 



INLANDS VAN CUYK. J37 

De regalia (i), domeyneo cd goederen der heeren van Cuyk ' 
beftaan eerftelyk ujt de leenen, welke van oude tyden al heel 
conllderabel (2) fyn gewceft foo binnen als buycens lants, foo 
vcelligtbyde Icenboeken noch gefien foude konnen werden. De 
leenkamer en hof raad (3) plagt voor delen gehouden ce werden 
in een cierlyk aparcemenc op het cafteelcet Grave, daar van ge* 
noemt de Cuykie kamer. De leenen werden nu geregeert door 
den amptman als Stadhouder, leven leenmannen asfesforen (4)9 
een leengriffier (:die de hergewaden ontfangt en aan den Raat 
vande Koning verrekent:) en een leenvinder of boode. 

Hier nae volgt den Hapfen Maaftol (f), die ik onder corredie 
vermeene dat cygenilyk den Cuykfen tal is, en die wy hier voo« 
ren gtfeyt hebben, dat de heeren van Boxmeer half behoort en 
ieder feparaat ontfan^en wort, defe plagt men eertyts te ver« 
pagtcn en naderhant in admodiatie uyt te geven opjle lyft fub 
No. 103. {6). Hier by profiteren de Prince van Orznge ook 
de Litfen tol volgens de lyft No. 104. (7). Defe werd by de 
coopluyden nog eens tot Vcnlo aan 't comptoir van Spangieii 
en fulks tweemaal betaalt. Belangende defen Litfen tol (») hebben 
de Staten in der ty t aan wylen Prins Maurits gelaten in tegen* 
ftelling van eenige fyner goederen in Brabant hem door confisca* 
tie benomen , en is foo confequenter gebleven , hoewel den 
Staat haar regt van revocatie tot nog toe altyt hebben geprotes- 
teert en levendig gehouden. Hier toe beeft den Koning van 
PruyfTen (9) den Prince van Orange Ao. lé-^S* ook begiftigt met 
fyn Cleefs licent en Gennipfen tol (10). Siet de lyften No« 
105. welke wel eer op Genniperhays alias *tHuys tenHaag plag« 
ten ontfangen te worden. Alle defe tollen werden nu gecol« 
lefteert dpor een ontfanger en een contrerolleur op de taxatie 
van twee beflenders (ii). Nae het afgeven van *t voorfz. Cleeft 
licent en Gennipfen tol beftonden die van Cleef aldaar een nieu 
befwaar te praftiferen om met de tyt toe een anderen tol te 
begrooten, dan wiert Ao. 1698. ingetrocken en vernietigt, 
Ao. 1 706. eygent fig de Pruyflife Majt. wederom dit Cleefs li- 
cent en Gennipfen tol, doende fig daar van aldaar betalen , en 
bleef men het ook tot Graye ontfangen (vi). 

Vv Daar 



3}S BESCHRYVING van de STAD GRAVÈ 

^ Daar nae komt in aanfien het gemaal foo in de Stad Gravc als 
door *egatrfchehnr van Cayt mctfyn gcregrigfreyt en dwang. 
Namentlyk tot GRA VE behoort de Stad met de vryhcyt van 
dien, tot CU YK behoort de gehecfe gcrigtsbank met het dorp 
'Beers, tot BEUGEN fyn bedwongen de uythocken met hef 
Ledeacker en Hulsbedc , rot MIL is Wanroy en St. Huybert met 
kaar diftriacti. BOXMEER met Sc. ANTHOiVIS bchooren 
tan haar eygen Heer. St. JANSBEEK cam annexis is in fso 
ver onbedwongen, dat het of by fig felven blyft, of tot Box- 
meeren Vierlingsbeek kan htcn malen. YIErLINGSBEEK 
jfynde een watemofen heeft ook tot fig Maashees, HoItFiees^ 
Bfackerr, Graenfngen, Vortum^eBrOverloon, OPLOO, GAS/- 
SEL en EESSCHAREN lyn onbedwongen, mits blyvende bia7 
nens fents^ ew NEERLOON int Kant van Ravcfteyn gelegieii 
heeft geen dwang. De gercgtigheyt van 't gemaal ten profytc 
vanden Heer fs hcrfeftrcmfc ^dedtc, dat by middel van fchep- 
pen al vry wat flordig genomen wort, vrant imant by exempel 
lé. fadten egaal kcfonr ter molen^ doende, wilden molenpagter 
niet content (yn een daar van voor iïg te nemen , maar preten- 
deert op elke fak fynr fchepvat te gebruyken : tot beteugeling 
van wdk en om^de luyden niet te verkorten by de Lantkaari art: 
5*3. een waag op de molens geordonneert was, dan dit is al mede 
In ongebruyk. Dit gemad plagt alle jaar verpagt te werden^ 
' maar Ao. rdj^. heeft men best geoordeelt die van doen voort air 
Ie drie jaaren re verpagten , met ordre aanden aankomenden pag^ 
ter ten lafle vanden i^gaafndb by pegeling of bnderfoek vcrgoer 
Sxi% en uytreyking te nemen vant geen tyde des afgegaane ge^ 
malen, maar niet g;econfmneert is. 

E^ Hebren bouboven int Nederampt fyn dertien in 't gptal,' 
namentlyk: twee onder Beers, als den Hicrfen of Oudenhof met 
den Nieowenhof, een onder Gasfel genaamt den hof ten Holt^ 
fes ondin* Mit als den hof genaamt ten Rove aan de kerk^ de 
VToct,. de Volre, aan het Hecken, en de Nieuwenhof, en vier 
onder Ëeficharen, als de Sant voort, de Schaapsdyk, de Logt 
en-Höogfaal. Ifier ontrent was hooghdienftig de plantagie of 
boutgewas om dito hovon te beneficieren, die nu t famen bo- 

meloos 



za XrAMDS VAM CUYL {jp 

Bieloos ü$m^ ditïs eygefitljrlc het dcvoir vande Waltgraaf^ dsc 
wei geern de oiule bcKMOcn en \ verval beeft ^ naar lioyt bj 
poot. 

Voort faeeft Jen <7raDtheejr iDt Nederampt drieeyke boffdbeo 
of ftrucl gewasden befaaiven de opgaaode boomco ,: dek fynoet 
'haarfaenaaoingen jfi i^^parceelenondeiicfaeyden, en^verden al* 
k üeven jaar twe en twe verpagt en gefaottweo. Over dcfe bos* 
fibhen h een tocfiender, die mea W^tgraif (13) of eygentlyk 
Wakgravex' noemt ^ om de bosfchen <^gen h&: berovoo vaoc 
boutgcwafch^ item het afeeten van poerden en bee^en en ande* 
refchade te bewerken en bewaaren, ook om toefigt te nemen 
dbc de ftronkeu en wortels in 't houwen niet gefcluuiden of ge« 
doQt worden t maarbehoorlyk gefbaak blyvenom weer ae kon» 
nen hjgroejen. Ik weet ntct <utt defeo Wakgneif bo?en fynge* 
oorbide emohimenten (:die hier niet fiü aandoen:) eemg traoo» 
ment heeft, dan wel eenig^ tnkomflen van rogge onder *t Lede* 
acker. Ook heeft de Koning bem voor eenige jaaren nog een 
koorn tient gegeven ^ van oots' wel genaamt 'des Walcgravers 
tient y dog die egier hctoowa noyt aan haar gehooit lieefi:. 
Wort ook gefeyt dat faoogftged« Syn Majt« hem voor eenjaar 
of vier defTeirs^ Crayenbos in enpagt gegeven feade hebben, dat 
al een hops fiukje lanc is, immers hy heeft faet.nytgeroyt, tot 
bonwlanc gemaakt, en. dusver met geen kleyn voordeel j^e* 
bmykt. Men hoot^ Too defe fao&h^i onder een goec opfigt 
waaien , dat fy den Ueer in corte jaareo wel ee» derde part meer, 
jae dat lyk-elyk foade leodereo. 

Hier toe hebben de Heeren door *t gamüche hit de tienden^ 
hoewel als voorfz. dat die van Boxmeer nu een groote en fom- 
mige particulieren daar ^lijdere portien in l^jdtten^ defe tiende 
werden alle jaar verpagt. 

Ook heeft denr Heer ^eel tfaynTen en eifpwceav dtedeo Reiit- 
piccfter vande Domeyntn (14) onrfangt. Men plagt daar bok 
Ceurmonre ( 1 5) en lyls^c wins goederen ( 1 6) te hebben , van wel- 
ke laatibe feort nog eenige incH^veramptryn, en van defenatuer, 
dat de potfèffears van lyfrgewïns goederen net twe levendige 
haoden moeten te boek Saao^ en foo wanneer een komt te fter- 

VV X ' ^ . • ygll^ 



.-i^ 



540 BESCHRYVING van m STAD GRAVE, 

^ ven, moet binnen fes weeken nae *t overlydenwan den verftar* 
** ven poffefTeur een^ander te boek geftelt worden, en ten behoeve 
vanden Heer betalen een dubbelde pagt, en foo wanneer delyfs- 
gewins landen verkogt worden, foo moet den koper met twee 
handen te boek komen, en betalen ten behoeve vanden Heer 
voor 't rcgt van dien een dubbelde pagt. Als by exempel N. 
gele jaarlyks voor lyfsgewin c. mal. 2. icster haver, foo nu een 
hanc te boek moet komen, foo moet die geene die neven de le- 
vendige bant te boek komt ten behoeve vanden Heer voor \ 
regt van lyfsgewin betalen de vootfz. vyf malder twe jefter, en 
foo het lyfsgewinsgoet verkogt wort, moet de pagt 'met twe 
levende handen werden gewonnen, en voor het te boek ftellen 
len behoeve vanden Heer betaalt werden tien mal. vier fefter. 

En eyndelyk is de Roomfe geeftelykheyt haar goec en eygen* 
dom geconnsqueert en by onfen Grontheer aangefiagen, hoe» 
wel hem nog al vry veel vcrdonkert is. Het Cloofter St. Aga^ 
thabuyten Cuyk (17) en 't Vrouwe cloofter (18) bleven ondier 
beding van een jaarl. contributie in fiaat en 't befit van haar goe* 
deren, mitsfy ibuden uytllerven^ maar^lefe contributien wer- 
den niet alleen ffemitigeert , dan fy nemen hun nog foo veel 
nieuwe geeftelykheyt aan als fy willen. Uyt de(e geeftèlyke • 
goederen onderhout men de twe Predicanten en fchoolmr. toe 
Grave, item fes Predicanten en Schoölmrs. int lant van Cuyk^ 
alstotBeers, Mil, Cuyk, Beugen, Sc. jansbeek en Vierlings- 
beek. Alle des Heeren Domeynen, uytgenomen deleenen em 
tollen, werden tot Grave door eenen Rentmeefter bedient en 
ter kamere van den Raade en Reekeninge verantwoort. 

AANTEKENINGEN. 

(•) Mieris Virlmnit^ rtm in Umnn^U vtm het Orêttfffiêt » HeU 
land. bladx», &. ia velg* De Regalico , in zekere opzichte ook Domeinea 
geheeten, waren zoodaanige vatte goedeitn of serechtighcden, van en uiC 
welke de Oppcrgcbredcr. 't xj Keiaer', *t xj Kontne leefde, en die hj 
aan de Hertogen; Graaven of andere AoiptmaAoen , totliet beftieren en hit 
ontfangenderinkoomften, om 'er rekening en bewys yan te doen» toever* 
trouwde ea beval. De voornaamfte deeier goederen en Rechten, om 'ereea 
xeker begrip van t» geeveni befioüden totydü ia Magiftrftatcü aan teftclfen» 



£nland£TanCUTK. 341 

Oerechrichlieid te oefibncot gevangeliaizen te hebbea, wapenen te inaakea 
en in Tuigliuizen te bewaaien » een Leger te vergaderen en te geleiden, 
het recht om Geld te munten » over des Heeren of gemeene Wegen , over 
de bevaarba^re Stropmen , de Havens, de Tollen» de Boetens van misdaaden, 
of Landwinninge , de Viflcherje , de onbeheerde Goederen , de Zoutpannen , 
eevonde Schatten , en meer andere. Dog de tyd en gewoonte heeft (bmmi« 
ge» dieeert/ds Regalien geweeft xyn, gemaakt datze thans voor geen Re« 
gallen gehouden worden 5 enhierentegen weder andere tot Regalien gemaakt, 
die oudtyds zo niet geweeft zyn,. als de Jagt, Tienden, Wind» enz. 

Struben dê origim noèiUt, Gum, téf. llLfsg, 118. Qusecunque jura ad re- 
gendam rempublicam-, eamque adverfus vim, tam extemam, quam inter- 
nasi defendendam funt penitus necel&ria, ea principi Tel fummx poteftati 
cenfentur impertita, cum enim conditores civitatum mtenderint finem » non 
aliter pradfumi poteft , quam voluüTe etisim media ad finem ducemia, 8c hxc 
pertinent ad regalia vel mjneftatica jura. 

(a) De Laet. Btlg* un^êid. fi$sfiM,fAg. nnU. 317. Cxtenim antiquum 
eft oppidum , habetque in arce Aiacameram feadalem • ad quam pertinent fu- ^ 
pratrecentaquinquagitttafeuda, prxter aUqnot nobiliora feuda, quae a Duci* 
bus Geldri», prxfertim ab Arnoldo fupra modum funt au^. 

(3) Datter in^oorige t/den een beroemd Leenhof moet fjn geweeft» 
blvktujthotgeene Sande Mdconf.fiud. Ge/r. /ir. 3. m^. i«$. lo.mihi fag. 176. 
ichryft hisce verbis : folida autem hxc beneficia atque indivi£i absque ulk> fe- 
parationis onere unt deferri, Cuickanx Curix Pares intenogSti relponderuat 
9. Februarii Aniio if68« 

(4) In myntyd, toen ik te Gtare woonagtig was, hcbbeik noyt gehoorc, 
dat de Leenmannen mt regeeren der Leenen veel te feggen hadden i alleen 
wierden twee derfelven, naar welgevallen des Leen-Griffiers geroepen , wan* 
aeerimand met een Leen verleid wierdt : ook niet» datter leven Aflèflbren 
waren » of van wie de felve hun cammii&e hadden. 

(j) Ziet voor d'aantekeningpn op de hooee Heerlykheid Boxmeer , ra^ 
kende den Hapièn Maast<dea Cuykien Tol. fsg. ai. 
^6) Ziet groot HoU. Place, bock 4. dal fd. 6fi. 

(7) Ziet het felve Pkcc. boek a. ditl fA, aypi. 

(8) Van defen Litfen Tol wordt niets» by Jani^n Utfnhl, dir Vmm, Xe-. 
irri., Nochte in den t9itmmrdMgtnfi0lêt dir Vinm. Nfieri. gevonden. 

(o) Leez : Keurvorft van Brandenburg. 

(10) Ziet ook Jani^on /i^. si$. 3. diri^fH* 47 ^ T$giïï9, StêMi. 1. deel 
yjlukjifsg, ay6. ena^y. 

(1 1) Jani^on cp gimiUi üsdx.. fegt : Om def^ twee tohechten te heften , 
heeft de baron te Grave eenontfanger , controlleur , twee commifen-viüteurs 
en eencommit-vifiteiir te Kuyk. 

In déo Tfgw», SUM $f dê vorfx,. f kets vindt men : De Baron houdt , tot het 
kefien van deeze Tollen eenen Ontvanger » eenen KontraroUeur en twee Ta- 
xateurs of Bezienders te Graave , benevens een' Kommis Vizitateur te 
Kttik. ^ 

(u) By het V» art. van 't vesdrag , gevoegd in fin. dei aantekeningen op 

Vv 5 Wit- 



J41 BESCHRYTiNG vak se STAD GR AVE 

Wilkm Hendrik Viiiicc ran Ottsge hack Spk Doorl Hoo^bdd «en toot- 
écós vaa tjn Majdleit de Kosuog taa PniyéclMn mede a%efta&a , het Tol- 
geit vaaOoKiip t «n aangeoomett iiet zodanig te .nwkea , dat ot 4ie goedkeu- 
rioevan die oyeneenkoiDliet tncn op xal nouden, «et het lietfen randen 
Tol, ha w£U: men tot dien tyd in de Stad raa Grave, onder de «aam 
vanden Tol van Geonep , jgedaan keeft. lïet rmot èUdK. )8f . 

Syn Doorl. Hoo^id £eeft ook de Land-Merict-OiTen en V^toUoi tot 
Gfave enlAndevan Guyk, aisbiykt hj de volgende Reaovadc en Amplia- 
tie vande ordoaniüUie van de gemelde ToUea : 

WY WILLEM CAREL HfiNDRIK FRii;0', hjéer gntie Gods Prin* 
ce vaa Onleen Kaüaa, Onaf van Cac&eodnbogen, Viandcv^Dietz» 
Spiegelbefg*« Bneren en Leerdam , 'Marquis van Veere en VlHfittgen» 
Heer en Bacon «ui Broda , BeyUleyn , der Stad Graav« en Lande van Cuyk» 
Liesveld, Dieft, Grimbergen ,• Her Aal , Oanendonk, Wameton^ Arlay» 
No£eroy« St.Vitli« Daasbnrg^ Fobiiea, WÜfemftad, Nkivaard, flTelfteyn» 
Braedevoordf Steenbergen, Sc. Maartentdyk, Oeertraydcnberg , IHirnliout, 
Seevcobeifpit de booge en kage SvRaluwen, Naaldvryk* Heer vaii Ame* 
land , Erf burggraaf van Ancvv«erpen «n Be&n^on . Erfmarfchalk van Holland, 
Stadhottder Capitejn en Admiraal Geneiaai van Gelderland , en bet Giaaffcbap 
Zutpbea , Eitftadfaoader en Capiteyn Generaal van VrieAmd » Stadboui- 
der en Capiteyn Generaal van Groentejgen , de Ommdanden en van bet 
Laodichap Drenthe, mkseaders Ridder van de ÜLoafifdbarid , aden den gee«. 
nen die defen fuUen fienof nooren leefen , falut^ doen te vreete»; Alfont'On- 
icr kenniflfe gekoomea zynde, dat ièeöeit veele jaaren herwaardts, Onfe ge- 
gjcregtigbeid van de Land- , Merkt* , O^en- ofte VeetolMen binnen Onfè Stad 
Graave en Lande van Cuyk, niet allefiatsen overal na bekooren en verplig- 
tinge, foa door de onkunde en oagcreedbeid der OrdoDnantie daar op ge- 
maakt, als anderiints, t'Onfen merkelyken nadede word gevorderd, ontfan- 
gen ^betaald, SOO IS'T: Diat Wj (Silka overwogen hebbende, en daar 
inne willende voorüen , na^ iogenosnen advis van éie van onfèn Raade en 
Reekeningen , die daar op alvooreas €fn gediend geweeft van de confidera- 
tien en berigt van den Amptsian Onfer voornoemde Stad Graave en Lande 
van Cayk, mitigaders van Onièn Rentmeefter der Domeynen aidaar , by re» 
novatie en des ooods ampliatie van defeive Oidonnantie of Reglement, |e« 
neraalyk geordonneert en geftatoeert heftiben , gelyk Wy ordonneitn en Sa- 
* tueci«n by deeüèn. I. 

Dat de Psgters of ColleBeurs vun Onfen ^êtrférttvtn Lmd* , Msrkt' J 

Ojfen- f91 VèttolUn geh&udin fnlUn xyn' tt vórJenn en H entfitnxen v^n ee» 

■ FiMrJ, ef'vm ten Kar ef f^tgm entt tm TMerd btffsnmen . tenen finyver, vën 

een Kar ef Wagen met twee Paerden teffmntn^ twet fiujvtn ^ enfio vervolgens 

van yder Taerd tenen fimyvtr. 

H. 

Vm tentn Ofi ef Kteyheeft ttnen bahtn Jhtyver. 

}nm^enKM^^9Aaafi óf Verken imtéijtmêfvkrftwmgin*^ 



^shMMBdkac^ÉKl^3EMMa&ui:i.a£.^jgBSS£adaBüaflB^8auMi 



ZV LANBS ITAN CUYK. }43 

Edbf^ met iBca ftr ibi w l t , ebt rwa defi» Landtol fidcn tiy en eierapc 
weefiiivdlelagcftelefiea van Onfe Stvd Gnave en Lande van Cayk , mits- 
gaders van den Lande van Ravefkyii mee haare Rytoygen , foo Karren als 
Wagens, 'voennide Hoof, Coor« of meen Vrugven van haar cygen Land- 
goederen» ujT canlideraney dat die vaa den Labde van Raveftcjm van haa- 
cen Landcdl eximeren en vrpknn vtigoanen aan de lm en Opgexeetenen On* 
&r vvorickrceve Stad Gnave en Lande vaif Ckiyk. 

Dot van geijken van diea v«arfdbreeiWD To4 fiiUen vrj en exempe zjn de 
Oaderdaaaeiivan dea Lamde vsw Clcef , lbo kmge Onfè Ondeidamen van de 
SiMk 0«aa«« en Landr van Cayk » i» gevolge het Accord diesw^ns op den 
fto.juiyf fó^rgemnafcCy rullen joaificenm vaa de exetnptie van den Tol tot 

DffPfaüdMeuRev C#ntiMeniiB0fsvanOiirenv<K»r{èktteven Land* » Merkt-» 
Oflbi» en Veecdl, als iMede, dev^dkr de Ps^ers of Cotteékeurs dicsw^^gens 
uü g ft» koomen te infultMma^, of fig daav tegeni «e oppofiievea , fnlien voor 
Mar nrfiè, dat fiilk» k«oiii«i nadorai, woi&» gemulöeert me? een boete 
vao fea Caroli gnldenB, waar vowr piratelfk faika wofde» geëxecmeert , te 
applicerea, gelyi men gm^HO. u diergd/ke boeten te doen , foo ak van 
gdfkcn de Pagtersof Cottedcttts, vnMeea Ie ontrent de Paflantea, het zy 
itt de&tw te VM af te vorèerett of amderfi«ca, exteflTea of vexatie» kodmen 
ft pieogen , fcdlcn vaUen m de&lve pcanaliteTV, dSe bf dh Ariicttl ttgBt» de 
Fnwdktevfs en Conti^avemeurr » geftatutfert . 

£n op» dat deft Onfis CMonnamn exaAelyk worde agteivolgt en nage- 
komncw, laden en bev«eien W7 dM AmptMi, Rentmeeffor, Schéutet, 
M ü ^ iftia ar, Regenten en Oerigokodea van Onfe woflfibllreeve 9od Graa- 
ve en* Lsmdt van Cujrk , de Plgcerf en CoQeaeurs van Onfe voorfdireeve 
#ei«srigMd , t*al]en tfSse (dttf nno^ mt veriogt zynde) de behnlpTaame 
Eand te bieden » fonder van des te doen weygerig of in gdMreeke te bljrven» 
onder wat pretext het ook foude mogen ayn» op poene va» Onfe grootfte 
indignatie. 

E» tenfcTffldb niemand hier van ecnlgo ignorantie loode hebben te practen- 
ècKntti afKbiedtne» o))dtinnctren Wf OmentAmptmn der Stad Graave en 
Lande vnn*Gvfkf deeAr alommv» ter ptaMfeti» daar men gewoon is publica- 
tie en nffxie w dooi, te laaten pablkeentf en irffigeren. Aldns gedaan on« 
der Oafi» Nnni' m- Zeegd ia 's Omvenkage den 1^ Maart 17 jf • 

IT. C. ft K Prinee Wrange. 
Onder fl»ndt, 
(LS) Ter Ordonmotie van SyneHooghcyt. 

Cevmtnfigneert, 

J. de Back. 



k^3^ 



344 . BESCHRYVING van de STAD GRAVE, 

(13) De naam vtn Cófwst of OiMf, WMr voor mee , in de Middel-»' 
Eeuwe, Qrêfio en Gr»viê xeide, werdt, ten t/de der Gothifche Regeeriage 
in Italië , en zelfs al vroeger » doch inzonderheid ia dé agtftc Eeuwe ea 
vervolgens , gebruikt» om iemant te betekenen, die» van 's Vorften wegen, 
opzigt hadt over cenige Stad» Landftreek» Water» Woud» Gebouw, Dj* 
kaadje enz. tot 's Vorften gebied of eigen goed behoorende. ff^/er- ea 
Woudgrêêven werden zy genaamd , die over Wateren en Boflchen opzigt 
hadden : t^Utt- ot fahgraavtn , die in 's Vorften Paleis te Regt zaten: 
BurggrMéÊVin, die een Burgt of Slot bewaarden: pykirM^vent die 't opzigt 
over eenige Djrkaadje hadden: Mmrk' of GnmgrMVin^ die de Mêrktnoi 
Grenfen des Kyks befchermden enz. zie Vaderlandfche hiftorie 1. Bttl T. 
B9ek. bL 11. f» 13. de Lange ür^r/f VèrhéuuielMg dir oude BMMVunn M, 6g. 
en 70. Schildius di Caucis lik, i.cêf. Xl.^fdg, 86. alwaar hy fchrjft : Cete» 
rum» qui plebem juris intra legumque reverentiam coërcerent, eft ubi Qrü* 
vü quoque lint di^i Germano » vel Qrmwnu» Varie tamen ufurpatae titulo 
dignationis. Sicut enim Comités facramm largitionum» rerum privatarum » alvei 
Tiberis» cloacarum» metallorum» portuum. commerciorum » Littoris Sazo- 
nici » limitaneos » &c. legere eft in imperii Notitia : de Djckgravios , Burggra* 
vios» Plujrmgravios , Marckgravios » Goe-gravios agnovit ante feculum non 
unum Germaous» & apinofcit. Verders ial de oplettende Leezer genoeg- 
faam uyt de Commiftie voor den Waltgraaf s'Laads van duyk » de reiblu- 
tie nofMsnde de aanftellinge van den felven, mitsgaders de remonftrantie met 
het appoindement rakende het jaarlyks tradement» konnen fien» hoe die» 
door den auteur foo genaemde teefiender over fyn Doorl. Hoogheids bos- 
fchen» moet genoemt worden » en waar in het tra&ement en deemolamen« 
ten» voor deefen by de Waldgraven genooten » hebben beffaian» en wat 
tia^ement en emolument de tegenwoordige Waldgruf «^ Heer Gerard 
Toriinck thans geniet. 

Luydende de Gommiftle als volgdt : 

WY WILLEM CAREL HENDRIK FRlSO.fay der gratie Gods PnV 
ce van Orange eide NafTau 6cc. &c. &c. aUen dea «enen die deefeo 
fuUen fien, ofte hoorea leefea falut» doen te weeten , AUoo mits den vrj- 
willigen afftand van Jan van Zypefteyn» Wald-Graef van onfen Lande van 
Cttyk, het felve ampt is koomen te vaceerea» ea daer omme nodig is» 
dat daer roede wederom een ander nut en bequaam perfoon worde voorfien » 
(00 ift dat wy mits het goed rapport aen on; gedaen van de getrouwigheid 
neerftigheid en bequaam heid van de perfoon van Gerard Torfinck den ielven 
hebben geftdd en gecommitteerd» ftelien en committeeren by deefen» tot 
Wald-Graef van onfen voorfz. Lande van Cuyk» hem gevende volkoomen 
magt authoriteyt en fonderlins; bevel » het felve ampt » uyt onfen naeme te 
aenvaarden» wel en getrouwelyk te bedienen, met alle vlyt en neerftigheid 
alle onfe BoiTchen aldaer te bewaren » ordentelyk gade te flaen » eii getrou- 
welyk te onderhouden en te doen onderhouden, eiide voorts goede toefigt 
te neemen » dat defelve onfe boflchen » ook onfe hooy en wey beemden 
^Jgegraye met betuyninge omheynd ca bevryd worden, en ai!e befchadigd- 

hee- 



^ I ^M 



aklandkvakCUYK. 34/ 

hoeden en mishanddingen > dieaen d€felve onfe Boflchen mogte gefchieden 
bet f/ door af hoawen Tan de wasfende en opgaende boomen » het fy door 
het beroTen en wegnemen vant gemaekte bnndhout, Terhinderd worden» 
ihsgelyz op het wiQ ende voorfz. boflchen goede ordre te ftellen , en daar 
in te Tooruen « dat het felve niet Ternield en worde , ende voorts genera* 
Ijk alles te doen , dat een goed en getrouw Wald-Graef fchuldig is ende be- 
hoord te doen, naer luyd der inftn&ie dien aengaende aireede gemaakt, ofte 
als nog te maken, ter gagie van vyf en danig Carolf galdens Jaerlyz mits« 
eaders profjten en emolumenten van ouds daer toe ftaende en behoorende, 
loo nogtans dat hy geeoe regten vacatien nog ialarisfen t'onfen lasten , nog 
van die van onfen Rade fal moogen praetendeeren wegens het ^eene hj voor 
onièn ofte derfelver dienfk, uyt hoofde van deefè fync bedienmge, fal ko- 
men te doen ofte pleegen , maar dat hy gehouden fai fyn , fulkx gratis waer 
te neemen en uyttevoeren waer op ende van hem wel en getrouwelyk hier 
inne te quyten en te dragen, hy Ichuldig en gehouden is te doen deo be« 
boorlyken Eed, mitsgaders dien van fiiyveringe ter Gamere van onfeo Rade 
en Reekeningen, welken Eed gedaenfynde, on^ieden en beveelen wy allen 
onfen officieren Magiftraten ende onderiacen der Sad Grave en Lande van Cuyk, 
verfoekende voorts allen anderien, die deefen eenigünts fonde moogeu aen* 
gaen dat hy den voornoemden Gerard Torfinck voor Wald-Graef voorfz. 
houdbn en erkennen ende hem het felve ampt, fonder eenig hinder of belet 
fuftelyk én vreedelyk doen en laaten ezerceeren, ende dit alles by provifie 
en t'onfen wederroepens in gevolde de Refolutie van haer Hoog Moogende , 
in datoden 4. Maert 1683. die alhier gehouden w^d voor geibfereerd. Aélum 
op ons Hof te Leeuwarden den ti. December 174a. wms letekent Prince 
d Orange & NafTau 9ndtrfiond Ter Ordonoande van fyne Hoogheid, w.imm 
Itnkent}' DiBack. 
De voorfz. refolutie is van delen inhoud : 

ExtraÜuyt bet regifter der ndtulcn van die 
van den Rade ende Keekeninge van Syne 
Hoogheid den Heere Prince van Orange en 
de JSajfaUy &c. &c. (^c. 

Unmiêg iiB 17. Didmiif 1741. 

Ontvangen eene MiiTive van Syne Hoogheid, gefchreven tot Leeuwarden 
^en 1 1. defer lopende Maand December, houdende dat Syne Hoogheid goed* 
gevonden had te accordeeren hfct verToek van lokan van Zypefteyn wald-, 
Graef van den Lande van Cuyk om van fyne vöorfz. bedieninge gedimitteert 
te worden, mits dat Jaerlyx aen liem mogte worden uvtgckeert fedanige 
f^ljme van 't neeentig guldens als hem door W. A. de Quaay , die het 
voorfz. Ampt by iubftitutie voor hem heeft bediend tot den laere 1741. in 
cluys is volcuen, en hem dicnTolgende onder de boven gemdde mitt, van 

Xx fyne 



I I ii^flfc^r 



^4< BESCHRYVING van de STAD GRAVE,. 

^ ff at bedienioge als Wtld -Giaef Ttn doa Lande ran Cayk hadde gedimitteert ; 

t ca in deiTclFs plaetfe aengeftdc den Rentmeefter Gerard Torfinck ten dien 

einde de A^e voor de feben Genurd Torfiock g^kent ten fine Tan expeditie 
te rugge fendende. • 

Wier op gedelibereert fyude » is goedgevonden dat de bovengemt Aüe 
voor Gerard Torfinck fal worden geexpedieert » en dat den gemelde Tor- 
ünck als mede de faccclTeurs io officio van den bovengemelde Wald-Graef 
Zjpefteyn» Men worden gelast» fooals defelve gelaft worden J>7 deefen, 
' om foo nu als in der tyd aan den meergemelde Wald-Graef Zypefteyn ge- 
duurende fyn leeven uyttekeeren eene Jaerlykfe fomme van t'neegendg 

f uiden : tngaende met d^n dag van de Commiflie van den nieuw aenge* 
eUe Wald-Graef G. Torfinck. 



En (al extxttél deefes aen den afgetrceden Wald-Graef Zypefteyn ' 
den toegeibnden om te ftrekken tot fjn narigt, mitsgaders aen den nieuw 
aeneeftddea Wald-Graef Gerard Torfinck om te ftrekken tot fjn narigt»' 
en ng daer na te regulecren. w^s gtfêréfhtert J. Reigersman ênéirfim^' 
Accordeert met voonz. Regifter tn 9ês gêttktnt. J. Dx Back. 

Ende de gemelde Remonftrantie en Appoindemeat behelft het aaarvoh' 
eende: 

Jicn de Edele Mogende Heeren Raeden^ 
Reeeken ^ en Requeftmers : der domeynen 
vanfyne Doorlugujfie Hoogheid den nee^ 
re Prince van Orange en Najpiu (^c. 
(SiC. (S>e. 

Remonftreert met behoorlvck refpeft Gerard Torfinck Rentmeefter det 
Bomejnenen geeftelyke goederen over de Stad Grave, en Lande van Cujk» 
dat den Remonftrant volgens U WED: Mogende refolutie van den 17. Ue- 
cember 1741. is aengefteu tot Wald-Graef van gemelde LAndc van Cuyk» 
in de plaetfe van Johan van Zypeftyn • die daer van vry wiflig afftandt liadde 

tedaen » mits dat Jaarlykx aen.hem fyn leeven lang geduurende word uytge* 
eerdnfgemlg gulden alles breeder by welgemelde UWED: Mogende re- 
iblutie te fien. Dat dea Remonftrant voor «n al eer'^y in quatiteit als Wald- 
GraeF fynen eed op de Cqmmiffie, daer van fynde , in handen van UWED 1 
Mogende comt aftdeggen» de eere moet hebben, van aen UWED: Mo- 
gende volgens der felver mondelinge onires by defen verder te feggen » waen 
mhettra&ment, en de emolumenten , voor deefen by de Wald-Graevea 
genoten , hebben beftaen » en waer omtrent den Remonftrant nacr alle mo*^ 
f^cljfcke idbrmaiie heeft bevonden het volgende, 

p» ÈJwm 



' 'JCK LANDS TAN CU YC. 347 

Dtt den Wald-Gnef voor èeeCea oyt de domeTDcn keeft getrockea ces 
Jacrlyx traéteotient van ƒ j ƒ: o: o. 

t. 

Van het dorp Ledeacker Jaerlykz twaelf graefiche inalder rogge, ieder 
inalder omtrent waerdig fynde vier golden , dog waer van hy moest be- 
taalen de vragt, bedraegendc , ongeveer van de twaelf malder rogge 
vier gl: 

3. 
Dat den WaU-Graef voor ipier arbyder éa daegs (:behalvan de ta. 
Ihiyvers voor fyn opfigt:) in reeckemnge heeft gebragt ia. ft: daer hy nog- 
tans by foomerfche dagen aen de fdve maer heeft boaalt lo. en by wintff- 
& dagen maer 8. ft: des daegs. 

4» 
Dat den Wald-Graef uyt de beyde bofTchen» die Jaerlyx verpagt wor- 
den, heeft getrocken omtrent öooo« talhout, fynde ongeveer waerdig 30 1^ 
als mede 

f* 

Wanneer den baard, gelyk men het noemt, van die bosfchen ge(chooreii; 
of eygeotlyk een weg tot de paflage voor een XLar moet gemaekt worden , 
t' weick 'er dicwilt wel wat breed mliep , waer van de Wald-Graef ook het 
hout, ten minften, 30. gl: waerdig , genoten heeft. 

o. 

Dat den Rentmeefter en Wald-Graef voor deeüen te (aamen hebben geno- 
ten het hout van den teendonk, van de mortel, hooge wey, en dyk deel, 
waer van Ao. 1739. wanneer het laetft gehakt is, ongeveer is geprovenieert 
400. gulden. 

«c 7- 

Dat den Rentmeefter en Wald-Graef voor deefen al mede te (aamen heb- 
ben genoten het bofch , ende heghont , ftaende bv de bonhooven op Hal&c. 
waer van ^en Remonftrant in het laetAe van het Jaer 1740. (: wanneer hy ee- 
ni^ tyd aan de adroiniftratie van fyn Rentampt was geweeft . en geen wet , of 
Tdolatie kende, die hem, en de Wald-Graef (ouden qualificeren, om hout 
gewafcH van den Heere tot hun eygen voordeel te verkoopen:) op authori(a- 
tie van U WED : Mogende by puUieque verkopinge alleen heeft gpmaekt 
over 'de ^00. gulden. 

Dat den Remonftrant vertrouwt , dat UWED: Mogende hier uyt ligtelyk 
fuHen-fien , hoe (eer fulke en diergelyke handelingen tot nadeel van den Heer 
koomen te ftrecken*, en hoe feer het vervo^eas nodig is , dat daer om- 
trent naer behooren worde voorfien, aengefien den Remonftrant (ig fonder 
dat ook niet in (bet (oude vinden, om den eed op fyne commiftie als Wald- 
Graef in handen van UWED : Mogende te koonen afleggen. 

Dat den Remonftrant derhalve, onder ootmoedige corre^e, vermeent,* 
dewyl hy aen den afgetreeden Wald-Graef Zype(^n fyn leven lang gednu- 
rende Jaerlyx moet uytkeren negentig gulden dar UWED : Mogende aen 
den Remonftrant als Wald-Gnerfon£n konnen toeieggen een fortabel Jaer- 

Xx a lyx 



34d BESCHRYVING va» de STAD GRAVE, 

lyz tra^ement aenvang nemende. met primo Januaiy 1743. buyten welk 
' by niets» ondc^.wjit prxtexgj hetj opk weefeii mag» (kl.moogen genieten, 
ea dat UW£D: Mogende daer by d^ verder foujdoi kannen ordonneefen^ 

!• 

Dat het tradement Tan ^f . gulden voor deefen Jaerljrz aan den Wald- 
. Graef uvtde domeynen betaelt, niet verder, of langer fal voldaen wosden , 
ids tot ultimo December 174^ ^ 

1. 
Dat de twaelf melder rogge » die den Wald-Graef voor deefen van liet 
dorp Ledeacker keeft getrocken. voortaen, endewel eerfteiyk óver den jaa- 
re 174.3. door den Remonftrant» als Rentmeefter infyne rekeningen ten be- 
koeve van den Heer fuUen moeten verantwoort worden. 

Dat den Wald-Graef abfoluit niets fal moogen declareren voor opfigt op de 
arbeyders, en dat hj vervolgens ook niets meer in rekensn^e fal moogta 
brengen , als aen die arbyders, volgens het geene fy in confcientie verdient 
hebben, cfFe&ivé betaalt is. 

4- 

Dat den Wald-Graef uyt de boilchen , die Jserlyx by het verpagten der 
tienden verkogt worden , abfoluit geen het minde hout van de kopers üi 
mogen ontfimgen» of genieten, als mede 

ĥ 

Niet, wanneer den baard van die boffchen gefchooren, of om wel te feg- 
gea. een weg voo^ de paiTage van een kar moet gemaekt worden-, eude 
dat vervolgens r > 

Nog den Rentraeefter nog dè Wald-Graef Tullen moogea genieten cenig 
liet allerminfte hout gewafch van den Heer , waer of op wat plaetfe het fei- 
te ook fottde moogen ftaen, of gevonden worden, maer dat in tegendeel, 
al het ielve moetende gehackt .worden , op voorgaende authoriiatie van 
lIW£d ; Mogend^ publioq aen de meeftbiedeode alleen ten voordeele vanden 
Heer ül moeten verkogt, en verantwoort yrorden , of wei fodanig, als 
UWED: Mogende na & felver hooge wysheidfullen oordeelen te behooren. 
Waer omtrent den Remonftrant UWED ; Mogende gerefpedeerde ordres^ om 
dien conform den eed op fyne commiQie als Wald-Graef te konnena£eggen, 
ganfch onderdanig is verfoekcnde , terwyl hy de eere heeft , van met diep. 
refpcéb voor altoos te fyn. ondtrftwt , Edele Mogende Heeren , Uger ft$ndp 
UWERED: Mpgendes feer onderdanigen , enGehoorfameudienaer, m «mi 
- fitiktnt C: ToRSiHCK, óe/j^Jtn Jitut ?H^ge dcu aj. Nov. 174 j. . 

ukmêrgmjlQnf 

Die van den Raedeen de Reekeenioge van fyoe Hoogheid den Heere PHn» 
ce van Orange eade Naflau » gelet op den inhoude deefes , en daer over in* 
genomen het goedvinden van fyne Hoogheid, vinden goed dat het tu^e- 
mcot vaa vjf ea dertig guldens Jaerlyx ilaende tot de Wald*Graefs plaetfe 

laa 



EN LANDS VAN C UYK. 349 

Tan den Lande viaQujk {^ wordea|gea^ipcpteeri,ibo ^ ktetiüff ge* 
augixienteert word by dcefea tot opcet^ fomine van hoader^ en vyftig gul- 
dens Jaerlyx ».en permitteeren verders by deeïen aei^ den fuppliant om daer 
en booven voor een Émolument Jaarlyx te moogea grieten d^ twaalf Oraef* 
fcl^e malder Rogge van bet dorp Ledeacker hier nevens gemeld, beide in* 
mende met primo January j 743. buyten welk vootTsl. tradement en emo- 
Ëpient den fuppliant io qualiteyt als Wald-Gra^f voor(i. niets fal vermoogen 
' ie genietea of praetendereQ pnder wat benamingjc of Qi|der wat voorwenfTel 
bet felve enigiints foude mogen weien. Ai^um ter ^xi^e van opgc mel- 
de Rade ende Rekéninge in s'Gravenbage deu 3. April fj^y.was gif Mr»* 
fbnrt V. B. de BfiAUFOit^T #9iri^0»it tcx ordoxmancie van defclye , #»v4/^ff- 
ÉikintJ. i»E Back. 

(14) T^nwoordigia voor&. Waltgraaf, de Heer Gerard Tor£aickRent- 
xneeder der Domeinen ca Gee^elyke goederen van ^yii DoorU Hoogheid 
den Heprc Prince van Ocange en NaiCui, &c. Zfx. &g. over 4c Stad Gxave en 
den Landen van Cnyk« 

(if) Van Loon i9fibr. itr AhuéUKigirhigswys vMnHiÜdnd* ydaLfêg. $%. 
Onder de Dienftbaaren, welken hier te knji zya bekez4 gcweeik, vcrdienea 
die genen onze |by zondere opmerking }, welken ons, onder den naam van 
CurmtdléUs of Carme'n » in dte oude Khriften voorkomen. Om welke be- 
naaming van Cttr- oiCturmediie verilaan de leezer gelieven aan te mcrkei^ 
dat het een Duytfch kopnelwoord is uyt midf en cuf of rxMr, dat is. kiur 
of v$r1»9xMn fam^cngeddd , gelyk u.y t net woord Kur^ of Kturvorfi is af te 
snéeteni en dico^volgens dat de Xtrvi turmedüUes zóodaanigc diendbaarea 
waaren, wier Heerenen li)ec(lcrc;n dcmedtkeur of het recht van ïv^eür/V 
xmgb hadden , om , nevens des ovérleedens érfgenaamen , uyt des zelfs ach- 
tergdaatene en met de dood ontroymde goederen , zich het óejii fandt by 
kêur ofverkhxMiit eygen te maaken. 

^ Ant Matthxi fnfétniê fitfmdë. »• 43. ö" fiq^f fequuntur prsedia adfcriptii- 
tiorum» quoa ü/m, Utoj^ & li^Jffs appellat jus faxonicum*. Gelri & Tra- 
jeéliini, etiam Cormediales, feu kiurmotMge, fchotèêret hofhorigtmmintii^. 
ouas appellatio&es vix ktinc cflèrre poffis: In univerfum libertis magis, qaani 
lervis ümiles, cum cnim bcUo vi&i in fervitutem redigi polTent,. maluic 
vidlor eis agros colendos relinquerc » fub lege certi cenfus annui 8c aliorum 
quorundam jurium, qnx vulgariter Cormede dicuntur, ut habet diploma Ca- 
roli iV. Imp. apud Hedam Buchelii pag. 148. . • • Cermedi unde de^ 
ftendat inobfcuroeft: itaqnedivinandum. O/r, Cur, Ce»r • eledioneai , feu 
' optipnpm deügnat : unde KurrMib^fr Saxonibusarbiter, quoniam eligitur. ili/p 
forte idem quod fcotis liott vel liuu placitum : vx Cormede fignificet jus 
é^andi fibi equum , velbovem, aut iimile quid, mortuo patrefamilias, vél 
Aiatreiaikiüias: Ni(»è curia vel curte dominï appellatos malts, qoaii Cur- 
anedales» & hêfh^rïgêt Stho$6iir$ mamtfOt 4 cenui pendendo dióli. qaive» 
teribusy^ib»^ > dicebatur ^ unde Stotutio de qua in c, tx litvis , di eonfmt. 8c in 
legibus Scanorum lik* 4. e^f, 13. 

Ant Mauhaeus. A. F • A. N • m €$mmnu. ad Inft. h fr. d» jut ferfoB, n. tf. In 

Xx i Gelria 



550 BESCHRYVING van de STAD GRAVE, 

CfiüzhoAkh9fUMié*fitèfi»inf'ittC\Wh etiam hohip bêriimr, velhbirige 
chjmsgértoteta ple^um^uévotentur, ut fcribunt Goris sdv, tr. l-fért. i,f0f. 
ij. Felrmtit déjur. in rt c, 6.». 17. ö» 18. Quibas cotnparantur, qui vd 
- in Clivia Ljfgivms gotdtrm^ vel bona domioica, aut Httrm goederen » ia 
Gclria pofliicleot. Gotistr. i CMp. }• 1». 9. Sand defeud. Gelr. eaf. i. ».t|'. 
" ff M^' Pcltman iM. vid. Ant. MatthxQs de NMiitMte. fü^.pfi. & f^n^ 
Voet «i/jf. d.ft^tu hom. n. 3. eire. fin. Groot Utr. Place, boek I. deel. fêg. 
417. «r/. 34. >»^«f.433- «>'^- »8. II. deel. psg. 4^0. «0 1195*. 

(16) Schraflêrt C#i/tx CeWo-Zuffh. uDeel.ver^. trfsgewins • reebtin f êg^ 
336. Dacrfyncenigc gejcdcrcn, die gcnacmt werden Lyfsgcwin, oiFte Be- 

• handct goedi welke de vader by fynleeTcn moet belianderi aen fjn fi)onj 
want komt de vader te fterven eer £7 fulckfcn goed aeU'fya Soon voor fjnea 
Heere behandet heeft , foo valt 't felve goed f» commijfttm» Defe goederea 
TerfchiUen in wcynigcn van gemeene leengoederen» cndc werden daerom 
vedtyds daer mede te faemeü gcvoegt ctr onder ^grepêü: Siet de Ordonn, 

' ' op l.ccn-Laat- cnLjftgewins- rechten^van Krieckdnbtïck. ?/. B, i. D.ir^/. 104. 
Verfcheyde poinöen, wjer uyt blyckt^ dat Lvfs-gewiits-go&der^n Jd den 
I:.aade Van CÏeve na haeren iierd en nature geen leengoederen fyn, fiet uyt de 
verklaeringc en het Ad vys hier agtcr(: te weten inliet a.dccl vande Codex Gcli 
ro-ZutphanicHs:} gevoegd yiif^ üt. Zxxjl. t. cJ» a. ' . 

(17) Ziet voor d'aantekeningen op Jan^ Vierde, Heer der Stad Grave en 
den L^nde van Cayk ^^. lof . 91. 1. op Willem den I. Prins van Orange }tkg. 

• «39. n. 4. en op Mauritius Grave van Nafliau in de poin^n ende artic. van re«. 
concUtatie «rr. IV. fng: 244. alwaar van geen uytfterven gcfprokcn werd. 

(18} Ziet voor de d'aantekeningen op floris Graaf van Buitn f Mg, I7aj 
mm. 3* en het gemelde IVi articnl. f»g' 244. - - • 

Keerende weder tot den lande vtn Cujrk dient vooraf gelet ^^ 
dat den Droflard of Amptman (1) aldacr mede fyn gefag beeft 
9vèr de ftad Grave reprefentereode den Grontbeer. ,Hy j^ als 
vooren ge(eyt ook Stadhouder vande leenen , en exerceert de 
Singieiirie om de fchepenen in 't lant van Cuyk te qualificereo^ 
maar niet tot Grave, *t geen den Grontbeer op (yn nominatie 
jaarlyks aen fig hout. Hy profiteert alle criminele t>i^ukenen 
confifcatien, mits daar tegen dragende alle kosten en mifen van 
Jufticie, foo die op de delinqnanten niet te vefhaelen fyn. pefe 
baaten en kosten plagten voorty ts by den Heer en fyncn Apipt* 
man half en half geprofiteert en gedragen ie werden i dan want 
de laatfte de eerftegemeenlyk in de reekening overwogen, heeft 
den Heer 't een en 't ander fynen Amptman overgegeven. Oe- 
fen Amptman trekt ook nog by den Rentmr. uy t des Heeren 

domey- 



BN LAMXIS VAN CU YKt 251 

domeyMn eea jsaahtumicCxMf inasur hoé veel en waarvoor weet 
ik niet (2). Aangaande 4$ vege eo andere breuken hoe ver den 
Ampcman en Schout daar in en niet intelligent en bevoegtr}rn(3), 
gaat my niet aan. My is een lyft ter hant gecomen vande ty- 
delyke Amptluyden *t federt den )aarei47i. dan of adordinem 
en hoe ver credibel , item koe lang en hoedanig ider gei^egecrt 
heeft, laat ik in fyn weerde ep onweerde (4). , 

. Doihicelltts de Egmonc 

Servaas van Ennetten. . . 

Cornelis van Bergen* 

Aart Stammelaart» 

Gillis van Duffelen. 

Samuel Goofen vander SIoQi; 

Walraven van Nydecken. . • 

. Johon vander Donk. 

Frederik van Egmont. 

Amt van Bocholt. 

Gysbert van Bkxenu 

Jacob vaa Mynden. 

Johan van Galen. ; 

De Hr. Eoiorn broeder vftaden Grave van Megeiw 

Henderik van Sceehhuys. 

Anthonis van Berchein. 

Goduard van Steenhuys. 

Walcaad Baron de Steeahoys. 

AANTEKENl N G « N. 

(i) Den Arpoptmaii kan aendelkn een Stadlioader » dög volgeni crire vaa 
lyA^Doorlugtigfte Hoogheid yinden 12. July I734' mag die aanftelliage niet 
gefchicden louler voorgaende permü&e of authortfatie van die vanden Raade 
ea Reecken: van zyne Hooghvd den Heere Psiace Yaa Onnge en Na&. 
iattW» bljkeade avt het SMTTolgende; 



ijfi BESCHRYVING VAN öb STAD GRAVE, 

i: >' ' '- 'Me v^naen Raede^ eHie Keukénn: vau 

zyne Hoogbyd den Hcere Prince vanOrah' 
' gej en Na£amv. 

Den Raad in'eryaringe ^kbmen zynde ; ' d^tt fomtnlge Droftefden; 
Schouten, SeCTetariiTen, Stokliouders , Ontfangers , Penoiiijnneefters, en 
andere Bedienden in de domexen» haer pnderwinden eygener anihocitTt, 
fonder eenige authorifatie , off voorkennis van defên Raede tot de bedienin* 
^e off waerneeminge van de voorf: haere ampten*,' wederom andere perfiïo- 
nen aen te (lellen, off te fubftitueeTcn, van w«lker€ becjvfBciWflijdi ^cftfou- 
wighjd , fufiirantie o£f roed gedrag , men niet verfekerc is , niettee^eni[laen« 
de het verbod, by refolutie van die vanden Raodc!'«ii Reeckena: by Xyne 
Coninklyke Majt. van Groot BrittannieiC^lor. memfofie.a^ngeftelt gew^ft, 
ende by refolutie van haer HO: MO: in quflityt'als'Executeuu van de tella- 
menten van Prins Fredrik Hendrik» >meede gior: noèmórie enne van hoogft 
gedagte zyne Majt. eeauthorifeert , mitsgaders van. die yan den. Raede «^ ende 
Reeckenninge geautnorifèert van de hoog Vurfl'elyke voogden over de naar* 
gelate weefen van zyne Hooghyd den Heere Prince van Orange , ende ^}a^• 
lattw Johan Willem Fri(b. glor: memorie in datis den 6. February en. ai, 
Meert 171 f. refpeólivelyk daer teegens gedaeh; En gecoufiderecrr ïyiide • 
datfulx niet alleen is ftreckende tot merkelyk nadeel «ide pr^didffvan de 
goede ingefetenen int algemeen , maer ook tot vjlipendie van de ordres by 
die van voorgemelde Rade en Reeckeninge gegeven , en dat mitsdien daer 
inne promptcTyk, en efficacieufelyk dient te woeden voorüen. 

Is nae ingenoome goedvinden» en op exnrefl<!'ordfe van xyne Hoögjhyd 
goedgevion&n, enverft^en.idat^enjIJrQmrd, Schont, Seererari;, Stok* 
houder » ofF imand anders van de Bedienden in zyne Hooghyds domeynen 
&1 vermoogcn imand tot de bedienioge ofFte Waemeeming zyns Ampts » 
als Stadhouder, off fubditut aen te dellen, fonder voorgaende foerotiffie 
off authorifatie van defen Rade , maer dat defelve gehouden fuUen zyn » 
daer toe eerft de permidie te verfbeken, «nde perfbnen voor te dragen « 
om opderfclver bequaemhyd, gettonwighyd , fuffifantie ep gped compor* 
cement alvoorens (ig te kunnen in fór meeren , en daer van ten genoegea 
eebleeken zyndP.rJby.den Raadals^ dan daarinne te worden gedisponeert. 
ioo als ial wórden ge<$órdeelt té behoren, fuUènde het gecne bevonden 
. wqrdt door foodauige (bbfUtaten fonder v^oorgacnde pcrmiffic, ende an- 
thorifatie van deefen Raede aengeftcit, te zyn verrigt, gehouden' Worden 
voor onwettig nul , ende van geener waerde mitsgaders op poene van fo« 
danige nadere dispofitie als den Raed na exigende van (aekcn (al vinden te 
behooren} Ende fal Extrad deelesaen de refpe^ve hoofdofficieren in de 
domy aen worden toegefoaddi , niet Lafi öm'aen dé verdere Bedienden idor 

in 



£21 L AMDK V^A N CU YE. 35) 

iii zyn diftrid daer vaa meede kenniiTe te geeven ^ ende haer alle daer na 
ie reguleren, wms lifarMfbart J. Pesters. yi.ündtrfttnf Accordeert ract 't . 
voori: Regifter, rmvüi giUhnt J. de Back. 

(1) De Amptman trekt jaarlyks nit des Heeren Domeinen vythondert 
guldens , onder den naem van tra^ement , gelyk in des Rentmeeders rekening 
daar de zelve by uytgaef wordeq gebracht , daar van niet anders gemeldt wordt; 
Noch trekt weigemelde Amptman van de Stad jaarlyks drie hondert en vyf- 
tig gulden , onder den naam van wyn en correfpondentle geld. 

(3) Defe poittten contentieus iyn by de volgende inftrudien voor dea 
Amptman en Schout gereguleert, en by hun Hoog. Mog; den 8. November 
1731* geapprobeert. 

ExtraR uyt het Kegifter der Refolutienffan 
de Hoeg Mog: Heeren Staaten Genefüel 
der Vereenigde Nederlanden. 

^vis Jen 8. N^VÊmtir 1731. 

Ontfimgen een Miflivf van' de Raad van Brabant gefchrtven alliier ia den 
Hage den 31 der v<iorlede Maant* houdende ingevolge onde tot vol- 
doeninge van haar Hoog Mog. ReCblutie van den 10. Mey uteftleden derfei- 
ver advys op de pointen contentieus tuflchen Adriaan van Lyoden Amptman 
van de Graaf en Lande van Cuyk, en Willem Arent deQuay » Schouthet der 
gemelte Stadt , en hebbende tot bylagen een Concept- inftrudlie voor den 
Amptman der Stadt Grave en Lande van Cuyk , als mede een Concept in- 
ftfu&ie voor den Schout der Stadt Grave. Waar op gedelibereert fynde ia 
goetgevonden ende verfban » dat de voorfiit Concept-inftnidien Tullen wer* 
den geapprobeert , ibo als die geapprobeert werden mits defen incUervoegen » 
als aan het eynde delês fy n geiniereert , en dat defelve gefonden fuUen werden 
aan de Raden geauthoriieert tot de providonele adminiftratie van de naktent* 
fchap, om de felve aan den Amptman en aan den Schout • ieder de fyne te 
doen toekomen, om haar daar naar te reguleren. 

InftruSie voêr den Amptman der Stadi 
Grave en Lande van Cw/k. 

Art: I. 

Dat den Amptman van de Stadt Grave en Lande van Cuyck: ingevolge 
de oude Privilegiën van den felven Lande, aldaar mede fal ijm Rich- 
ter, voor foo veel 't Crimineel aangaat, en andere pointen in defe indrukte 
gemelt , daar voor bj een jeder die het aangaen mag ial geconfidereert en ge» 
f efpcfteert worden. 

'^J Alt: a; 



3J4 BESCHRYVING vam de STAD GRAVÉ 

Art. %. 
Dit dcti roarooemdea Amptman mede &i fyn Sta^^ouder yan de Leenen 
der Stade Grave en Lande van Cuyck. 

Art: 3. 
Dat dca Amftman cx>k ülCja Overdeeketi nn alle Gilden bmnen de Stadt 
Gnve. 

Art; 4. 
Dat aan den felven , Cao als van oudts ook toekomt , de direéèie over de 
Cloveniers of Schutter ƒ binoeo de Stadt Grave , ingevolge het oélroy en or* 
donnantie van Graaf Floris van Egmood, als Grave van Buuren over de 
felve Schutterye in den tjt gegeven en geregiileert van datoden 1. Septem* 
ber ifi;. 

Art: ƒ. 
Dat den voornoemden Amptman , ibo als van oudts fal wefen en blyven 
^^. nede Opper Mombair van alle Weduwe en Wefen inde Stadt Grave en Lan- 
\ de van Cujck. 
i Art: 6. 

Dat den Amptman mede fo als van oudts fal prsefideeren in de Vergade* 
ringe van de Magiftraat der Stadt Grave en inde refpeélive Landts vergade- 
ringe inden Lande van Coyck , en dat den Amptman defelve Landvergade* 
ringe fal uytfchryven de ordiuaris, jegens d^ van oudts gebruykelyke tyden 
of dagen » ende extraordinarifiè , wanneer fak noodig fal worden bevonden^ 
dat mede den Amptman als van oudts fal* «ytfchryven de Herfchouwen ia 
den Lande van Cuyck 9 en het doen der Geraeentens Rekeninge in den fel- 
. ven Lande. 

Art: y. 
Dat den Amptman £l1 nemen behoorlyke toefigt» dat de GemeentensRe* 
keningen van de Dorpen in den Lande van Cuyck van jaar tot jaar behoor* 
lyk werden gedosmt opgenoomcn en gefloten , ten eynde de felre niet ver« 
agteien , dat hy derkm^n fal hebben bet vermogen , omme fo wel als den 
Sckoiu o^Kt alle de felve te ftaen , dog fonder diesvregens eentge jura te ge* 
nieten , en dat hy fal hebben te letten , dat eene andere koften ten lafte van 
de Ingefetenen werden sebragt, als welke volgens Placcaten, Ordonnantien, 
Reglementen ende Reiolucien gepermitteert fyn in Rekeningen te brengen » 
en dat in abfentie van den Amptman, fulks fad kannen gefcMeden« en mo^ 
^ gen verrigt worden by deflelfs Stede-houder. 

Art: 8. 
Dat alle faken inde Stadt Grave en Lande van Cuyck tot de Hooge en tot 
de roiddclbaere jurisdiéèie fpeélerende , met den gevolge en aankleven van 
dien, fullen fyn en blyven gedemandecrt aan de exercitie van den voorgemel* 
den Amptman, om des aengaende, als een getrouw Officier alle mogelyke 
• forge te dragen, en iiet felve ten .dienfte en nutte van het gemeen ende Inge*, 
feteneu aldaer te dirigeren en belcyden , ten eynde het geene tot de voorCz: 
hooge en middelbaere jurisdi^ie behoorende is , exadelyk werde geobfer- 
veert en geexecuteert , werdende alleen uytgefondert het gene by de particu* 
liere inflrudlie aen den Schouceth wegens de middelbare jurifdi^ie is gede- 
nandeert. Art: 9» 



enlakdeyanCUYK. 3;^ 

Art 9. 

Dat den Air.ptmin dier volgende alle delfnqutmen en irtsdadigers met alle» 
neeril ighc-yt la^ doen vervolgen, eo daer hit de iake veicyfl doen a^prehcn* 
deren en voorts te Regte te ftellen voor de Vierlchürc der Sudt Grave en 
Lande van Cujck» en dat alle Crintineele'^^onniflen, als vanovdts door den 
Amptman of door dcflclfs Stadhouder ter ex cc utie~ittilcn werden gcbragt. 

Art: 10. 

Dat alle breuken en boetens foo crimkiele als civile uyt de hooge en mid- 
delbaere jurisdiékie , voor fo verre defelve ingevolge van de Placcaten van den 
Lande fyn profloerende , uytgefondert alleen die acn den Scbouteth , hy des- 
felfs inftrudie fyn gedemandeert en gelaten, fuUcn komen ten voordeeie ende 
profyte van den voorgemelden Amptman, en dat de felve daer en tegen üi 
gehouden zyn te dragen alle koften en mifèn van Juftitie, die tot het ver- 
volgen , apprehcnderen , detineren , mits^ders het executeren van delinquan-^ 
ten en mil'dadigers fullcn werden gerequireert , des dat hy de felve fal mo- 
een repeteren voor (bo ved dezelve niet te bekomen fyn van de dclinquantea 
lelfsofre van haere goederen, fo ende in dier voegen, als alomme in Brap 
band gebruyckelyk is. 

Art: II. 

Dan om te prgevenieren alle duyfterheden , de welke fouden kunnen ont« 
ftaen , ontrent de voorfx : breuken en boetens , dewelke ten voordele en pro- 
fyte van den Amptman fullen moeten komen, onder de voorfs: boeten en 
OTeaken fpecialijk fuUcn begrepen fyn de boetens over het violeren van de 
Afreften. 

Art: I». 

Dat mede ten profyte vtn den Amptman fuHeA komen de boetens en breu- 
ken profluerende iryt hoofde van het Egt Reglement vaa haer Ho: Mog: 
over de Steden en ten platten Lande in de Heerlijkheden en Dorpen ftflende 
onder de Generaliteyt in dato den i9. Maért i6/5. uytgefondert alleen de boetens 
en breuken vervat m het 9^* en ^Sfte. Articuien van gemelte Reglement, 
welke fullen komen ten örofytevande Schouteth, ende dat de boetens* ver- 
vat in het pielen Ardcul, bv preventie fullen komen aen de Heoge of kege 
Juditie, ende W9rt de calangie vanden verderen inhoudt van het voórfL: 
Articul gelaten aen den Amptnan. 

Art: I). 

Dat mede ten prof^e van den Amptman fuUea komes de boetéas f«ort- 
komende uy t het Reglement op de politique reformatie in de Meyerjre van 
s'Hertogenbofch, en andere dtergelijcke Qu^^^f^cn, fynde Reflbrt vn Haer 
Ho: Mog: van dato den 1 April 1660. 

Art: 14. 

De boetens uyt haer Ho: Mog: Placcaet van den 6. September i66i.tf> 
gens het dragen van onbehoorlijk geweer , ds mede nyt het Ampliatie Pkc- 
caetvan haer Ho: Mog: van aj*. November ió6f . en van den J.Joay >68}i 
tegens dootflagen, Vegteryen, mitsgadera u^t de Waerfchouwinge van dea 
Raed van Braband van dato den ao. Fehr. 1727. tegens het dragen van Mcs- 
üü met punten ten platten Lande, ende voorts alle andere, nopende duellen, 

T7» Yeg. 



MMan 



1f6 BESCHRYVING vaM m STAD GRAVK, 

Vegteiyen code aenklcven Tan dieo geëmaneerti ende die in ket rervolgnog 
fcuden mogen werden geëouneert. 

Art. !ƒ. 
De boetens ujt haer Ho. Mc^. Placcateif tan den a. Maert 1677, tegcnf 
het onderkruypen der Secretarifichappen en der felver fïindien. 

Art. 16. 
De boetens uyt het School Reglement van haer Ho: Mog: in de Steden 
en ten platten Lande in de Heerlijkheden en Dorpen (bende onder de Gene* 
raliteyc van dato den 3 Mcy 16 f f en gerenovetn den 31. Maert 172 f. ujt» 

fenomen 'alleen de boetens aldaer Tervat Cap: a Art: ƒ en if. welke fullem 
omen ten profjte van den Schouteth. 

Art: 17. 
De boeten$ van haer Ho; Mog: Placcaten tegeni de Sabbatfihender en 
proi^atie van s'Heeren Ruftdag van dato den xf Me/ 168 ƒ ende gerrao« 
veert den 6. Januarj 1707. gelijk mede de boetens profluerende uyt de Bid- 
dags-brieven van haer Ho: Mog; de Heeren Staeten Geneiael. 

Art: 18. . 

De boetens uji haer Ho: Móg: Ordonnantien op de GoUaterale fucceflieen 
•p deu 40. penaing beyde van den a4. December lógy. 

Art. 19. 
De Boetens uyt de Publicatien van den Raedt van Brabant van den 29 Od: 
1665*. en van den 8. April 1704. rakende ket brengen van de prothocoUea 
der Notariflèn naerdefietrs ovcrlyden ter Seaetarye van de plaetfe hunner re* 
fidentie. 

Art: ao. 
De boetens uyt het generael Pbccaet, de generale Ordonnantie, en uyt de 
refpe&ive ordonnantien van den Raadt van State op ket ftuck van de gemee* 
Ae middeloi. 

Art. ai. 
^ De boetens profli^erende uvt hoofde van de Reglementen ende ordoia]aa4 
tien van tyt tot tyt op het uuk van de Jagt geëmaneert, item de boêtent 
geftelt op de Wolve Jagt. 

Art. ai. 
Dat wydcrs de Vifitatien van de Secretaryen of Cjpmmen, fo binnen 4e 
Grave als binnen den Lande van Cuyk , als van oudts, <x>k fuUencompetereii 
nen den Amptman» of acn den CommifTaris van ket ZegeL 

Art. 13. 
Dat aen den Amptman ook fuilen toebehooren de jaarlijkiè Recognitiea 
waer op de Roomiche Kerkenhnyfen inde Grave en Lande van Cuyk bj 
haer Ho: Mog. ingevolge van der Tclver Refolutie van den 18. July 1730. 
geftelt fyn » gelijk mede de boeten ende breuken profluerende uyt de Reio- 
lutie van haar Ho: Mo: bevoorens in dato den 19^ July 1730. op het ftuk van 
4e ftoutigheden der Roómsgefinden en Recognitien vande Officieren geno-^ 
men en alle andere Placcaten en Refolutiende Pausgefinde concemerende. 

Art. a4. 
Dat alleen aenden Amptman, en by delTelfs abfentie aen fynen Stadhouder 
61 ftacn bet fluyten en onflttyteo ran de Roomlè Kerken. Art. %f^ 



SN LAK DK VAK C U Y K, 357 

Art. tfi 
Dit dea ?o«rQoemdeii Amptman, alle Placcaten» Ordonnantien, Publi» 
eatienen Rezlementen , die hem fullen werden toegefonden, aen den Schout 
▼an dé Graef ial doen ter handt ftcUeni om de felve ter behoorlijker tyt en 
plaetfè te laeten publiceren en affigereu. 

Atv 16. 
Dat den Amptman fal hebben de faculteyt, omme op de approbatie en au* 
thorifatie van defen Rade» tot fynen lafte ende pericuk te mogen aenftellen 
een Stadhouder» die in abfentie van den Amptman ial moeen bedienen en 
waernemen het geoe tot het voöri^: Ampcmanfchap is gchoorende . en dat 
den felven Stadhouder by abfentie en goedvinden van den felven Amptman 
defTelfs plaetfe in de Vergaderingen in de Magiftraet en elders daer hj foude 
mogen nodig wtfcn ial mogen bekleden. 

InjlruSie vêor den Schout der Stadt Gra* 
ve^ die ook ü voigens affonderlijke Com* 
miffien Sc bout vanhet Over ampty alsmede 
Schout en Dyk Graef van het neder quar» 
tier van den Lande van Cuyk. 

Art. f. 

Dat den Schout Tan de Grave» ingevolge de «ude Privilegiën van gemel- 
te Stadt, aldter mede fal fyn Rigter voor foo veel aen^et de Laage 
Jurifdi^ie, ende foodanige gedeekens van de middelbaere Jurifdi^lie als ia 
defe inftru^e fyn gemelt. 

Art. a. 
Dat den Schoot van de Grive en Lande van Cuyck is» en in het toeko-' 
mende mede iai mogen fyn Dyk-Graef van de Stadt Grave en Lande van 
Cuyk» en daer voor dj een jedcr» die het felve aengaen mag fal geconiïde« 
reert en gerefpc&eert werden. "" 

Art. 5. 
Dat benevens den Amptman ende Magiftraet van de Grave den Schout me* 
de fal fyn Opper- Momboir van alle Weduwen ende onbejaerde Peribonea 
▼an de gemelde Stadt. 

Art. 4. 
Dat alle faeken in de Stadt Grave en Lande van Cuyk tot de kege Jurif- 
didie fpederende» met den gevolge en aenkleveo van dien» mitsgaders foo« 
i9n^gt gedeelcens van de middelbaere Jurifdi&ie, als aen den Schouteth by 
defen hiet na werden gedemandeert , iuüen zyn en bly veo aen de exercitie » 
direélie en beleydinge van den voorgemelde Schoateth, omme des aengaen- 
de als een getrouw Officier alle mogelijke forge te dragen » ten eynde het 
gene tot de eemelde kege jurisd.i£tie of gedeekens van de middelbaere Jorii* 
di^ie» 19 benoorende» exadelijk werde geQbfcrveert en geexecuteert. 

Yy 3 Art. ƒ, 



55S BESCHRYVING van de STAD GRAVE, 

Art. f. 
Dat ^en roornoemden Schouteth dien vdgeiidc fal doen bengten alle on* 
geprivüigeerde dagelijks voorvallende faken , die geenfints naer eentg Crimen 
Imaken» tudchen de ingefetenea van de Stadt Grave en Lande van'Cuyk of 
andere particuliere perfonen onder de felve jurifdidie gehoorende. 

Art. 6. 
Dat I17 ver^gens mede in cirile faken partyen fulks aen hem verfoeken- 
de, ten allen tydcn rcgt en juftitie fal doen ai mini ftrcrcn , de Vierfchacren 
ter behoorlijker tyt , in den naem van den Heer en Baron doen fpannen , de 
Schepenen fal maenen daer regt te doen en vonniflèn te wyico , en dat hy 
wydeifi defelve VoaniiTen ter behoorlijker executie .fal (Tellen ofc doen bellen. 

Art. 7. 
Dat tot voordeel van den Schottteth'fullen komen de corredten en Mul* 
éien de welke proflueren uyt de lage of wel de middelbaere jurifdiélie voor 
foo. verre de felve aei\ hem Schouteth is gedemandeert, en dien volgens alle 
boetcns en Mulé^ens, die in iaken, de goede ordre en politie betrefiende 
ter laager of middclbaerer Vieffchaar , in veegen als vooren , of wel ander* 
ünts » volgens de kennelijke en blykendc Coftumén der Stadt Gcave en Lande 
van Cuyk fyn gelUtueert» of voortaen geflatueert fallen worden. 

Art. 8. 
Dat dien volgens mede ten profyte van den Schoutetk fuUen komen de 
boeten en breuken, vervat in net 9. en in het 48. Artikul van het Ecbtre* 
glement van haer Ho. Mog: over de. Steden en ten platten Lande , en de 
Heerlijkheden ea Dorpen, flaende onder de Generaliteyt van dato den 8. 
Maert 16 ƒ6. en dat de boetens aldaer vervat Art: 9a. by preventie fullen ko- 
men aen dè Hooee of kaege Juftitie , en wert de Calange van den voiderea 
inhoudt van het ielve Art: gelaten aen den Amptman. 

Art. 9. 
Item de boetens en breuken vervat in het f . en i|u Art« faa het SchooW 
reglement van haer Ho: Mog: van dato den }. Mey lóff.en gérenoveert dea 
51 ' Maert i yajr. blyvende de verdere boeten vervat in hec vo<x&: Echt ende 
Schoot Reglement ten piófyte vanden Amptman. 

Art. 10. 
Dat aen den Schoutetk van de Grave mede competeect de boete nyt hoof-^ 
de* van haer Ho: Mog: Publicatie van den 16. Februari 1716. gearrefteert op 
de Salariifcn en Scli^yfloonen der SecretarifTen van alle Dorpen en plaetfen 
in Brabant relTort van defen Staat. 

Art. II. 
Dat den voornoemden Scboutcth fal ftaen over a9e giften, ppdngji^ em 
VerbintenifTen van Landen en andere Iromeubile Goederen, mitsgaders over 
alle publi^ue Verkopinge » en dat hy daer op (al trekken foodanige jusa, ais 
daer toe van oudts altyt geflaen hebben. 

Art. 11. 
Dat hy mede (al (ben over alle verrigtingen van Wees-kittdeppn Qocdeies 
in den Grave « genietende daer van fyne geregtigheyt, gelijck mede over de 
Gemcentens Rekeningen, die ia den Lande van Cuyk werden gedaen onder 



i«M 



SK. landsvanCUYK. jyp 

ie behoorlijke jura daer toe ftaende, (onder dat hj üg evenwel daer door 
fal mogen aenmatigen, dat den Amptman of defTclfs Stadhouder over de fel* 
re Rckcniogeo in hacre qualitcyt mede niet foude mogen ftacn. 

Art. 13. 

Dat den voomoemtlen Schouteth mede fal genieten alle geregte)ijlce jura 
lbo binnen de Stadt Gravc als Lande van Cujk van oudts by den felven 
Schouteth getrokken en genoten fjnde. 
* Art. 14.. 

Dat den voornoemden Schouteth fig niet fal onderwinden eenige faken ,^ 
die de Hooge Jurifdiéiie foude mogen aengaen , ende min of meer Crimineel 
foude mogen weien, om daer van kenniüe te nemen , of eenige beregtinge 
daer over te doen , maer dat den Schout gehouden fal wefcn , al het geene 
maer eenigfints de Hooge Jurifdiélie foude mogen raken, en min of meer na 
een Crimen fmaken, of Crimineel ibude mogen fyn, foo haeft h/ daer af 
kenniflfe fal hebben bekomen, fonder eenig uytftel of vertrek, getrouwelijk 
op de bctragtinge van fyn Eedt in het aenvaerden van fyu Schout-a mj>t ge- 
daen aen den Amprman van de Graef en Lande van Cuyk, of in {yn ab- 
ièntie aen deffelfs Stadthouder of ander gefubftitueerde, aen te geven ende 
bekent te maken. 

Art. T , 

Dat'ibo verre den Amptman op Ibodanige aenj^eving ea bekentmakinge 
(oude mogen goetvinden, daer over, of (èlFs, of door fyn Stede- hou4er, 
of ander gefubftituecrde , informatien te beleggen of fe doen beleggen, en 
tegem de misdadigen te procederen by apprehcnfie of anderfints, den voor- 
noemden Schouteth , des gerequireert wordende , fal gehouden fyn den Ampt- 
man, deffelfs Stedehouder of ander gefubftitueerde, daer inne allenthalven 
te affifleren , en te helpen , onder behoorlijk Salaris na exigentie van faken 
by den Amptman in dilcretie te begrooten, of anderfints, des noots» by 
den Conrpttenten Regter te taxeren. 

Art. 16. 

Dat den Schouteth niet fal vermogen nyt üg felven en buy ten fpeciale en 
fchriftelijke lafb en ordre van den Anu>tman of van fynen Stadhouder eenige 
informatien te beleggen, vifitaticn of ietwes diergeiijks fe doen, of eenige 
misdadigers te apprehcnderen , ten fy alleen dat 't pericul of gevaer foude we* 
fen in het uytftel , of dat den Schout de ddinquanten foude bevinden mo* 
gen op den verfchen daet van foodanig een crimen, daer toe eenige lijfflraifc 
loude mogen fiacn , of dat de delinqoanten Ingefetenen van de Grave of 
Lande van cuyk foude mogen wefen , als wanneer den voornoemden Scbou- 
tbth de apprehenfie fal vermogen en ook gehouden is te doen , mits dcfeive 
.gedaenfynde, daer'van den Amptman, of iynen Stede-houder ten fpoedigflen 
waerfchonwende, ten eynde hy tegensde geapprchendecrde foodanig verder 
foade mogen procederen als hy te rade werden ial. 

Art. 17, 
Dat den Schouteth fig mede niet fal vermogen te onderwinden eenige an« 
'' defe faken de middelbacrc Jcrrifdidiie aeogaend^ , . dan die gene die in defen 
«en dt fdvc fyn gedetmiidetrt; 

• •'.... An. i8- 



j6e BESCHRYVING van de STAD GRAVE, 

Art. i8. 

Dat vden felvcn Schouteth als Djkmcf Tan het Nederqoartier van dea 
Lande van Cuyck , de Dyken, Sluyfen, Bruggens, Dammen, binnen en 
buytctt wegen, Sluysvlieden en Wateringen met de nodelijke werken der 
Dykkagie in het gemelde Neder- quartier van den Lande van Cuyk , acn* 
gaende ^ alomme wel ende getrouwelijk ial gaede flaen , de felve met de 
Heem raden, ten behoorlijken tyt fal begaen en befchouwen, en de Dyk* 
fchooten daer toe nodigfynde, promptelijk fal doen op brengen by den gee- 
nen, die het behoort, agter volgende de oude Coftuymen en ordonnantiea 
daer van fynde , of de ordonnantiea de welke als nog daer op fbnde mogen 
gemaekt worden, en dat den gemelden Schouteth als Dykgraef fal trekken 
en genieten alle de boetens en breuken, uyt het gcene in dit Artikui gcmelt 
is profluerende. 

Art. 19. 

Dat den voornoemden Schouteth nietwea fal participeren in de Recoeni"* 
tien waer op de Roomfche Kerken inde Grave en Lande van Cuyk by haer 
Ho: Mo: ingevolge van der felver Refblutie van den 28 July 1 7 }o gefteit 
fyx^ > g'^ly^ mede nietwes vande boeten profluerende ujt de Refolutie van 
haar Ho: Mo: bevoorens in dato den 19. July 1730. op het Huk van deftou* 
tigheden der Roomsgefinden en Recognitien vande O/Hcieren genomini , als 
iynde de executie van de Placcaten en ordonnantien van haer Hoos Mog: » 
ontrent de Roomsgeiinden binnen de Grave en Lande van Cuyk aiïeen.van 
het departement van den Amptman: dat hy fle ook niet fal onderwinden 
eenige Roomfche Kerken te fluytfcn of te ontfluyten, macr hetfdve ItettA 
aen den Amptman of deffelfs Stadhouder. 

Art, 10. 

Ende dat laedelijk den voornoemden Schouteth alk Placcaten, Ordon^ 
nancien , Tublicatien en Reglementen, die door den Amptman aen hemful* 
len werden toegefonden, om gepubliceert te werden, ter naeden dage fal 
doen publiceren, ter plaetfen daer het behoort, fonder daer van onder eenig 
ptxtest te blyven in gebreken* 

(4) Janifon tiif$$èL dn Vèmn. NiJ$rL 3. ire/. fêg, fi. eegt fonder om« 
trent d'order of de waarheid de minfte fwymeling te maken : Zedert den 
jare 1471. tot nu toe telt men twintig amptmannen, die achter eikanderen 
de Stad Grave eti den lande van Kuyk geregeert hebben. £n geeft tot den 
jaare lóox. defelveop, gelyk die hier voorgefteld fym hoewel de gemelde 
fchryver daer van geen het minfte bewys voorbrengt^ Vinde wel in de ack-4 
tergevoegde documenten fommige der voorii. Droflarden of Amptmannen 
vermeldt , namelyk : 

CORNELIS VAN BERGEN Hr. van Sevenbergen Ko. f9. na welkers 
ovcrlyden Heer FLORTS VAN YSSELSTEYN Hr. tot St. Maartensdyk 
in den jaar^ ifoS. is aangeftelt. 

JOHAN VANDER DONK No. 37. op 't jaar 145*0. Defe Amptman 
Jan Donk en Claas van Haeften Cafteiein refifteerde Hartog Arnold.toen 
die weder aen de regering gekomen was. Mt Slicht. GtU. fefibifJ. 9 è9tk 



SN LANDK VAK C U YK. jtfi 

ARNT VAN BOCHOLT No. 6i. op 't jaar z;i7. en Ko. ^. op 't 
jaar ij'jó. • « 

No, ƒ . omtrent het einde wordt mentie gemaakt van eenen Anptman BAX ^ 
ter tyde Gra^ Florii van Bueren Pantheer wu van de Stad Qtvre en Lande 
van Cuyk. 

JACOB VAN AMSTEL VAN MYNDEN No. 70. op 't jaar is^8. 

HENDRIK VAN STEENHUIS No. 90. de eerOe appendix in prooe* 
xnio eire. med* 

Pe Naamen der Heeren Amotmannen der Stad Grare/t federt«i6oa. wor» 
den int Naamregifter aldus gefleid : 

GODEWAERT BARON VAN STEENHUYS, Heer van Oploo, &c. 
&c. 160a. 

LUDOLPH BAIJLON VAN STEENHUYS. Heer van Heumenen Op- 
loo , &c. &c. i<37- •• * By Rifii' 

WALRAED BARON VAN STEENHUYS, Heer van Heamen. Md^fMii ^i- 
den en Oploo» Amptman vanden Ampte van Orerbetuwei Gecoramitteer-iifANi ^ i/ei* 
de ter Vergaderingk van haar Ed: Mog: de Heeren Raaden van Staate óei/elfi Hetr 
yereenigde Nedemnden, &c. &c. löSo. Otëi dm 17. Hiry \^^l. Vêiw. 

ADRIAEN BARON VAN LYNDEN , Bruggraeff des Rykx van Nim- 
wegen. Gecommitteerde ter Vergaderingk rande Ho: Mo: Heeren Staten 
Gcnecael der Vereenigde Nederlanden . 2ic. 8cc. i7aai 

Den tweden Regent (i) is^den Scholtus of Rigter (2) manie- 
rende met fchepenen alle gerigtel. verfchillen van Juftitie, voor 
defen had het Over en Nederampt ider een Schout apart , maar 
aUbo niet wel beftaen konden is het naderhant tot een ampt ge- 
combineert. Dan om reden hier te lang wel wenfchelyk dat 
nog twe Schouten waaren, die dan te gelyk ook ider in ^n di- 
firid de Lantfchryvers fundie bediende, ioo konden IV wel be« 
ilaan en de gemeente al om gedient fyn , die nu veel tyts tot 
groote fchade lang moeten naeloopen. Defen Scholtus heeft 
geen traftement (3) dan alleen 14. malder rogge onder Mil» dat 
eygeutlyk geeftelyk goet is , want het de Roomfche paftor» 
wiens broe